সমললৈ যাওক

কোল্লম

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
কোল্লম
কুইলন
মহানগৰ
ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: অষ্টমুদি হ্ৰদ আৰু দ্য ৰভিজৰ আকাশী দৃশ্য, থাংগাছেৰী লাইটহাউচ, ছেইণ্ট থমাছ দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ, কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান আৰু কেএছডব্লিউটিডি নাও ঘাট, ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি, ডাউনটাউন কোল্লম এলেকা য'ত আৰপি মল অন্তৰ্ভুক্ত, মুনৰো দ্বীপত পৰ্যটক, এডভেঞ্চাৰ পাৰ্ক, কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, ব্ৰেক ৱাটাৰ টুৰিজিম আৰু কোল্লম বন্দৰ, কোল্লম সাগৰৰ পাৰ আৰু চিন্নাকাডা ক্লক টাৱাৰ
ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: অষ্টমুদি হ্ৰদ আৰু দ্য ৰভিজৰ আকাশী দৃশ্য, থাংগাছেৰী লাইটহাউচ, ছেইণ্ট থমাছ দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ, কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান আৰু কেএছডব্লিউটিডি নাও ঘাট, ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি, ডাউনটাউন কোল্লম এলেকা য'ত আৰপি মল অন্তৰ্ভুক্ত, মুনৰো দ্বীপত পৰ্যটক, এডভেঞ্চাৰ পাৰ্ক, কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, ব্ৰেক ৱাটাৰ টুৰিজিম আৰু কোল্লম বন্দৰ, কোল্লম সাগৰৰ পাৰ আৰু চিন্নাকাডা ক্লক টাৱাৰ
ব্যুৎপত্তি: জালুক: কোলা ("জালুক")
উপনাম(সমূহ): 
"আৰৱ সাগৰৰ ৰাজকুমাৰ"
"বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী"[1]
"বেকৱাটাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ"
"যৌৱনৰ ফোৱাৰা"[2][3]
কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চলৰ ভিতৰত চহৰখনৰ অৱস্থান
কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চলৰ ভিতৰত চহৰখনৰ অৱস্থান
কোল্লম is located in ভাৰত
কোল্লম
কোল্লম
কোল্লম (ভাৰত)
কোল্লম is located in Kerala
কোল্লম
কোল্লম
কোল্লম (Kerala)
স্থানাংক: 8°53′35.5″N 76°36′50.8″E / 8.893194°N 76.614111°E / 8.893194; 76.614111স্থানাংক: 8°53′35.5″N 76°36′50.8″E / 8.893194°N 76.614111°E / 8.893194; 76.614111
দেশ  ভাৰত
অঞ্চল দক্ষিণ ভাৰত
ৰাজ্য কেৰালা
জিলা কোল্লম
প্ৰতিষ্ঠা ৮২৩
প্ৰতিস্থাপক মাৰুভান চাপিৰ ইচো[4][5][6] (বন্দৰ চহৰ হিচাপে)
ৰাম বৰ্মা কুলশেখৰ[7] (প্ৰশাসনিক ৰাজধানী হিচাপে)
চৰকাৰ
 • ধৰণ পৌৰ নিগম
 • পৰিচালনা কোল্লম পৌৰ নিগম
 • মেয়ৰ এ. কে. হাফিজ (আইএনচি)
কালি
৭৩.০৩ বৰ্গকিমি (২৮.২০ বৰ্গমাইল)
 • স্থান ৪
উচ্চতা
 ৩৮.৩২ মিটাৰ (১২৫.৭২ ফুট)
জনসংখ্যা
 (২০১১)[8]
৩,৯৭,৪১৯
 • স্থান ৫ (৪১তম ভাৰত)
 • ঘনত্ব ৫,৪০০/বৰ্গকিমি (১৪,০০০/বৰ্গমাইল)
 • মেট্ৰ’
[9]
 ১৮৭১০৮৬

কোল্লম (Malayalam: [kolːɐm] ⓘ; [টোকা 1]) হ'ল এখন প্ৰাচীন সাগৰীয় বন্দৰ আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্য কেৰালাৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম চহৰ।[10][11] আৰৱ সাগৰৰ মালাবাৰ উপকূলৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত এই চহৰখন অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত আৰু ই থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা ৭১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত।[12] কোল্লম ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি নিৰন্তৰভাৱে জনবসতিপূৰ্ণ চহৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।[13][14] ইয়াত মেগালিথিক যুগৰপৰাই মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। চহৰখন হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি এক সামুদ্ৰিক এণ্ট্ৰেপোট (বাণিজ্য কেন্দ্ৰ) হিচাপে পৰিচিত, যাৰ প্ৰাচীনতম প্ৰমাণ ফিনিচিয়ান আৰু ৰোমানসকলৰ সময়ৰপৰা পোৱা যায়।[15] ই কেৰালাৰ বেকৱাটাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, কয়াৰ উৎপাদন আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰ বাবে জনাজাত।[16][17][18]

প্ৰাচীন কালৰেপৰা কোল্লমৰ এক ব্যাৱসায়িক খ্যাতি আছে। আৰব, ফিনিচিয়ান, চীনা, ইথিওপিয়ান, ছিৰিয়ান, ইহুদী, কেলডিয়ান আৰু ৰোমানসকলে সহস্ৰাব্দ ধৰি কোল্লম বন্দৰত বাণিজ্য কৰি আহিছে।[19] চীনা বাণিজ্যৰ বাবে, ইবন বটুতাই চতুৰ্দশ শতিকাত কোল্লমক তেওঁৰ চৌব্বিছবছৰীয়া ভ্ৰমণৰ সময়ত দেখা পাঁচটা ভাৰতীয় বন্দৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি উল্লেখ কৰিছিল।[20][21] দেশিংগানাডুৰ ৰজাসকলে চীনা শাসকসকলৰ সৈতে ৰাষ্ট্ৰদূত বিনিময় কৰিছিল আৰু সেই সময়ত কোল্লমত এক সমৃদ্ধিশালী চীনা বসতি আছিল। নৱম শতিকাত চীনৰ কেণ্টনলৈ যোৱাৰ পথত পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চুলেইমান আল-তাজিৰয়ে দেখিছিল যে বিশাল চীনা জাহাজবোৰ অহা ভাৰতৰ একমাত্ৰ বন্দৰটোৱেই আছিল কোল্লম। ভেনটিয়ান ভ্ৰমণকাৰী মাৰ্কো পোলো, যিয়ে ১২৭৫ চনত কুবলাই খানৰ অধীনত চীনা সেৱাত আছিল, তেওঁ চীনা মেণ্ডাৰিন হিচাপে কোল্লম আৰু পশ্চিম উপকূলৰ অন্যান্য চহৰসমূহ ভ্ৰমণ কৰিছিল।[22] কোল্লমত ছেইণ্ট থমাছৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা সাতখন গীৰ্জাৰ ভিতৰত এখন আৰু লগতে দহখন আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদৰ ভিতৰত এখন আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যিটো মালিক দীনাৰৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ ভাৰতৰ প্ৰথমটো ডাইঅ'চিচ।[23]

ভি. নাগম আইয়াই তেওঁৰ ত্ৰিবাংকুৰ ষ্টেট মেনুৱেলত উল্লেখ কৰিছে যে ৮২২ খ্ৰীষ্টাব্দত দুজন ইষ্ট ছিৰিয়াক বিশ্বপ, মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথ তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ সৈতে কুইলনত বসতি স্থাপন কৰিছিল। দুবছৰৰ পাছত, মালাবাৰ যুগ আৰম্ভ হৈছিল (৮২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ), আৰু কুইলন ত্ৰিবাংকুৰ আৰু কোচিনক পিছ পেলাই মালাবাৰ অঞ্চলৰ প্ৰধান চহৰ হৈ পৰিছিল।[24] বেকাৰেৰ (থেভালাকাৰা) ওচৰত থকা কোৰে-কে-নি কোল্লমৰ অন্তৰ্দেশীয় সাগৰীয় বন্দৰটো পুনৰ মুকলি কৰাৰ বিকল্প হিচাপে মাৰ চাবোৰৰদ্বাৰা ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত থাংগাছেৰীত কোল্লম বন্দৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰোমান আৰু গ্ৰীকসকলৰ বাবে ই নেলচিণ্ডা আৰু টিণ্ডিছ আৰু তামিলসকলৰ বাবে থোণ্ডি নামেৰে পৰিচিত আছিল।[24] ১৫৭৮ চনৰ ২০ অক্টোবৰত কোল্লমত তামিল ভাষাত ছপা হোৱা থাম্বিৰান ভানাক্কম আছিল ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কিতাপ।[25]

কোল্লম পৌৰ নিগময়ে পৌৰ প্ৰশাসন আৰু সেৱাৰ বাবে আইএছঅ' ৯০০১:২০১৫ প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰিছিল।[26] ২০২০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত নগৰাঞ্চলৰ বিকাশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইকনমিষ্ট ইণ্টেলিজেন্স ইউনিট (ইআইইউ)ৰদ্বাৰা চলোৱা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ২০১৫ আৰু ২০২০ চনৰ ভিতৰত ৩১.১% নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে কোল্লম বিশ্বৰ দশম দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰ হৈ পৰিছিল।[27] অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত এইখন এখন উপকূলীয় চহৰ। চহৰখনত কোল্লম জিলাৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়সমূহ অৱস্থিত আৰু ই ৰাজ্যখনৰ এখন প্ৰধান বাণিজ্যিক চহৰ। কোল্লম চহৰত পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাৰ অনুপাত ভাৰতৰ ৫০০খন আটাইতকৈ জনবহুল চহৰৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ।[28] কোল্লম ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত চহৰসমূহৰ ভিতৰতো অন্যতম।[29]

কেৰালাত চেৰা ৰাজতন্ত্ৰৰ শাসনৰ শেষৰ পৰ্যায়ত, কোল্লম বাণিজ্য আৰু ৰাজনীতিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। কোল্লম বৰ্তমানেও কেৰালাৰ এক প্ৰধান ব্যাৱসায়িক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হৈ আছে। কোল্লমৰ চাৰিওফালে চাৰিটা প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত কোট্টাৰাক্কাৰা, পুনালুৰ, পৰাভুৰ আৰু কৰুণাগাপল্লী অন্তৰ্ভুক্ত। মাণ্ডেভাইলৰ ট্ৰেভেলছত কোল্লমক পালোম্বে হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ত তেওঁ দাবী কৰিছিল যে ইয়াত এটা যৌৱনৰ ফোৱাৰা আছে।[30][31]

নামৰ উৎপত্তি

[সম্পাদনা কৰক]

জনপ্ৰিয় তত্ত্বটো হ'ল যে "কোল্লম" নামটো কয়িলম শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, যিটো কোভিলাকম (যাৰ অৰ্থ "ৰাজপ্ৰাসাদ") আৰু ইল্লম (এজন নায়াৰ সম্ভ্ৰান্ত বা ব্ৰাহ্মণৰ পৰম্পৰাগত ঘৰ) শব্দৰ সংমিশ্ৰণ।[32] আন এটা তত্ত্ব অনুসৰি এই নামটো সংস্কৃত শব্দ কোল্লমৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ "জালুক", কিয়নো এই অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে জালুকৰ বাণিজ্য আৰু ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।[33]

৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত, চহৰখনত অনুষ্ঠিত হোৱা সভাবোৰত মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী, বা কোল্লবৰ্ষম, প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।[34] জুইৰ ফলত ধ্বংস হোৱাৰ পিছত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা চহৰখনৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰপৰাই বৰ্তমানৰ মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী আৰম্ভ হোৱা বুলি কোৱা হয়।

চহৰখনক আৰবী ভাষাত কুলাম,[35] পৰ্তুগীজ ভাষাত কৌলাও আৰু প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যত দেশিংগানাডু নামেৰে জনা গৈছিল।[14]

ইতিহাস

[সম্পাদনা কৰক]
পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান ছীৰ নাম, পথ আৰু অৱস্থানসমূহ (১ম শতিকা)

কুইলন নামৰ প্ৰাচীন চহৰ হিচাপে, কোল্লম পাণ্ড্য ৰাজবংশৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকা–১২শ শতিকা) সময়ত এক সমৃদ্ধিশালী বন্দৰ আছিল, আৰু পিছলৈ প্ৰায় ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মাৰুভান চাপিৰ ইচোৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ সময়ত ই স্বাধীন ভেনাডু বা কুইলন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হৈ পৰে। ১৩শ শতিকাত বিশ্বজুৰি হোৱা সামুদ্ৰিক বাণিজ্যত ইজিপ্তৰ আলেকজেন্দ্ৰিয়া আৰু কায়ৰো, চীনৰ কুৱাঞ্জৌ চহৰ আৰু মালয়েছিয়ান দ্বীপপুঞ্জৰ মালাক্কাৰ লগতে কোল্লমক চাৰিটা প্ৰাথমিক এণ্ট্ৰেপোটৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।[36] এনে লাগে যেন মধ্যযুগলৈকে কোল্লমত বাণিজ্য সমৃদ্ধিশালী হৈ আছিল, কিয়নো ১২৮০ চনত স্থানীয় শাসক আৰু চীনৰ মাজত সম্পৰ্ক স্থাপনৰ বাবে চীনৰ ইউয়ানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত কোল্লমলৈ অহাৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।[37]

পাণ্ড্য শাসন

[সম্পাদনা কৰক]

কোল্লমৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস কেৰালাৰ বাকী অংশৰপৰা প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে স্বতন্ত্ৰ আছিল। চেৰা ৰাজবংশই দক্ষিণৰ আলাপুঝা আৰু উত্তৰৰ কাছাৰগড়ৰ মাজৰ মালাবাৰ উপকূল অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পালক্কাড ব্যৱধান, কইম্বাটুৰ, চালেম আৰু কোল্লী পাহাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। কইম্বাটুৰৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলটো সংগম যুগত খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত চেৰাসকলৰদ্বাৰা শাসিত আছিল, আৰু ই পালক্কাড ব্যৱধানৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল, যিটো মালাবাৰ উপকূল আৰু তামিলনাডুৰ মাজৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক পথ আছিল।[38] অৱশ্যে, বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ দক্ষিণাঞ্চল (থিৰুৱনন্তপুৰম আৰু আলাপুঝাৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চল) আয় ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল, যিসকল চেৰাসকলতকৈ মাদুৰাইৰ পাণ্ড্য ৰাজবংশৰ সৈতে অধিক সম্পৰ্কিত আছিল।[39]

গ্ৰীক নেষ্টোৰিয়ান নাৱিক কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছয়ে,[40] তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী'ত,[41] ৫৫০ চনত মালাবাৰ উপকূল ভ্ৰমণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে আৰু মালেত (মালাবাৰ উপকূল) খ্ৰীষ্টান বিশ্বাসীসকলৰ এটা সৰু গোট থকাৰ কথা কৈছে। তেওঁ লিখিছে, "টাব্ৰোপেন (চিলন) দ্বীপত খ্ৰীষ্টানসকলৰ এটা গীৰ্জা আছে, আৰু যাজক আৰু বিশ্বাসীসকল আছে। একেদৰে মালেত, য'ত জালুক গজে, আৰু কাল্লিয়ানাৰ (নিল্লাক্কলৰ কাল্লিয়াংকল) কৃষি সম্প্ৰদায়ত, ৩২৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ নিচিয়া ছুন্নাহাদোচৰ অনুসৰি পাৰস্যত পৱিত্ৰ কৰা এজন বিশ্বপো আছে।" [42]

মাৰুভান চাপিৰ ইচোয়ে ভেনাড ৰজা আয়্যানাটিকলৰ দানৰ সহায়ত কোল্লম বন্দৰৰ ওচৰত এটা খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা স্থাপন কৰিছিল। তাৰিছাপল্লী নামেৰে পৰিচিত এই গীৰ্জাটোৱে ৰজাই প্ৰদান কৰা কোল্লম তাম্ৰপত্ৰ অনুদান লাভ কৰিছিল।

কোল্লমত ভাৰতীয় উপমহামণ্ডলৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত এখন অৱস্থিত।[43][44][45][46] কিচাত শকাৰৱতী ফাৰ্মাদৰ অনুসৰি, কোদুংগাল্লুৰ, কোল্লম, মাধয়ী, বাৰকুৰ, মাংগালোৰ, কাছাৰগড়, কান্নুৰ, ধৰ্মদম, পান্থালয়িনী আৰু চালিয়মৰ মছজিদসমূহ মালিক দীনাৰৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইবোৰ ভাৰতীয় উপমহামণ্ডলৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।[47] লগতে বিশ্বাস কৰা হয় যে মালিক দীনাৰৰ মৃত্যু কাছাৰগড় চহৰৰ থালংগাৰাত হৈছিল।[48]

ভেনাডুৰ ৰাজধানী (নৱমৰপৰা দ্বাদশ শতিকা)

[সম্পাদনা কৰক]
১৩২০ খ্ৰীষ্টাব্দত দক্ষিণ এছিয়া

কোল্লমৰ বন্দৰটো, যাক তেতিয়া কুইলন বুলি জনা গৈছিল, ৮২৫ চনত নেষ্টোৰিয়ান খ্ৰীষ্টান মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে চেৰা ৰাজ্যৰ অধীনত থকা স্বাধীন ভেনাডু বা কুইলন ৰাজ্যৰ ৰজা আয়্যানাদিকল থিৰুভাদিকলৰ অনুমোদন লোৱা হৈছিল।[49][50][51]

বিশ্বাস কৰা হয় যে মাৰ চাপোৰ ইচোৱে চেৰা ৰজাক বেকাৰেৰ (থেভালাকাৰা) ওচৰৰ প্ৰায় ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অন্তৰ্দেশীয় সাগৰীয় বন্দৰ কোল্লম (কোৰে-কে-নি) পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ অনুৰোধৰ পৰিৱৰ্তে কোল্লমৰ ওচৰত এটা নতুন সাগৰীয় বন্দৰ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই পুৰণি বন্দৰটো ৰোমান আৰু গ্ৰীকসকলৰ বাবে নেলচিণ্ডা আৰু টিণ্ডিছ আৰু তামিলসকলৰ বাবে থোণ্ডি নামেৰে পৰিচিত আছিল। যিহেতু ষষ্ঠ শতিকাত পল্লৱসকলৰ আক্ৰমণৰ ফলত মালাবাৰ উপকূলৰপৰা মচলাৰ বাণিজ্য বন্ধ হৈ গৈছিল, সেয়েহে কেইবা শতিকা ধৰি ইয়াত কোনো বাণিজ্য হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ফলত নেষ্টোৰিয়ানসকলে চেৰা ৰাজ্যত কেইবা দশক ধৰি থাকিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু নাম্পুথিৰী বৈষ্ণৱ আৰু নায়াৰ উপ-জাতিসমূহৰ মাজত ছেইণ্ট থমাছ পৰম্পৰাত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁলোকে সংস্কৃত আৰু বৈদিক প্ৰাৰ্থনাসমূহ সলনি নকৰাকৈ ট্ৰিনিটিৰ মতবাদৰ ভিত্তি হিচাপে ছিৰিয়ান উপাসনা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।[52] আয়্যানাদিকল থিৰুভাদিকলৰদ্বাৰা মাৰুভান চাপোৰ ইচোক প্ৰদান কৰা থৰিচাপল্লী ফলিয়ে খ্ৰীষ্টানসকলক চহৰখনত বিদেশী বাণিজ্য তদাৰক কৰাৰ লগতে ইয়াৰ ওজন আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণৰ অধিকাৰ দিছিল। কুইলনৰ বাণিজ্য আৰু সম্পদ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্যৰে এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছিল। হাৰমান গুণ্ডাৰ্টৰ মতে মাৰুভান চাপিৰ ইচোক থাৰিছাপল্লী গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু কোল্লমত মণিগ্ৰামম বাণিজ্যিক গোট গঠন কৰিবলৈ মাটি প্ৰদান কৰা হৈছিল।[53] [51][54]

কুইলন ছিৰিয়ান তাম্ৰপত্ৰ (৮৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) ফলক ৩

এইদৰেই চহৰখনৰ নামানুসৰি কোলা বৰ্ষম নামেৰে পৰিচিত মালায়ালম যুগৰ আৰম্ভণি হৈছিল, যিয়ে নৱম শতিকাত কোল্লমৰ গুৰুত্বক সূচায়।[51] চিৰাফৰ পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চোলেইমানে নৱম শতিকাত মালাবাৰ ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে চীনৰপৰা পাৰস্য উপসাগৰলৈ যোৱা সামগ্ৰীৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট হাব হিচাপে বিশাল চীনা জাহাজবোৰে ব্যৱহাৰ কৰা ভাৰতৰ একমাত্ৰ বন্দৰ আছিল কুইলন। কোল্লমৰ (পূৰ্বতে 'দেশিংগানাডু' বুলি কোৱা হৈছিল) শাসকসকলৰ চীনৰ সৈতে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক আছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰদূতো বিনিময় কৰিছিল। টাং ৰাজবংশৰ (৬১৮–৯১৩) নথি-পত্ৰ অনুসৰি,[55] সপ্তম শতিকাৰ আগতে কুইলন তেওঁলোকৰ প্ৰধান বন্দৰ আছিল। ৬০০ চনৰ আশে-পাশে চীনা বাণিজ্য হ্ৰাস পায় আৰু ১৩শ শতিকাত পুনৰুজ্জীৱিত হয়। বিশ্বপ কেটালানীৰ মিৰাবিলিয়া ডেছক্ৰিপ্টাই কোল্লমৰ জীৱনৰ এক বৰ্ণনা দাঙি ধৰে, যাক তেওঁ ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি কেথলিক ডাইঅ'চিচ কোল্লমৰ মনোনীত কেথলিক বিশ্বপ হিচাপে দেখিছিল। তেওঁ মাৰ্কো পোলোই চহৰখন ভ্ৰমণ কৰাৰ আগৰ সময়ছোৱাত 'মেজাৰ ইণ্ডিয়া'ৰ জীৱনৰ সত্য আৰু কাল্পনিক বৰ্ণনাও আগবঢ়ায়।[56] স্থানু ৰবি বৰ্মাৰ (নৱম শতিকা) ৰাজত্বকালত কেৰালা ভ্ৰমণ কৰা পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চুলেইমান আল-তাজিৰে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে সেই সময়ত কোল্লম বন্দৰক কেন্দ্ৰ কৰি কেৰালা আৰু চীনৰ মাজত ব্যাপক বাণিজ্য হৈছিল।[57]

কাটালান এটলাছত (১৩৭৫) "কলম্বো" হিচাপে কোল্লম

[সম্পাদনা কৰক]
দিল্লীৰ চুলতান (ওপৰত, পতাকা: ) আৰু ১৩৭৫ চনৰ সমসাময়িক কাটালান এটলাছত তলত "কলম্বোৰ ৰজা" (কোল্লম) (পতাকা: , যিটো তাৰ প্ৰাৰম্ভিক ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ১৩২৯ চনৰপৰা জৰ্ডানাছৰ অধীনত থকা কেথলিক মিছনৰ বাবে খ্ৰীষ্টান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে)[58][59]। বহুতো স্থানৰ নাম সঠিক।[60] দক্ষিণৰ ৰজাৰ কাষত থকা কেপচনটোত লিখা আছে: "ইয়াত কলম্বোৰ ৰজাই শাসন কৰে, এজন খ্ৰীষ্টান।" [61]

১৩শ শতিকাত, পাণ্ড্য শাসক মাৰৱৰ্মন কুলশেখৰ পাণ্ড্যন প্ৰথময়ে ভেনাডুত এখন যুদ্ধত অৱতীৰ্ণ হৈ কোল্লম চহৰ দখল কৰিছিল।[62] ১৩৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কাটালান এটলাছত চহৰখন কলম্বো আৰু কোলোবো হিচাপে দেখা যায়। মানচিত্ৰখনত এই চহৰখনক খ্ৰীষ্টান শাসকৰদ্বাৰা শাসিত এখন খ্ৰীষ্টান চহৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।[58]

ৰজাৰ ছবিৰ ওপৰত থকা পাঠ্যত লিখা আছে:

Açí seny[o]reja lo rey Colobo, christià. Pruvíncia de Columbo
(ইয়াত খ্ৰীষ্টান প্ৰভু ৰজা কোলোবোৱে শাসন কৰে, কলম্বো প্ৰদেশ)।[58]

এই চহৰখন ৮২৫ চনত এজন পাৰ্চী ইষ্ট ছিৰিয়াক খ্ৰীষ্টান ব্যৱসায়ী মাৰুভান চাপিৰ ইচোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলৰদ্বাৰা ইয়াক প্ৰাচীন কালতেই খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ১৩২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত পোপ জন দ্বাবিংশই কোল্লম / কলম্বোক ভাৰতীয় উপমহামণ্ডলৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ ৰোমান কেথলিক বিশ্বপৰ এলেকা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে, আৰু কেটালোনিয়াৰ জৰ্ডান নামৰ এজন ডমিনিকান ফ্ৰায়াৰক ডাইঅ'চিচৰ প্ৰথম লেটিন সম্প্ৰদায়ৰ বিশ্বপ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।[58]

পৰ্তুগীজ, ডাচ্চ আৰু ব্ৰিটিছ বাণিজ্য আৰু প্ৰভাৱ (১৬শ ৰপৰা ১৮শ শতিকা)

[সম্পাদনা কৰক]
থাম্বিৰান ভানাক্কম
ভাইচৰয় আফনচো দে আলবুকাৰ্ক

আৱিষ্কাৰৰ যুগত ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল কোজিকোড়ৰ কাপ্পাদত উপস্থিত হয়, যাৰ ফলত ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ পোণপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।[63] ১৫০২ চনত কোল্লমৰ থাংগাছেৰীত বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা তেওঁলোকেই আছিল প্ৰথম ইউৰোপীয়, যিটো তেওঁলোকৰ জালুকৰ বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল।[64] ইয়াৰ পিছত মুৰ/আৰবসকলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত থেভালাকাৰাত থকা ছেইণ্ট থমাছ পৰম্পৰাৰ প্ৰাচীন গীৰ্জা (মন্দিৰ) ধ্বংস হৈছিল। ১৫১৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে থাংগাছেৰীত ছেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত ডাচ্চসকলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত ধ্বংস হৈছিল। ১৬৬১ চনত ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে চহৰখন নিজৰ দখললৈ আনে। পিছত ডাচ্চসকলৰদ্বাৰা সংস্কাৰ কৰা পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ অৱশেষ থাংগাছেৰীত পোৱা যায়।

১৮শ শতিকাত ত্ৰিবাংকুৰে কোল্লম জয় কৰে, ইয়াৰ পিছত ১৭৯৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে জয় কৰে।[65] থাংগাছেৰী আজিও এটা এংলো-ইণ্ডিয়ান বসতিস্থান হিচাপে আছে, যদিও বৰ্তমান খুব কমসংখ্যক এংলো-ইণ্ডিয়ানহে ইয়াত বাস কৰে। থাংগাছেৰীত থকা পুৰণি পৰ্তুগীজ-নিৰ্মিত গীৰ্জা, ইনফেণ্ট জিচাছ চাৰ্চ এই অঞ্চলত পৰ্তুগীজ শাসনৰ এক স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে বৰ্তি আছে।[66][67][68][69]

কুইলনৰ যুদ্ধ

[সম্পাদনা কৰক]
পৰ্তুগীজ শাসনৰপৰা ডাচ্চসকলৰ হাতলৈ যোৱাৰ পাছত ১৭৫৬ চনত কোল্লম দুৰ্গ

১৮০৯ চনত কুইলনৰ কেণ্টনমেণ্ট ময়দানত ত্ৰিবাংকুৰৰ তেতিয়াৰ দালাৱা (প্ৰধানমন্ত্ৰী) ভেলু থাম্পি দালাৱাৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিবাংকুৰৰ সৈন্যবাহিনী আৰু কৰ্ণেল চালমাৰ্ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মাজত কুইলনৰ যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে কুইলন আৰু কেণ্টনমেণ্ট ময়দানৰ ওচৰত থকা তেওঁলোকৰ গেৰিছন আক্ৰমণ কৰাৰ ফলত এই যুদ্ধৰ সূত্ৰপাত হৈছিল আৰু ই মাত্ৰ ছঘণ্টা ধৰি চলিছিল।[70] কোম্পানীৰ বাহিনীয়ে এই যুদ্ধত জয়লাভ কৰে, আনহাতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বিদ্ৰোহীসকলক কোৰ্ট-মাৰ্শ্বাল কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ময়দানত ফাঁচি দিয়া হয়।[71]

ত্ৰিবাংকুৰৰ শাসন

[সম্পাদনা কৰক]

১৮শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজপৰিয়ালয়ে কান্নুৰত অৱস্থিত কোলাথুনাডুৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাত অৱস্থিত পৰাপ্পানাদৰ কিছু সদস্যক গ্ৰহণ কৰিছিল।[72]

১৭৫৫ চনত পুৰাক্কাডৰ যুদ্ধত কোজিকোড়ৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ত্ৰিবাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্যত পৰিণত হয়।[73] ১৮৩০-ৰ দশকলৈকে চৰকাৰী সচিবালয়ো কোল্লমত অৱস্থিত আছিল। স্বাথী থিৰুনালৰ ৰাজত্বকালত ইয়াক থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।[74]

কোল্লম বন্দৰৰ সাগৰৰ তলিত খনন

[সম্পাদনা কৰক]
১৮৫০ৰ দশকত কোল্লমৰ পৰিকল্পনা

২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰপৰা কোল্লম বন্দৰৰ চৌহদত খনন কাৰ্য চলি আছে। দলটোৱে চীনা চীনামাটিৰ পাত্ৰ আৰু মুদ্ৰাকে ধৰি বহুতো প্ৰাচীন সামগ্ৰী আৱিষ্কাৰ কৰিছে।[75] পেলেচ মিউজিয়ামৰ এটা চীনা দল আৰু কেৰালা পৰিষদ ফৰ হিষ্টৰিকেল ৰিচাৰ্চৰ (KCHR) সৈতে এটা ভাৰতীয় দলে চীনা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰী আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যিয়ে কোল্লম আৰু প্ৰাচীন চীনৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক থকাটো প্ৰমাণ কৰে।[76]

ভূগোল

[সম্পাদনা কৰক]
পৰাভুৰৰ ওচৰত কোল্লম খাল

কোল্লম চহৰৰ উত্তৰে নীণ্ডাকাৰা আৰু থ্ৰিক্কাৰুভা পঞ্চায়ত, দক্ষিণে মায়্যানাদ, পূবে থ্ৰিক্কোভিলৱাট্টম আৰু কোট্টামকাৰা আৰু পশ্চিমে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ অৱস্থিত। অষ্টমুদি হ্ৰদ চহৰখনৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত। চহৰখন থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ৭১ কিলোমিটাৰ, কোচিৰপৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ আৰু কোজিকোড়ৰপৰা ৩৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩ আৰু ইথিক্কাৰা নদী চহৰখনৰ মাজেৰে যোৱা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ জলপথ। ৭.৭ কিলোমিটাৰ দীঘল কোল্লম খালয়ে পৰাভুৰ হ্ৰদ আৰু অষ্টমুদি হ্ৰদক সংযোগ কৰে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যোৱা আন এখন নদী কাল্লাদা নদী অষ্টমুদি হ্ৰদত পৰে, আনহাতে ইথিক্কাৰা নদী পৰাভুৰ কয়াললৈ বৈ যায়। চহৰখনত থকা নিৰ্মল পানীৰ হ্ৰদ কাট্টাকায়ালে ভাট্টাক্কায়াল নামৰ আন এটা জলাশয়ক অষ্টমুদি হ্ৰদৰ সৈতে সংযোগ কৰে।[77][78][79]

২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত, ইণ্ডিয়াটাইমছে কোল্লমক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত নখন চহৰৰ ভিতৰত এখন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল।[80] Booking.com-ৰ ভ্ৰমণকাৰীৰ পৰ্যালোচনা বঁটা অনুসৰি ২০২০ চনত ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন আটাইতকৈ আদৰণীয় স্থানৰ ভিতৰত কোল্লম অন্যতম।[81]

কোল্লম এখন প্ৰাচীন বাণিজ্যিক চহৰ – ৰোমান, চীনা, আৰব আৰু অন্যান্য প্ৰাচ্যৰ দেশসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ বাণিজ্য চলিছিল। বাইবেলৰ সময় আৰু চলোমনৰ ৰাজত্বকালৰ লগত সম্পৰ্ক থকা ঐতিহাসিক নথি-পত্ৰসমূহত ইয়াৰ বিৱৰণ পোৱা যায়, যিয়ে আৰৱ সাগৰৰ লোহিত সাগৰীয় বন্দৰসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগৰ কথা উল্লেখ কৰে (প্ৰাচীন ৰোমান মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰৰদ্বাৰা সমৰ্থিত)।[82][83] প্ৰাচীন চহৰখনক তামিলনাডুৰ সৈতে সংযোগ কৰা শ্বেনকোট্টা ব্যৱধানৰ আৰ্যনকাভু পাছৰ জৰিয়তে অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যও চলিছিল। গৰুৰ গাড়ীৰে জালুকৰ স্থলপথৰ বাণিজ্য আৰু আলাপুঝা আৰু কোচিনক সংযোগ কৰা জলপথেৰে হোৱা বাণিজ্যই এনে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল যাৰ ফলত ই প্ৰাচীন ভাৰতীয় ঔদ্যোগিক চহৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। পিছলৈ তামিলনাডুৰ সৈতে স্থাপিত ৰেল সংযোগে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক অধিক সুদৃঢ় কৰিছিল। সামুদ্ৰিক ৰপ্তানিৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা কাৰখানা আৰু কাজু বাদামৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু পেকেজিঙে ইয়াৰ বাণিজ্য সমগ্ৰ বিশ্বতে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।[84]

কোল্লমৰ জলবায়ুৰ তথ্য
মাহ জানু. ফেব্ৰু. মাৰ্চ এপ্ৰি. মে জুন জুলা. আগ. চেপ্টে. অক্টো. নৱে. ডিচে. বছৰ
গড় উষ্ণতা - উচ্চ °C (°F) 31 31 32 32
(90)		 31
(88)		 29
(84)		 29
(84)		 29
(84)		 29
(84)		 30
(86)		 29
(84)		 30
(86)		 30.2
(86.3)
গড় উষ্ণতা - নিম্ন °C (°F) 23
(73)		 23
(73)		 25
(77)		 26
(79)		 25
(77)		 24
(75)		 24
(75)		 24
(75)		 24
(75)		 24
(75)		 24
(75)		 23
(73)		 24.1
(75.3)
বৰ্ষাপাত mm (ইঞ্চি) 18
(0.71)		 26
(1.02)		 53
(2.09)		 147
(5.79)		 268
(10.55)		 518
(20.39)		 381
(15)		 248
(9.76)		 209
(8.23)		 300
(11.81)		 208
(8.19)		 51
(2.01)		 2,427
(95.55)
Avg. rainy days (≥ 0.1 mm) 1 2 4 8 11 21 19 16 12 12 8 3 117
উৎস: Weather2Travel

জনগাঁথনি

[সম্পাদনা কৰক]

জনসংখ্যা

[সম্পাদনা কৰক]

২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,[85] কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যা আছিল ৩৪৯,০৩৩ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৫,৪০০ জন। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা) আছিল ১,১১২, যিটো ৰাজ্যৰ ভিতৰতে সৰ্বোচ্চ। জনসংখ্যাৰফালৰপৰা কোল্লম জিলা ৰাজ্যৰ ভিতৰত সপ্তম স্থানত থকাৰ বিপৰীতে কোল্লম চহৰ চতুৰ্থ স্থানত আছিল। ২০১০ চনৰ তথ্য অনুসৰি, কোল্লমৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৩.৭৭%,[86] যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৭৪.০৪% তকৈ অধিক। পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৯৫.৮৩% আৰু মহিলাৰ ৯১.৯৫% আছিল। কোল্লমত জনসংখ্যাৰ ১১% লোক ছয় বছৰৰ তলৰ আছিল। ২০১৫ চনৰ মে' মাহত কেৰালা চৰকাৰয়ে থ্ৰিক্কাদাভুৰ পঞ্চায়তক একত্ৰিত কৰি কোল্লম চহৰ নিগম সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। একত্ৰীকৰণৰ ফলত, এই অঞ্চলটোৰ মাটি-কালি ৭৩.০৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ হ'ব আৰু চহৰখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৮৪,৮৯২ হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।[87][88]

মালায়ালম চহৰখনৰ আটাইতকৈ বহুলভাৱে কথিত ভাষা আৰু চৰকাৰী ভাষা, আনহাতে চহৰখনৰ একাংশ লোকে তামিল বুজি পায়। চহৰখনত এংলো-ইণ্ডিয়ান, কোংকণী ব্ৰাহ্মণ, তেলেগু চেট্টি আৰু বঙালী প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ সৰু সম্প্ৰদায়ো বসবাস কৰে। প্ৰশাসনৰ সুবিধাৰ বাবে, কোল্লম পৌৰ নিগমক ছটা মণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটোৰে বাবে স্থানীয় মণ্ডল কাৰ্যালয় আছে।[89]

২০১৪ চনৰ কোল্লমৰ প্ৰাক্তন মেয়ৰ প্ৰসন্ন আৰ্নেষ্টক ৰোটাৰী ক্লাব অৱ ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰয়েলৰদ্বাৰা দক্ষিণ ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ মহিলা মেয়ৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।[90]

ধৰ্ম

[সম্পাদনা কৰক]
কোল্লম চহৰত ধৰ্ম (২০১১)[91]
ধৰ্ম শতাংশ
হিন্দু ধৰ্ম
  
 ৫৬%
ইছলাম
  
 ২২%
খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম
  
 ২১%
অন্যান্য
  
 ১%
ধৰ্মসমূহৰ বিতৰণ
†উল্লেখ নথকা, শিখ ধৰ্ম (<০.০১%), বৌদ্ধ ধৰ্ম (<০.০১%) অন্তৰ্ভুক্ত।
ছেইণ্ট এণ্টনি গীৰ্জা, ভাড্ডি, ১৯১০ চনত নিৰ্মিত

কোল্লম চহৰ হৈছে কেৰালা ৰাজ্যৰ এক ক্ষুদ্ৰ ৰূপ, য'ত বিভিন্ন ধৰ্মীয়, নৃগোষ্ঠীয় আৰু ভাষিক গোটৰ বাসিন্দা আছে।[92] চহৰখন আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মন্দিৰ, শতিকা পুৰণি গীৰ্জা আৰু মছজিদ আছে। কোল্লম কেৰালাৰ এখন হিন্দু-সংখ্যাগৰিষ্ঠ চহৰ। কোল্লমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৫৬.৩৫% লোক হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ। তদুপৰি, কেৰালাত ব্যৱহৃত সৌৰ আৰু নাক্ষত্ৰিক হিন্দু বৰ্ষপঞ্জী কোল্লম যুগ (যাক মালায়ালম যুগ বা কোল্লবৰ্ষম বা মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী বা মালাবাৰ যুগ বুলিও কোৱা হয়), ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত (সাধাৰণ যুগ) (কোল্লম) চহৰত উৎপত্তি হৈছিল।[93][94][95]

কোল্লমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২২.০৫% হৈছে মুছলমান লোক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, কোল্লমৰ মুঠ মুছলমান জনসংখ্যা হৈছে ৮০,৯৩৫ জন।[96] দক্ষিণ কেৰালাৰ এইটোৱেই একমাত্ৰ জিলা য'ত খ্ৰীষ্টানসকলৰ সলনি মুছলমানসকলে সৰ্ববৃহৎ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায় গঠন কৰে[97]। কৰবালা ময়দান আৰু ইয়াৰ কাষতে থকা মাকানি মছজিদে চহৰখনৰ বাবে ঈদগাহ হিচাপে কাম কৰে। কাৰুভাত থকা ৩০০ বছৰ পুৰণি জুমা-'আথ পল্লীত এজন চুফী সন্ত, চৈয়দ আব্দূৰ ৰহমান জিফ্ৰিৰ নশ্বৰ দেহ ৰখা হৈছে।[98][99]

কোল্লম চহৰৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২১.১৭% হৈছে খ্ৰীষ্টান লোক।[100] কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ (কোল্লম) হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো কেথলিক ডাইঅ'চিচ। ১৩২৯ চনৰ ৯ আগষ্টত পোপ জন দ্বাবিংশই এই ডাইঅ'চিচটো প্ৰথম নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৮৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ডাইঅ'চিচটোৱে ১,৯৫০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ৪,৮৭৯,৫৫৩ জন, যাৰ ভিতৰত কেথলিকসকলৰ সংখ্যা হৈছে ২৩৫,৯২২ (৪.৮%)। থাংগাছেৰীত অৱস্থিত ৪০০ বছৰ পুৰণি বিখ্যাত ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল হৈছে কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচৰ সহ-কেথেড্ৰেল।[101] চিএছআই কোল্লম-কোট্টাৰাক্কাৰা ডাইঅ'চিচ চাৰ্চ অৱ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ চব্বিশটা ডাইঅ'চিচৰ ভিতৰত অন্যতম।[102] কোট্টাৰাক্কাৰাৰ বাবে দ্য পেণ্টেকোষ্টাল মিছনৰ কেৰালাৰ সদৰ কাৰ্যালয় কোল্লমত অৱস্থিত।

পৌৰ প্ৰশাসন

[সম্পাদনা কৰক]
কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চলৰ মানচিত্ৰ

কোল্লম নিগমৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে চিপিআই(এম)ৰ অধিবক্তা ভি. ৰাজেন্দ্ৰবাবু।[103]

নগৰীয়া গাঁথনি

[সম্পাদনা কৰক]

১,১৮৭,১৫৮ জন মুঠ নগৰীয়া জনসংখ্যা[104] আৰু পৌৰ নিগমৰ ৩৪৯,০৩৩ জন জনসংখ্যাৰে কোল্লম ৰাজ্যখনৰ চতুৰ্থ সৰ্বাধিক জনবহুল চহৰ আৰু ভাৰতৰ সৰ্বাধিক জনবহুল নগৰীয়া অঞ্চলৰ তালিকাত ৪৯তম স্থানত আছে। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি, চহৰখনৰ নগৰীয়া বিকাশৰ হাৰ আছিল ১৫৪.৫৯%, যিটো ৰাজ্যখনৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ আছিল।[105] কোল্লমৰ মহানগৰীয় অঞ্চলত উলিয়াকোভিল, আদিচানাল্লুৰ, আদিনাদ, আয়ানভেলিগুলাংগৰা, চাভাৰা, চাভাৰা দক্ষিণ, এলামপাল্লুৰ, এৰাভিপুৰম (অংশ), কাল্লেলিভাগম, কৰুণাগাপল্লী, কোল্লম, কোট্টামকাৰা, কুলশেখৰপুৰম, মায়্যানাদ, মীনাদ, নেদুম্পানা, নীণ্ডাকাৰা, ওচিৰা, পানায়াম, পনমনা, পৰাভুৰ, পেৰিনাদ, পুথাক্কুলাম, থাঝুথালা, থোডিয়ুৰ, থ্ৰিক্কাদাভুৰ, থ্ৰিক্কাৰুভা, থ্ৰিক্কোভিলৱাট্টম আৰু ভাদাক্কুমথালা অন্তৰ্ভুক্ত।[106]

কোল্লমৰ আশ্ৰমমত ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি।

কেৰালা চৰকাৰয়ে কোল্লম চহৰক "কেৰালাৰ বন্দৰ চহৰ" হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে। প্ৰকল্পটোৰ অংশ হিচাপে মৎস্য পালন, পৰ্যটন আৰু মনোৰঞ্জনমূলক প্ৰকল্পৰ সুবিধা নিৰ্মাণকে ধৰি মাৰুথাডি-এৰাভিপুৰম এলেকাৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্যকৰী কৰা হ'ব।[107]

অৰ্থনীতি

[সম্পাদনা কৰক]
আৰপি মল, কোল্লম
ড্ৰিমছ মল (লুলু হাইপাৰ মাৰ্কেট), কোল্লম জিলাৰ কোট্টিয়ামত
কোল্লম চহৰৰ অষ্টমুদি হ্ৰদত এখন ডাঙৰ চীনা মাছ ধৰা জাল

যোৱা দশকত কোল্লমৰ নগৰীয়া জীৱন সলনি হৈছে। অৰ্থনৈতিক প্ৰদৰ্শন আৰু জনমূৰি আয়ৰফালৰপৰা কোল্লম চহৰ ভাৰতত পঞ্চম স্থানত আৰু কেৰালাত তৃতীয় স্থানত আছে।[108] এক উৎকৃষ্ট ৰপ্তানিৰ ইতিহাস থকা চহৰ হিচাপে কোল্লম বিখ্যাত।[109]

দুগ্ধ পালন মোটামুটিভাৱে সুবিকশিত। চহৰখনত এটা চিলিং প্লাণ্টো আছে। কোল্লম এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ সামুদ্ৰিক আৰু বন্দৰ চহৰ। জিলাখনৰ অৰ্থনীতিত মৎস্য পালনৰ বিশেষ স্থান আছে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ নীণ্ডাকাৰা আৰু শক্তিকুলাংগৰা গাঁৱত মৎস্য পালন কেন্দ্ৰ আছে। অনুমান কৰা মতে ১৩৪,۹৭৩ জন লোক মৎস্য পালন আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কামত নিয়োজিত হৈ আছে। চেৰিয়াজীকল, আলাপ্পাদ, পান্দাৰাথুৰুথু, পুথেনথুৰা, নীণ্ডাকাৰা, থাংগাছেৰী, এৰাভিপুৰম আৰু পৰাভুৰ ২৬খন গুৰুত্বপূৰ্ণ মৎস্য পালন গাঁৱৰ ভিতৰত আঠখন। ২৪খন অন্তৰ্দেশীয় মৎস্য পালন গাঁও আছে। চৰকাৰয়ে নীণ্ডাকাৰাত এটা মৎস্য বন্দৰ স্থাপনৰ বাবে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। বছৰি গড় মাছ ধৰাৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৮৫,২৭৫ টন বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ৰাজ্যখনৰ মুঠ মাছ ধৰাৰ এক তৃতীয়াংশ কোল্লমৰপৰাই আহে। মৎস্য বন্দৰৰপৰা প্ৰায় ৩০০০ যন্ত্ৰচালিত নাও চলি আছে। FFDA আৰু VFFDA-য়ে ক্ৰমে নিৰ্মল পানীৰ মৎস্য পালন আৰু মিছামাছ পালনত গুৰুত্ব দিয়ে। এৰাভিপুৰমত ১০০খন ঘৰৰ এখন মৎস্য পালন গাঁও নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। আয়িৰামথেংগুত এখন মিছামাছৰ পাম নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, আৰু মৎস্যপালকসকলৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে কেইবাটাও নতুন হেচ্চাৰীৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। কেৰালাৰ একমাত্ৰ টাৰ্কি পাম আৰু এখন আঞ্চলিক হাঁহ-কুকুৰা পাম কুৰিপুঝাত অৱস্থিত।[110]

চহৰখনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠান আছে: ইণ্ডিয়ান ৰেয়াৰ আৰ্থছ, চাভাৰা আৰু পাৰ্বতী মিলছ লিমিটেড, কোল্লম। কুণ্ডাৰাত থকা কেৰালা চিৰামিক্স লিমিটেড, কুণ্ডাৰাত থকা কেৰালা ইলেক্ট্ৰিকেল এণ্ড এলাইড ইঞ্জিনিয়াৰিং কোম্পানী, চাভাৰাত থকা কেৰালা প্ৰেমো পাইপ ফেক্টৰী, চাভাৰাত থকা কেৰালা মিনাৰেলছ এণ্ড মেটেলছ লিমিটেড আৰু কোল্লমত থকা ইউনাইটেড ইলেক্ট্ৰিকেল ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ মালিকানাধীন কোম্পানী। বেচৰকাৰী/সমবায় খণ্ডৰ অন্যান্য প্ৰধান উদ্যোগসমূহ হ'ল কুণ্ডাৰাৰ এলুমিনিয়াম ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ লিমিটেড, কোল্লমৰ থমাছ ষ্টিফেন এণ্ড কোম্পানী, পৰাভুৰৰ ফ্ল'ৰকো আৰু চাথন্নুৰৰ সমবায় স্পিনিং মিল।[111]

টেক্ন'পাৰ্ক কোল্লম

কুণ্ডাৰা, মুলাভানা আৰু চাথন্নুৰত চীনা মাটিৰ বৃহৎ ভাণ্ডাৰৰ উপৰি, অষ্টমুদি হ্ৰদত চূণশিলৰ খোলাৰ ভাণ্ডাৰ আৰু আদিচানাল্লুৰত বক্সাইটৰ ভাণ্ডাৰ আছে।[112]

"বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী" হিচাপে পৰিচিত কোল্লম ইয়াৰ পৰম্পৰাগত কাজু ব্যৱসায়ৰ বাবে বিখ্যাত আৰু ইয়াত ৬০০ ৰো অধিক কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কেন্দ্ৰ আছে।[113] প্ৰতি বছৰে প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে চহৰখনলৈ প্ৰায় ৮০০,০০০ টন কেঁচা কাজু আমদানি কৰা হয়[114] আৰু বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশলৈ গড়ে ১৩০,০০০ টন প্ৰক্ৰিয়াকৃত কাজু ৰপ্তানি কৰা হয়।[115] কাজু ৰপ্তানি প্ৰচাৰ পৰিষদ ভাৰতয়ে (CEPCI) ২০২০ চনৰ ভিতৰত ৰপ্তানিৰ পৰিমাণ ২৭৫,০০০ টনলৈ বৃদ্ধি পোৱাৰ আশা কৰিছে, যিটো বৰ্তমানৰ পৰিমাণতকৈ ১২০ শতাংশ বেছি।[116] কেৰালা ৰাজ্যিক কাজু উন্নয়ন নিগম লিমিটেড (KSCDC) কোল্লম চহৰৰ মুণ্ডাক্কলত অৱস্থিত। সমগ্ৰ কেৰালাত কোম্পানীটোৰ ৩০টা কাজু কাৰখানা আছে। ইয়াৰে ২৪টা কোল্লম জিলাত অৱস্থিত।[117][118]

কোল্লম ভাৰতৰ বহুতো সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানি কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত এই খণ্ডৰ সৈতে জড়িত বহুতো কোম্পানী আছে। ইয়াৰে বেছিভাগেই চহৰখনৰ মাৰুথাডি, শক্তিকুলাংগৰা, কাভানাড, নীণ্ডাকাৰা, আশ্ৰমম, কিলিকোল্লুৰ, থিৰুমুল্লভৰম আৰু উলিয়াকোভিল অঞ্চলত অৱস্থিত।[119][120] কেপিথানছ, কিংছ মেৰিন এক্সপোৰ্টাৰ্ছ, ইণ্ডিয়া ফুড এক্সপোৰ্টছ আৰু অ'ছেনিক ফিচাৰীজ আদি হৈছে সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানিকাৰক প্ৰতিষ্ঠানৰ উদাহৰণ।[121]

কোল্লমৰ অষ্টমুদি হ্ৰদৰ ক্লাম ফিচাৰী ভাৰতৰ প্ৰথমটো সামুদ্ৰিক তত্ত্বাৱধান পৰিষদৰ (MSC) প্ৰমাণ-পত্ৰ প্ৰাপ্ত ফিচাৰী আছিল।[122]

সংস্কৃতি

[সম্পাদনা কৰক]

কোল্লম ফেষ্ট হৈছে কোল্লমৰ নিজা বাৰ্ষিক উৎসৱ, যিয়ে মূলতঃ কেৰালাবাসীসকলক আকৰ্ষণ কৰে, কিন্তু লগতে শ শ দেশী আৰু বিদেশী পৰ্যটককো কোল্লমলৈ আকৰ্ষণ কৰে। কোল্লম ফেষ্টৰ মূল স্থান হৈছে ঐতিহাসিক আৰু বিশাল আশ্ৰমম ময়দান। কোল্লম ফেষ্ট হৈছে কোল্লমৰ স্বাক্ষৰ অনুষ্ঠান। ইয়াৰ জৰিয়তে কোল্লমৰ চহকী সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য, পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা আৰু নতুন উদ্যোগত বিনিয়োগ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হয়।[123]

কোল্লম পুৰম, আশ্ৰমম শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অংশ হিচাপে সাধাৰণতে ১৫ এপ্ৰিলত, কিন্তু কেতিয়াবা ১৬ এপ্ৰিলত অনুষ্ঠিত হয়। এই পুৰম আশ্ৰমম ময়দানত অনুষ্ঠিত হয়।

প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ (PTBR) হৈছে কোল্লমৰ অষ্টমুদি হ্ৰদত অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক নাও খেল। ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰতিভা পাটিলে এই অনুষ্ঠানটো উদ্বোধন কৰিছিল।[124][125]

যাতায়াত

[সম্পাদনা কৰক]

পথ

[সম্পাদনা কৰক]

ৰাজ্যৰ মালিকানাধীন কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমে (কেএছআৰটিচি) আৰু বেচৰকাৰী বাছ অপাৰেটৰসকলে কোল্লমক সংযোগ কৰা আন্তঃৰাজ্যিক আৰু ৰাজ্যৰ ভিতৰত বাছ সেৱা চলায়। চহৰখনত প্ৰধানকৈ ৩টা বাছ আস্থান আছে - কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান, আন্দামুক্কম চহৰ বাছ আস্থান আৰু থাংগাছেৰী বাছ টাৰ্মিনেল।[126][127]

কোল্লম চহৰৰ ওচৰত চাভাৰা থেক্কুমভাগম দলং - এই দলংখনে থেক্কুমভাগমৰ লোকসকলক বিদ্যমান নাও সেৱাৰ লগতে কোল্লম চহৰৰ সৈতে সংযোগৰ এক নতুন পথ প্ৰদান কৰিছিল।
কোল্লম বাইপাছ - ১৩.১৪১ কিলোমিটাৰ দীঘল কোল্লম বাইপাছ প্ৰকল্পটো আচলতে ১৯৭৫ চনত পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল কিন্তু ৰাজনৈতিক আৰু বিত্তীয় সমস্যাৰ বাবে কাম পিছুৱাই গৈছিল।
কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান বিখ্যাত অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত। ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান বাছ আস্থান, ই এতিয়াও নতুন ৰূপ পাবলৈ অপেক্ষা কৰি আছে।
থাভাল্লী আৰু কোট্টায়াথুকাডাভু সংযোগ কৰা থাভাল্লী দলঙত যান-বাহনৰ চলাচল, ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩, অষ্টমুদি হ্ৰদৰ ওপৰত

ৰেল

[সম্পাদনা কৰক]
কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচনৰ মুখ্য টাৰ্মিনেল
নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত কোল্লম ৰেলৱে

মুঠ ৬টা প্লেটফৰ্ম আৰু ১৭টা ৰেলপথ থকা মাটি-কালিৰফালৰপৰা কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ৰেলৱে ষ্টেচন হ'ল সাঁচ:Rws। কোল্লম চহৰৰ অন্যান্য ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহ হ'ল এৰাভিপুৰম আৰু কিলিকোল্লুৰ। কোল্লম জংচনত বিশ্বৰ তৃতীয় দীৰ্ঘতম ৰেলৱে প্লেটফৰ্ম আছে, যাৰ দৈৰ্ঘ্য ১১৮০.৫ মিটাৰ (৩৮৭৩ ফুট)।[128]

কোল্লমৰ ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহ
নং ষ্টেচনৰ নাম প্লেটফৰ্মসমূহ অঞ্চল
১ এৰাভিপুৰম ২ দক্ষিণ কোল্লম
২ কোল্লম জংচন ৬ মধ্য কোল্লম
৩ কিলিকোল্লুৰ ২ পূব কোল্লম

মূল লাইনাৰ ইলেক্ট্ৰিকেল মাল্টিপল ইউনিটৰ (মেমু) কোল্লম জংচনত এটা কাৰ মেৰামতিৰ শ্বেড আছে। মেমু ৰেল সেৱাই কোল্লমক এৰ্নাকুলামৰ সৈতে (আলাপুঝা আৰু কোট্টায়াম হৈ), পুনালুৰৰ সৈতে (কোট্টাৰাক্কাৰা হৈ), আৰু কন্যাকুমাৰীৰ সৈতে (থিৰুৱনন্তপুৰম হৈ) সংযোগ কৰে।[129]

জলপথ

[সম্পাদনা কৰক]
থাভাল্লী দলঙৰ তলেৰে পাৰ হৈ যোৱা হাউচবোট

ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগে অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত কোল্লম কেএছডব্লিউটিডি ফেৰী টাৰ্মিনেলৰপৰা পশ্চিম কাল্লাদা, মুনৰো দ্বীপ, গুহানন্দপুৰম, চাভাৰা থেক্কুমভাগম, দালাভাপুৰম আৰু আলাপুঝালৈ নাও সেৱা চলায়। এই হ্ৰদটো কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম আৰ্দ্ৰভূমি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ আৰু ই কোল্লমৰ জল পৰিবহণৰ এক কেন্দ্ৰবিন্দু। ইয়াৰ পানীয়ে চহৰখনক কেইবাটাও স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এক অংশ গঠন কৰে। কোল্লম থোডু হৈছে ৭.৭ কিলোমিটাৰ দীঘল খাল যি চহৰখনৰ মাজেৰে বৈ যায় আৰু জল পৰিবহণ নেটৱৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সিৰা হিচাপে কাম কৰে। ই অষ্টমুদি হ্ৰদক অন্যান্য জলাশয়সমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু মূল কোল্লম বন্দৰক ইনলেণ্ড ৱাটাৰৱেজ অথৰিটি অৱ ইণ্ডিয়াৰ (IWAI) অন্তৰ্দেশীয় টাৰ্মিনেলৰ সৈতে সংযোগ কৰে। নৱীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাৰ পিছত, খালটোৱে যাত্ৰী আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণৰ লগতে পৰ্যটনক সমৰ্থন কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।

চহৰখনৰ আশ্ৰমম লিংক ৰোড ফেৰী টাৰ্মিনেলৰ কাষেৰে পাৰ হৈ গৈছে।[130]

কোল্লমৰপৰা চলিবলগীয়া সেৱাসমূহক বহলভাৱে দীৰ্ঘ-দূৰত্বৰ ফেৰী সেৱা, হ্ৰস্ব-দূৰত্বৰ যাত্ৰী ফেৰী আৰু বিশেষ পৰ্যটক ক্ৰুজ হিচাপে ভাগ কৰা হৈছে।

  • কোল্লম-আলাপুঝা (আলেপ্পি) ক্ৰুজ: এইটো এটা প্ৰধান সেৱা, অষ্টমুদি হ্ৰদ আৰু ইয়াৰ লগত সংযুক্ত বেকৱাটাৰ খালবোৰৰ মাজেৰে প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ অতিক্ৰম কৰা এক ৮ ঘণ্টীয়া মনোৰম ক্ৰুজ। ই দুয়োখন জিলাৰ মাজত এক পোনপটীয়া পৰিবহণ সংযোগ আৰু এক প্ৰধান পৰ্যটন সামগ্ৰী হিচাপে কাম কৰে।[131]
  • যাত্ৰী আৰু হ্ৰস্ব-দূৰত্বৰ সেৱাসমূহ: নিয়মীয়া, কম ভাড়াত চলিবলগীয়া ফেৰী সেৱাসমূহে কোল্লমক জিলাখনৰ বিভিন্ন স্থানৰ সৈতে সংযোগ কৰে, যাৰ ভিতৰত আলুংকাডভু, গুহানন্দপুৰম আৰু কান্নানাল্লুৰলৈ যোৱা পথবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় ৰাজহুৱা পৰিবহণ হিচাপে কাম কৰে।[132]
  • পৰ্যটক আৰু বিশেষ সেৱাসমূহ: "চি অষ্টমুদি" পৰ্যটক সেৱা: চামব্ৰানিক্কোডি দ্বীপত ৰৈ যোৱাৰ সুবিধাৰ সৈতে অষ্টমুদি হ্ৰদৰ ওপৰত ৫ ঘণ্টীয়া এক আনন্দদায়ক ভ্ৰমণ। ই প্ৰতিদিনে পুৱা ১১:৩০ বজাত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ইয়াৰ টিকটৰ দাম নিম্ন ডেকৰ বাবে ৪০০ টকা আৰু উচ্চ ডেকৰ বাবে ৫০০ টকা।[133][134][135] বহুতো বেচৰকাৰী ভ্ৰমণ পৰিচালক আৰু ৰিজৰ্টে পৰ্যটসকলৰ বাবে অষ্টমুদি হ্ৰদত দিনৰ ভাগত ক্ৰুজৰ সুবিধা আগবঢ়ায়, যাৰ ফলত হাউচবোট, মটৰবোট আৰু ডিঙি নাওৰে অঞ্চলটো অন্বেষণ কৰিব পাৰি।[136]

কোল্লম আৰু আলেপ্পিৰ মাজত প্ৰতিদিনে ডাবল-ডেকাৰ বিলাসী নাও চলে। চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত মালিকানাধীন বিলাসী নাওবোৰ পৰ্যটন ঋতুত মূল নাও ঘাটৰপৰা চলে। দক্ষিণৰ থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা আৰম্ভ হৈ উত্তৰৰ হোসদুৰ্গত শেষ হোৱা পশ্চিম উপকূলৰ খাল ব্যৱস্থাটো পৰাভুৰ, কোল্লম চহৰ আৰু কৰুণাগাপল্লী তালুকৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে।[137][138]

কোল্লম বন্দৰ কেৰালাৰ অন্যতম প্ৰধান বন্দৰ। ২০১৩ চনত ইয়াত কাৰ্গো পৰিচালনাৰ সুবিধা আৰম্ভ হৈছিল।[139] বিদেশী জাহাজ নিয়মীয়াকৈ বন্দৰলৈ আহে। ২০১৪ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত এণ্টিগুয়াত পঞ্জীয়নভুক্ত ১৪৫ মিটাৰ দীঘল জাহাজ এম.ভি. এলিনাই বন্দৰত লংগৰ পেলাইছিল।[140] বন্দৰটোৱে সম্পূৰ্ণৰূপে কাম কৰা আৰম্ভ কৰিলে, ই কোল্লম ভিত্তিক কাজু কোম্পানীবোৰৰ পৰিবহণ কাৰ্যকলাপ সহজ কৰি তুলিব।[141] শ্ৰেয়াছ শ্বিপিং কোম্পানীয়ে বৰ্তমান কোল্লম বন্দৰ আৰু কোচি বন্দৰৰ মাজত এক নিয়মীয়া কণ্টেইনাৰ সেৱা চলাই আছে।[142][143]

পুৰণি কোল্লম বিমানবন্দৰ এলেকা, আশ্ৰমম

১৮৮০ চনত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পশ্চিম উপকূল খাল ব্যৱস্থাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ কোল্লম খাল (যাক কুইলন খাল বা কোল্লম থোডু বুলিও জনা যায়)। চহৰখনৰ মাজেৰে কাৰ্গো জাহাজসমূহে সামগ্ৰী সৰবৰাহ কৰাৰ ফলত ই পূৰ্বৰ ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যৰ প্ৰাথমিক বাণিজ্যিক সুঁতি হৈ পৰিছিল।[144]

ভৱিষ্যতৰ প্ৰকল্পসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

জল পৰিবহণ আন্তঃগাঁথনিৰ অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ, কোল্লমত কেইবাটাও চলি থকা আৰু প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্প আছে:

কোল্লম ৱাটাৰ মেট্ৰ'
কোল্লমত ৱাটাৰ মেট্ৰ' ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, যিয়ে কোচিৰ দৰেই চহৰৰ ভিতৰত এক জল পৰিবহণ নেটৱৰ্ক প্ৰদান কৰিব।[145][146]
জলপথ উন্নয়ন
২৪ ঘণ্টীয়া নৌ-চলাচল সমৰ্থন কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩ ৰ উন্নয়ন আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে প্ৰকল্প চলি আছে, যাৰ ভিতৰত আছে সুঁতিবোৰ দ কৰা আৰু টাৰ্মিনেলবোৰ উন্নত কৰা।

আকাশী পথ

[সম্পাদনা কৰক]

কোল্লম চহৰ নিগম থিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰদ্বাৰা সেৱা প্ৰাপ্ত, যিটো চহৰখনৰপৰা NH66 ৰ জৰিয়তে প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে ভাৰতৰ এখন অ-মেট্ৰ' চহৰৰ প্ৰথমখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ।[147]

শিক্ষা

[সম্পাদনা কৰক]
পৰম্পৰাগত মোগল স্থাপত্যৰ সৈতে অলংকৃত, গুলপীয়া আৰু বগা ভৱন
কাৰিকোডত থকা টি. কে. এম. ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজ

কোল্লমত বহুতো মহাবিদ্যালয়, বিদ্যালয় আৰু শিক্ষাকেন্দ্ৰ আছে। থাংগাল কুঞ্জু মুচালিয়াৰ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং, যিটো ৰাজ্যখনত এই ধৰণৰ প্ৰথমখন ব্যক্তিগত বিদ্যালয় আছিল, ই কোল্লম চহৰৰপৰা প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ পূবত কিলিকোল্লুৰত অৱস্থিত, আৰু ই সকলো কোল্লমবাসীৰ বাবে গৌৰৱৰ উৎস। কেৰালা চৰকাৰয়ে চহৰখনৰ আন এক সন্মানীয় প্ৰতিষ্ঠান ফাতেমা মাতা নেচনেল কলেজক শৈক্ষিক স্বায়ত্ত্বশাসন প্ৰদান কৰিছে।[148]

কৰবালাত থকা শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু কলেজ অৱ লিগেল ষ্টাডিজ

কেৰালা চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু দক্ষতা বিভাগৰ অধীনস্থ এক ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠান কেৰালা ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজাইন (KSID) কোল্লমৰ চন্দনথোপত অৱস্থিত। ই ২০০৮ চনত স্থাপিত হৈছিল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজ্য-মালিকানাধীন ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। বৰ্তমান KSID-য়ে আহমেদাবাদৰ নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজাইনৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা ডিজাইনৰ স্নাতকোত্তৰ ডিপ্ল'মা কাৰ্যসূচী চলাই আছে।[149][150]

ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফ্ৰাষ্ট্ৰাকচাৰ এণ্ড কনষ্ট্ৰাকচন (IIIC-Kollam) হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ এক প্ৰতিষ্ঠান যিটো নিৰ্মাণ সম্পৰ্কীয় বৃত্তিৰ বাবে দক্ষতা বিকাশ কাৰ্যসূচীসমূহ সমৰ্থন কৰিবলৈ কোল্লম চহৰৰ চাভাৰাত অৱস্থিত।[151] ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী, কোল্লম, কেৰালা হৈছে ভেল্লিমনত অৱস্থিত এক ফেশ্বন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, যাক নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী আৰু বস্ত্ৰ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কাৰিকৰী সহযোগত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, চহৰখনত দুটা IMK (ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট, কেৰালা) সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰ সক্ৰিয় হৈ আছে।[152] কেৰালাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সামুদ্ৰিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদানৰ বাবে কোল্লম চহৰৰ নীণ্ডাকাৰাত কেৰালা মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউট অৱস্থিত।[153] নীণ্ডাকাৰা মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউটত ব'ট ক্ৰু প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৫,০০০ তকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।[154]

মহাবিদ্যালয়সমূহৰ উপৰি, কোল্লমত বহুতো বেংক ক'চিং চেণ্টাৰ আছে।[155] কোল্লমক বেংক পৰীক্ষাৰ ক'চিং চেণ্টাৰসমূহৰ বাবে ভাৰতৰ হাব হিচাপে জনা যায়, জিলাখনত এনে প্ৰায় ৪০টা প্ৰতিষ্ঠান আছে।[156]

ক্ৰীড়া

[সম্পাদনা কৰক]

ফুটবল আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়া, তাৰ পিছতে বক্সিং আৰু হকী। কোল্লমত জিলা, ৰাজ্য আৰু জ'ন পৰ্যায়ৰ মেচত অংশগ্ৰহণ কৰা বহুতো স্থানীয় ফুটবল, হকী আৰু ক্ৰিকেট দল আছে। এষ্ট্ৰ'-টাৰ্ফৰ সুবিধাযুক্ত এখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হকী ষ্টেডিয়াম চহৰখনৰ আশ্ৰমমত অৱস্থিত। ই ১৩ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।[157] ষ্টেডিয়ামখন নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি কোল্লমৰ আশ্ৰমমত থকা ডাক বিভাগৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। চহৰখনত লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী ষ্টেডিয়াম, কোল্লম নামৰ আন এখন ষ্টেডিয়াম আছে। ই এখন বহুমুখী ষ্টেডিয়াম আৰু ৰঞ্জী ট্ৰফী, সন্তোষ ট্ৰফী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়াৰ দৰে ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানৰ বাবে বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ হৈছে।[158] চহৰখনৰ দুখন মুকলি পথাৰ, আশ্ৰমম ময়দান আৰু পীৰাংকি ময়দান, ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান, অনুশীলন আৰু ৱাৰ্ম-আপ মেচৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

পৰ্যটনস্থলী

[সম্পাদনা কৰক]
[icon] অনুগ্ৰহ কৰি এই অংশটো বহলাই লিখক।

হিন্দু মন্দিৰসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
কোট্টাৰাক্কাৰা শ্ৰী মহাগণপতি ক্ষেত্ৰম

গীৰ্জাসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
কোল্লমৰ থাংগাছেৰীত ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল

থাংগাছেৰীৰ ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল ১৬১৪ চনত পৰ্তুগীজসকলৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বৰ্তমান কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচৰ প্ৰ'-কেথেড্ৰেল – ভাৰতৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰথম কেথলিক ডাইঅ'চিচ। গীৰ্জাটো পুৰণি কুইলন চহৰত পৰ্তুগীজ শাসনৰ এক স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে বৰ্তি আছে।[172] নীণ্ডাকাৰাত থকা ছেইণ্ট চেবাষ্টিয়ান গীৰ্জা আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গীৰ্জা। মুনৰো দ্বীপৰ ডাচ্চ গীৰ্জা ১৮৭৮ চনত ডাচ্চসকলৰদ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।[173] কাচেৰীত আৱাৰ লেডী অৱ ভেলংকানি শ্ৰাইন কোল্লম চহৰৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান উপাসনা স্থান। কাদাভুৰত ছেইণ্ট কেচিমিৰ চাৰ্চ,[174] কাভানাডত হলি ফেমিলি চাৰ্চ, থোপ্পুত ছেইণ্ট ষ্টিফেন চাৰ্চ[175] আৰু কাদাপ্পাকাডাত ছেইণ্ট থমাছ চাৰ্চ হৈছে কোল্লমৰ আন কেইটামান প্ৰধান খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা।[176][177]

মছজিদসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
কৰুণাগাপল্লী মছজিদ

চাভাৰাত থকা কোট্টুকাডু জুমা মছজিদ, এলামপাল্লুৰ জুমা-এ-মছজিদ, জোনাকাপুৰমত থকা বলিয়াপল্লী, চিন্নাকাডা জুমা মছজিদ, কোল্লুৰভিলাত থকা জুমা-'আথ পল্লী, থাত্তামালাত থকা জুমা-'আথ পল্লী আৰু চাভাৰাত থকা কোইভিলা জুমা মছজিদ হৈছে কোল্লমৰ আন প্ৰধান মছজিদ।[178][179]

উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল

[সম্পাদনা কৰক]

লগতে চাওক

[সম্পাদনা কৰক]

টোকা

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ (/ˈkwaɪ.lɒn/ kwai-lon; স্থানীয়ভাৱে /kɔɪ.lɒn/ koy-lon উচ্চাৰণⓘ)

তথ্যসূত্ৰ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ "Kollam's cashew crunch [কোল্লমৰ কাজু সংকট]". The Hindu. 28 April 2018. https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 August 2018.
  2. ↑ "Kollam, Quilon, Land of cashew, coir, backwaters, Kerala Tourism [কোল্লম, কুইলন, কাজু, কয়াৰ, বেকৱাটাৰৰ দেশ, কেৰালা পৰ্যটন]". https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/kollam-quilon/154.
  3. ↑ "The Tragic History of the Search for the Fountain of Youth". Grunge. 14 August 2020. https://www.grunge.com/236799/the-tragic-history-of-the-search-for-the-fountain-of-youth/.
  4. ↑ কোল্লম তাৰিছাপল্লী তাম্ৰপত্ৰ
  5. ↑ সাঁচ:Cite work
  6. ↑ Narayanan, M. G. S. (2013). Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy. প্ৰকাশক Thrissur (Kerala): CosmoBooks.. পৃষ্ঠা. 277, 278, 295, 435–37. ISBN 9788188765072.
  7. ↑ Dhiraj, M. S.. "Kollam Pillar Inscription of Rama Kulasekhara: The Last Chera Record of a Jain Perumal of Makothai [ৰাম কুলশেখৰৰ কোল্লম স্তম্ভ শিলালিপি: মাকোথাইৰ এজন জৈন পেৰুমলৰ অন্তিম চেৰা অভিলেখ]". প্ৰকাশক Pondicherry, India: Department of History, Pondicherry Central University. https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/19.pdf.
  8. ↑ "Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map [কেৰালা (ভাৰত): জিলা, চহৰ আৰু নগৰ - জনসংখ্যা পৰিসংখ্যা, তালিকা আৰু মানচিত্ৰ]". https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/.
  9. ↑ "Demographia World Urban Areas [ডেমোগ্ৰাফিয়া ৱৰ্ল্ড আৰ্বান এৰিয়াজ]". Demographia. http://www.demographia.com/db-worldua.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 April 2016.
  10. ↑ "DTPC Kollam | Kollam Tourist Places [ডিটিপিচি কোল্লম | কোল্লম পৰ্যটনস্থলীসমূহ]" (en ভাষাত). DTPC kollam. https://www.dtpckollam.com/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-08-07.
  11. ↑ Express News Service (2026-07-28). "Custodial torture alleged in Kollam man’s death [কোল্লমৰ লোকজনৰ মৃত্যুত জিম্মাত নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ]" (en ভাষাত). The New Indian Express. https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Jul/28/custodial-torture-alleged-in-kollam-mans-death। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-08-07.
  12. ↑ "Kollam - Encyclopaedia Britannica [কোল্লম - এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটেনিকা]". Britannica. https://www.britannica.com/place/Kollam। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 February 2020.
  13. ↑ "12 Oldest Living and Continuously Inhabited Cities of India [ভাৰতৰ ১২খন আটাইতকৈ পুৰণি আৰু নিৰন্তৰভাৱে জনবসতি থকা চহৰ]". 16 June 2016. Archived from the original on 11 June 2023. https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/। আহৰণ কৰা হৈছে: 11 June 2023.
  14. 1 2 "History | District Kollam, Government of Kerala | India [ইতিহাস | জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ | ভাৰত]". https://kollam.nic.in/en/history/.
  15. ↑ A., Shaji; H., Adabiya (March 11, 2020). "The Early Maritime Trade Relations of Kollam: A Historical Introspection". Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology খণ্ড 8 (2). Archived from the original on June 1, 2024. https://web.archive.org/web/20240601225244/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: August 11, 2026.
  16. ↑ "Ashtamudi Lake, the gateway to the backwaters of Kerala [অষ্টমুদি হ্ৰদ, কেৰালাৰ বেকৱাটাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]". Kerala Tourism. https://www.keralatourism.org/destination/ashtamudi-backwaters/426.
  17. ↑ "In 2 years, 80% cashew producing units closed in Kollam [২ বছৰত, কোল্লমত ৮০% কাজু উৎপাদন গোট বন্ধ হৈছে]". www.downtoearth.org.in. 28 September 2018. https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/in-2-years-80-cashew-producing-units-closed-in-kollam-61749.
  18. ↑ "Coir products of Kerala, Kollam, Kerala, India [কেৰালাৰ কয়াৰ সামগ্ৰী, কোল্লম, কেৰালা, ভাৰত]". Kerala Tourism. https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/coir-products/161.
  19. ↑ Sasthri, K. A. Nilakanta (1958). History of South India (2nd সম্পাদনা). Oxford University Press. https://archive.org/details/historyofsouthin0000kall.
  20. ↑ "Kozhikode to China: IIT Prof Unearths 700-YO Link That'll Will Blow Your Mind! [কোজিকোড়ৰপৰা চীনলৈ: আইআইটিৰ অধ্যাপকে ৭০০ বছৰ পুৰণি সংযোগ আৱিষ্কাৰ কৰিছে যিয়ে আপোনাক আচৰিত কৰিব!]". The Better India. 26 July 2018. https://www.thebetterindia.com/152778/news-kerala-china-iit-prof-gulis-children/। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 December 2015.
  21. ↑ "Kollam - Mathrubhumi [কোল্লম - মাতৃভূমি]". Archived from the original on 9 October 2014. https://web.archive.org/web/20141009210850/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/.
  22. ↑ "Short History of Kollam [কোল্লমৰ চমু ইতিহাস]". http://kollam.nic.in/history.html.
  23. ↑ "Diocese of Quilon [কুইলনৰ ডাইঅ'চিচ]". www.quilondiocese.com. Archived from the original on 2023-09-07. https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&Mid=89। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-09-07.
  24. 1 2 Aiyya, V.V Nagom, State Manual p. 244
  25. ↑ "Tamil saw its first book in 1578" (en-IN ভাষাত). The Hindu. 2010-06-20. ISSN 0971-751X. https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Tamil-saw-its-first-book-in-1578/article15685475.ece.
  26. ↑ "Kollam Corporation achieved ISO Certification [কোল্লম নিগমে আইএছঅ' প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰিলে]". 17 May 2019. http://lsgkerala.gov.in/index.php/en/news-district-news/kollam-corporation-achieved-iso-certification-1636। আহৰণ কৰা হৈছে: 18 June 2019.
  27. ↑ "3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking [বিশ্বৰ ১০খন দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা নগৰীয়া অঞ্চলৰ ভিতৰত ৩খনেই কেৰালাত: ইকনমিষ্ট ৰেংকিং]". 8 January 2020. https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/। আহৰণ কৰা হৈছে: 8 January 2020.
  28. ↑ "census2011.co.in - Indian Cities [census2011.co.in - ভাৰতীয় চহৰসমূহ]". http://www.census2011.co.in/city.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 December 2015.
  29. ↑ "The 4 Least Polluted Cities in India - India.com [ভাৰতৰ ৪খন আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত চহৰ - India.com]". 7 December 2015. http://www.india.com/lifestyle/the-4-least-polluted-cities-in-india-757032/। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 December 2015.
  30. ↑ Mandeville, John. The Travels of Sir John Mandeville. Accessed 24 September 2011.
  31. ↑ Kohanski, Tamarah & Benson, C. David (Eds.) The Book of John Mandeville. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. Op. cit. "Indexed Glossary of Proper Names". Accessed 24 September 2011.
  32. ↑ "History | District Kollam, Government of Kerala | India [ইতিহাস | জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ | ভাৰত]" (en-US ভাষাত). https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=One%20theory%20has%20it%20that,and%20illam%20(brahmin%20house).। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-05-02.
  33. ↑ "History | District Kollam, Government of Kerala | India [ইতিহাস | জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ | ভাৰত]" (en-US ভাষাত). https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=The%20name%20Kollam%20has%20a,and%20exporting%20centre%20for%20pepper.। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-05-02.
  34. ↑ ending with the Royal sanction of Tarissapalli copper plates to Assyrian Monks by Vaishnaite Chera King Rajashekara Varma, against the backdrop of a Shivite revival led by Adi Shankara among the Nampoothiri communities Kerala government website Archived 21 November 2007 at the Wayback Machine
  35. ↑ S. Muhammad Hussain Nainar (1942). Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language. University of Madras. https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage.
  36. ↑ tignor, Robert (2010). Worlds together, worlds apart: a history of the world from the beginnings of humankind to the present (3rd সম্পাদনা). প্ৰকাশক New York: W.W. Norton & Co.. পৃষ্ঠা. 365. ISBN 978-0-393-93492-2. http://books.wwnorton.com/books/detail.aspx?ID=17166.
  37. ↑ "'Trade embassy to Kollam'". Al-Hind, The making of the Indo-Islamic World. Brill. 2002. https://archive.org/details/AndreWinkAlHindTheMakingOfTheIndoIslamKhaledWahsh2FFacebook2FkWahshyahoo.com/page/n24/mode/1up?view=theater&q=Embassy.
  38. ↑ Subramanian, T. S (28 January 2007). "Roman connection in Tamil Nadu". The Hindu. Archived from the original on 19 September 2013. https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th.
  39. ↑ KA Nilakanta Sastri
  40. ↑ Roger Pearse (5 July 2003). "Cosmas Indicopleustes, Christian Topography. Preface to the online edition [কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ, খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী। অনলাইন সংস্কৰণৰ পাতনি]". Ccel.org. http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_00_0_eintro.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2013.
  41. ↑ Roger Pearse. "Cosmas Indicopleustes, Christian Topography (1897) pp. 358–373. Book 11 [কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ, খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী (১৮৯৭) পৃষ্ঠা ৩৫৮-৩৭৩। গ্ৰন্থ ১১]". Ccel.org. http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_11_book11.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2013.
  42. ↑ Travancore Manual
  43. ↑ Jonathan Goldstein (1999). The Jews of China. M. E. Sharpe. পৃষ্ঠা. 123. ISBN 9780765601049. https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC.
  44. ↑ Edward Simpson; Kai Kresse (2008). Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean. Columbia University Press. পৃষ্ঠা. 333. ISBN 978-0-231-70024-5. https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333। আহৰণ কৰা হৈছে: 24 July 2012.
  45. ↑ Uri M. Kupferschmidt (1987). The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine. Brill. পৃষ্ঠা. 458–459. ISBN 978-90-04-07929-8. https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 July 2012.
  46. ↑ Husain Raṇṭattāṇi (2007). Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles. Other Books. পৃষ্ঠা. 179–. ISBN 978-81-903887-8-8. https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 July 2012.
  47. ↑ Prange, Sebastian R. Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast. Cambridge University Press, 2018. 98.
  48. ↑ Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978
  49. ↑ Kerala Charithram P.59 Sridhara Menon
  50. ↑ V. Nagam Aiya (1906), Travancore State Manual, page 244
  51. 1 2 3 Malekandathil (2010).
  52. ↑ History of Kollam city and Kollam Port Quilon.com
  53. ↑ Logan, William (2000). "Appendix XII (Collection of Deeds)". Malabar Manual. 2. Asian Educational Services. পৃষ্ঠা. cxxv–cxxvi, cxxxviii. ISBN 978-8120604469.
  54. ↑ Yogesh Sharma (2010). Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India. Primus Books. পৃষ্ঠা. 78. ISBN 978-93-80607-00-9. https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC.
  55. ↑ Travancore Manual, page 244
  56. ↑ Mirabilia Descripta by Jordanus Catalani circa 1320–1336 (trans Hiracut Society, London)
  57. ↑ Menon, A. Shreedhara (2016). India Charitram. প্ৰকাশক Kottayam: DC Books. পৃষ্ঠা. 219. ISBN 9788126419395.
  58. 1 2 3 4 Liščák, Vladimír (2017). "Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia". International Cartographic Association খণ্ড 1: 4–5. doi:10.5194/ica-proc-1-69-2018. https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf.
  59. ↑ Massing, Jean Michel; Albuquerque, Luís de; Brown, Jonathan; González, J. J. Martín (1 January 1991) (en ভাষাত). Circa 1492: Art in the Age of Exploration. Yale University Press. ISBN 978-0-300-05167-4. https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&pg=PA30.
  60. ↑ (en ভাষাত) Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions. BRILL. 17 June 2021. পৃষ্ঠা. 176. ISBN 978-90-04-44603-8. https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&pg=PA176.
  61. ↑ Liščák, Vladimír (2017). "Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia". International Cartographic Association খণ্ড 1: 5. doi:10.5194/ica-proc-1-69-2018. https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf.
  62. ↑ KA Nilakanta Sastri, p197
  63. ↑ DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History
  64. ↑ "Thangasseri, Kollam, Dutch Quilon, Kerala [থাংগাছেৰী, কোল্লম, ডাচ্চ কুইলন, কেৰালা]". Kerala Tourism. https://www.keralatourism.org/destination/thangasseri-kollam/296.
  65. ↑ "Kollam City [কোল্লম চহৰ]". Bebas88. Archived from the original on 2 June 2015. https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city.
  66. ↑ New proof for Pre-Portuguese mission in Kollam
  67. ↑ "Tourmet - Thangassery, Kollam [টুৰমেট - থাংগাছেৰী, কোল্লম]". 21 May 2013. http://tourmet.com/thangassery-fort/। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 January 2014.
  68. ↑ "History of Kollam [কোল্লমৰ ইতিহাস]". Archived from the original on 2 June 2015. https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0। আহৰণ কৰা হৈছে: 15 January 2014.
  69. ↑ 'Jornada' of Portuguese Bishop Dom Alexis Menezes 1599–1600AD
  70. ↑ David, Maria A. (2009). E-book:History of Travancore by P. Shangoony Menon. ISPCK. ISBN 9788184650013. https://books.google.com/books?id=YYlC_qF_eB0C&q=History+of+Travancore+by+P.+Shangoony+Menon&pg=PA6। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-11-05.
  71. ↑ "A place in history". The Hindu. 29 June 2006. https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-place-in-history/article3218611.ece.
  72. ↑ Travancore State Manual
  73. ↑ Shungoony Menon, P. (1878) (en ভাষাত) (pdf). A History of Travancore from the Earliest Times. প্ৰকাশক Madras: Higgin Botham & Co.. পৃষ্ঠা. 162–164. https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 May 2016.
  74. ↑ "A short history of the Kerala Secretariat as building celebrates 150 years [কেৰালা সচিবালয়ৰ এক চমু ইতিহাস যিহেতু ভৱনটোৱে ১৫০ বছৰ উদ্‌যাপন কৰিছে]". The NEWS Minute. 5 November 2019. https://www.thenewsminute.com/article/short-history-kerala-secretariat-building-celebrates-150-years-111767। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 November 2019.
  75. ↑ "Emergence of antiques triggers treasure hunt in Kollam [প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ আৱিৰ্ভাৱে কোল্লমত গুপ্তধনৰ সন্ধান আৰম্ভ কৰিছে]". The Hindu. 21 February 2014. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/emergence-of-antiques-triggers-treasure-hunt-in-kollam/article5711850.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 11 January 2017.
  76. ↑ Pereira, Ignatius (2015-05-11). "From China on a coin trail". The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/kerala/from-china-on-a-coin-trail/article7192254.ece.
  77. ↑ "A stream fading into historyg [ইতিহাসত হেৰাই যোৱা এটা সুঁতি]". The Hindu. 20 September 2004. http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 January 2020.
  78. ↑ "Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in [মাৰুথাডি - Maruthadi.Elisting.in]". Archived from the original on 3 November 2016. https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 January 2020.
  79. ↑ "Water Resources - Government of Kerala [জলসম্পদ - কেৰালা চৰকাৰ]". 7 March 2015. Archived from the original on 3 November 2016. https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=467&Itemid=2707&limitstart=100। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 January 2020.
  80. ↑ "9 of the Least Polluted Cities on Earth You Could Consider Moving To [পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত ৯খন চহৰ য'লৈ আপুনি স্থানান্তৰিত হোৱাৰ কথা বিবেচনা কৰিব পাৰে]". Indiatimes. 13 March 2016. http://www.indiatimes.com/culture/travel/9-of-the-least-polluted-cities-on-earth-you-could-consider-moving-to-251818.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 21 March 2016.
  81. ↑ "For 2nd year in row, Kerala tops list of most welcoming places: Report [ধাৰাবাহিকভাৱে দ্বিতীয় বছৰৰ বাবে, কেৰালা আটাইতকৈ আদৰণীয় স্থানৰ তালিকাত শীৰ্ষত: প্ৰতিৱেদন]". Financial Express. 22 January 2020. https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/for-2nd-year-in-row-kerala-tops-list-of-most-welcoming-places-report/1832102/। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 January 2020.
  82. ↑ "The legendary beauty of Kollam [কোল্লমৰ কিংবদন্তি সৌন্দৰ্য]". 28 June 2023. http://www.financialexpress.com/story-print/1159603.
  83. ↑ "History of Kollam [কোল্লমৰ ইতিহাস]". Archived from the original on 2 June 2015. https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam। আহৰণ কৰা হৈছে: 11 August 2026.
  84. ↑ "Kollam Tourism - Official Website [কোল্লম পৰ্যটন - চৰকাৰী ৱেবছাইট]". Archived from the original on 27 December 2013. https://web.archive.org/web/20131227075259/http://www.kollamtourism.com/history.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 January 2014.
  85. ↑ "Kerala: Population, Population in the age group 0-6 and literates by sex – Urban Agglomeration /Town : 2001 [কেৰালা: জনসংখ্যা, ০-৬ বছৰ বয়সৰ জনসংখ্যা আৰু লিংগ অনুসৰি সাক্ষৰ – নগৰীয়া সংহতি /চহৰ : ২০০১]". http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF.
  86. ↑ "Kollam District [কোল্লম জিলা]". kollam.nic.in. http://kollam.nic.in/edu.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 24 June 2010.
  87. ↑ "Thrikadavur becomes part of Kollam city". The Hindu. 9 June 2015. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrikadavur-becomes-part-of-kollam-city/article7300668.ece.
  88. ↑ "Thrikadavur Panchayath [থ্ৰিকাদাভুৰ পঞ্চায়ত]". Thrikadavur Panchayath. Archived from the original on 12 June 2015. https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/। আহৰণ কৰা হৈছে: 11 June 2015.
  89. ↑ "Building Permit Management System -Kollam Corporation [নিৰ্মাণ অনুমতি ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী - কোল্লম নিগম]". Archived from the original on 20 December 2014. https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=70। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 December 2014.
  90. ↑ "Award for Kollam Mayor [কোল্লমৰ মেয়ৰলৈ বঁটা]". The Hindu. 2014-04-03. http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-06-06.
  91. ↑ "Kollam City Census 2011 data [কোল্লম চহৰৰ লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য]". Census2011. http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 27 January 2016.
  92. ↑ Menon, A Sreedhara; "A Survey of Kerala History"; DC Books, 1 January 2007 – History – pp 54–56
  93. ↑ "Kollam Era [কোল্লম যুগ]". Indian Journal History of Science. http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 December 2014.
  94. ↑ Broughton Richmond (1956), Time measurement and calendar construction, p. 218, https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ
  95. ↑ R. Leela Devi (1986). History of Kerala. Vidyarthi Mithram Press & Book Depot. পৃষ্ঠা. 408. https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ.
  96. ↑ "Population of Kollam City - Census 2011 data [কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যা - লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য]". Census2011. http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  97. ↑ "Kollam District Religion Data - Hindu/Muslim [কোল্লম জিলাৰ ধৰ্মীয় তথ্য - হিন্দু/মুছলমান]". census2011.co.in. 1 January 2011. https://www.census2011.co.in/data/religion/district/283-kollam.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 18 May 2026.
  98. ↑ "Important religious centres in Kollam [কোল্লমৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰসমূহ]". http://kollam.nic.in/reli.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 January 2014.
  99. ↑ "Juma-Ath-Mosque [জুমা-আথ-মছজিদ]". Archived from the original on 8 June 2013. https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 July 2014.
  100. ↑ "Kollam City Census 2011 data [কোল্লম চহৰৰ লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য]". Census2011. http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  101. ↑ "Roman Catholic Diocese of Quilon [কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ]". Kollam Diocese. Archived from the original on 18 January 2013. https://web.archive.org/web/20130118222513/http://www.quilondiocese.com/index.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  102. ↑ "CSI Redraws Borders of Dioceses [চিএছআয়ে ডাইঅ'চিচসমূহৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিছে]". The New Indian Express. Archived from the original on 14 July 2015. https://web.archive.org/web/20150714135914/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 January 2016.
  103. ↑ "CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala [কেৰালাৰ ছটা নিগমৰ ভিতৰত পাঁচটাত চিপিআই(এম) ক্ষমতালৈ আহিছে]". The Economic Times. 18 November 2015. Archived from the original on 26 November 2015. https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 November 2015.
  104. ↑ "Kollam District Level Statistics 2011 [কোল্লম জিলা পৰ্যায়ৰ পৰিসংখ্যা ২০১১]". ecostat.kerala.gov.in. 2012. Archived from the original on 2014-01-02. https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-01-01.
  105. ↑ "Analysis of Census Date [লোকপিয়লৰ তথ্যৰ বিশ্লেষণ]". censusindia.gov.in. http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Analysis_Census_Data.pdf.
  106. ↑ "Kollam city population Census [কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যাৰ লোকপিয়ল]". census2011.co.in. http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 December 2013.
  107. ↑ "Kollam - Port City Project [কোল্লম - বন্দৰ চহৰ প্ৰকল্প]". 2013. http://i1324.photobucket.com/albums/u606/quilonsky/Mathrubhumi_zps52ba640e.png.
  108. ↑ "Delhi ranked 23rd in mega survey of 53 Indian cities [৫৩খন ভাৰতীয় চহৰৰ মেগা সমীক্ষাত দিল্লী ২৩তম স্থানত]". Hindustan Times. 14 June 2015. Archived from the original on 26 June 2015. https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx। আহৰণ কৰা হৈছে: 26 June 2015.
  109. ↑ "Appendices and Aayat Niryat Forms [পৰিশিষ্ট আৰু আয়ত নিৰ্যাত প্ৰ-পত্ৰ]". Government of India. Archived from the original on 1 July 2015. https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 1 July 2015.
  110. ↑ "Department of Animal Husbandry - Kerala [পশুপালন বিভাগ - কেৰালা]". Archived from the original on 29 October 2014. https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 13 January 2014.
  111. ↑ "Kollam - Trade & Commerce [কোল্লম - বাণিজ্য আৰু বেপাৰ]". Archived from the original on 22 November 2017. https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 January 2014.
  112. ↑ "resources - Kollam [সম্পদ - কোল্লম]". Archived from the original on 18 January 2014. https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 January 2014.
  113. ↑ Pereira, Ignatius (20 November 2016). "Kerala's cashew processing industry in crisis". The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala%E2%80%99s-cashew-processing-industry-in-crisis/article16664972.ece.
  114. ↑ "ml:കൊല്ലം തുറമുഖത്തെ കസ്റ്റംസ് ക്ളിയറന്‍സുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ സംവിധാനത്തിലേക്ക്" (ml ভাষাত). http://www.madhyamam.com/news/313464/141013। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-11-14. কোল্লম বন্দৰৰ বাবে এমাহৰ ভিতৰত সাজু হ'ব অনলাইন শুল্ক ক্লিয়াৰেন্স সুবিধা
  115. ↑ কাজুৰ গুটি ৰপ্তানিৰপৰা উপাৰ্জন বৃদ্ধি - দ্য হিন্দু
  116. ↑ চিইপিচিআই - কোল্লম
  117. ↑ ":: KSCDC ::". Cashewcorporation.com. http://www.cashewcorporation.com/Organization.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 26 August 2014.
  118. ↑ ":: The Kerala State Cashew Development Corporation Limited :: [:: দ্য কেৰালা ষ্টেট কেছিউ ডেভেলপমেণ্ট কৰ্পোৰেচন লিমিটেড ::]". Cashewcorporation.com. Archived from the original on 14 May 2014. https://web.archive.org/web/20140514062313/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 July 2014.
  119. ↑ কেৰালাৰ ৰপ্তানিকাৰকসকল
  120. ↑ "Other Items [অন্যান্য সামগ্ৰী]". Archived from the original on 2016-03-04. https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-11-17. কোল্লম - সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানিকাৰক
  121. ↑ Archived 9 December 2014 at the Wayback Machine পঞ্জীয়নভুক্ত কেৰালা ৰপ্তানিকাৰকসকল
  122. ↑ "Ashtamudi short-neck clam fisheries becomes India's first MSC certified fisheries [অষ্টমুদি চুটি-ডিঙিৰ ক্লাম ফিচাৰী ভাৰতৰ প্ৰথমটো এমএছচি প্ৰমাণ-পত্ৰ প্ৰাপ্ত ফিচাৰী হৈ পৰিছে]". Indian Council of Agricultural Research. 2014-11-05. http://www.icar.org.in/en/node/8346। আহৰণ কৰা হৈছে: 2015-05-16.
  123. ↑ "Kollam Fest 10 November 2011 [কোল্লম ফেষ্ট ১০ নৱেম্বৰ ২০১১]". Thiraseela.com. http://thiraseela.com/static/festivals/Kollam-Fest-2011.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2016.
  124. ↑ "presidents trophy boat race [প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ]". Presidentstrophy.gov.in. http://presidentstrophy.gov.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2013.[সংযোগবিহীন উৎস]
  125. ↑ "President's Trophy boat race on November 1 [১ নৱেম্বৰত প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ]". The Hindu. 24 October 2016. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/presidents-trophy-boat-race-on-nov-1/article9260279.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2013.
  126. ↑ "Thiruvananthapuram: KSRTC executive directors in-charge of zones [থিৰুৱনন্তপুৰম: জ'নৰ দায়িত্বত থকা কেএছআৰটিচিৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালকসকল]". The Times of India. 8 January 2017. http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-ksrtc-executive-directors-in-charge-of-zones/articleshow/56403671.cms। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 January 2017.
  127. ↑ "National Highways in Kerala [কেৰালাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ]". Kerala PWD. Archived from the original on 16 August 2016. https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&pageId=301। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 August 2016.
  128. ↑ "West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics". https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html.
  129. ↑ "Timings of MEMUs included [মেমুৰ সময়সূচী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে]". The New Indian Express. 2 July 2010. Archived from the original on 13 August 2016. https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 August 2016.
  130. ↑ "Kerala State Water Transport Department - Introduction [কেৰালা ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগ - পৰিচয়]". KSWTD. Archived from the original on 2014-12-26. https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=aboutdept। আহৰণ কৰা হৈছে: 2015-01-04.
  131. ↑ E, Krishna Kumar K. (14 July 2025). "SWTD unable to resume long-haul boat service on Alappuzha-Kollam waterway [এছডব্লিউটিডিয়ে আলাপুঝা-কোল্লম জলপথত দীৰ্ঘ-দূৰত্বৰ নাও সেৱা পুনৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ অক্ষম হৈছে]" (en ভাষাত). The New Indian Express. https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Jul/14/swtd-unable-to-resume-long-haul-boat-service-on-alappuzha-kollam-waterway.
  132. ↑ "Important places enroute [পথত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহ]". State Water Transport Department. https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 March 2026.
  133. ↑ ""SEE ASHTAMUDI" PASSENGER-CUM-TOURIST SERVICE ["চি অষ্টমুদি" যাত্ৰী-সহ-পৰ্যটক সেৱা]". State Water Transport Department. https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 March 2026.
  134. ↑ "'See Ashtamudi' boat service set to complete 2 years; New Solar Boat to join fleet ['চি অষ্টমুদি' নাও সেৱাই ২ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সাজু হৈছে; নতুন সৌৰ নাৱে ফ্লিটত যোগদান কৰিব]" (en ভাষাত). @mathrubhumi. 8 March 2025. https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/travel/see-ashtamudi-travel-in-kollam-solar-boat-soon-backwater-cruise-e5920409.
  135. ↑ "'See Ashtamudi' tourist boat service in Kollam to be launched on Friday [শুকুৰবাৰে কোল্লমত 'চি অষ্টমুদি' পৰ্যটক নাও সেৱা মুকলি কৰা হ'ব]" (en-IN ভাষাত). The Hindu. 9 March 2023. https://www.thehindu.com/news/national/kerala/see-ashtamudi-tourist-boat-service-in-kollam-to-be-launched-on-friday/article66599527.ece.
  136. ↑ Balan, Saritha S. (11 November 2020). "Deserted homestays, jobless boatmen: Tourism in Kerala's Munroe Island hit hard [নিৰ্জন হোমষ্টে, কৰ্মহীন নাৱৰীয়া: কেৰালাৰ মুনৰো দ্বীপৰ পৰ্যটনত মাধমাৰ]" (en ভাষাত). The News Minute. https://www.thenewsminute.com/kerala/deserted-homestays-jobless-boatmen-tourism-kerala-s-munroe-island-hit-hard-137420.
  137. ↑ "Transport - Kollam Corporation [পৰিবহণ - কোল্লম নিগম]". Kollam Municipal Corporation. Archived from the original on 2017-10-20. https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport। আহৰণ কৰা হৈছে: 2015-01-04.
  138. ↑ "Important places enroute - KSWTD [পথত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহ - KSWTD]". KSWTD. Archived from the original on 2016-03-04. https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&compName=general&compView=placesnroute। আহৰণ কৰা হৈছে: 2015-01-04.
  139. ↑ Kollam port starts cargo handling[সংযোগবিহীন উৎস]. Accessed 29 July 2014.
  140. ↑ "Foreign Ship Reaches Kollam Port [বিদেশী জাহাজ কোল্লম বন্দৰত উপস্থিত হৈছে]". The New Indian Express. 5 April 2014. Archived from the original on 8 April 2014. https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 April 2014.
  141. ↑ Kollam cashew importers suffering due to port congestion at tuticorin terminal Archived 14 August 2014 at the Wayback Machine. Accessed 29 July 2014.
  142. ↑ Shreyas Shipping starts Kochi-Kollam container service. Accessed 29 July 2014. Archived 20 April 2014 at the Wayback Machine
  143. ↑ "Exim India::The first & the only national daily on Export, Import, Shipping. [এক্সিম ইণ্ডিয়া:: ৰপ্তানি, আমদানি, শ্বিপিংৰ ওপৰত প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দৈনিক।]" (en ভাষাত). www.eximin.net. Archived from the original on 2022-01-17. https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-01-18.
  144. ↑ "Renovated Kollam canal now a cesspool [নৱীকৰণ কৰা কোল্লম খাল এতিয়া এটা লেতেৰা পানীৰ গাঁত]" (en-IN ভাষাত). The Hindu. 19 March 2015. https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovated-kollam-canal-now-a-cesspool/article7013897.ece.
  145. ↑ "Traffic study on anvil to assess feasibility of launching Water Metro in Kollam and 17 other cities [কোল্লম আৰু আন ১৭খন চহৰত ৱাটাৰ মেট্ৰ' আৰম্ভ কৰাৰ সম্ভাৱনীয়তা মূল্যায়ন কৰিবলৈ যান-বাহনৰ অধ্যয়ন চলি আছে]" (en-IN ভাষাত). The Hindu. 20 April 2025. https://www.thehindu.com/news/national/kerala/traffic-study-on-anvil-to-assess-feasibility-of-launching-water-metro-in-kollam-and-17-other-cities/article69471421.ece.
  146. ↑ Hallikeri, G.D.. "IWAI Board commissions feasibility study for Urban Water Transport System in 17 cities [আইডব্লিউএআই ব'ৰ্ডে ১৭খন চহৰত নগৰীয়া জল পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ বাবে সম্ভাৱনীয়তা অধ্যয়নৰ নিৰ্দেশ দিছে]". Ministry of Ports, Shipping and Waterways. https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2105345। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 March 2026.
  147. ↑ "TRV Airport [টিআৰভি বিমানবন্দৰ]". AAI. http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 August 2016.
  148. ↑ "Autonomy: 13 colleges in the list [স্বায়ত্ত্বশাসন: তালিকাত ১৩খন মহাবিদ্যালয়]". The New Indian Express. 2012. Archived from the original on 2014-01-08. https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-01-08.
  149. ↑ "Admission Process Starts at KSID for New Diploma Courses". Archived from the original on 16 May 2015. https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece.
  150. ↑ "Institute of design inaugurated". http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/institute-of-design-inaugurated/article1277100.ece.
  151. ↑ "States-Ministry of Skill Development & Entrepreneurship [ৰাজ্যসমূহ-দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগশীলতা মন্ত্ৰ্যালয়]". Government of India. http://www.skilldevelopment.gov.in/states.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 27 November 2019.
  152. ↑ "IMK Extension Centres - Kerala [IMK সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰসমূহ - কেৰালা]". imk.ac.in. 2012. Archived from the original on 2013-07-23. https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-01-08.
  153. ↑ "Maritime institute to come up at Neendakara". The Hindu. 23 May 2009. http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/maritime-institute-to-come-up-at-neendakara/article289620.ece.
  154. ↑ "Steps begun to set up Maritime university". The New Indian Express. 8 May 2013. https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2013/may/08/steps-begun-to-set-up-maritime-university-475431.html.
  155. ↑ "Which is the best banking coaching centre in India - Kollam [ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ বেংকিং ক'চিং চেণ্টাৰ কোনটো - কোল্লম]". http://careeradda.co.in/index.php?topic=3021.0। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-08-09.
  156. ↑ "Engineering graduates opt for banking sector". Times of India. 29 September 2012. http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engineering-graduates-opt-for-banking-sector/articleshow/16597692.cms.
  157. ↑ "Astro-turf hockey stadium [এষ্ট্ৰ'-টাৰ্ফ হকী ষ্টেডিয়াম]". The New Indian Express. Archived from the original on 5 September 2014. https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 February 2018.
  158. ↑ "KCA-Cricket Archive [কেচিএ-ক্ৰিকেট আৰ্কাইভ]". Cricket Archive. Archived from the original on 7 May 2017. https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 February 2018.
  159. ↑ "400-year-old sreekovil to be replaced". The Hindu. 26 July 2015. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/400yearold-sreekovil-to-be-replaced/article7468835.ece.
  160. ↑ "Ammachiveedu Muhurthi Temple [আম্মাচিভীডু মূৰ্তি মন্দিৰ]". Kollam City. http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&menu1=Religious.
  161. ↑ "Ammachi Veedu Muhurthi [আম্মাচিভীডু মূৰ্তি]". The Kerala Temples. https://www.thekeralatemples.com/templeinfo/others/ammachiveedu_muhurthi.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-01-18.
  162. ↑ "The Hindu : Kerala / Kollam News : Kollam Pooram on April 15 [দ্য হিন্দু : কেৰালা / কোল্লম নিউজ : ১৫ এপ্ৰিলত কোল্লম পুৰম]". 9 April 2008. Archived from the original on 9 April 2008. https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 11 August 2026.
  163. ↑ "Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man [কেৰালাৰ মন্দিৰ: য'ত চাকি লৈ থকা মহিলাগৰাকী এজন পুৰুষ]". NDTV. http://www.ndtv.com/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-517252। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  164. ↑ "Of small appam and Kottarakkara [সৰু আপ্পম আৰু কোট্টাৰাক্কাৰাৰ কথা]". Mathrubhumi. Archived from the original on 28 August 2013. https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  165. ↑ "Welcome to the Temples of God's Own Country [ঈশ্বৰৰ নিজৰ দেশৰ মন্দিৰসমূহলৈ স্বাগতম]". www.keralatemples.net. https://www.keralatemples.net/klm_subra.html.
  166. ↑ "Puttingal Devi Temple, aravur [পুত্তিঙ্গল দেৱী মন্দিৰ, পৰাভুৰ]". Puttingal Devi Temple. http://www.puttingaltemple.org/। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  167. ↑ "Malanada temple fete draws big crowds". The Hindu. 24 March 2012. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malanada-temple-fete-draws-big-crowds/article3205866.ece.
  168. ↑ "Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple [সাস্তামকোট্টা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ]". Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple. Archived from the original on 6 December 2013. https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  169. ↑ /Sakthikulangara-sreesharmasastha-karadevasom.com/
  170. ↑ "Here, bells on tree answer your prayers [ইয়াত, গছত থকা ঘণ্টাৰ শব্দই আপোনাৰ প্ৰাৰ্থনাৰ উত্তৰ দিয়ে]". Deccan Chronicle. https://www.deccanchronicle.com/141127/nation-current-affairs/article/here-bells-tree-answer-your-prayers। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.,
  171. ↑ "No permission for RSS to conduct 'shakha' in temple: Kerala HC told [মন্দিৰত 'শাখা' পাতিবলৈ আৰএছএছক কোনো অনুমতি দিয়া হোৱা নাই: কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ক অৱগত]". The Times of India. http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/No-permission-for-RSS-to-conduct-shakha-in-temple-Kerala-HC-told/articleshow/47558696.cms। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 March 2013.
  172. ↑ "About Kollam City". প্ৰকাশক Kollam, India. Archived from the original on 2 June 2015. https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city. "About the city of Quilon"
  173. ↑ "The emerald isle". The Hindu. http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/the-emerald-isle/article4316024.ece.
  174. ↑ "Church festival from Saturday [শনিবাৰৰপৰা গীৰ্জাৰ উৎসৱ]". The Hindu. 2005-04-22. http://www.thehindu.com/2005/04/22/stories/2005042205760300.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 January 2016.[সংযোগবিহীন উৎস]
  175. ↑ "St.Stephen's Church [ছেইণ্ট ষ্টিফেন চাৰ্চ]". Kollam St.Stephen's Church. http://ststephenschurchkollam.weebly.com/। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 January 2016.
  176. ↑ "St.Thomas Church". The Hindu. http://catholicchurches.in/directory/changanacherry-churches/st-thomas-church-kollam.htm.
  177. ↑ "Piety marks Good Friday observance". The Hindu. 18 April 2014. http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/piety-marks-good-friday-observance/article5927794.ece.
  178. ↑ "Juma-Ath-Palli [জুমা-আথ-পল্লী]". http://www.webindia123.com/city/kerala/kollam/destinations/mosque/jumaathpalli.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 July 2014.
  179. ↑ "Elampalloor Juma-A-Masjid [এলামপাল্লুৰ জুমা-এ-মছজিদ]". Archived from the original on 9 August 2014. https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 July 2014.

গ্ৰন্থপঞ্জী

[সম্পাদনা কৰক]
  • Ring, Trudy (1994). International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania, Volume 5. প্ৰকাশক United Kingdom: Taylor & Francis. ISBN 978-1-884964-05-3. 
  • Chan, Hok-lam (1998). "The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435". The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1. প্ৰকাশক Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-24332-2. 
  • Lin (2007). Zheng He's Voyages Down the Western Seas. প্ৰকাশক Fujian Province: China Intercontinental Press. ISBN 978-7-5085-0707-1. 
  • এলামকুলাম কুঞ্জন পিল্লাই, কেৰালাথিন্দে এৰুলাদানজা এডুকাল, পৃষ্ঠা ৬৪,১১২,১১৭
  • ত্ৰিবাংকুৰ আৰ্কিঅ'লজিকেল ছিৰিজ (T.A.S.) খণ্ড ৬ পৃষ্ঠা ১৫
  • থুলাছেৰী মানাপুৰাথুৰ ২৪তম প্ৰজন্মৰ যাজক মাথাই কাথানাৰৰ ডায়েৰী আৰু লেখনি, পুৰুষানুক্ৰমে হস্তান্তৰিত পূৰ্বপুৰুষৰ নথি-পত্ৰ আৰু থলিয়োলাগাৰাধৰ ওপৰত আধাৰিত
  • জেড° এম. পাৰেট, মালংকাৰা নাঝৰানিকল, খণ্ড ১
  • এল. কে. অনন্তকৃষ্ণ আয়াৰ, ষ্টেট মেনুৱেল, পৃষ্ঠা ৫০,৫২
  • বাৰ্ণাৰ্ড থমা কাথানাৰ, মাৰ্থোমা খ্ৰীষ্টানিকাল, শাৰী ২৩,২৪
  • Malekandathil, Pius (2010). Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean. Primus Books. পৃষ্ঠা. 43. ISBN 978-93-80607-01-6. https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC. 
  • নাৰায়ণ, এম.জি.এছ, অষ্টম–নৱম শতিকাত চেৰা-পাণ্ড্য সংঘাত যাৰ ফলত ভেনাডুৰ জন্ম হৈছিল: পাণ্ড্য ইতিহাস আলোচনা-চক্ৰ, মাদুৰাই বিশ্ববিদ্যালয়, ১৯৭১
  • বিশ্ববিজ্ঞানকোষম (মালায়ালম) খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ৫২৩,৫৩৪
  • নাৰায়ণ এম.জি.এছ., কালচাৰেল চিম্বিঅ'ছিছ পৃষ্ঠা ৩৩
  • পুলিকোট্টিল মাৰ ডিঅ'নিয়াছৰ (প্ৰাক্তন মালংকাৰা অৰ্থডক্স ছিৰিয়ান চাৰ্চৰ সৰ্বোচ্চ মুৰব্বী আৰু চিত্ৰমেজথু কে এম ভাৰ্গিজ) হাতেলিখা ডায়েৰী

বাহ্যিক সংযোগ

[সম্পাদনা কৰক]

সাঁচ:Kollam

"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=কোল্লম&oldid=632292"ৰ পৰা অনা হৈছে