কাম (ভাৰতীয় দৰ্শন)
কাম (সংস্কৃত: काम; IAST: kāma) হিন্দুধৰ্ম, বৌদ্ধধৰ্ম, জৈনধৰ্ম আৰু শিখধৰ্মত ইচ্ছা, কামনা, সুখ-ভোগ আৰু আনন্দ বুজোৱা এক বহুমাত্ৰিক ধাৰণা।[1][2]
আধুনিক প্ৰয়োগত ‘কাম’ শব্দ বহু ক্ষেত্ৰত যৌন-ইচ্ছা বা মানসিক আকুলতা বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হ’লেও, প্ৰাচীন ধাৰণাটো অধিক বিস্তৃত। ই উপৰ্যুক্ত বিষয়বস্তুৰ উপৰিও কলা-সৌন্দৰ্য, স্নেহ, প্ৰেম, জীৱন-আনন্দ আৰু ইন্দ্ৰিয়গত উপভোগৰ বহু ৰূপক সামৰি লয়।[3][4]
অৰ্থ আৰু পৰিসৰ
[সম্পাদনা কৰক]‘কাম’ শব্দটোৱে একাধাৰে “ইচ্ছা, কামনা, আকাংক্ষা” বুজাব পাৰে আৰু এক প্ৰযুক্তিগত অৰ্থত ইন্দ্ৰিয়-সম্পৰ্কীয় যিকোনো সুখ, আবেগিক আকৰ্ষণ বা নান্দনিক আনন্দ (কলা, নৃত্য, সংগীত, চিত্ৰ, ভাস্কৰ্য, প্ৰকৃতি) বুজাব পাৰে।[1][2][3] ৰ. প্ৰসাদে ‘কাম’ক কামনাতকৈ ডাঙৰ পৰিসৰৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰি ইচ্ছা, সংযোগ, প্ৰেম, আনন্দ আৰু উপভোগক একেলগে ৰাখি বুজাইছে।[5] ক’ৰ্ল পটাৰে কামক এক “মনোভাৱ/ক্ষমতা” হিচাপে বৰ্ণনা কৰে, য’ত সংলগ্নতা আৰু পূৰ্ণতা অনুভৱ কৰাৰ অভিজ্ঞতাই মুখ্য।[6]
হিন্দুধৰ্মত কাম
[সম্পাদনা কৰক]হিন্দু চিন্তাত কাম ‘ত্ৰিবৰ্গ’ৰ এক উপাদান আৰু চাৰি ‘পুৰুষাৰ্থ’ৰ ভিতৰত এটা।[7][8] হিন্দুধৰ্মত কামক স্বাস্থ্যকৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় লক্ষ্য বুলিও কোৱা হৈছে, যদি ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু মোক্ষ ক্ষতিগ্ৰস্ত নকৰাকৈ অনুসৰণ কৰা হয়।[9][10]
বৈদিক সাহিত্যত কাম ধাৰণাৰ উপস্থিতি দেখা যায়। ঋগ্বেদ ১০.১২৯.৪ত “আদি-অৱস্থাত কাম উদ্ভৱ”ৰ উল্লেখ পোৱা যায়।[11][12] বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত কামক “মানৱ ইচ্ছাৰ দ্বাৰা গঠিত” বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।[13]
মহাভাৰতত কামক পঞ্চ ইন্দ্ৰিয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত যিকোনো ইষ্ট, আকৰ্ষণীয় আনন্দ-অভিজ্ঞতা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যি ধৰ্ম-অৰ্থ-মোক্ষৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰখা সাপেক্ষে গ্ৰহণযোগ্য।[14]
বাৎসায়নৰ কামসূত্ৰত কামক "মনস্ ব্যাপাৰ" (মনৰ বেপাৰ) বুলি কোৱা হৈছে আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহে জগতৰ পৰা লাভ কৰা আনন্দকো কামৰ অংশ ধৰা হৈছে।[10] কিছুমান ব্যাখ্যাত কামসূত্ৰক কেৱল যৌন-অৱস্থান সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থ বুলি সম্ভৱতঃ ভুলকৈ ব্যাখ্যা প্ৰদান কৰা হয়। জেকব লেভীয়ে ইয়াৰ দাৰ্শনিক-প্ৰেমতত্ত্বৰ দিশত গুৰুত্ব দিছে।[15]
বৌদ্ধধৰ্ম আৰু জৈনধৰ্মত কাম
[সম্পাদনা কৰক]বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মত কামক পুনৰ্জন্ম-চক্ৰৰ পৰা মুক্তিৰ পথত অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া বাধা হিচাপে দেখুওৱা হয়। তথাপি, গৃহস্থৰ ক্ষেত্ৰত কাম বৈধ কাৰ্যক্ষেত্ৰ হিচাপে স্বীকৃত বুলিও উল্লেখ আছে।[16]
বৌদ্ধ সৃষ্টিতত্ত্বত কাম-সম্বন্ধীয় “ইচ্ছাৰ লোক” বা "কামভৱ"কে ধৰি ত্ৰিৰাজ্য (ইচ্ছা, ৰূপ, ৰূপহীন) ধাৰণাৰ আলোচনা আছে।[16] বৌদ্ধ আচাৰ-অনুশাসন "বিনয়"ত ভিক্ষুসকলৰ বাবে যৌন-সংযমসহ বহু “ইন্দ্ৰিয়-আকৰ্ষণীয়” আচৰণ (সুগন্ধি, অলংকাৰ, সংগীত-নৃত্য-গীত আদি) নিষিদ্ধ বুলিও বৰ্ণিত।[16] সাধাৰণ লোকৰ বাবে পাঁচ শীলত “কামেষু মিচ্ছাচাৰ” বা কামুক/যৌন অনাচাৰৰ পৰা বিৰত থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।[17]
তথ্য সংগ্ৰহ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ 1.0 1.1 Monier Williams, “काम, kāma”, Monier-Williams Sanskrit English Dictionary, pp. 271 (3rd column).
- ↑ 2.0 2.1 Macy, Joanna (1975), “The Dialectics of Desire”, Numen, 22(2), pp. 145–160.
- ↑ 3.0 3.1 Lang, Karen C. (2015), “When the Vindhya Mountains Float in the Ocean…”, International Journal of Hindu Studies, 19(1/2), pp. 171–192.
- ↑ Lochtefeld, James (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1, p. 340.
- ↑ R. Prasad (2008), History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 12, Part 1, pp. 249–270.
- ↑ Karl H. Potter (2002), Presuppositions of India's Philosophies, pp. 1–29.
- ↑ Salagame, Kiran K. (2013), “Well-being from the Hindu/Sanātana Dharma Perspective”, Oxford Handbook of Happiness.
- ↑ Olivelle, Patrick (2019), “From trivarga to puruṣārtha”, Journal of the American Oriental Society, 139(2), p. 381.
- ↑ Zysk, Kenneth (2018), “Kāma”, Brill's Encyclopedia of Hinduism, Vol. 7.
- ↑ 10.0 10.1 The Hindu Kama Shastra Society (1925), The Kama Sutra of Vatsyayana, p. 8.
- ↑ Rig Veda Book 10 Hymn 129, Verse 4 (sacred-texts reference as cited).
- ↑ Ralph Griffith (Translator, 1895), The Hymns of the Rig veda, Book X, Hymn CXXIX, Verse 4, p. 575.
- ↑ Klostermaier, Klaus, A Survey of Hinduism (3rd ed.), pp. 173–174.
- ↑ R. Prasad (2008), History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 12, Part 1, pp. 252–255.
- ↑ Jacob Levy (2010), Kama sense marketing, Introduction.
- ↑ 16.0 16.1 16.2 Fiorucci, Anthony (2023), Guilty pleasures: kāma in ancient India and the Pali Vinaya.
- ↑ Khantipalo (1995), Access to Insight, “precepts” section (as cited).