ছাক

ছাক (বা চাক বা ক্লাছিক মায়ান ভাষাত ছাহক বুলিও বানান কৰা হয়) বৰষুণ, বজ্ৰপাত আৰু বিজুলীৰ মায়া দেৱতাৰ নাম। বিজুলীৰ কুঠাৰেৰে ছাকে ডাৱৰবোৰত খুন্দা মাৰে, যাৰ ফলত ডাৱৰবোৰে বজ্ৰপাত আৰু বৰষুণৰ সৃষ্টি কৰে। এজটেকসকলৰ মাজত ছাক ট্লালক আৰু জাপোটেকসকলৰ মাজত কোচিজোৰ সৈতে মিল আছে।

বৰষুণৰ দেৱতা আৰু বৰষুণ নিৰ্মাতা

Earthenware effigy urn (an incense burner) of Chaac, 12th–14th century

আন মায়া দেৱতাৰ দৰে ছাকৰো একক আৰু বহুত্বৰ বৈশিষ্ট্য দুয়োটা আছে। চাৰিটা চাক কাৰ্ডিনেল দিশক ভিত্তি কৰি নিৰ্মিত আৰু দিশগত ৰং পিন্ধে। পূব, য’ত সূৰ্য উদয় হয়- ৰঙা; উত্তৰ, মধ্যদিনৰ শিখৰ- বগা; পশ্চিমক সূৰ্যাস্তৰ বাবে ক’লা আৰু দক্ষিণক হালধীয়াৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়। পঞ্চম ৰং আছে যিটো কেন্দ্ৰ বিন্দুৰ সৈতে জড়িত আৰু সেয়া হৈছে সেউজীয়া। ১৬ শতিকাৰ ইউকাটানত পূবৰ দিশগত ছাকক চাক জিব চাক 'ৰেড মেন চাক' বুলি কোৱা হৈছিল, কেৱল আন তিনিটাৰ বাবে ৰঙৰ ভিন্নতা আছিল।

সমসাময়িক ইউকাটেক মায়া কৃষকসকলে বৰষুণ আৰু ডাৱৰৰ আৰু বহুতো দিশ পৃথক কৰি বিভিন্ন, স্তৰভিত্তিকভাৱে ক্ৰমবদ্ধ বৰষুণৰ দেৱতা হিচাপে ব্যক্তিত্ব কৰে। বৰষুণৰ দেৱতাই বৰষুণ কঢ়িয়াই অনা সাপক কুঠাৰেৰে আঘাত কৰা বৰষুণ নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পৰ্কে গুৰুত্বপূৰ্ণ লোককথা সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।

বৰষুণৰ দেৱতাসকলৰ মানৱ সমকক্ষ আছিল। পৰম্পৰাগত মায়া (আৰু মেছ'আমেৰিকান) সম্প্ৰদায়ত বৰষুণ সৃষ্টিকাৰীৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম আছিল, যিয়ে বৰষুণৰ দেৱতাসকলৰ সৈতে অন্তৰংগ চিনাকি (আৰু তেনেকৈয়ে, দীক্ষা) আৰু তেওঁলোকৰ স্থান আৰু গতিবিধিৰ বিষয়ে জ্ঞান থকাৰ পূৰ্বধাৰণা কৰিছিল। লেট-পষ্টক্লাছিক ইউকেটেক পৰম্পৰা অনুসৰি চাক জিব চাক (পূবৰ বৰষুণৰ দেৱতা) চিচেন ইটজাৰ এজন ৰজাৰ উপাধি আছিল, আৰু ক্লাছিক শাসকসকলকো একেধৰণৰ উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল।

বৰষুণৰ পৰম্পৰা

Chaac sculpture at the Maya Sculpture Museum, Honduras.

বৰষুণৰ দেৱতাসকলৰ বাবে কৰা পৰম্পৰাসমূহৰ ভিতৰত বৰষুণ বিচৰাৰ বাবে ইউকাটেক ছায়া ছাক অনুষ্ঠানটো বৰষুণৰ দেৱতাসকলৰ বাবে আনুষ্ঠানিক ভোজৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত। ইয়াত চাৰিজন ল’ৰাই (প্ৰতিটো কাৰ্ডিনেল পইণ্টৰ বাবে এজনকৈ) বেঙৰ দৰে অভিনয় আৰু জপ কৰা প্ৰথা আছে। বৰষুণ আৰু শস্য বিচৰাটোও ইউকাটানৰ চেনোটছত ১৬ শতিকাৰ অনুষ্ঠানৰ উদ্দেশ্য আছিল।^{[উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন]}

অচেলেটেড টাৰ্কি (yuum kuuts) দেৱতাৰ সৈতে জড়িত; বছৰি এজনক চিকাৰ কৰি বলি দিয়া হয় যাতে ইয়াৰ তেজ ভাল শস্যৰ আশাত পথাৰত আগবঢ়োৱা হয়।

পৌৰাণিক কাহিনী

বৰষুণৰ দেৱতা কৃষিৰ পৃষ্ঠপোষক। ছাক (বা আনুষংগিক বৰষুণ আৰু বিজুলীৰ দেৱতা)ৰ সৈতে জড়িত এটা সুপৰিচিত মিথ হৈছে মাকৈ লুকুৱাই থোৱা পাহাৰটো মুকলি হোৱাৰ বিষয়ে। ট্জ’টজিল পৌৰাণিক কাহিনীত বৰষুণৰ দেৱতাক মাকৈ আৰু শাক-পাচলিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা নবীন মহিলাৰ পিতৃ হিচাপেও দেখা যায়। সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ Qʼeqchiʼ মিথৰ কিছুমান সংস্কৰণত বৰষুণৰ দেৱতা Choc (বা Chocl) ‘মেঘ’ সূৰ্যৰ ভাতৃ; তেওঁলোকে একেলগে নিজৰ বৃদ্ধ দত্তক মাতৃ আৰু তাইৰ প্ৰেমিকক পৰাস্ত কৰে। পিছলৈ ছাকে ভায়েকৰ পত্নীৰ লগত ব্যভিচাৰ কৰে আৰু যথাযথ শাস্তি পায়; তেওঁৰ যন্ত্ৰণাৰ চকুলোৱে বৰষুণৰ উৎপত্তি কৰে। এই মিথৰ সংস্কৰণসমূহে বৰষুণৰ দেৱতা ছাকে যুদ্ধৰ দৰে ক্ৰোধত পলায়ন কৰা সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰক খেদি খেদি আৰু নিজৰ বিজুলীৰে আক্ৰমণ কৰা দেখা যায়।

কিছুমান পৌৰাণিক কাহিনীত পৃথিৱীৰ ভিতৰত গুহা আৰু চেনোটত পানী আৰু ডাৱৰ গঠন হয় আৰু তাৰ পিছত ছাকৰ দৰে দেৱতাই আকাশলৈ লৈ যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ক্লাছিক যুগৰ মায়াৰ সূত্ৰসমূহেও কয় যে ছাক আছিল সেই দেৱতা যিয়ে নিজৰ বিজুলীৰ কুঠাৰ K'awiil ব্যৱহাৰ কৰি মাকৈ থকা পৰ্বতটো মুকলি কৰিছিল।

কাল্পনিক অৱয়ব

সাধাৰণতে ছাকক মানুহৰ শৰীৰত সৰীসৃপ বা উভচৰৰ খোলা দেখা যায়, আৰু অমানৱীয় মূৰত দাঁত আৰু দীঘল, লৰচৰ কৰা নাক দেখা যায়। ক্লাছিক শৈলীত এটা খোলা তেওঁৰ কাণৰ অলংকাৰ হিচাপে কাম কৰে। তেওঁ প্ৰায়ে ঢাল আৰু বিজুলীৰ কুঠাৰ লৈ ফুৰে, কুঠাৰটোক ইউকাটেকত বলন ড্জাকাব নামৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কীয় দেৱতা কে’ৱিলে ব্যক্তিত্ব প্ৰদান কৰে। ধ্ৰুপদী ছাকত কেতিয়াবা চেণ্ট্ৰেল মেক্সিকান (টিওটিহুয়াকান) পূৰ্বসূৰী ট্লালকৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়।

বৰষুণ

reconstructed image of Chac, from the Dresden Codex, Art by unidentified pre-Columbian Maya scribe before C.E.1500.

চাৰিটা মায়া ক'ডিচৰ ভিতৰত এটা ড্ৰেছডেন কোডেস্কৰ এটা বৃহৎ অংশ ছাক, তেওঁলোকৰ স্থান আৰু কাৰ্যকলাপৰ বাবে উৎসৰ্গিত। ইয়াত ছাক, বাকাব আৰু বৃদ্ধ দেৱী ইক্সচেলৰ মাজত থকা অন্তৰংগ সম্পৰ্কৰ উদাহৰণ দিয়া হৈছে। ষোড়শ শতিকাৰ ইউকাটেক মায়াৰ মূল উৎস বিচপ ডিয়েগো ডি লাণ্ডাই চাৰিটা ছাকক চাৰিটা বাকাব আৰু পাউআহটুনৰ সৈতে এক ধাৰণাত একত্ৰিত কৰিছে। বাকাবসকল আছিল ভূ-গৰ্ভস্থ গোলক আৰু ইয়াৰ পানী যোগান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা বয়সীয়াল দেৱতা।

যুদ্ধ

ধ্ৰুপদী যুগত ৰজাই প্ৰায়ে বৰষুণৰ দেৱতাক (বা ইয়াৰ লগত জড়িত বৰষুণৰ সাপ) অনুকৰণ কৰিছিল আনহাতে বৰষুণৰ দেৱতাৰ প্ৰতিকৃতি গ্লিফ ৰজাৰ আন নামৰ লগত থাকিব পাৰে। ইয়াৰদ্বাৰা হয়তো তেওঁৰ পৰম বৰষুণ সৃষ্টিকাৰী হিচাপে ভূমিকা প্ৰকাশ পাইছিল। সাধাৰণতে অৱশ্যে বৰষুণৰ দেৱতাৰ যুদ্ধসদৃশ ক্ৰোধেই গুৰুত্ব লাভ কৰে (ওপৰত উল্লেখ কৰা মিথটোতো তেনেকুৱাই)। তাৰ পিছত বৰষুণৰ দেৱতাক মূৰ্ত কৰি তোলা ৰজাক যুদ্ধৰ আহিলা লৈ বন্দী বনোৱা দেখা যায়, আনহাতে তেওঁৰ কাৰ্যক বজ্ৰপাতৰ হিংসাৰ সৈতে সমান কৰা যেন লাগে।

ধ্ৰুপদী যুগৰ আখ্যান

ধ্ৰুপদী যুগৰ পৌৰাণিক আখ্যানত চাহকৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে বহুত কমেইহে জনা যায়। মায়া মেইজ দেৱতাক কাছৰ চলঙৰপৰা পুনৰুত্থানৰ সময়ত তেওঁ উপস্থিত থাকে, সম্ভৱতঃ পৃথিৱীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। তথাকথিত ‘সংঘাতৰ দৃশ্য’বোৰ অধিক কিংবদন্তি প্ৰকৃতিৰ। ইয়াত দেখা গৈছে যে এজন সম্ভ্ৰান্ত যুৱক আৰু তেওঁৰ দলটোৱে পানীৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়ি গৈ আছে আৰু যোদ্ধাসকলে ওচৰ চাপি আহিছে। এই যোদ্ধাসকলৰ ভিতৰত এজন হৈছে বৰষুণৰ দেৱতাক মূৰ্ত কৰি তোলা মানুহ। তেওঁ সম্ভৱতঃ এজন পূৰ্বপুৰুষৰ ৰজাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আৰু তেওঁক চাক জিব [ছাহক] বুলি কোৱা যেন লাগে। কংকালৰ মৃত্যু ঈশ্বৰ (গড এ)ৰ সৈতে মিলি ছাহকে এজন দীক্ষিতৰ জাগুয়াৰলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সভাপতিত্ব কৰা যেন লাগে।

আধুনিক যুগত

মেক্সিকোৰ কিছুমান মায়া গোটৰ বাবে ছাকৰ গুৰুত্ব অব্যাহত আছে। ২০২৪ চনত ইউকাটানৰ প্ৰগ্ৰেছ’ত অৱস্থিত গ্ৰীক দেৱতা প’ছিডনৰ এটা মূৰ্তিই স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে ইয়াক ছাকত থকা তেওঁলোকৰ বিশ্বাসৰ প্ৰতি আপত্তিজনক বুলি গণ্য কৰিছিল। বহু স্থানীয় লোকে প্ৰতিমূৰ্তিটো ধ্বংস কৰাৰ লক্ষ্যৰে সংগঠিত হৈছিল কাৰণ ইয়াৰ ফলত ছাক ক্ষুব্ধ হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল। এই আন্দোলনটো কৌতুক হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল যদিও বহুতে ইয়াক গুৰুত্বসহকাৰে লৈ মূৰ্তিটো ভাঙি পেলোৱাৰ চেষ্টা কৰিছিল। কৰ্মী অধিবক্তাসকলে এই মূৰ্তিটো আঁতৰাই পেলাবলৈ বিচাৰিছিল আৰু মেক্সিকোৰ কিছুমান লোকে ক্ৰান্তীয় ধুমুহা আলবাৰ্টো আৰু হাৰিকেন বেৰিলৰ উদাহৰণ দিছিল যে চাক পছেইডনত বিচলিত হৈছিল।