খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ
| খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ | |
|---|---|
| বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰত তালিকাভুক্ত হিচাপে নাম | |
| 1_Khajuraho.jpg | |
| স্থান | Khajuraho, Chhatarpur district, Madhya Pradesh, India |
| মাপকাঠি | Cultural: i, iii |
| উদ্ধৃতি | 240 |
| অভিলিখনৰ ইতিহাস | |
| অভিলিখন | 1986 (অজ্ঞাত অধিবেশন) |
খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ (ইংৰাজী: Khajuraho Group of Monuments) ভাৰতৰ মধ্যপ্ৰদেশৰ ছটাৰপুৰ জিলাৰ হিন্দু আৰু দিগম্বৰা জৈন মন্দিৰৰ এটা দল। জিলা সদৰ ছটাৰপুৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৪৬ কিলোমিটাৰ (২৮.৬ মাইল), গোৱালিয়াৰৰ পৰা ২৮৩ কিলোমিটাৰ (১৭৭ মাইল), ঝান্সীৰ পৰা ১৭৫ কিলোমিটাৰ (১০৯ মাইল) দক্ষিণ-পূবে, খাজৱাৰ পৰা ১০ কিলোমিটাৰ (৬.২ মাইল) আৰু ৰাজনগৰৰ পৰা ৯ কিলোমিটাৰ (৫.৬ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত। নগাৰা শৈলীৰ স্থাপত্যৰ প্ৰতীক আৰু কিছুমান কামোদ্দীপক ভাস্কৰ্য্যৰ বাবে এই মন্দিৰসমূহ বিখ্যাত।[1]
খাজুৰাহোৰ বেছিভাগ মন্দিৰেই ৮৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত চাণ্ডেলা বংশই নিৰ্মাণ কৰিছিল।[2][3] ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি খাজুৰাহো মন্দিৰ স্থানত দ্বাদশ শতিকালৈকে ৮৫টা মন্দিৰ আছিল, যিবোৰ ২০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৭.৭ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আছিল। ইয়াৰে মাত্ৰ প্ৰায় ২৫টা মন্দিৰহে আছে, যিবোৰ ছয় বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২.৩ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত।[3] এতিয়া থকা মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত কন্দৰিয়া মহাদেৱ মন্দিৰটো প্ৰাচীন ভাৰতীয় শিল্পৰ জটিল বিৱৰণ, প্ৰতীক আৰু প্ৰকাশভংগীৰ সৈতে প্ৰচুৰ ভাস্কৰ্য্যৰে সজাই তোলা হৈছে।[4] ১৮৩৮ চনলৈকে এই মন্দিৰ কমপ্লেক্সটো পাহৰি যোৱা আৰু জংঘলেৰে ভৰি আছিল, তেতিয়া কেপ্তেইন টি. বাৰ্ট নামৰ এজন ব্ৰিটিছ অভিযন্তাই এই কমপ্লেক্সটো পৰিদৰ্শন কৰি তেওঁৰ তথ্য জাৰ্নেল অৱ দ্য এছিয়াটিক ছ'চাইটি অৱ বেংগলত প্ৰকাশ কৰে।[5]
এই কীৰ্তিচিহ্নসমূহ নিৰ্মাণ কৰাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ ল'ৰাবোৰে প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱালৈকে ব্ৰহ্মচাৰী (স্নাতক) হিচাপে আশ্ৰমত বাস কৰিছিল আৰু এই ভাস্কৰ্য্যসমূহে তেওঁলোকক 'গৃহস্থ'ৰ সাংসাৰিক ভূমিকা সম্পৰ্কে জানিবলৈ সহায় কৰিছিল।[6] খাজুৰাহো মন্দিৰ গোটটো একেলগে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সেইবোৰ হিন্দু আৰু জৈন ধৰ্ম দুটা ধৰ্মৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত আছিল। ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই অঞ্চলত হিন্দু আৰু জৈনসকলৰ মাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় মতামতক স্বীকাৰ আৰু সন্মান জনোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল।[7] ইয়াৰ অসাধাৰণ স্থাপত্য, মন্দিৰৰ ৰূপৰ বৈচিত্ৰ্য আৰু চাণ্ডেলা সভ্যতাৰ সাক্ষ্যৰ বাবে খাজুৰাহোৰ কীৰ্তিচিহ্নসমূহ ১৯৮৬ চনত ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত সন্নিবিষ্ট কৰা হয়।[8][3]
ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
[সম্পাদনা কৰক]খজুৰাহো বা খাৰ্জুৰাবাহক নামটো প্ৰাচীন সংস্কৃতৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে (খজুৰা, খজুৰ অৰ্থাৎ খেজুৰ,[9] আৰু ৱাহক, বাহক অৰ্থাৎ "যিজনে কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে" বা বাহক[10])। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি মন্দিৰবোৰৰ দুৱাৰমুখ হিচাপে দুটা সোণৰ খেজুৰ আছিল (পুনৰ আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ সময়ত সেইবোৰ নোহোৱা হৈছিল)। দেশাইয়ে কৈছে যে খাৰ্জুৰাবাহকৰ অৰ্থ বিচ্ছুধাৰীও, যিটো ভগৱান শিৱৰ আন এটা প্ৰতীকী নাম (যি তেওঁৰ উগ্ৰ ৰূপত সাপ আৰু বিচ্ছুৰ মালা পিন্ধে)।[11]
অৱস্থান
[সম্পাদনা কৰক]
নতুন দিল্লীৰ পৰা প্ৰায় ৬২০ কিলোমিটাৰ (৩৮৫ মাইল) দক্ষিণ-পূবে চটাৰপুৰ জিলাৰ ভাৰতৰ মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্যত অৱস্থিত খাজুৰাহো কীৰ্তিচিহ্নসমূহ। এই মন্দিৰসমূহ খাজুৰাহো নামেৰেও জনাজাত এখন সৰু চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত,[12] ইয়াৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ২৪,৪৮১ জন (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল)।
খাজুৰাহোত অসামৰিক বিমানবন্দৰ খাজুৰাহো (আই এ টি এ ক'ড: এইচ জে আৰ)য়ে সেৱা আগবঢ়ায়, ইয়াৰ সেৱা দিল্লী, আগ্ৰা, বাৰাণসী আৰু মুম্বাইলৈ যায়।[13] এই স্থান ভাৰতীয় ৰেল সেৱাৰ দ্বাৰাও সংযুক্ত, ৰেলৱে ষ্টেচনটো কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা প্ৰায় ছয় কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।
তথ্য সংগ্ৰহ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Philip Wilkinson (2008), India: People, Place, Culture and History, আই.এচ.বি.এন. 978-1405329040, pp 352-353
- ↑ Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam. ed. India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. পৃষ্ঠা. 179. https://archive.org/details/indiathroughages00mada.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 "Khajuraho Group of Monuments". United Nations Educational Scientific and Cultural OrganizationUNESCO World Heritage Centre. https://whc.unesco.org/en/list/240। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 June 2023.
- ↑ Devangana Desai (2005), Khajuraho, Oxford University Press, Sixth Print, আই.এচ.বি.এন. 978-0-19-565643-5
- ↑ Slaczka, Anna. “Temples, Inscriptions and Misconceptions: Charles-Louis Fábri and the Khajuraho ‘Apsaras.’” The Rijksmuseum Bulletin 60, no. 3 (2012): 212–33. See p. 217.
- ↑ Frontline, Volume 24, Issues 6-12. S. Rangarajan for Kasturi & Sons. 2007. পৃষ্ঠা. 93.
- ↑ James Fergusson, Northern or Indo-Aryan Style - Khajuraho History of Indian and Eastern Architecture, Updated by James Burgess and R. Phene Spiers (1910), Volume II, John Murray, London
- ↑ "World Heritage Day: Five must-visit sites in India". 18 April 2015. Archived from the original on 14 August 2015. https://web.archive.org/web/20150814145305/http://www.hindustantimes.com/travel/world-heritage-day-five-must-visit-sites-in-india/article1-1338551.aspx। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 November 2025.
- ↑ kharjUra Sanskrit English Dictionary, Koeln University, Germany
- ↑ vAhaka Sanskrit English Dictionary, Koeln University, Germany
- ↑ Devangana Desai (1996), Chapter 7 - Puns and Enigmatic Language in Sculpture Archived 4 March 2016 at the Wayback Machine in The Religious Imagery of Khajuraho, Project for Indian Cultural Studies, Columbia University Archives
- ↑ "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999। আহৰণ কৰা হৈছে: 2008-11-01.
- ↑ Khajuraho airport Archived 8 July 2015 at the Wayback Machine AAI, Govt of India