ডাফা সংগীত

ডাফা
মাধ্যম	সংগীত
পূৰ্বসূৰী কলা	নেৱা প্ৰাৰ্থনা সংগীত
উত্তৰসূৰী কলা	ভজন খালা
Originating culture	নেৱা
Originating era	১৭ শতিকা

ডাফা সংগীত নেপালৰ এক নেৱা কলা য'ত গায়ক আৰু সংগীতজ্ঞসকলে শাস্ত্ৰীয় ৰাগ আৰু তাল ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভক্তিমূলক সংগীত পৰিৱেশন কৰে। ডাবু নামৰ ঠাইত ডাফা খলাহ নামৰ সংগীতজ্ঞৰ দল এটাই এই সংগীত পৰিৱেশন কৰে। ডাফা নেপালৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু এতিয়ালৈকে বৰ্তি থকা ভক্তি সংগীত, ইয়াৰ উৎপত্তি ১৭ শতিকাত। ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত ডাফা সংগীতৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশ দেখা যায়। সেই যুগত ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটি নটা ভিন্ন ড্ৰামৰ ছেট অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় যিবোৰ বৰ্তমান মান্যতাপ্ৰাপ্ত বাদ্য।

ইতিহাস

নেপালত শাস্ত্ৰীয় ভক্তিমূলক সংগীতৰ অস্তিত্ব এহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰচলিত হৈ আছে। একাদশ শতিকাৰপৰা ১৭ শতিকাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত কাঠমাণ্ডুত সাহিত্যিক কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পায়। এই যুগৰপৰা অসংখ্য ভক্তিমূলক সংগীত, নৃত্য আৰু নাটক পোৱা গৈছে। বেছিভাগ বিশেষজ্ঞই বিশ্বাস কৰে যে এই যুগত ডাফা সংগীতৰ ৰূপত কলা-সাহিত্য বিকাশৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল।

আজিলৈকে পোৱা ডাফাৰ প্ৰাচীন গ্ৰন্থখন হৈছে নেপালী ভাষাত ৰচিত সংগীত চন্দ্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থ। ভক্তপুৰৰ ৰজা জগত জ্যোতি মল্ল আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰী বংশমণি ওঝাই নাট্য শাস্ত্ৰৰ পৰিশিষ্ট হিচাপে এই গ্ৰন্থখন লিখিছিল। গ্ৰন্থখনত ভৰত মুনিৰ নাট্য শাস্ত্ৰ আৰু অভিনৱগুপ্তৰ অভিনৱভাৰতীৰ বিষয়ে বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পিছত জিতামিত্ৰ মল্লৰ ৰাজত্বকালত ৰচিত গায়নলোচন। গায়নলোচনত ৰাগ (আৰু ৰাগিনী), ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য আৰু অভিনয়ৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ডাফাত ব্যৱহৃত বাদ্যযন্ত্ৰৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থ যেনে তাল অনুকৰণ, মৃদংগ অনুকৰণ, পঞ্চতাল বাজা আদিয়েও দফাক শতিকাজুৰি পথ প্ৰদৰ্শন কৰি আহিছে।

পৰিৱেশন

উৎস:

ডাফা সংগীত সমষ্টিটো মু ধিময়, খিন, পশ্চিমা, ন্যাহ খিন, জ’ নাগাৰা, ডামাৰু, তাৰ লগত টা, ভূষ্য আৰু কায়নপিন আদি তাল বাদ্য থাকে। সংগীতৰ সুৰত বাঁসুৰি নামৰ বাঁহীৰ দ্বাৰা লহৰ তোলা হয়। ডাফাৰ সংগীত পৰিৱেশনৰ আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে একাধিক আচাৰ-অনুষ্ঠান আছে। বাদ্য সংগীতৰ টুকুৰাবোৰক গৱাৰা বোলা হয় আৰু প্ৰথম গৱাৰা সদায় "নাছা দ্যা গৱাৰা" বা "দ্যাহ লাহায়" বুলি কোৱা হয়, যিটো নাছা দ্যৰ বাবে উৎসৰ্গিত এটা ভক্তিমূলক গীত। গোৱা ৰাগবোৰৰ আগত এটা চুটি আলাপ থাকে।. ডাফা সংগীত দ্যাহ লাহায় (द्यः ल्हाय्)ৰ পৰা আগবাঢ়ি যায়, তাৰ পিছত ছুমা (छुमा), ভটৱা (भात्वा),, লজ (लज), চালি (चाली), গৌ (गौ), ধোচা (धोचा), আৰতি (आरती) লৈ শেষ হয় আৰু শেষত দ্যাহ লহয় (द्या ल्हाय्) লৈ শেষ হয়।

বিভিন্ন ঠাইৰ বিভিন্ন ডাফা খালাৰ নিজস্ব নিয়ম থাকিব পাৰে। ডাফা সংগীতকো তান্ত্ৰিক সংগীতৰ অন্যতম হিচাপে লোৱা হয়। গতিকে, এটা কঠোৰ নিয়ম আছে আৰু ডাফাত মাইকী মানুহ নিষিদ্ধ। বাঁসুৰি খালাক ডাফা খালা বুলি লোৱা নহয়। বাঁসুৰি খালা, চিগৱো/য়েলেপো ধিমে ইন পিছলৈ মনোৰঞ্জনৰ বাবে অস্তিত্বলৈ আহিছিল, যিটো যিকোনো লিংগই পৰিৱেশন কৰিব পাৰে।

নিৰ্দিষ্ট সময়সূচী অনুসৰি ডাফা সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। নিৰ্দিষ্ট ঋতু, সপ্তাহৰ নিৰ্দিষ্ট দিন আৰু দিনৰ নিৰ্দিষ্ট ঘণ্টাত বজোৱা নিৰ্দিষ্ট সংগীত আছে। তলত সংগীতৰ ৰচনাৰ তালিকা আৰু ইয়াৰ সময় দিয়া হৈছে।

ডাফা সংগীতৰ ঋতুকালীন বিভিন্নতা:

ঋতু	উৎসৱ	সংগীত	মন্তব্য
গ্ৰীষ্ম	চিথিনাখাৰ পৰা গাথামুগা ছাৰে	চিঞ্জ্যা
বৰষা	গাথামুগা ছাৰেৰ পৰা ইন্দ্ৰ যাত্ৰা	টুকাজ্যা
শৰৎ		চিলু ম্যেঁ
হেমন্ত	দশাইন (মোহনী)	মালশ্ৰী	দশাইনৰ সংগীত হিচাপে মূলসুঁতিৰ নেপালী সংগীতত অন্তৰ্ভুক্ত
শীত		হোলী ম্যেঁ
বসন্ত	বসন্ত পঞ্চমী ৰ পৰা বুদ্ধ জয়ন্তী	বসন্ত	বসন্ত পঞ্চমীৰ দিনা নাছালচৌকত নেপালৰ ৰাজ্যৰ মুৰব্বীলৈ গাইছিল

দিনৰ বিভিন্ন সময়ত ডাফা সংগীত গোৱা বিভিন্ন ৰাগৰ সূচী তলত দিয়া ধৰণৰ-

ৰাগ	দিনৰ সময়
কোলা	মাজৰাতিৰ পৰা পুৱা ১ বজালৈ
নমামী	পুৱা ১ বজাৰ পৰা ২ বজালৈ
মালৱা	পুৱা ২ বজাৰ পৰা ৩ বজালৈ
বিহান চুলি	পুৱা ৩ বজাৰ পৰা ৫ বজালৈ
ভক্ত	পুৱা ৫ বজাৰ পৰা ৭ বজালৈ
জয়শ্ৰী	পুৱা ৭ বজাৰ পৰা ৯ বজালৈ
মালুৱা	পুৱা ৯ বজাৰ পৰা দুপৰীয়ালৈ
বিভাস	দুপৰীয়াৰ পৰা বিয়লি ১ বজা
আশাৱৰী	বিয়লি ১ বজাৰ পৰা ২ বজা
পদ্মাজাতি	বিয়লি ২ বজাৰ পৰা ৩ বজালৈ
দেশ	বিয়লি ৩ বজাৰ পৰা ৪ বজালৈ
কৌশী	বিয়লি ৪ বজাৰ পৰা সন্ধিয় ৬ বজালৈ
কেদাৰ	সন্ধ্যা ৬ বজাৰ পৰা ৭ বজালৈ
বিজয়া	সন্ধ্যা ৭ বজাৰ পৰা ৰাতি ১০ বজালৈ
ৱিমাশা	ৰাতি ১০ বজাৰ পৰা ১১ বজা
নায়া	ৰাতি ১১ বজাৰ পৰা মাজৰাতি