ভূপেন হাজৰিকা

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
ভূপেন হাজৰিকা
জন্ম ৮ ছেপ্টেম্বৰ. ১৯২৬
শদিয়া, অসম
মৃত্যু ৫ নৱেম্বৰ ২০১১
মুম্বাই, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত[1]
পেচা গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, গায়ক আৰু চলচিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু পৰিচালক
ৰাষ্ট্ৰীয়তা ভাৰতীয়
উল্লেখযোগ্য বঁটা পদ্মশ্ৰী
সংগীত নাটক একাডেমী পুৰস্কাৰ
দাদাচাহেব ফাল্‌কে পুৰস্কাৰ
অসম ৰত্ন
পদ্ম ভূষণ
দাম্পত্যসংগী প্ৰীয়ম হাজৰিকা (m. 1950–1963) «start: (1950)–end+1: (1964)»"Marriage: প্ৰীয়ম হাজৰিকা to ভূপেন হাজৰিকা" Location:সাঁচ:Placename/do-adrPropসাঁচ:Placename/do-adrPropসাঁচ:Placename/do-adrPropসাঁচ:Placename/do-adrProp (linkback://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AA%E0%A7%87%E0%A6%A8_%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%B0%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE)
সহযোগী কল্পনা লাজমী
সন্তান তেজ ভূপেন হাজৰিকা


স্বাক্ষৰ
ৱেবছাইট আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট

ড° ভূপেন হাজৰিকা (হিন্দী: भूपेन हाजोरिका, ইংৰাজী: Bhupen Hazarika) (১৯২৬-২০১১), অসম তথা ভাৰতৰ এজন বহুমুখী প্ৰতিভাসম্পন্ন শিল্পী। তেওঁ জীৱনকালতেই অসমৰ সংগীত জগতত কিম্বদন্তিস্বৰূপ সৰ্বপৰিচিত। ওৰে জীৱন গান গাই গাই বিশ্বখনকে মন্ত্ৰমুগ্ধ কৰি ৰখা ভূপেন হাজৰিকাৰ একমাত্ৰ পৰিচয় এজন গীতিকাৰ বুলিয়েই নহয়, তেখেত আছিল এজন সুৰকাৰ, চিত্ৰকৰ, কবি, প্ৰবন্ধলেখক, শিক্ষক, ৰাজনীতিবিদ, বোলছবি পৰিচালক, সংগীত পৰিচালক, আলোচনীৰ সম্পাদকো। কিছু সময়ৰ কাৰণে তেখেতে সংসদীয় ৰাজনীতিতো যোগদান কৰিছিল। অসম, পশ্চিমবংগ তথা ভাৰতৰ বাহিৰেও চুবুৰীয়া দেশ বাংলাদেশতো তেখেত এজন অত্যন্ত জনপ্ৰিয় শিল্পী।[2] উৎকৃষ্ট বিশ্বমানৰ অৱদানেৰে কলা-সংস্কৃতিৰ জগত চহকী কৰা ড° ভূপেন হাজৰিকা আছিল এজন বিশ্ব-নাগৰিক আৰু মানৱতাবাদী শিল্পী। অসমীয়া, বাংলা, হিন্দী, ইংৰাজী আদি বিভিন্ন ভাষাত তেখেতে সংগীত ৰচনা কৰিছিল আৰু কণ্ঠদান কৰিছিল। তেখেতৰ গানত সমসাময়িক সমাজ, সংস্কৃতি, ৰাজনীতি, দুৰ্নীতি আদি স্পষ্টভাবে প্ৰতিফলিত হোৱা দেখা যায়। তেখেতৰ কৰ্মৰাজীয়ে অসমৰ কলা-সংস্কৃতি জগতৰ প্ৰভূত উন্নয়ন সাধনৰ উপৰিও ভাৰত তথা বিশ্বদৰবাৰত প্ৰতিষ্ঠিত কৰাটো অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। সংগীত, সাহিত্য, নিষ্পাদন কলা (ইংৰাজী: performing arts), চলচ্চিত্ৰ আদিৰ বিভিন্ন অধ্যয়নচক্ৰ তথা সাংস্কৃতিক উৎসৱত ভাগ লৈ বেলজিয়াম, কংগো, চমৰখন্দ, আমেৰিকা, ইউৰোপ, কানাডা, দক্ষিণ-পূৱ এচিয়া, জাপান, অষ্ট্ৰেলিয়া আদি ভ্ৰমণ কৰিছিল[3][4][5][6]

সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি ক্ষেত্ৰত অক্লান্ত কৰ্মী ভূপেন হাজৰিকা কেৱল অসম ৰাজ্যতে নহয় দেশ-বিদেশত বহুলভাৱে সমাদৃত আৰু সন্মানিত হৈছে। অসম চৰকাৰৰ সৰ্ববোচ্চ সন্মান শংকৰদেৱ বঁটা, ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক জগতৰ উল্লেখনীয় বঁটা ‘সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা’ উপৰি ১৯৯২ চনত ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰৰ সৰ্ব্বোচ্চ সন্মান দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটাৰে সন্মানিত হৈছে। হাজৰিকাদেৱে ১৯৯৩ চনৰ শিৱসাগৰৰ অসম সাহিত্য সভাৰ ঊনষাঠিতম অধিৱেশনৰ সভাপতি পদেৰে অলংকৃত কৰিছিল। বিভিন্ন আন্তৰ্জাতিকসম্পন্ন আৰু বঁটাপ্ৰাপক, সংগীত নাটক একাডেমীৰ চেয়াৰপদৰ লাভ কৰোঁতা ড০ হাজৰিকা প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া ব্যক্তি।[7]

জন্ম আৰু পৰিয়াল[সম্পাদনা কৰক]

ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্ম ১৯২৬ চনৰ ৮ ছেপ্তেম্বৰত, শদিয়াৰ এখন আদি গাঁৱত। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল নীলকান্ত হাজৰিকা আৰু মাতৃৰ নাম আছিল শান্তিপ্ৰিয়া হাজৰিকা। নাজিৰাৰ আমোলাপট্টিত নীলকান্ত হাজৰিকাৰ আচল ঘৰ আছিল যদিও চাকৰিসূত্ৰে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত ঘূৰি ফুৰিব লগা হৈছিল। তেওঁলোকৰ বাই ভনী সকলো মিলি মুঠ দহটা সন্তান আছিল। পৰিয়ালৰ দহোটা সন্তানৰ জ্যেষ্ঠ আছিল ভূপেন হাজৰিকা। বাকী কেইগৰাকী হৈছে – অমৰ হাজৰিকা, প্ৰবীণ হাজৰিকা, সুদক্ষিণা শৰ্মা, নৃপেন হাজৰিকা, বলেন হাজৰিকা, কবিতা বৰুৱা, স্তুতি পেটেল, জয়ন্ত হাজৰিকা, সমৰ হাজৰিকা। ভূপেন হাজৰিকাৰ ভাতৃ-ভগ্নী জয়ন্ত হাজৰিকা, সমৰ হাজৰিকা, সুদক্ষিণা শৰ্মাও একোগৰকী আগশাৰীৰ সংগীত শিল্পী। ড° হাজৰিকাই তেওঁৰ সংগীতপ্ৰাণ মনটো শৈশৱতে ঘৰখনৰ পৰিবেশৰ পৰা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতাক শিক্ষক, ধুবুৰী বিদ্যালয়সমূহৰ উপ-পৰিদৰ্শক পিছত তেজপুৰলৈ মাটিৰ হাকিম হৈ আহে।

শিক্ষা[সম্পাদনা কৰক]

ড° হাজৰিকাই ধুবুৰী, গুৱাহাটী আৰু তেজপুৰত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেজপুৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা ১৯৪০ চনত প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষা, ১৯৪২ চনত কটন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা ইন্টাৰমেডিয়েট (কলা বিভাগ), ১৯৪৪ চনত বেনাৰচ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক আৰু ১৯৪৬ চনত ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে[8]। Role of Mass Communication in India’s Adult Education বিষয়ত অধ্যয়ন কৰি কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ‘ডক্টৰেট’ উপাধি লাভ কৰে । তেখেতে চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা শৈক্ষিক প্ৰকল্পত সহায়ৰ কাৰণে চলচিত্ৰৰ ভূমিকা অধ্যয়নৰ বাবে লিছ্‌ল ফেল'শ্বিপ লাভ কৰিছিল[9]

কৰ্মজীৱন[সম্পাদনা কৰক]

Bhupen hazaika.png

ড° হাজৰিকাই কিছুদিন বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয় আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিছিল । ১৯৪৮ চনত গুৱাহাটী অনাতাঁৰ কেন্দ্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাত, উক্ত অনুষ্ঠানৰ সৈতে তেওঁ জড়িত হৈছিল। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭২ চনলৈ ভূপেন হাজৰিকা অসম বিধান সভাৰ সদস্য আছিল[10]। নাওবৈচা সমষ্টিৰপৰা তেখেতে বিধায়ক নিৰ্বাচিত হৈছিল। বিধায়ক হৈ থকাৰ সময়ত তেখেতে এটা ফিল্ম ষ্টুডিঅ', এটা আৰ্ট গেলাৰী আৰু এটা জাতীয় নাট্যশালা গঢ়াৰ বাবে তেখেতে যুঁজ দিছিল[11]। তেখেতে কাৰ্য্যনিবাহ কৰা অন্য পদসমূহ হ’ল[12]:-

  • চেয়াৰমেন, এপেলেট বডী অব চেন্ট্ৰেল ব'ৰ্ড অব ফিল্ম চেঞ্চৰচ, ভাৰত চৰকাৰ, ১৯৯০ ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৯ বছৰ।
  • মেম্বাৰ, স্ক্ৰীপ্ট কমিটি অব নেশ্যনেল ফিল্ম ডেভেলপমেন্ট কৰ্প'ৰেশ্যন, ইষ্টাৰ্ণ ইণ্ডিয়া।
  • ডাইৰেক্টৰ, নেশ্যনেল লেভেল অন দা ব'ৰ্ড অব ডাইৰেক্টৰচ অব নেশ্যনেল ফিল্ম ডেভেলপমেন্ট কৰ্প'ৰেশ্যন, ভাৰত চৰকাৰ
  • এক্‌জিকিউটিভ কাউন্সীল মেম্বাৰ, চিল্‌ড্ৰেন্স ফিল্ম চ'চাইটী।
  • মেম্বাৰ, ব'ৰ্ড অব ট্ৰাষ্টীজ, পুৱৰ আৰ্টিষ্টছ ৱেলফেয়াৰ ফাণ্ড, ভাৰত চৰকাৰ
  • চেয়াৰমেন, জুৰী অব দা নেশ্যনেল ফিল্ম এৱাৰ্ডচ, ১৯৮৫।
  • জুৰী মেম্বাৰ, জুৰী অব দা নেশ্যনেল ফিল্ম এৱাৰ্ডচ, ১৯৫৮-ৰ পৰা ১৯৯০ লৈকে কেইবাবাৰো।
  • মেম্বাৰ, পি চি জোশী কমিটী। এই কমিটি ভাৰত চৰকাৰৰ তথ্য মন্ত্ৰালয়ে টেলিভিশ্যন কাৰ্য্যক্ৰমৰ সহায়ত একবিংশ শতিকাত ভাৰতত চফ্‌টৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিংত প্ৰোৎসাহ দিয়াৰ উদ্দেশ্যে অনুসন্ধান কৰিবলৈ নিয়োগ কৰিছিল।
  • মেম্বাৰ, ফিল্ম এণ্ড টেলিভিশ্যন ইন্সটিটিউটৰ পলীচি মেকিং বডী, ভাৰত চৰকাৰ

ব্যক্তিগত জীৱন[সম্পাদনা কৰক]

১৯৫০ চনত নিউয়ৰ্কত ড° হাজৰিকা উগাণ্ডাৰ এটা গুজৰাটী পৰিয়ালৰ ছোৱালী প্ৰিয়ম্বদা পেটেলৰ লগত বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়।[8] ১৯৫২ চনত তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান তেজ হাজৰিকাৰ জন্ম হয়। ১৯৬৩ চনত তেওঁলোকৰ বিচ্ছেদ হয়।[8][13] ড° হাজৰিকাৰ মৃত্যুৰ সময়ত প্ৰিয়ম্বদা পেটেল অ'টাৱাত আছিল।[14]

পৰৱৰ্তীকালত ড° হাজৰিকাৰ "ৰ’দালি", "দমন", "এক পল" আদি খ্যাত চলচিত্ৰ পৰিচালিকা কল্পনা লাজমীৰ লগত মধুৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে।[15]। জীৱনৰ শেষ কালচোৱাত তেখেত ঘনিষ্ঠ বান্ধৱী, চলচিত্ৰ পৰিচালিকা কল্পনা লাজমীৰ তত্বাবধানত মুম্বাইত আছিল।[16][17][18]

মৃত্যু[সম্পাদনা কৰক]

কিডনীৰ সমস্যা আৰু আনুসংগিক জটিলতাত ভুগি থকা ড° হাজৰিকাই ৫ নৱেম্বৰ ২০১১ চন মুম্বাইৰ কোকিলাবেন ধীৰুভাই আম্বানী চিকিৎসালয়ত ইহলীলা সম্বৰণ কৰে। মৃত্যুৰ সময়ত তেখেতৰ বয়স আছিল ৮৫ বছৰ।

শিল্প আৰু সাহিত্য[সম্পাদনা কৰক]

Hartmut König -অৰ লগত বাৰ্লিনৰ Festival of Political Songs -অত, ১৯৭২ চন

পাঁচবছৰ বয়সতে কটন কলেজিয়েট হাইস্কুলত গীত গাই ভূপেন হাজৰিকাই সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ আশীৰ্বাদ লাভ কৰিছিল[19]। ড° হাজৰিকাৰ প্ৰকৃত শিল্পী জীৱনৰ আৰম্ভণি হয় তেজপুৰত। তেজপুৰত থকা সময়ত তেওঁ অসমীয়া সাংস্কৃতিক জগতৰ বাটকটীয়া শিল্পী ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা, কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা আৰু নটসূৰ্য ফণী শৰ্মাৰ সান্নিধ্যৰে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। ১৯৩৬ চনত তেওঁলোকেই দহবছৰীয়া ভূপেন হাজৰিকাক কলিকতালৈ নি চেনোলা মিউজিকেল প্ৰডাক্ট কোম্পানীত 'শোণিত কুঁৱৰী' আৰু 'জয়মতী' নাটক দুখনৰ গীত বাণীবদ্ধ কৰায়[19]। একে সময়তে বিষ্ণু ৰাভাই স্বৰচিত "উলাহতে নাচিবাগি হ'লি বিয়াকুল" আৰু "কাষতে কলচী লৈ" গীত দুটিও বানীবদ্ধ কৰোৱায়। ১৯৩৯ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাইন্দ্ৰমালতী ছবিৰ নেপথ্য গায়ক হিচাবে প্ৰচুৰ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে। ১৯৫৫ চনত দিল্লী অনুষ্ঠিত আন্তঃবিশ্ববিদ্যালয় যুৱ মহোৎসৱত ভূপেন হাজৰিকাৰ নেতৃত্বত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিযোগীৰ সন্মান অধিকাৰ কৰে[19]

ড° ভূপেন হাজৰিকা আন্তৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিসম্পন্ন শিল্পী পল ৰবচনৰ দ্বাৰা যথেষ্ট অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। পল ৰবচনৰ "Old man river"[20][21]-ৰ অৱলম্বনতে তেখেতে তেখেতৰ "বিস্তীৰ্ণ পাৰৰে"[22] গানটো ৰচনা কৰে। পাছত ইয়াৰ বাংলা আৰু হিন্দী অনুবাদো প্ৰকাশ কৰা হয়।

সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰলৈও ভূপেন হাজৰিকাৰ যঠেষ্ট অৱদান আছে। তেখেতৰ বেছিভাগ গান তেখেতে নিজে ৰচনা কৰা। কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত থকা সময়ত তেখেত "নিউ ইণ্ডিয়া" পত্ৰিকাৰ ১৪৯-১৫০ সংখ্যাৰ সম্পাদক আছিল। ১৯৬৫ চনত তেখেত কলা বিষয়ক "গতি" আলোচনীৰ চাৰিটা খণ্ড, ১৯৭০ চনত ক্ষুদ্ৰ আলোচনী "বিন্দু" ৰ আঠটা খণ্ড, ১৯৬৫ আৰু ১৯৮০ চনৰ ভিতৰত মাহেকীয়া আলোচনী "আমাৰ প্ৰতিনিধি", আৰু ১৯৮৩ ৰ পৰা ১৯৯০ চনৰ ভিতৰত পষেকীয়া আলোচনী "প্ৰতিধ্বনি"ৰ সম্পাদক আছিল।

শিশুসকলৰৰ বাবেও ভূপেন হাজৰিকাই "ভূপেন মামাৰ গীতে মাতে অ, আ, ক, খ" নামৰ অসমীয়া আখৰ-চিনাকিৰ এখন জনপ্ৰিয় পুথি লিখিছিল[উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন]

অসম সাহিত্য সভাই ২০০৮ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত হাজৰিকাৰ সাহিত্যকৰ্মৰ বাবে "সাহিত্যাচাৰ্য" উপাধি প্ৰদান কৰে[23][24][25][8][26][27][28]

চলচ্চিত্ৰপঞ্জী[সম্পাদনা কৰক]

পৰিচালিত চলচিত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

সংগীত পৰিচালক হিচাপে অসমীয়া চলচিত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

সংগীত পৰিচালক হিচাপে হিন্দী চলচিত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

সংগীত পৰিচালক হিচাপে বাংলা চলচিত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

সংগীত পৰিচালক হিচাপে আন ভাষাৰ চলচিত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

গ্ৰন্থপঞ্জী[সম্পাদনা কৰক]

গুৱাহাটীৰ কলাক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত অৱস্থিত ভূপেন হাজৰিকাৰ সংগ্ৰহালয়

বঁটা আৰু কৃতিত্ব[সম্পাদনা কৰক]

চিত্ৰ ভঁৰাল[সম্পাদনা কৰক]

নিজৰাপাৰৰ ঘৰত, ৭ নভেম্বৰ, ২০১১
নিজৰাপাৰৰ ঘৰত, ৭ নভেম্বৰ, ২০১১
অন্তিম সন্মান প্ৰদৰ্শন, জজফিল্ড, গুৱাহাটী, ৮ নভেম্বৰ, ২০১১
অন্তিম সন্মান প্ৰদৰ্শন, জজফিল্ড, গুৱাহাটী, ৮ নভেম্বৰ, ২০১১
অন্তিম সন্মান প্ৰদৰ্শন, জজফিল্ড, গুৱাহাটী, ৮ নভেম্বৰ, ২০১১
অন্তিম সন্মান প্ৰদৰ্শন, জজফিল্ড, গুৱাহাটী, ৮ নভেম্বৰ, ২০১১


তথ্য সংগ্ৰহ[সম্পাদনা কৰক]

  1. "Acclaimed singer Bhupen Hazarika dies at 85". CNN-IBN. 5 November 2011. http://ibnlive.in.com/news/acclaimed-singer-bhupen-hazarika-dies-at-85/199577-8-66.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 November 2011. 
  2. (November 8, 2011). "Bangladesh Foreign Minister pays tributes to Hazarika". Hindu The Hindu. (Web link). সংগ্ৰহ কৰা হৈছে: April 24, 2012.
  3. "Dr. Bhupen Hazarika". Bhupenhazarika.com. http://bhupenhazarika.com/bio/index.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  4. https://apps.facebook.com/theguardian/world/2011/nov/06/bhupen-hazarika (৮/৯/২০১১)
  5. "Assam rises in respect of Bhupen Hazarika - India - DNA". Dnaindia.com. 2011-11-08. http://www.dnaindia.com/india/report_assam-rises-in-respect-of-bhupen-hazarika_1609104। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  6. http://www.newsbullet.in/movies/25-more/20820-bhupen-hazarika-the-bard-of-brahmaputra
  7. ড০ ভূপেন হাজৰিকাৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন পঞ্জী পৃষ্ঠা: ২৮৪, ২৮৫ অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা ষট্‌ষষ্টিতম বৰ্ষ, তৃতীয় সংখ্যা ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী-ফেব্ৰুৱাৰী : ২০১১-১২ খ্ৰীষ্টাব্দ ১৯৩৩ শক : ৫৬৩ শংকৰাব্দ
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 http://manipurhub.com/ne-news/assam-news/dr-bhupen-hazarika-life-of-a-genius/
  9. "Dr. Bhupen Hazarika". Bhupenhazarika.com. http://www.bhupenhazarika.com/bio/index.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  10. http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72, অসম বিধান সভাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট, আহৰণ কৰা তাৰিখ: ০৫-০৪-২০১২]
  11. ভূপেন হাজৰিকা, মই বিধান সভাৰ সদস্য কিয় হৈছিলোঁ?, শিল্পীৰ পৃথিৱীৰ ভূপেন হাজৰিকা (সম্পাদনা: হেমচন্দ্ৰ বৰা), তৃতীয় প্ৰকাশ, নৱেম্বৰ, ২০১১ পৃষ্ঠা: ১৪
  12. "Blog Archive » Dr. Bhupen Hazarika - Short Bio". Bhupen Hazarika. 2004-06-09. http://www.bhupenhazarika.com/wordpress/?p=5। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  13. Posted by: Shekhar (2011-11-07). "Bhupen Hazarika always remembered for his songs - Oneindia Entertainment". Entertainment.oneindia.in. http://entertainment.oneindia.in/music/indian/2011/bhupen-hazarika-tribute-remembered-songs-071111.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  14. TI Trade (2011-11-09). "The Assam Tribune Online". Assamtribune.com. http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=nov0911/at06। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  15. "Blog Archive » I don’t need ‘wife’ tag to prove my love for Bhupen: Kalpana". Bhupen Hazarika. 2009-02-20. http://www.bhupenhazarika.com/wordpress/?p=22#comment-6582। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  16. "Rituparna Chatterjee's Blog : Kalpana Lajmi-Bhupen Hazarika: A 40-year-old love story". Ibnlive.in.com. 2011-11-05. http://ibnlive.in.com/blogs/rituparnachatterjee/2802/62880/kalpana-lajmibhupen-hazarika-a-40yearold-love-story.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  17. [1][সংযোগবিহীন উৎস]
  18. "Kalpana Lajmi inconsolable after Bhupen Hazarika's death". Movies.ndtv.com. 2011-11-06. http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=ENTEN20110187485&subcatg=MOVIESINDIA&keyword=music&nid=147290। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  19. 19.0 19.1 19.2 কুৰি শতিকাৰ কুৰিজন বিশিষ্ট অসমীয়া; সম্পাদনা:প্ৰণতি গোস্বামী শৰ্মা, অনিল শৰ্মা, জাৰ্নাল এম্পৰিয়াম; ১৯৯৯
  20. Log nu in om een reactie te plaatsen.. "Paul Robeson - Ol' Man River (Showboat - 1936) J.Kern O. Hammerstein II". YouTube. http://www.youtube.com/watch?v=eh9WayN7R-s। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  21. "Ol' Man River Lyrics - Frank Sinatra". Lyricsfreak.com. http://www.lyricsfreak.com/f/frank+sinatra/ol+man+river_20055702.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  22. [2][সংযোগবিহীন উৎস]
  23. "The Music And Musical Instruments Of North Eastern India - Dilip Ranjan Barthakur - Google Books". Books.google.co.in. http://books.google.co.in/books?id=oP4vH-4oSEcC&pg=PA165&lpg=PA165&dq=amar+pratinidhi&source=bl&ots=PMQqVR2wmd&sig=6rA4PxaWxlFcVU2SgmizGNm3v98&hl=en&ei=bQK-TpjKLMforAf84InsAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CDYQ6AEwBQ#v=onepage&q=amar%20pratinidhi&f=false। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  24. "Dream 2047: VP News". Vigyanprasar.gov.in. http://www.vigyanprasar.gov.in/dream/february99/febvpnews.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  25. "Dr Bhupen Hazarika - Bhupen Hazarika's songs music films director singer musician assamese bengali hindi". Onlinesivasagar.com. http://onlinesivasagar.com/music/bhupen-hazarika.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  26. TI Trade (2011-11-12). "The Assam Tribune Online". Assamtribune.com. http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=nov1211/at08। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  27. prasujya (2008-07-10). "Bhupen Hazarika: Editorial of Amar Pratinidhi -Oct ,1967 issue by Bhupen Hazarika". Bhupenhazarika-news.blogspot.com. http://bhupenhazarika-news.blogspot.com/2008/07/one-editorial-of-amar-pratinidhi-oct.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 
  28. "Rati Mohan Nath : A man of Pen and Papers". Ratimohannath.blogspot.com. http://ratimohannath.blogspot.com/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-12-25. 

বাহ্যিক সংযোগ[সম্পাদনা কৰক]

  1. আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট
  2. সাত শতাধিক ভূপেন হাজৰিকাৰ গীতৰ কথা (ইউনিক’ডত)
  3. ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ চিত্ৰকলা: এক আলোকপাত, আমি অসমীয়া ৱেবছাইট|
  4. বিপুলজ্যোতি ডট ইনত থকা ভূপেন হাজৰিকাৰ বিস্তৃত তথ্য
  5. ভূপেন হাজৰিকাই সম্পাদনা কৰা ক্ষুদ্ৰ আলোচনী "বিন্দু"ৰ প্ৰথম সংস্কৰণ
  6. The Golden Voice of Bhupen Hazarika
  7. The song of Bhupen Hazarika, The Times of India, 07/11/2011]
  8. About Bhupen Hazarika 07/11/2011
  9. Bloomberg, 09/11/2011
  10. The Hindu, 09/11/2011