জয় হিন্দ

জয় হিন্দ এটা অভিবাদন আৰু শ্লোগান যাৰ অৰ্থ হৈছে "ভাৰতৰ জয় হওক" বা "ভাৰত জীয়াই থাকক",^[1] বা আক্ষৰিক অৰ্থত "ভাৰতৰ [বাবে] বিজয়", যিটো মূলতঃ চেম্পাকৰমন পিল্লাইয়ে উদ্ভাৱন কৰিছিল।^[2]^[3] ব্ৰিটিছ শাসনৰপৰা ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^[4]^[5] ই যুদ্ধৰ চিঞৰ হিচাপে আৰু ৰাজনৈতিক ভাষণত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।^[6] নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ অধীনত ভাৰতীয় জাতীয় সেনাৰ আনুষ্ঠানিক শ্লোগান হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে এই বাক্যাংশই জনপ্ৰিয়তাৰ নতুন মাত্ৰা লাভ কৰে।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

"জয়" (সংস্কৃতত जय জয়) শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "জয়, বিজয়, উল্লাস, সাহস, আনন্দ"।^[7] অথৰ্ববেদ ৮.৫০.৮ৰ দৰে বৈদিক সাহিত্য আৰু মহাভাৰতৰ দৰে উত্তৰ-বৈদিক সাহিত্যত জয় শব্দটো পোৱা যায়।^[8] "হিন্দ" (পাৰ্চী هند হিণ্ডৰ পৰা) স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে আজি সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশ বুলি কোৱা ঠাইখনৰ সাধাৰণ অন্তৰ্নিহিত নাম আছিল। ইকবালৰ চিনাকি ভাৰতীয় দেশপ্ৰেমমূলক গীত সাৰে জাহান ছে আচ্ছাৰ দৰে ভাৰতীয়সকলক "হিন্দ-ই" বুলি কোৱা হৈছিল।

ইতিহাস

১৯০৭ চনত চেম্পাকৰমন পিল্লাইয়ে "জয় হিন্দ" শব্দটোৰ উদ্ভাৱন কৰে,^[9]^[10] যিটো সুভাষ চন্দ্ৰ বসু আৰু অবিদ হাছানৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ১৯৪০ চনত ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সেনাৰ শ্লোগান হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়।^[11] ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ই এটা জাতীয় শ্লোগান হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।^[6]^[12]

সুমন্ত্ৰ বসুৰ মতে এই বাক্যাংশটো কোনো ধৰ্মীয় সুৰৰ পৰা অহা নাছিল। বিশেষকৈ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৫ চনৰ ভিতৰত সুভাষ চন্দ্ৰ বসু আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলে আয়োজন কৰা ভাৰতীয় জাতীয় সেনাৰ শ্লোগান আৰু অভিবাদন হিচাপে এই শব্দটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে।^[6] ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ই এটা জাতীয় শ্লোগান হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে, আৰু জনতাক সম্ভাষণ জনাবলৈ জৱাহৰলাল নেহৰু,^[13] ইন্দিৰা গান্ধী,^[14] ৰাজীৱ গান্ধী, পি ভি নৰসিংহ ৰাও, আৰু অন্যান্যই,^[15]^[16] বিশেষকৈ ইন্দিৰা গান্ধীয়ে প্ৰায়ে "জয় হিন্দ" বুলি তিনিবাৰ চিঞৰ মাৰি ৰাজনৈতিক ভাষণৰ সামৰণি মাৰিছিল।^[14] ১৯৯০ চনৰ মাজভাগৰ পৰা ভাৰতীয় সেনাৰ জোৱানসকলৰ মাজত ইয়াক অভিবাদন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।^[6]

২০১৯ চনত এয়াৰ ইণ্ডিয়াই কেবিন ক্ৰুসকলক জয় হিন্দৰ সৈতে প্ৰতিটো ঘোষণা শেষ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।^[17]

চিত্ৰশালা

দিল্লীৰ লালকিল্লাৰ প্ৰাচীৰৰ পৰা "জয় হিন্দ" ধ্বনি দি প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী মনমোহন সিঙ
ৰামচন্দ্ৰ মৰেশ্বৰ কাৰ্কাৰেৰ জয় হিন্দ গ্ৰন্থ।
স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম ডাক টিকট।
ভাৰতীয় স্মৃতিগ্ৰন্থ ’’জয় হিন্দ ডাক চিহ্ন

তথ্যসূত্ৰ

↑ James, Lawrence (1997). The Rise and Fall of the British Empire. Macmillan. পৃষ্ঠা. 548. ISBN 978-0-312-16985-5. https://books.google.com/books?id=4DMS3r_BxOYC&q=jai+hind+long+live+india&pg=RA4-PA548-IA8। আহৰণ কৰা হৈছে: 17 February 2010.
↑ Charles Stephenson (2009). Germany's Asia-Pacific Empire: Colonialism and Naval Policy, 1885-1914. Boydell Press. পৃষ্ঠা. 233. ISBN 978-1-84383-518-9. https://books.google.com/books?id=tOtCAQAAIAAJ. "...Champakaraman Pillai, a committed anti-imperialist. He is credited with coining the phrase 'Jai Hind' meaning 'Victory for India'..."
↑ Saroja Sundararajan (1997). Madras Presidency in pre-Gandhian era: a historical perspective, 1884-1915. Lalitha Publications. পৃষ্ঠা. 535. https://books.google.com/books?id=-ExuAAAAMAAJ. "To Champakaraman Pillai goes the credit of coining the taraka mantra "Jai Hind" in 1907..."
↑ Ian W. Archer (2014). Transactions of the Royal Historical Society. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 203. ISBN 978-1-107-06386-0. https://books.google.com/books?id=foj2AwAAQBAJ&pg=PA203.
↑ Gyanendra Pandey (2001). Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 100–101. ISBN 978-0-521-00250-9. https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C.
↑ ^6.0 ^6.1 ^6.2 ^6.3 Sumantra Bose (2018). Secular States, Religious Politics. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 49–50. ISBN 978-1-108-47203-6. https://books.google.com/books?id=vrxsDwAAQBAJ&pg=PA49.
↑ Duncan Forbes (1958). A Dictionary, Hindustani & English: Accompanied by a Reversed Dictionary, English and Hindustani. W.H. Allen and Company. পৃষ্ঠা. 307. https://books.google.com/books?id=EWtOAQAAMAAJ&pg=PA307.
↑ Monier Monier-Williams. "jaya (जय)". Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary 1899 (Updated 2009). Harvard University Press. https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc2/index.php.
↑ Charles Stephenson (2009). Germany's Asia-Pacific Empire: Colonialism and Naval Policy, 1885-1914. Boydell Press. পৃষ্ঠা. 233. ISBN 978-1-84383-518-9. https://books.google.com/books?id=tOtCAQAAIAAJ. "...Champakaraman Pillai, a committed anti-imperialist. He is credited with coining the phrase 'Jai Hind' meaning 'Victory for India'..."
↑ Saroja Sundararajan (1997). Madras Presidency in pre-Gandhian era: a historical perspective, 1884-1915. Lalitha Publications. পৃষ্ঠা. 535. https://books.google.com/books?id=-ExuAAAAMAAJ. "To Champakaraman Pillai goes the credit of coining the taraka mantra "Jai Hind" in 1907..."
↑ Gurbachan Singh Mangat (1986). The Tiger Strikes: An Unwritten Chapter of Netaji's Life History. Gagan Publishers. পৃষ্ঠা. 95. https://books.google.com/books?id=NiMgAAAAMAAJ.
↑ "Who coined 'Jai Hind'?". Business Standard India. Press Trust of India. 24 February 2014. https://www.business-standard.com/article/pti-stories/who-coined-jai-hind-114022400255_1.html.
↑ Benjamin Zachariah (2004). Nehru. Routledge. পৃষ্ঠা. 126–127. ISBN 978-1-134-57740-8. https://archive.org/details/nehru0000zach.
↑ ^14.0 ^14.1 Indira Gandhi (1984). Selected speeches and writings of Indira Gandhi, September 1972-October 30, 1984. Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India. পৃষ্ঠা. 273. https://books.google.com/books?id=PAtuAAAAMAAJ.
↑ Jagdish Bhagwati; Arvind Panagariya (2013). Why Growth Matters: How Economic Growth in India Reduced Poverty and the Lessons for Other Developing Countries. Public Affairs. পৃষ্ঠা. 27. ISBN 978-1-61039-272-3. https://books.google.com/books?id=yEm-kZpLY7UC&pg=PT35.
↑ Economic and Political Weekly, Volume 24. Sameeksha Trust. 1989. পৃষ্ঠা. 1325. https://books.google.com/books?id=w9SwAAAAIAAJ.
↑ "Air India demands crew 'hail motherland'". BBC. 5 March 2019. https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47451761। আহৰণ কৰা হৈছে: 15 June 2025.

[1] James, Lawrence (1997). The Rise and Fall of the British Empire. Macmillan. পৃষ্ঠা. 548. ISBN 978-0-312-16985-5. https://books.google.com/books?id=4DMS3r_BxOYC&q=jai+hind+long+live+india&pg=RA4-PA548-IA8। আহৰণ কৰা হৈছে: 17 February 2010.

[2] Charles Stephenson (2009). Germany's Asia-Pacific Empire: Colonialism and Naval Policy, 1885-1914. Boydell Press. পৃষ্ঠা. 233. ISBN 978-1-84383-518-9. https://books.google.com/books?id=tOtCAQAAIAAJ. "...Champakaraman Pillai, a committed anti-imperialist. He is credited with coining the phrase 'Jai Hind' meaning 'Victory for India'..."

[3] Saroja Sundararajan (1997). Madras Presidency in pre-Gandhian era: a historical perspective, 1884-1915. Lalitha Publications. পৃষ্ঠা. 535. https://books.google.com/books?id=-ExuAAAAMAAJ. "To Champakaraman Pillai goes the credit of coining the taraka mantra "Jai Hind" in 1907..."

[4] Ian W. Archer (2014). Transactions of the Royal Historical Society. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 203. ISBN 978-1-107-06386-0. https://books.google.com/books?id=foj2AwAAQBAJ&pg=PA203.

[5] Gyanendra Pandey (2001). Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 100–101. ISBN 978-0-521-00250-9. https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C.

[bose2018-6] 6.0 ^6.1 ^6.2 ^6.3 Sumantra Bose (2018). Secular States, Religious Politics. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 49–50. ISBN 978-1-108-47203-6. https://books.google.com/books?id=vrxsDwAAQBAJ&pg=PA49.

[7] Duncan Forbes (1958). A Dictionary, Hindustani & English: Accompanied by a Reversed Dictionary, English and Hindustani. W.H. Allen and Company. পৃষ্ঠা. 307. https://books.google.com/books?id=EWtOAQAAMAAJ&pg=PA307.

[8] Monier Monier-Williams. "jaya (जय)". Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary 1899 (Updated 2009). Harvard University Press. https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc2/index.php.

[9] Charles Stephenson (2009). Germany's Asia-Pacific Empire: Colonialism and Naval Policy, 1885-1914. Boydell Press. পৃষ্ঠা. 233. ISBN 978-1-84383-518-9. https://books.google.com/books?id=tOtCAQAAIAAJ. "...Champakaraman Pillai, a committed anti-imperialist. He is credited with coining the phrase 'Jai Hind' meaning 'Victory for India'..."

[10] Saroja Sundararajan (1997). Madras Presidency in pre-Gandhian era: a historical perspective, 1884-1915. Lalitha Publications. পৃষ্ঠা. 535. https://books.google.com/books?id=-ExuAAAAMAAJ. "To Champakaraman Pillai goes the credit of coining the taraka mantra "Jai Hind" in 1907..."

[11] Gurbachan Singh Mangat (1986). The Tiger Strikes: An Unwritten Chapter of Netaji's Life History. Gagan Publishers. পৃষ্ঠা. 95. https://books.google.com/books?id=NiMgAAAAMAAJ.

[Who_coined_'Jai_Hind'-12] "Who coined 'Jai Hind'?". Business Standard India. Press Trust of India. 24 February 2014. https://www.business-standard.com/article/pti-stories/who-coined-jai-hind-114022400255_1.html.

[Zachariah2004-13] Benjamin Zachariah (2004). Nehru. Routledge. পৃষ্ঠা. 126–127. ISBN 978-1-134-57740-8. https://archive.org/details/nehru0000zach.

[ighandi1984-14] 14.0 ^14.1 Indira Gandhi (1984). Selected speeches and writings of Indira Gandhi, September 1972-October 30, 1984. Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India. পৃষ্ঠা. 273. https://books.google.com/books?id=PAtuAAAAMAAJ.

[15] Jagdish Bhagwati; Arvind Panagariya (2013). Why Growth Matters: How Economic Growth in India Reduced Poverty and the Lessons for Other Developing Countries. Public Affairs. পৃষ্ঠা. 27. ISBN 978-1-61039-272-3. https://books.google.com/books?id=yEm-kZpLY7UC&pg=PT35.

[16] Economic and Political Weekly, Volume 24. Sameeksha Trust. 1989. পৃষ্ঠা. 1325. https://books.google.com/books?id=w9SwAAAAIAAJ.

[17] "Air India demands crew 'hail motherland'". BBC. 5 March 2019. https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47451761। আহৰণ কৰা হৈছে: 15 June 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]