সমললৈ যাওক

চুফুট-কালে

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
চুফুট-কালে
Чуфут-Кале
ঐতিহাসিক বসতি
চুফুট-কালে গুহা চহৰ
চুফুট-কালে গুহা চহৰ
Lua error in Module:Location_map at line 620: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Crimea" does not exist.
স্থানাংক: 44°44′28″N 33°55′28″E / 44.74111°N 33.92444°E / 44.74111; 33.92444স্থানাংক: 44°44′28″N 33°55′28″E / 44.74111°N 33.92444°E / 44.74111; 33.92444
দেশ ইউক্ৰেইন/ৰাছিয়া
Region Crimea
ৰেয়ন বাখচচৰাই ৰায়ন
Established 6th - 10th century


চুফুট-কালে (ইংৰাজী: Chufut-Kale) হৈছে ক্ৰিমিয়ান পৰ্বতমালাত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় যুগৰ এখন দুৰ্গ-নগৰ, যি বৰ্তমান ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছে। ই ক্ৰিমিয়ান কাৰাইট সংস্কৃতিৰ[1] এটা ৰাষ্ট্ৰীয় স্মাৰক আৰু বাখচিছাৰাইৰপৰা মাত্ৰ ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) পূবে অৱস্থিত। ইয়াৰ নাম ক্ৰিমিয়ান তাতাৰ আৰু তুৰ্কী ভাষাৰপৰা অহা। চুফুটৰ অৰ্থ “ইহুদী” আৰু কালেৰ অৰ্থ “দুৰ্গ”; সেয়েহে চুফুট-কালেৰ অৰ্থ হৈছে “ইহুদী দুৰ্গ”। আনহাতে, ক্ৰিমিয়ান কাৰাইটসকলে ইয়াক সাধাৰণতে কেৱল “দুৰ্গ” (Kala) বুলি কয় আৰু ইয়াক ক্ৰিমিয়ান কাৰাইট সম্প্ৰদায়ৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গণ্য কৰে। মধ্যযুগত এই দুৰ্গটো কিৰ্ক য়েৰ (চল্লিছজনৰ স্থান) নামেৰেও পৰিচিত আছিল। কাৰাইটসকলৰ মাজত, যিসকল ইয়াৰ অধিবাসীসকলৰ বৃহৎ অংশ আছিল, ইয়াক চেলা' হা-য়েহুদিম নামেৰে জনা গৈছিল।[2][3]

নামৰ সংস্কৰণসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
  • চুফুট-কালে (ৰাছিয়ান বা ইউক্ৰেইনীয় লিপ্যন্তৰ: চুফুত কালে) নামটো ছোভিয়েট যুগৰ বৈজ্ঞানিক সাহিত্যত উল্লেখ কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰপৰা ছোভিয়েট-পৰৱৰ্তী যুগলৈকে ৰাছিয়ান ভাষাত লিখা কাৰাইম লেখকসকলৰ ৰচনাতো এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ছেৰায়া শাপশালৰ প্ৰকাশনাও অন্তৰ্ভুক্ত।[4] [5][6] [7]
  • জুফ্ট কালে নামটো আধুনিক ক্ৰিমিয়ান কাৰাইম নেতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মতে, এইটোৱেই নগৰখনৰ মূল নাম আছিল। তুৰ্কীয় ভাষাৰপৰা ইয়াৰ অৰ্থ “দ্বৈত দুৰ্গ” বা “যমজ দুৰ্গ”। সময়ৰ লগে লগে নামটো সহজে উচ্চাৰণ কৰিব পৰা, যদিও ভুল ৰূপ চুফুত-কালে বা চুফ্ট-কালেলৈ পৰিৱৰ্তিত হোৱা বুলি তেওঁলোকে মত প্ৰকাশ কৰে।[1]
  • কিৰ্ক য়েৰ, কিৰ্ক অ'ৰ, কিৰ্ক-অৰ, গেভহেৰ কেৰমেন, চুফুত-কালে, চিফুত-কালে আৰু অৰ্দা-ই মুআজ্জম কিৰ্কিয়িৰ আদি নাম ক্ৰিমিয়ান খানাটৰ সময়ত ব্যৱহৃত ক্ৰিমিয়ান তাতাৰ নাম আছিল।[8] Orda-i muazzam Kirkyir[9]
  • কালে শব্দটো কাৰাইম ভাষাৰ কলাৰপৰা অহা। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে “দুৰ্গ”। এই নামটো কাৰাইমসকলৰ সাহিত্যতো ব্যৱহৃত হৈছিল।[10][6]
  • ছেলা য়ুহুদিম নামটোৰ হিব্ৰু অৰ্থ হৈছে “ইহুদীসকলৰ শিলা”। কাৰাইম উচ্চাৰণত এই নামটো ঊনবিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধলৈকে ক্ৰিমিয়ান কাৰাইম সাহিত্যত ব্যৱহৃত হৈছিল।[2][11][12]
  • ছেলা হা-কাৰাইম নামটোৰ অৰ্থ হৈছে “কাৰাইমসকলৰ শিলা”। ঊনবিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰপৰা ক্ৰিমিয়ান কাৰাইমসকলে এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰি আহিছিল।[13]

ইতিহাস

[সম্পাদনা কৰক]

গৱেষকসকলৰ মাজত চহৰখন কেতিয়া গঢ় লৈ উঠিছিল সেই বিষয়ে একমত নাই। সম্ভৱতঃ ৫ম বা ৬ষ্ঠ শতিকাত, বাইজেণ্টাইন সাম্ৰাজ্যৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত এই স্থানত এটা দুৰ্গযুক্ত বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল। আনহাতে, কিছুমান গৱেষকৰ মতে, দুৰ্গযুক্ত বসতিটো ১০ম–১১শ শতিকাত গঢ় লৈ উঠিছিল। চহৰখনৰ ইতিহাসৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত ইয়াত মূলতঃ এলানসকলে বসতি স্থাপন কৰিছিল। এলানসকল আছিল প্ৰাচীন ছাৰ্মাটীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম শক্তিশালী জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে এনে এটা পূব ইৰাণীয় ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো পৰৱৰ্তী কালৰ অছেটীয় ভাষাৰ পূৰ্বপুৰুষ আছিল। ২য় শতিকাৰপৰাই এলানসকলে ক্ৰিমিয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এই পাৰ্বত্য অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰাৰ পাছত এলানসকলে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। লিখিত উৎসসমূহত এই গুহা-চহৰখনৰ উল্লেখ ১৩শ শতিকাত “কিৰ্ক-অৰ” (Kyrk-Or) নামৰে পোৱা যায়। “কিৰ্ক-অৰ”ৰ অৰ্থ “চল্লিছটা দুৰ্গ”। এই নামটো ১৭শ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে প্ৰচলিত হৈ আছিল।

১২৯৯ চনত গ’ল্ডেন হৰ্ডৰ সৈন্যবাহিনীয়ে নোগাই খানৰ নেতৃত্বত ক্ৰিমিয়া আক্ৰমণ কৰে। সেই সময়ত কিৰ্ক-অৰ দুৰ্গত বাইজেণ্টাইন সৈন্যই গেৰিছন হিচাপে অৱস্থান কৰিছিল। শক্তিশালী দুৰ্গটোৱে তাতাৰসকলৰ পোনপটীয়া আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেতিয়া তাতাৰসকলে এক কৌশল অৱলম্বন কৰি তিনি দিন আৰু তিনি ৰাতি ধৰি উচ্চস্বৰত সংগীত বজাই দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক ক্লান্ত কৰি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰে। চতুৰ্থ দিনৰ পুৱালৈকে দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল ইমানেই ভাগৰি পৰিছিল যে তেওঁলোকে নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিব নোৱাৰিলে। ফলত দুৰ্গটো তাতাৰসকলৰ হাতত পৰে আৰু ব্যাপক হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হয়। এইদৰে চহৰখন দখল কৰাৰ পাছত তাতাৰসকলে তাত নিজৰ গেৰিছন স্থাপন কৰে। ১৫শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ছোৱাত তাতাৰসকলে পূব দিশৰ দুৰ্গ-প্ৰাচীৰৰ সন্মুখত কাৰাইত কাৰিকৰসকলক বসতি স্থাপন কৰায়। তেওঁলোকৰ বসতিক সুৰক্ষা দিবলৈ তাতাৰসকলে আন এটা প্ৰতিৰক্ষা-প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰে। ইয়াৰ ফলত চহৰখনৰ এটা নতুন অংশ গঢ় লৈ উঠে।

১৪৫৩ চনত কনষ্টাণ্টিনোপলৰ পতনৰ পিছত, তেতিয়াও গ্ৰীক ভাষা কোৱা বহু কাৰাইত ইহুদীয়ে ক্ৰিমিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। বিশেষকৈ তেওঁলোকে থিয়'ডোৰোৰ ৰাজত্ব আৰু চুফুত-কালে অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ এটা প্ৰধান কাৰণ আছিল যে ক্ৰিমিয়াত তেওঁলোকৰ পৰিচিত বাইজেণ্টাইন সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ বৰ্তি আছিল। [14]

১৫শ শতিকাত ক্ৰিমিয়াৰ প্ৰথম খান হাচি প্ৰথম গিৰায়ে দুৰ্গটোৰ কৌশলগত সুবিধাসমূহ উপলব্ধি কৰি চহৰখনৰ পুৰণি অংশটো নিজৰ দুৰ্গযুক্ত বাসভৱন হিচাপে গঢ়ি তোলে। গ’ল্ডেন হৰ্ডৰ পৰাজয়ৰ পিছত ক্ৰিমিয়ান খানাত যথেষ্ট শক্তিশালী হৈ উঠে। ইয়াৰ ফলত এক শক্তিশালী দুৰ্গ হিচাপে কিৰ্ক-অৰৰ গুৰুত্ব ক্ৰমে হ্ৰাস পায়। ক্ৰিমিয়াৰ খান মেংলি প্ৰথম গিৰায়ে নিজৰ ৰাজধানী বাখচিছাৰাইলৈ স্থানান্তৰ কৰে। পুৰণি চহৰখন অৱশ্যে বাখচিছাৰাইৰ দুৰ্গনগৰ হিচাপে আৰু অভিজাত বন্দীসকলক আবদ্ধ কৰি ৰখাৰ স্থান হিচাপে ব্যৱহৃত হৈ থাকে।

১৭শ শতিকাৰ মাজভাগত তাতাৰসকলে কিৰ্ক-অৰ ত্যাগ কৰে। তাৰ পিছত কেৱল কাৰাইতসকল আৰু কেইটামান ক্ৰিমচাক পৰিয়ালেহে তাত বসবাস কৰি থাকে। ইয়াৰ মূল কাৰণ আছিল ক্ৰিমিয়ান খানাতৰ আন চহৰসমূহত ইহুদীসকলৰ বসবাসৰ ওপৰত আৰোপ কৰা ইহুদী-বিৰোধী নিষেধাজ্ঞা। [15][16] ক্ৰমে চহৰখন চুফুত-কালে নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। তুৰ্কীয় ভাষাত এই নামৰ অৰ্থ আছিল “ইহুদী দুৰ্গ”। অৱশ্যে এই নামটো নেতিবাচক আৰু অৱজ্ঞাসূচক অৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [17]

১৭৮৩ চনত ক্ৰিমিয়ান খানাত ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত দুৰ্গৰ বাসিন্দাসকলক ক্ৰিমিয়াৰ যিকোনো ঠাইত বসবাস কৰাৰ অনুমতি দিয়া হয়। ইয়াৰ পিছৰেপৰা চুফুত-কালে ক্ৰমে জনশূন্য হৈ পৰে। ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে এই চহৰখনৰ অস্তিত্ব প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হয়।

কিংবদন্তিসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

এই স্থানটোক লৈ বহুতো কিংবদন্তি প্ৰচলিত আছে। এটা কিংবদন্তি অনুসৰি, ইয়াৰ নাম “কিৰ্ক য়েৰ” ৰখা হৈছিল, কাৰণ নগৰখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক খান মেংলি গিৰে অথবা টোক্তামিশে নিজৰ সৈতে চল্লিছটা কাৰাইট পৰিয়াল লৈ আহিছিল। তেওঁলোকৰ সন্মানত ঠাইখনক “চল্লিছজনৰ স্থান” বুলি কোৱা হৈছিল।

আন এটা কিংবদন্তি, যিটো কাৰাইটসকলে তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰাচীনতা প্ৰমাণ কৰিবলৈ প্ৰচাৰ কৰিছিল, অনুসৰি প্ৰথম নিৰ্বাসনৰ সময়ত পাৰস্যৰপৰা কাৰাইটসকলক ইয়ালৈ অনা হৈছিল। নগৰখনৰ প্ৰাথমিক বসতিস্থাপনকাৰীসকলে তেওঁলোকৰ ওচৰ-চুবুৰীয়া খাজাৰসকলৰ ওপৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।

কাৰাইট পণ্ডিত আব্ৰাহাম ফিৰ্কোভিচ, যি সমাধিলিপি আৰু পাণ্ডুলিপি জাল কৰাত অত্যন্ত দক্ষ আছিল বুলি অভিযোগ কৰা হয়, তেওঁ দাবী কৰিছিল যে চুফুত-কালেৰ সমাধিক্ষেত্ৰত তেওঁ খ্ৰীষ্টীয় ৬ চনৰ সমাধিশিলা আৱিষ্কাৰ কৰিছে আৰু সাংগাৰীৰ সমাধিও বিচাৰি পাইছে। কাৰাইটসকলে আজিও সেই সমাধিটো দেখুৱায়। কিন্তু হাৰ্কাভিৰ মতে, “যিহোচাফাতৰ উপত্যকা” নামেৰে পৰিচিত চুফুত-কালেৰ সমাধিক্ষেত্ৰত ১২০৩ চনতকৈ পুৰণি কোনো সমাধিলিপি দেখা নাযায়। তেওঁৰ মতে, সেই সমাধিসমূহ কাৰাইটসকলৰ নহয়; বৰং সেইবোৰ ক্ৰিমচাকসকলৰ, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন ৰাব্বিনীয় ইহুদী বসতিস্থাপনকাৰীসকলৰ। অৱশ্যে, চুফুট-কালেৰ অস্তিত্ব সপ্তম শতিকাৰপৰাই আছিল। আৰব ইতিহাসবিদ আৰু ভূগোলবিদ আবু আল-ফিদায়ো ইয়াৰ উল্লেখ “কিৰ্ক য়েৰ” নামেৰে কৰিছে।

চিত্ৰসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত

[সম্পাদনা কৰক]

“চুফুতকালে” নামটো—আৰু “চিউ-ফুট-কেলেইছ” হিচাপে লিপ্যন্তৰিত ৰূপটোও—ভ্লাদিমিৰ নাবোকভৰ ১৯৬৮ চনত প্ৰকাশিত বিখ্যাত উপন্যাস এডা-ৰ ৩৩৮ নম্বৰ পৃষ্ঠাত উল্লেখ কৰা হৈছে। উপন্যাসখনত ১৮৮৮ চনৰ এক কাল্পনিক দ্বিতীয় ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ কাহিনীৰ মাজত পাৰ্চি দ্য প্ৰে নামৰ এগৰাকী গৌণ চৰিত্ৰৰ মৃত্যুৰ স্থান হিচাপে চুফুতকালে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

জনাথন লিটেলৰ মহান গ্ৰন্থ "দ্য কাইন্দলি ৱানছ" (২০০৬) পৃষ্ঠা ২৩২তো ইয়াৰ উল্লেখ আছে আৰু ইয়াক অঞ্চলসমূহৰ জটিল ইতিহাসৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।


আদাম মিৎস্কেভিচে দ্ৰোগা নাদ প্শেপোংশিয়োঁ ভ চুফুত-কালে“ (Droga nad przepaścią w Czufut-Kale; অৰ্থাৎ “চুফুত-কালেৰ অতল গহ্বৰৰ ওপৰৰ পথ”) নামৰ এটা ছনেট লিখিছিল। এই ছনেটটো ১৮২৬ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল। [18]

কনষ্টান্টিন পাওষ্টভস্কিৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ জীৱনৰ কাহিনীৰ দ্বিতীয় খণ্ডত প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ছোৱাত তেওঁৰ চুফুত-কালে ভ্ৰমণৰ এক বৰ্ণনা আছে। এই বৰ্ণনাটো ৬৫ নম্বৰ অধ্যায়, “এদিন” শীৰ্ষক অধ্যায়টোত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।

তথ্যৰ উৎস

[সম্পাদনা কৰক]
  1. 1 2 Crimean Karaites (author Archived 2009-09-05 at the Wayback Machine— K. Efetov)
  2. 1 2 ""The origin and history of the Crimean Karaites" S.Beim 1862 Crimea. Chufut Kale.Bakhchisaray". Archived from the original on 2013-05-11. https://web.archive.org/web/20130511234600/http://www.russika.ru/userfiles/adm_1256279577.doc। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-08-17.
  3. ↑ Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона— С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон. 1890—1907 ст. Чуфут Кале;
  4. ↑ Чуфут Кале // Большая советская энциклопедия
  5. ↑ Память о Чуфут-Кале / С. Бейм. — О.: [б.и.], 1862. — 82с., с.431-444
  6. 1 2 Firkovich M. Y The ancient Karaim town Kale now called "Chufut Kale". - Vilna, 1907
  7. ↑ Шапшал С. Караимы и Чуфут-Кале в Крыму. — СПб., 1895.
  8. ↑ "In the west end of the valley Bakhchisaray, half an hour from the city, is a place with 120 roads, with a castle on a high cliff. Now it is simply called Qale (fortress) or Chifut-Qalesi (Jewish Fortress), as it is populated only by Jews Karaite sect. »/ / Crimean Khanate Johann Tunman, 1784
  9. ↑ (tr ভাষাত) Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi. 14. 1996. পৃষ্ঠা. 77.
  10. ↑ Караимско-русско-польский словарь / Н. А. Баскаков, А. Зайончковский, С. Ш. Шапшал, 1974, C. 683 (Географические названия)
  11. ↑ Abraham Firkovich. «Manjalis Document» («נוסח הרשימה הנמצאת במנג'יליס / על ידי כמורה"ר ... אברהם פירקוויץ בשנת התר"א ») Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine
  12. ↑ Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона— С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон. 1890—1907 ст. Чуфут Кале
  13. ↑ "Commemorative plaque in Chufut Kale kenasa after in honor of visiting by the Tsar's family in 1886". Archived from the original on 2016-03-04. https://web.archive.org/web/20160304133036/http://www.planetakrim.com/catalog/01/chufut/09/009_2.jpg। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-10-23.
  14. ↑ Dan Shapira (2003). Avraham Firkowicz in Istanbul (1830-1832) : paving the way for Turkic nationalism. KaraM publication. পৃষ্ঠা. 3. ISBN 9756467037. https://books.google.com/books?id=j7ulQPrfm_cC.
  15. ↑ Гурджи и ашкенази, или крымчаки в городе Чуфут-Кале/ М. Кизилов // Крымчаки, 2009. т.№ 4.-С.12-15.
  16. ↑ Меметов А. О так называемых «тюркских народах» Крыма Archived 2011-10-19 at the Wayback Machine. // Ученые записки Таврического национального университета им. В. И. Вернадского. Серия «Филология. Социальные коммуникации». Том 22 (61). № 3. 2009 г. С. 172—178.
  17. ↑ "Tatiana Schegoleva. Karaites of Crimea: History and Present-Day Situation in Community". Archived from the original on 2017-07-04. https://web.archive.org/web/20170704090449/http://eajc.org/page34/news24063.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-03.
  18. ↑ Lenczewska, Olga (2 July 2015). "Adam Mickiewicz's "Crimean Sonnets" – a clash of two cultures and a poetic journey into the Romantic self" (en-US ভাষাত). www.readingsjournal.net. https://www.readingsjournal.net/2015/07/adam-mickiewiczs-crimean-sonnets-a-clash-of-two-cultures-and-a-poetic-journey-into-the-romantic-self/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2021-07-19.

বাহ্যিক সংযোগ

[সম্পাদনা কৰক]


"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=চুফুট-কালে&oldid=628748"ৰ পৰা অনা হৈছে