গিৰমিটিয়া

ভাৰতৰ পশ্চিমবংগৰ কলকাতাৰ গাৰ্ডেন ৰিচৰ চুৰিনাম স্মৃতিসৌধত চুৰিনামী হিন্দুস্থানী (ৰোমান লিপি) ফলক

গিৰমিটিয়া (জাহাজী বুলিও কোৱা হয়) হ'ল ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ সময়ত দাসত্বৰ চৰ্তত বহিঃৰাজ্যলৈ পঠিওৱা ভাৰতীয় শ্ৰমিকসকল। তেওঁলোকক ইংৰাজসকলে জাহাজেৰে ফিজি, দক্ষিণ আফ্ৰিকা, পূব আফ্ৰিকাৰ দেশ মৰিচাছ, ছিচেলছ , ৰি-ইউনিয়ন, তাঞ্জানিয়া, কেনিয়া, উগাণ্ডা; মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, কেৰিবিয়ান দেশ ট্ৰিনিদাদ আৰু ট'বাগো, গায়ানা আৰু চুৰিনামৰ বাগিচাত কাম কৰিবলৈ লৈ গৈছিল।

সোতৰ শতিকাত ভাৰতত শাসন কৰা বৃটিছ চৰকাৰে দাসত্বৰ চৰ্তত বহিঃৰাজ্যলৈ মানুহ পঠিয়াবলৈ ধৰিছিল। এই শ্ৰমিকসকলক গিৰমিটিয়া বুলি কোৱা হৈছিল৷ গিৰমিট শব্দটোক ইংৰাজী Agreement শব্দটোৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপ বুলি কোৱা হয়। যিখন কাগজত প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ শ্ৰমিকক বুঢ়া আঙুলিৰ ছাপ পোৱাৰ পিছত দক্ষিণ আফ্ৰিকা বা আন দেশলৈ পঠিওৱা হৈছিল, সেই কাগজখনক শ্ৰমিক আৰু মালিকসকলে "গিৰমিট" বুলি কৈছিল। এই নথিৰ আধাৰত মজদুৰসকলক "গিৰমিটিয়া" বুলি কোৱা হৈছিল। প্ৰতি বছৰে ১০ৰ পৰা ১৫ হাজাৰ শ্ৰমিকক গিৰমিটিয়া হিচাপে ফিজি, ব্ৰিটিছ গায়ানা, ডাচ গায়ানা, ট্ৰিনিদাদ আৰু ট'বাগো, নাটাল (দক্ষিণ আফ্ৰিকা) ইত্যাদিলৈ লৈ যোৱা হৈছিল। চুক্তিসমূহত শ্ৰমিকসকলৰ বিদেশী অংশত থকাৰ সময় আৰু ব্ৰিটিছ ৰাজলৈ ঘূৰি অহাৰ লগত জড়িত চৰ্তসমূহ নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছিল। জাহাজৰ যোগেদি তেওঁলোকক লৈ যোৱা হৈছিল বাবে সিহঁতক জাহাজী বুলিও কোৱা হয়।

১৮৩৪ চনত ব্ৰিটিছে আৰম্ভ কৰা গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থা ১৯১৭ চনত নিষিদ্ধ কৰা হয়।

চুক্তি

এই চুক্তিখন আছিল শ্ৰমিকসকলৰ ভাল জীৱন যাপনৰ বাবে এক লোভনীয় সামগ্ৰী। ভোকাতুৰ শ্ৰমিকসকলৰ পেট ভৰোৱাৰ প্ৰলোভনত তেওঁলোকক জাহাজেৰে কেৰিবিয়ান দ্বীপ আৰু ফিজিৰ দৰে দেশলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। শিশু, মহিলা, বৃদ্ধ আৰু শিশুকে ধৰি প্ৰায় ষাঠি হাজাৰ লোকে নৰ্ছ লাইন কোম্পানীৰ জাহাজত নিজৰ গৃহভূমি এৰি থৈ গৈছিল। কলিকতা আৰু মাদ্ৰাজৰ পৰা যোৱা জাহাজসমূহে মূলতঃ শ্ৰমিকসকলক ফিজি, জামাইকা, গিনি, মৰিচাছ, চুৰিনাম, ট্ৰিনিদাদ, নাটাল আৰু ট’বাগোলৈ লৈ গৈছিল। এই প্ৰব্ৰজনকাৰী পৰিবহণ ইমানেই বৃহৎ আছিল যে এটা সময়ত এই ঠাইবোৰক গিৰমিটিয়া দেশ বুলিও কোৱা হৈছিল। চল্লিশখন জাহাজেৰে ৮৭ বাৰ মানুহক বিদেশৰ সীমালৈ লৈ গৈছিল। ইয়াৰে ২৭খন আছিল পালতোলা জাহাজ আৰু ১৩খন আছিল ভাপ জাহাজ। প্ৰথম অৱস্থাত বাকী সকলো জাহাজে কলিকতাৰ পৰা খালী প্ৰব্ৰজনকাৰী আনিছিল যদিও ১৯০৩ চনৰ পৰা মাদ্ৰাজৰ পৰাও প্ৰব্ৰজনকাৰী আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। মুঠ ৬০,৯৬৫ জন প্ৰব্ৰজনকাৰীয়ে ভাৰত এৰি গুচি যায় যদিও ৬০,৫৫৩ জন ফিজিত উপস্থিত হয়। প্ৰথমখন জাহাজেৰে ফিজিলৈ যাত্ৰা কৰোতে ৭৩ দিন সময় লাগিছিল যদিও দ্বিতীয়খন জাহাজেৰে যাত্ৰা কৰোতে ৩০ দিন সময় লাগিছিল। জাহাজসমূহক নৰ্চ লাইন আৰু ব্ৰিটিছ-ইণ্ডিয়া ষ্টীম নেভিগেচন কোম্পানীয়ে পৰিচালনা কৰিছিল।

চুক্তি অনুসৰি পুৰুষ শ্ৰমিকক ১২ আনা ৭৫ পইচা আৰু মহিলা শ্ৰমিকক ৯ আনা ৭৫ পইচা দিয়া হৈছিল। ১৫ বছৰৰ তলৰ শিশুক তেওঁলোকে কিমান কাম কৰিব পাৰে তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি দৰমহা দিয়া হৈছিল।

ফিজিৰ গিৰমিটিয়াসকল

ফিজিত গৱৰ্ণৰ আৰ্থাৰ হেমিল্টন-গৰ্ডনে মেলানেছিয়ান ফিজিবাসীক তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি ৰক্ষাৰ প্ৰয়াসত বাগিচাসমূহত কাম কৰিবলৈ নিৰুৎসাহিত কৰিছিল। কৰ্মী শ্বানীল লালে যুক্তি আগবঢ়ায় যে গিৰমিটিয়াক প্ৰতাৰণা কৰি ইংৰাজৰ দাসত্বত ৰাখিছিল।

গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ দুৰ্দশা

গিৰমিটিয়াসকলক দাসত্বৰ পৰা মুক্ত কৰিব পৰা গ’ল, কিন্তু ভাৰতলৈ উভতি আহিবলৈ তেওঁলোকৰ হাতত টকা নাছিল৷ হয় নিজৰ মালিকৰ বাবে কাম কৰা, নতুবা আন কোনোবা মালিকৰ বাবে গিৰমিটীয়া হোৱাৰ বাহিৰে তেওঁলোকৰ আন কোনো বিকল্প নাছিল। কাম নকৰা বা এলেহুৱা হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক অত্যাচাৰ কৰা হ’ব পাৰে। সাধাৰণতে গিৰমিটিয়াসকলক, পুৰুষ হওক বা মহিলাই হওক, বিয়া হ’বলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। কিছুমান গিৰমিটিয়াৰ বিয়া হ’লেও তেওঁলোকৰ ওপৰত দাসত্বৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য আছিল। মালিকসকলে গিৰমিটিয়া যুৱতীক দাসী হিচাপে ৰাখিছিল আৰু যৌন শোষণ কৰিছিল। আকৰ্ষণৰ অন্ত পৰিলে এই মহিলাসকলক শ্ৰমিকৰ হাতত গতাই দিয়া হৈছিল। গিৰমিটিয়াৰ সন্তানসকল মালিকৰ সম্পত্তি আছিল। মালিকে ইচ্ছা কৰিলে ল’ৰা-ছোৱালীবোৰক ডাঙৰ হ’লে কামত লগাব পাৰিছিল বা আনৰ ওচৰত বিক্ৰী কৰিব পাৰিছিল। গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকসকলক কেৱল জীয়াই থাকিবলৈ যথেষ্ট খাদ্য আৰু কাপোৰ দিয়া হৈছিল। শিক্ষা, মনোৰঞ্জন আদি মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ পৰা বঞ্চিত কৰি প্ৰতিদিনে ১২ৰ পৰা ১৮ ঘণ্টা ধৰি কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিবলৈ দিছিল। অমানৱীয় পৰিস্থিতিত কাম কৰি থকাৰ সময়তে প্ৰতি বছৰে শ শ শ্ৰমিকৰ অকাল মৃত্যু ঘটিছিল।

তোতাৰাম সনাধ্যাৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী

১৮৭৬ চনত উত্তৰ প্ৰদেশৰ ফিৰোজাবাদৰ হিৰগাঁও জিলাত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল তোতাৰাম সনাধ্যাই৷ ব্ৰিটিছক কৰ দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁক ব্ৰিটিছে গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক হিচাপে ফিজিলৈ পঠিয়াইছিল। বহু সংগ্ৰামৰ অন্তত তেওঁ তাৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তেওঁ "फिजी में मेरे इक्कीस वर्ष" (ফিজিত মোৰ একৈশ বছৰ) নামৰ গ্ৰন্থখনত গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক হিচাপে নিজৰ জীৱনৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে।

গিৰমিটিয়া ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে মহাত্মা গান্ধী

এই অমানৱীয় প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে মহাত্মা গান্ধীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল৷ এয়া আছিল গান্ধীজীৰ জীৱনৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক পদক্ষেপ।

ভাৰতত গোপাল কৃষ্ণ গোখলেই ১৯১২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইম্পেৰিয়েল লেজিছলেটিভ কাউন্সিলত গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থাৰ অন্ত পেলোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। এই অমানৱীয় প্ৰথা বিলুপ্ত নোহোৱালৈকে প্ৰতি বছৰে এই প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰি যাব বুলি পৰিষদৰ ২২ জন সদস্যই সিদ্ধান্ত লয়। ১৯১৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত মহাত্মা গান্ধীয়ে ভাৰত নিৰাপত্তা আৰু গিৰমিটিয়া আইন প্ৰস্তাৱ কৰে। ইয়াৰ এমাহ পিছত ১৯১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আহমেদাবাদত গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে এখন বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। এই বৈঠকত চি এফ এণ্ড্ৰুজ আৰু হেনৰী পোলাকেও এই প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে ভাষণ দিয়ে। ইয়াৰ বাহিৰেও ভাৰতীয় নেতা পণ্ডিত মদন মোহন মালৱীয়, সৰোজিনী নাইডু, মহম্মদ আলী জিন্না আদিয়ে গিৰমিটিয়া শ্ৰমৰ প্ৰথা শেষ কৰাত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছিল। ফিজিৰ তোতাৰাম সনাধ্যাই আৰু কুন্তীৰ দৰে গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকেও গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থাৰ অন্ত পেলোৱাত বহুখিনি অৰিহণা যোগাইছিল। ইয়াৰ পিছত গিৰমিটিয়া বিৰোধী শ্ৰমিক অভিযানে গতি লাভ কৰিলে। ১৯১৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত গিৰমিটিয়া বিৰোধী শ্ৰমিকসকলে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক এটা আলটিমেটাম দিয়ে যে, মে’ মাহৰ ভিতৰত এই প্ৰথা বিলুপ্ত কৰিব লাগে। ৰাইজৰ ক্ৰমাৎ ক্ষোভ দেখি অৱশেষত চৰকাৰে গুৰুত্বসহকাৰে চিন্তা কৰিবলগীয়া হ’ল। সেই বছৰৰ ১২ মাৰ্চত চৰকাৰে নিজৰ গেজেটত এটা আদেশ প্ৰকাশ কৰি ভাৰতৰ বাহিৰৰ দেশলৈ গিৰমিটিয়া শ্ৰম ব্যৱস্থাৰ অধীনত শ্ৰমিক প্ৰেৰণ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰে।

বৰ্তমানৰ গিৰমিটিয়া বংশধৰ

যদিও ১৯১৭ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত দাসত্ব চুক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হৈছিল, তথাপিও গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকসকল ভাৰতলৈ উভতি নাহিল। প্ৰথম প্ৰজন্মই তাত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰি বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যত লিপ্ত হয়। দ্বিতীয় প্ৰজন্মই নিউজিলেণ্ড, আমেৰিকা আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ দৰে উন্নত দেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল৷ এতিয়া গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ বংশধৰসকলে কেৱল শিক্ষা লাভ কৰাই নহয়, উন্নত জীৱনো লাভ কৰি সমাজৰ উচ্চ স্তৰত নিজৰ স্থান দখল কৰিছে।

ফিজি সমাচাৰ

ফিজি সমাচাৰ হ'ল ১৯২৪ চনৰ পৰা ১৯৭৪ চনলৈকে ফিজিত প্ৰকাশিত হিন্দী ভাষাৰ বাতৰি কাকত। ইয়াৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল বাবু ৰাম সিং।

আৰু চাওক

• Indo-Fijians
• Arya Samaj in Fiji
• List of Indian indenture ships to Fiji
• Indian diaspora in Fiji
• দাসত্ব
• ফিজি
• ফিজি হিন্দী
• ফিজি হিন্দী ৱিকিপিডিয়া
• কেৰিবিয়ান হিন্দুস্তানী
• হিন্দুস্তানী ভাষা
• ফিজিৰ বাতৰি কাকতৰ তালিকা
• ফিজিৰ শ্ৰুতিকথা
• ফিজি হিন্দী চলচ্চিত্ৰ

বাহ্যিক সংযোগ

• গিৰমিট প'ৰ্টেল (ফিজি হিন্দী ৱিকিপিডিয়া)
• কালা পানী, গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ বাবে নিবেদিত এটা ইংৰাজী ব্লগ
• GUIANA 1838 - গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ ওপৰত নিৰ্মিত এখন চলচ্চিত্ৰ Archived 2007-02-26 at the Wayback Machine
• ড° গিৰিৰাজ কিশোৰৰ হিন্দী উপন্যাস - পহলা গিৰমিটিয়া সম্পৰ্কে
• South Asian Indentured Labor – গৱেষণা আৰু সম্পদৰ অনলাইন আৰ্কাইভ – ভাৰতীয় দাসত্ব প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত পাঠ্যভিত্তিক সম্পদৰ অনলাইন আৰ্কাইভ আৰু জীৱন্ত পাঠ্যক্ৰম।
• Archived 2022-06-18 at the Wayback Machine গিৰমিট দিৱস উদ্‌যাপনত NFU-ৰ সাধাৰণ সম্পাদক মহেন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সাক্ষাৎকাৰ।

অধিক পঢ়ক

• Gillion, Kenneth (1962). Fiji's Indian migrants : a history of the end of indenture in 1920. প্ৰকাশক Melbourne: Oxford U.P.. 
• Brij V. Lal and Kate Fortune, ed (2000). "Girmitiya". The Pacific Islands : an encyclopedia ([Repr.]. সম্পাদনা). প্ৰকাশক Honolulu: University of Hawai'i Press. পৃষ্ঠা. 110–111. ISBN 082482265X. https://uhpress.hawaii.edu/title/the-pacific-islands-an-encyclopedia/. 
• Lal, Brij V. (2004). Girmitiyas : the origins of the Fiji Indians. প্ৰকাশক Lautoka, Fiji: Fiji Institute of Applied Studies. ISBN 978-0-8248-2265-1. 
• Gaiutra Bahadur (2014). Coolie Woman: The Odyssey of Indenture. The University of Chicago. আই.এচ.বি.এন. 978-0-226-21138-1
• Carter, Marina; Torabully, Khal (2002). Coolitude : an anthology of the Indian labour diaspora. প্ৰকাশক London: Anthem. ISBN 1843310031. https://anthempress.com/coolitude-pb. 
• Praveen Kumar Jha (2019). Coolie Lines Archived 2022-01-18 at the Wayback Machine. New Delhi: Vani Prakashan. আই.এচ.বি.এন. 978-93-88684-04-0