চম্পূ ৰামায়ণ
চম্পূ ৰামায়ণ হৈছে ৰজা ভোজৰ দ্বাৰা ৰচিত সংস্কৃত ভাষাৰ এখন কাব্যিক ৰামায়ণ, য'ত ‘‘চম্পূ’’ শৈলী অনুসৰি গদ্য আৰু পদ্যৰ সমন্বয়ে সাজি উঠিছিল। এই শৈলীসমূহৰ উল্লেখ প্ৰাচীন ভাৰতীয় সাহিত্যত বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে।[1]
ৰচনাকাৰ আৰু সংকলন
[সম্পাদনা কৰক]চম্পূ ৰামায়ণৰ ৰচক আছিল পুৰণি ভাৰতৰ প্ৰসিদ্ধ ৰজা ভোজ, যি একাদশ শতিকাত মালৱাৰৰ শাসক আছিল। তেওঁ এই গ্ৰন্থখন ‘‘বালকাণ্ড’’ৰপৰা আৰম্ভ কৰি ‘‘কিষ্কিন্ধা কাণ্ড’’ পৰ্যন্ত সংকলন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।[2]
ভোজৰ মৃত্যু বা কাৰ্য অসমাপ্ত থকাৰ ফলত, কাব্যখিনিৰ বাকী অংশ অন্য দুজন কবিয়ে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। প্ৰথমে, বিদ্বান পণ্ডিত লক্ষ্মণ সূৰিয়ে ‘‘যুদ্ধকাণ্ড’’ পৰ্যন্ত অংশ সংকলন কৰিছিল।[3] লক্ষ্মণ সূৰিক লক্ষ্মণ ভট্ট বুলিও জনা যায়।[4] পাছত, ‘‘উত্তৰকাণ্ড’’ সম্পূৰ্ণ কৰে কবি ভেঙ্কটৰাজে।[5]
ইয়াৰ ফলৰূপে চম্পূ ৰামায়ণ একক লেখকৰ গ্ৰন্থ নহয়, বৰঞ্চ একাধিক পণ্ডিতৰ যুগ্ম অৱদানৰ ফলাফল।
ৰজা ভোজ
[সম্পাদনা কৰক]
ভোজ মৃত্যুৰ আগলৈকে, ১০১০ চনৰ পৰা ১০৫৫ চনলৈ মালৱাৰ পৰমৰা ৰজা আছিল। তেওঁ ধৰা (বৰ্তমান ধৰ)ৰ পৰা শাসন কৰিছিল, আৰু নিজৰ ৰাজ্য বৃদ্ধিৰ প্ৰয়াসত প্ৰায় সকলো ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল, বিভিন্ন মাত্ৰাত সফলতা লাভ কৰিছিল। শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ সাম্ৰাজ্য উত্তৰে চিত্তৰৰ পৰা দক্ষিণে ওপৰৰ কোংকনলৈকে, আৰু পশ্চিমে সাবৰমতী নদীৰ পৰা পূবে বিদিশালৈকে বিস্তৃত আছিল।
পণ্ডিতসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ বাবেই ভোজ ভাৰতীয় ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰখ্যাত ৰজা হিচাপে পৰিগণিত হয়। মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ কেইবাটাও কিংবদন্তিত এজন সৎ পণ্ডিত-ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ চাৰিওফালে গোট খোৱা কিংবদন্তিৰ শৰীৰ সম্ৰাট বিক্ৰমাদিত্যৰ সৈতে তুলনাযোগ্য৷
কলা, সাহিত্য, বিজ্ঞানৰ পৃষ্ঠপোষক হিচাপে ভোজ বেছিকৈ পৰিচিত।
চম্পূ শৈলী
[সম্পাদনা কৰক]‘‘চম্পূ’’ শৈলী হৈছে গদ্য আৰু পদ্য, এই দুয়োকে একেলগে মিশ্ৰণ কৰি সৃষ্ট সাহিত্যিক ধাৰা। চম্পূ ৰামায়ণত কাহিনীৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে গদ্যশৈলীত, আনহাতে আৱেগিক অংশ, বীৰগাথা, স্তোত্ৰ ইত্যাদি পদ্যশৈলীত লিখা হৈছে।[6] এই শৈলীটোৱে গ্ৰন্থটোক সহজপাঠ্য আৰু কাব্যিক দৃষ্টিৰে সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।
বিষয়-বস্তু
[সম্পাদনা কৰক]চম্পূ ৰামায়ণ মূল ‘‘বাল্মীকি ৰামায়ণ’’ৰ কাহিনী ৰূপান্তৰ আৰু সংক্ষেপিত ৰূপ।[7] ইয়াত বালকাণ্ড, অযোধ্যা, অৰণ্য, সুন্দৰ আৰু কিষ্কিন্ধা কাণ্ডৰ বিভিন্ন অধ্যায় কাব্যিক ৰূপে সন্নিৱিষ্ট। যুদ্ধকাণ্ড আৰু উত্তৰকাণ্ড পৰৱৰ্তী কবিসকলৰদ্বাৰা গঠিত আৰু সম্পূৰ্ণ কৰা হয়।
ইয়াৰ ভাষা মধুৰ, ছন্দময় আৰু সাহিত্যিক সৌন্দৰ্যেৰে পৰিপূৰ্ণ হওয়াত ই কাব্যসাহিত্যত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছে।
উপলব্ধ সংস্কৰণ
[সম্পাদনা কৰক]চম্পূ ৰামায়ণৰ আধুনিক বহু সংস্কৰণ উপলব্ধ। উল্লেখযোগ্য সংস্কৰণসমূহৰ ভিতৰত চৌখাম্ভা সংস্কৃত সংস্থানৰ সংস্কৰণ অন্যতম।[8]
এছাৰ্ভ (Archive.org) তো বিভিন্ন পুৰণি সংস্কৰণৰ ডিজিটেল কপি সংৰক্ষিত আছে।[9]
সাংস্কৃতিক মূল্য
[সম্পাদনা কৰক]চম্পূ ৰামায়ণ সংস্কৃত সাহিত্যত “চম্পূ-কাব্য” শৈলীৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। ই ৰামায়ণৰ মূল কাহিনী সহজ বোধগম্য শৈলীত উপস্থাপন কৰাৰ উপৰি, পদ্যশৈলীৰ মাধ্যমে সাহিত্যিক সৌন্দৰ্য আৰু অলংকাৰ দুয়ো সংৰক্ষণ কৰিছে।[10]
আৰু চাওক
[সম্পাদনা কৰক]তথ্যসূত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ "Champu" (en ভাষাত). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Champu। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ "Bhoja" (en ভাষাত). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Bhoja। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ Sastri, wasudev Laxman (1917). "The Champu Ramayana King Bhoja(1=5kanda)". https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.406325/mode/2up.
- ↑ "Champu Ramayana Balakanda (Course Notes)" (en ভাষাত). Sanskrit From Home. https://www.sanskritfromhome.org/course-details/champuramayana-balakanda-sanskrit-7172। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ "चम्पू रामायण" (hi ভাষাত). Hindi Wiki Mirror. https://hiwiki.iiit.ac.in/index.php/%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A5%82_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A3। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ "Champu" (en ভাষাত). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Champu। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ "Champu Ramayana (Course Description)" (en ভাষাত). Sanskrit From Home. https://www.sanskritfromhome.org/course-details/champuramayana-balakanda-sanskrit-7172। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ "Champu Ramayan (Publication)" (en ভাষাত). Chaukhambha Sanskrit Sansthan. https://cssbanaras.com/book/champu-ramayan। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ "Champu Ramayana (Digital Copy)" (en ভাষাত). Internet Archive. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.347687/mode/2up। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.
- ↑ "Champu (Literary Style)" (en ভাষাত). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Champu। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-12-05.