টোহিল
টোহিল (IPA: [toˈχil], উচ্চাৰণ Tojil) হৈছে মায়াৰ অগ্নি দেৱতা। তেওঁ মেছ’আমেৰিকাৰ শেষৰ প’ষ্টক্লাছিক যুগৰ Kʼicheʼ মায়াৰ এজন দেৱতা।
স্পেনিছ বিজয়ৰ সময়ত টোহিল আছিল Kʼicheʼ ৰ পৃষ্ঠপোষক দেৱতা[1]। উত্তৰ-ক্লাছিক যুগত হাইলেণ্ড মায়া সংস্কৃতিৰ পৰা প্ৰভাৱিত হোৱা টলটেকা প্যান্থেয়নত তেওঁক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। টোহিলৰ প্ৰধান কাম আছিল অগ্নিদেৱতাৰ আৰু তেওঁ যুদ্ধ দেৱতা, সূৰ্য দেৱতা আৰু বৰষুণৰ দেৱতা দুয়োটা আছিল।[2] টোহিল পৰ্বতৰ সৈতেও জড়িত আছিল আৰু তেওঁ যুদ্ধ, বলিদান আৰু জীৱিকাৰ দেৱতা আছিল।[3] Kʼicheʼ মহাকাব্য পপুল ৱুহত প্ৰথম মানুহ সৃষ্টি হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকে নিজৰ ভাষা আৰু নিজৰ দেৱতা গ্ৰহণ কৰিবলৈ পৌৰাণিক টোলান বা টুলা, সাত গুহাৰ স্থানত গোট খাইছিল। Kʼicheʼ, আৰু আনসকলে তাত টোহিলক গ্ৰহণ কৰিছিল।[4] টোহিলে Kʼicheʼ সকলৰ পৰা ৰক্ত বলিদান দাবী কৰিছিল আৰু সেয়েহে তেওঁলোকে নিজৰ আৰু যুদ্ধত লোৱা বলি দিয়া বন্দীসকলৰ তেজও আগবঢ়াইছিল। পপুল ৱুহত টোহিলৰ এই তেজ সেৱনক মাকে শিশুক স্তনপান কৰাই দিয়াৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।[5]
টোহিল প্ৰথমে টলটেকা প্যান্থেয়নৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক উত্তৰ-ক্লাছিক মায়া সংস্কৃতিত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। তেওঁক একেজন দেৱতা Qʼuqʼumatz ৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে আৰু সেই দেৱতাৰ সৈতে পাখিযুক্ত সাপৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ ভাগ কৰা হৈছে,[6] কিন্তু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰভেদ আহিল আৰু প্ৰতিজন দেৱতাকে পৃথক আসনত উপৱিষ্ট কৰা হ'ল।[7] ক্লাছিক যুগৰ শেষৰ পৰা উত্তৰ-ক্লাছিকৰ শেষলৈকে সাপৰ হনুৰ মাজত প্ৰকাশ কৰা মানুহৰ মুখৰ ভাস্কৰ্য সাধাৰণ আছিল আৰু ই হয়তো সূৰ্য দেৱতা টোহিলৰ যৌৱনকালৰ অৱতাৰ হুনাহপুক আকাশৰ ওপৰেৰে কঢ়িয়াই নিয়াৰ কাৰ্য্যত কুক'উমাট্জক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব পাৰে।[8] মানৱ বলিৰ সৈতে দেৱতাৰ সম্পৰ্কৰ অৰ্থ আছিল যে গুৱেটামালা বিজয়ৰ পিছত স্পেনিছ ধৰ্মগুৰুসকলে নিৰ্মূল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা প্ৰথম দেৱতাসকলৰ ভিতৰত টোহিল আছিল অন্যতম।[9]
আনকি এইটো জনা যায় যে কাকচিকেল জনগোষ্ঠীয়ে টোহিলে তেওঁলোকৰ বাবে জুই আনিবলৈ নৰবলি খোজাৰ বিৰোধী আছিল। এই কাৰণেই তেওঁলোকে দেৱতাৰ পৰা জুই চুৰি কৰিছিল — কাকচিকেলৰ অৰ্থ হৈছে “জুই চোৰ।” এইটোৱেই হৈছে কিচে আৰু কাকচিকেল জনগোষ্ঠীৰ মাজত শত্ৰুতাৰ প্ৰধান কাৰণ।
বৈশিষ্ট্য
[সম্পাদনা কৰক]টোহিলৰ উৎপত্তি টোহ ("বৰষুণ")[10] শব্দৰ পৰা আৰু ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "অৰ্পন" বা "আদায় দিয়া"।[11] টোহিল আছিল আৱিলিক্স আৰু জাকাভিটজৰ সৈতে একেলগে কেইচেʼ অভিজাত শ্ৰেণীয়ে পূজা কৰা ত্ৰিত্বৰ দেৱতাৰ ভিতৰত অন্যতম। মায়া ধৰ্মত দেৱতাৰ ত্ৰিপুৰাৰ ধাৰণা প্ৰাচীন আছিল, প্ৰাক্-ক্লাছিকৰ শেষৰ ফালৰ পৰাই।[12] কে’ইচে (Kʼicheʼ) দেৱতাৰ ত্ৰিপুৰাক কেতিয়াবা সামূহিকভাৱে টোহিল বুলিও কোৱা হৈছিল।[13] টোহিলক ধ্ৰুপদী যুগৰ গড কেৰ সৈতে সমান কৰা হৈছে।[14] এই দেৱতাৰ এনে কিছুমান বৈশিষ্ট্যও আছে যিয়ে এজটেকসকলৰ চিকাৰী দেৱতা মিক্সকোটলৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকাৰ কথা প্ৰকাশ কৰে।[15]
টোহিল আছিল কে’ইচে বংশৰ কেৱেক দেৱতা পৃষ্ঠপোষক দেৱতা।[16] তেওঁক মূৰ্ত বুলি কোৱা এটা পবিত্ৰ হৰিণৰ চামৰাৰ বাণ্ডিলৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁৰ এটা উপাধি আছিল কাজাৱাল কেজ ("আমাৰ প্ৰভু হৰিণ")।[17] এই দেৱতাক বজ্ৰপাত, বিজুলী আৰু সূৰ্য উদয়ৰ সৈতে জড়িত আছিল।[18]
পূজা
[সম্পাদনা কৰক]
কেৱেক বংশৰ কে’ইচেই তেওঁলোকৰ প্ৰথম ৰাজধানী জাকাৱিট্জত টোহিললৈ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিটো চিটিনামিটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল। জাকাভিট্জক ওচৰৰ এটা শৃংগত স্থাপন কৰা দেৱতাৰ মন্দিৰৰ দ্বাৰা উপেক্ষা কৰা হৈছিল, এই মন্দিৰটোক পা টোহিল নামেৰে জনাজাত আছিল।[20] পিছলৈ কেইচেʼসকলে তেওঁলোকৰ নতুন ৰাজধানী কুমাৰ্কাজত টোহিললৈ তেওঁলোকৰ মূল মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। তেওঁলোকে ২০ দিনীয়া কেলেণ্ডাৰ চক্ৰৰ অন্যতম দিন টোহ দিনটোত তেওঁক প্ৰসাদ দিছিল।[21] মাকৈ চপোৱাৰ আগতে (যিটো নৱেম্বৰ মাহত হয়) ট্জ'ইকিন ক'ইজ মাহত কেচে'সকলে দেৱতাৰ সন্মানত টোহিলৰ মহান নৃত্য পৰিৱেশন কৰিছিল।[22] এই নৃত্য কুমাৰ্কাজত সংঘটিত হৈছিল আৰু ইয়াত কুমাৰ্কাজৰ ক'ইচে ৰাজ্যৰ অধীনত থকা সকলো প্ৰধান বংশৰ একত্ৰীকৰণ জড়িত আছিল আৰু ক'ইচেৰ বুৰঞ্জী টিটুলো ডি টটনিকাপানত বৰ্ণনা কৰা অনুসৰি,[23] তেওঁলোকে কৰ, দাস আৰু বলিদান আনিব বুলি আশা কৰা হৈছিল।[24]
টোহিলৰ পুৰোহিতসকলক আজ তোহিল নামেৰে জনা গৈছিল আৰু তেওঁলোকক শাসকীয় কাৱেক বংশৰ পৰা নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। টোহিললৈ কৰা অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেচেʼসকলে দেৱতাক কুৱেটজালৰ পাখি আগবঢ়াইছিল।.[25] ১৭ শতিকাৰ শেষৰ ফালে লিখা ফ্ৰান্সিস্কো জিমেনেজে এই পৰম্পৰাৰ বৰ্ণনা কৰিছিল যে মন্দিৰৰ ওপৰত নৰবলিৰ ভূক্তভোগী টোহিলৰ প্ৰতিনিধিত্বৰ আগত বান্ধি ৰখা হৈছিল, য'ত পুৰোহিতে ভুক্তভোগীৰ বুকুখন ফালি তেওঁৰ হৃদয় কাটি উলিয়াইছিল।.[26] বলিদানৰ পিছত ভুক্তভোগীৰ মৃতদেহটো সম্ভৱতঃ মন্দিৰৰ সন্মুখৰ চিৰিৰে তললৈ পেলাই দিয়া হৈছিল য'ত তেওঁৰ মূৰটো কাটি মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা মূৰৰ খুলিৰ ৰেক এটাত ৰখা হৈছিল।[27]
টোহিলৰ সমতুল্যক Kʼicheʼৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কীয় আন গোটসমূহে পূজা কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল কাকচিকেলৰ বেলেহে টোহ আৰু ৰাবিনালৰ হুন টোহ,[28] এই শেষ নামটোৰ অৰ্থ হৈছে "এটা বৰষুণ", এটা কেলেণ্ডাৰ তাৰিখ।[29] কাকচিকেল আৰু ৰাবিনালে কেৱল নিজৰ পৃষ্ঠপোষকক টোহিলৰ সমতুল্য বুলি নাভাবিছিল, তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোক একেটা দেৱতা বুলি বেলেগ নামেৰে।[30] Kʼicheʼসকলে নিজেই পপুল ৱুহ ত দাবী কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ পৃষ্ঠপোষক টোহিল এজটেকসকলৰ Quetzalcoatl ৰ সৈতে একে।[31]
তথ্যসূত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Miller & Taube 1993, 2003, p.170.
- ↑ Christenson 2003, 2007, p.79.n.152. Sharer & Traxler 2006, p.718. Orellana 1981, p.160.
- ↑ Carmack 2001a, p.358. Carmack 2001b, p.124. Sachse & Christenson 2005, p.15.
- ↑ Read & González 2000, p.90.
- ↑ Miller & Taube 1993, 2003, p.170.
- ↑ Fox 1987, 2008, p.60.
- ↑ Orellana 1981, p.159.
- ↑ Fox 1987, 2008, pp.60, 249.
- ↑ Orellana 1981, p.173.
- ↑ Recinos et al 1954, p.132.
- ↑ Sachse & Christenson 2005, p.15.n.11.
- ↑ Christenson 2003, 2007, p.61.n.65.
- ↑ Christenson 2003, 2007, p.228.n.646.
- ↑ Miller & Taube 1993, 2003, p.170.
- ↑ Van Akkeren 1999, p.285.
- ↑ Sharer & Traxler 2006, p.718.
- ↑ Christenson 2003, 2007, pp.220, 239.n.680. Sachse & Christenson 2005, p.15.
- ↑ Fox 1989, p.660.
- ↑ Miller & Taube 1993, 2003, p.170.
- ↑ Fox 1989, pp.663-664.
- ↑ Miller & Taube 1993, 2003, p.170.
- ↑ Christenson 2003, 2007, p.220.n.620.
- ↑ Christenson 2003, 2007, p.260.n.775.
- ↑ Orellana 1981, p.160.
- ↑ Orellana 1981, pp.162-163.
- ↑ Carmack 2001a, pp.356-357.
- ↑ Carmack 2001a, p.360.
- ↑ Recinos 1998, p.46.
- ↑ Recinos et al 1954, p.132.
- ↑ Fox 1989, p.665.
- ↑ Christenson 2003, 2007, pp.19, 217.