থাৰু ভাষা
| থাৰু | |
|---|---|
| थारु, थरुवा, थरुहट | |
| থলুৱা অঞ্চল | নেপাল, ভাৰত |
| অঞ্চল | তৰাই |
| জাতীয়তা | থাৰু (সন্নিৱিষ্ট ভোক্ছা) |
স্থানীয় ভাষিক |
১.৭ মিলিয়ন (নেপাল, ২০২১)[1] ৩,৭০,০০০ বা তাতকৈও বেছি (ভাৰত, ১৯৯৭–২০০৭) |
ভাষা পৰিয়াল |
ইণ্ডো-ইউৰোপীয়
|
| উপভাষা | *ৰাণা থাৰু
|
| লিখন প্ৰণালী | দেৱনাগৰী |
| আধিকাৰিক স্থিতি | |
আধিকাৰিক ভাষা |
 নেপাল
|
স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত গৌণ ভাষা |
|
| ভাষা সংকেত | |
| ISO 639-3 | Variously: thl – ডাংগৌৰা থাৰু tkt – কাথৰিয়া থাৰু thr – ৰাণা থাৰু the – চিতৱানীয়া থাৰু thq – কোচিলা থাৰু tkb – ভোক্ছা soi – সোন্হা |
| গ্লোটোলগ | thar1284[4] |
 নেপাল আৰু ভাৰতৰ থাৰু জনসংখ্যা থকা অঞ্চলসমূহ | |
থাৰু হৈছে ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাসমূহৰ অন্তৰ্গত কেইটামান ভাষা, যিবোৰ নেপালৰ তৰাই অঞ্চল আৰু উত্তৰাখণ্ড, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু বিহাৰৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত প্ৰচলিত থাৰু জনগোষ্ঠীয়ে ব্যৱহাৰ কৰে।[5][3] থাৰু ভাষা নেপালৰ অন্যতম প্ৰধান ভাষা।[6]
ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাসমূহৰ অন্তৰ্গত থাৰু ভাষাসমূহৰ সঠিক স্থানাঙ্কন এতিয়াও সম্পূৰ্ণভাৱে স্থিৰ হোৱা নাই, যদিও এই ভাষাসমূহৰ কিছু অংশত কুমাঊঁনী, অৱধী, মৈথিলী, বাংলা, ৰাজবংশী আৰু ভোজপুৰীৰ সৈতে মিল দেখা যায়। কিছু থাৰু ঘৰৰ শব্দভাণ্ডাৰত প্ৰাচীন ‘আদিবাসী’ স্তৰৰ চিন দেখা যায়, যি চীন-তিব্বতীয় বা ইণ্ডো-আৰ্য জনবসতিৰ আগৰ। ইণ্ডো-আৰ্য পৰিপ্ৰেক্ষিতত থাৰু ভাষাসমূহ পৰিৱৰ্তনশীল ৰূপত অৱস্থান কৰে।[7]
ভাষা আৰু উপভাষাসমূহ
[সম্পাদনা কৰক]নেপাল আৰু ভাৰতৰ বিভিন্ন অংশত থকা থাৰু সমাজসমূহে অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ দৰে একেটা ভাষা ব্যৱহাৰ নকৰে, কাৰণ পূব, মধ্য আৰু পশ্চিম তৰাই অঞ্চলত ভাষাগত পাৰ্থক্য দেখা যায়। তৰাইৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চলত থকা বিভিন্ন গোট-ভিত্তিক থাৰু উপগোষ্ঠীয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ থাৰু ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। বিভিন্ন থাৰু ভাষাৰ মাজত শব্দগত সাদৃশ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায় ৮১%ৰ পৰা ৫১% পৰ্যন্ত ভিন্নতা পোৱা যায়।[8]
পশ্চিম থাৰু ভাষাসমূহ
[সম্পাদনা কৰক]ডাংগৌৰা আৰু কাথৰিয়া থাৰু হৈছে পৰস্পৰ বুজাবুজি কৰিব পৰা থাৰু ভাষাৰ ৰূপ, যিবোৰ গণ্ডক নদীৰ পশ্চিম ফালত প্ৰায় ১৩ লক্ষ লোকৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত।[9][10] ইয়াৰ উপৰিও, থাৰুৰ আন এটা ৰূপ সোন্হা ডাংগৌৰাৰ সৈতে বহুলাংশে মিল থকা আৰু পৰস্পৰ বুজাবুজি কৰিব পৰা।[11]
ৰাণা থাৰু আৰু ভোক্ছা হৈছে পৰস্পৰ বুজাবুজি কৰিব পৰা থাৰু ভাষা, যিবোৰ ঘাঘৰা বা কৰ্ণালী নদীৰ পশ্চিমত আৰু ভাৰতৰ উত্তৰাখণ্ড আৰু উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যত প্ৰায় ২.৫ লক্ষ লোকৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত। এই ভাষাসমূহৰ ধ্বনি পশ্চিম হিন্দী আৰু অৱধীৰ দৰে শুনা যায়।[12] ২০২০ চনৰ ১৮ মে' তাৰিখৰ নেপালৰ চৰ্টাৰত ৰাণা থাৰুক এটা পৃথক জাতিগত গোট আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাক পৃথক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।[13]
মধ্য থাৰু ভাষাসমূহ
[সম্পাদনা কৰক]চিতৱানীয়া থাৰু যাক লালপুৰীয়া থাৰু, মধ্য ক্ষেত্ৰীয়া থাৰু বা মধ্য থাৰু বুলিও কোৱা হয়, গণ্ডক নদীৰ পূব ফালত চিতৱান উপত্যকাৰ দাঁতি-কাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰায় ২.৫ লক্ষ লোকৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছু চিতৱানীয়া উপভাষাৰ শব্দভাণ্ডাৰে মাঞ্চাদৰ সৈতে যথেষ্ট মিল প্ৰদৰ্শন কৰে, যি এটা চীন-তিব্বতীয় ভাষা।[14][15]
পূব থাৰু ভাষাসমূহ
[সম্পাদনা কৰক]কোচিলা থাৰু যাক লামপুচ্ছৱা থাৰু বা মোৰংগীয়া, সপ্তৰীয়া থাৰু, মধ্য-পূৰ্বীয়া থাৰু বা মিড-ইষ্টাৰ্ণ থাৰু বুলিও কোৱা হয়, যি এটা বিস্তৃত থাৰু ভাষা, যিটো নেপালৰ পূব আৰু মধ্য অঞ্চলত প্ৰায় ২.৫ লক্ষ লোকৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত হয়।[16] কোচিলা থাৰু সমাজসমূহ একাকীভাৱে নথকা, কিন্তু বিভিন্ন ভাষাৰ বক্তাসকলৰ সৈতে মিশ্ৰভাৱে বাস কৰে। ‘‘যেতিয়া পশ্চিম তৰাইত থাৰুসমূহ একমাত্ৰ প্ৰধান জনগোষ্ঠী, তেতিয়া পূব তথা দূৰ পূব তৰাইত বিভিন্ন ভাষা-সম্পৃক্ত বহুতো জনগোষ্ঠী বাস কৰে।’’ কোচিলা ভাষাৰ তিনিটা মুখ্য উপভাষা আছে — পশ্চিম কোচিলা, সপ্তৰীয়া কোচিলা আৰু মোৰংগীয়া কোচিলা, যিবোৰ মাজত বুজাবুজিৰ ভিত্তিত পৃথকীকৰণ কৰা হৈছে।[17]
চৰকাৰী স্থিতি
[সম্পাদনা কৰক]২০২১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি থাৰু ভাষা নেপালৰ চতুৰ্থ সৰ্বাধিক প্ৰচলিত ভাষা, যি নেপালৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৫.৮৮% লোকৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[18][19] নেপালৰ সংবিধান (২০১৫) অনুসৰি নেপালত কোৱা সকলো স্থানীয় ভাষাক ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে, ইয়াত থাৰু ভাষাও অন্তৰ্ভুক্ত।[20]
নেপাল ভাষা আয়োগে থাৰু ভাষাক লুম্বিনী প্ৰদেশ আৰু সুদূৰ পশ্চিম প্ৰদেশত চৰকাৰী কামকাজৰ ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিবলৈ পৰামৰ্শ দিছে।[21] আয়োগে লগতে বাগমতী, কোশী, মধেশ, গণ্ডকী আৰু কৰ্ণালী প্ৰদেশত নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল আৰু কাৰ্যৰ বাবে থাৰু ভাষাক অতিৰিক্ত চৰকাৰী ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিবলৈও পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।[22]
স্থানীয় স্তৰত, ঘোৰাহী উপ-মহানগৰত থাৰু ভাষাক চৰকাৰী ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।[23][24][25]
ভৌগোলিক বিতৰণ
[সম্পাদনা কৰক]নেপাল
[সম্পাদনা কৰক]নেপালত থাৰু ভাষাসমূহ পূবৰ মেচি নদীৰ পৰা পশ্চিমৰ মাহাকালি নদীলৈকে সম্পূৰ্ণ তেৰাই অঞ্চলজুৰি তলত উল্লেখিত জিলা সমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[19][26]
- কোশি প্ৰদেশ: ঝাপা জিলা, মোৰং জিলা, সুনসাৰী জিলা আৰু উদয়পুৰ জিলা
- মধেশ প্ৰদেশ: পৰ্ষা জিলা, বাৰা জিলা, ৰাউতহাট জিলা, সৰলাহী জিলা, মহোত্তৰী জিলা, সিৰাহা জিলা আৰু সপ্তৰী জিলা
- বাগমতি প্ৰদেশ: চিতৱন জিলা, মকৱানপুৰ জিলা, সিন্ধুলি জিলা আৰু কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ কাঠমাণ্ডু জিলা, ভক্তপুৰ জিলা আৰু ললিতপুৰ জিলা
- গণ্ডকী প্ৰদেশ: নৱলপুৰ জিলা আৰু কাস্কী জিলাৰ পোখৰা অঞ্চল
- লুম্বিনী প্ৰদেশ: বাংকে জিলা, বৰদিয়া জিলা, দাং জিলা, কপিলৱৰ্তু জিলা, পাৰাসী জিলা আৰু ৰূপান্দেহী জিলা
- কৰ্ণালী প্ৰদেশ: সুৰখেত জিলা
- সুদূৰ পশ্চিম প্ৰদেশ: কৈলালী জিলা আৰু কাঞ্চনপুৰ জিলা
আভ্যন্তৰীণ স্থানান্তৰ আৰু আন্তৰ্জাতিক প্ৰব্ৰজনৰ ফলস্বৰূপে থাৰু ভাষাভাষী লোকসকল এতিয়া নেপালৰ প্ৰায় সকলো জিলা আৰু বিদেশী দেশসমূহত যেনে আমেৰিকা, জাপান, কাতাৰ, সংযুক্ত আৰব আমিৰাত আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াতো উপস্থিত হৈছে।[27][28]
ভাৰত
[সম্পাদনা কৰক]ভাৰতত থাৰু ভাষা নেপালৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ চহৰসমূহত কথিত। উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যত এই ভাষা উধম সিং নগৰ জিলাত কথিত।[29] বিহাৰত থাৰু ভাষা [পূব চম্পাৰণ আৰু পশ্চিম চম্পাৰণ জিলাত কথিত।[30] উত্তৰ প্ৰদেশত এই ভাষা লখিমপুৰ খেৰী, বলৰামপুৰ, শ্ৰাৱস্তী, গোৰখপুৰ, বস্তি, বাহ্ৰাইচ আৰু গোণ্ডা জিলাত কথিত।[3]
তথ্যসূত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ "National Population and Housing Census 2021, Mother Tongue Report" (as ভাষাত). National Statistics OfficeGovernment of Nepal. 2021. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/mother-tongue.
- ↑ "Uttaranchal. Data Highlights: The Scheduled Tribes. Census of India 2001" (as ভাষাত). Office of the Registrar General, India. 2001. http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_uttaranchal.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2008-03-16.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 "Uttar Pradesh. Data Highlights: The Scheduled Tribes. Census of India 2001" (as ভাষাত). Office of the Registrar General, India. 2001. http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_up.pdf.
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds (2017). "Tharuic". Glottolog 3.0. প্ৰকাশক Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. http://glottolog.org/resource/languoid/id/thar1284.
- ↑ "Uttaranchal. Data Highlights: The Scheduled Tribes. Census of India 2001" (as ভাষাত). Office of the Registrar General, India. 2001. http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_uttaranchal.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2008-03-16.
- ↑ Guneratne, Arjun (2002) (en ভাষাত). Many Tongues, One People: The Making of Tharu Identity in Nepal. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-8728-6. https://books.google.com/books?id=T7FWQ6dzYZQC.
- ↑ The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity
- ↑ Krauskopff, G. (1995). "The anthropology of the Tharus: an annotated bibliography" (en ভাষাত). Kailash খণ্ড 17 (3/4): 185–213. Archived from the original on 2025-01-25. https://web.archive.org/web/20250125190656/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_17_0304_05.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-11-05.
- ↑ Linguistic Survey of Nepal (LinSuN) Central Department of Linguistics, Tribhuvan University. "Dangaura Tharu language" (en ভাষাত). https://elibrary.tucl.edu.np/bitstream/123456789/4158/2/Chapter.pdf.
- ↑ "Copula Construction in Kathariya Tharu" (en ভাষাত). https://www.researchgate.net/publication/371522827.
- ↑ Chaudhary, Anil Dutta. "Phonological study of the Sonaha language" (en ভাষাত). https://www.researchgate.net/publication/346761434.
- ↑ Dhakal, Dubi Nanda. "Notes on Rana Tharu language" (en ভাষাত). https://www.academia.edu/43908543.
- ↑ @therecord. "Five misconceptions about Rana Tharus - The Record" (en ভাষাত). www.recordnepal.com. https://www.recordnepal.com/five-misconceptions-about-rana-tharu-and-pan-tharu-identity। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-01-04.
- ↑ George van Driem, 2007, "Endangered languages of South Asia", in Matthias Brenzinger, Mouton de Gruyter
- ↑ Dorothy Leal, Centre for Nepal and Asian Studies (CNAS) & SIL International, 1972. "Chitwan Tharu phonemic summary" (en ভাষাত). Language and Culture Archives. https://www.sil.org/system/files/reapdata/36/60/20/36602041748457268053201464034384501291/Chitwan_Tharu_phonemic_summary.pdf.
- ↑ "LANGUAGE OF SAPTARIYA THARU" (en ভাষাত). https://www.nepjol.info/index.php/RESEARCHER/article/view/9885/8062.
- ↑ Linguistic Survey of Nepal (LinSuN), Central Department of Linguistics Tribhuvan University, Nepal and SIL International. "A Sociolinguistic Study of Kochila Tharu in Southeast Nepal" (en ভাষাত). https://www.sil.org/system/files/reapdata/13/61/99/136199776406127007473396089765757813692/Kochila_Tharu_Report.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2022-10-08.
- ↑ "Nepal languages" (en ভাষাত). https://www.ethnologue.com/country/NP/languages। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.
- ↑ 19.0 19.1 "caste-ethnicity-report | national_population and housing_census_year results" (en ভাষাত). censusnepal.cbs.gov.np. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.
- ↑ "The Constitution of Nepal" (en ভাষাত). Nepal Law Commission. https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2021-10-28.
- ↑ "सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन–सारांश) २०७८" (ne ভাষাত). languagecommission.gov.np. Archived from the original on 2021-09-06. https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.
- ↑ "सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- सारांश) २०७८" (ne ভাষাত). Language Commission of NepalLanguage Commission. Archived from the original on 2021-09-06. https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.
- ↑ "Ghorahi to start classes in Tharu language" (en ভাষাত). english.ratopati.com. http://english.ratopati.com/story/14483। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.
- ↑ "Native language teaching fails to impress Tharu community" (en ভাষাত). kathmandupost.com. http://kathmandupost.com/national/2016/08/24/native-language-teaching-fails-to-impress-tharu-community। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.
- ↑ "Tharu to become official language in Ghorahi" (en ভাষাত). My Republica. http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/33949/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-04-04.
- ↑ "Map View: Table LANGUAGE - NepalMap". nepalmap.org. Archived from the original on 2024-04-04. https://web.archive.org/web/20240404070944/https://nepalmap.org/data/map/?table=LANGUAGE&geo_ids=district%7Cprovince-3,district%7Ccountry-NP&primary_geo_id=district-35#column%7CTharu,sumlev%7Cdistrict। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-04-04.
- ↑ "Nepali Tharu community is all set to celebrate maghi festival for the first time in Australia" (en ভাষাত). SBS Language. https://www.sbs.com.au/language/nepali/en/article/nepali-tharu-community-is-all-set-to-celebrate-maghi-festival-for-the-first-time-in-australia/1dbe8e9us। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.
- ↑ "Nepalese Tharu community celebrates Maghi" (en ভাষাত). Gulf Times. 2016-02-16. https://www.gulf-times.com/story/480221/nepalese-tharu-community-celebrates-maghi। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-01-27.
- ↑ "Table C-16 Population by Mother Tongue: Uttarakhand". Registrar General and Census Commissioner of Indiawww.censusindia.gov.in. https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10225/download/13337/DDW-C16-STMT-MDDS-0500.XLSX.
- ↑ PTI (2022-06-12). "Bihar: Tharu and Surjapuri languages facing extinction" (en-US ভাষাত). ThePrint. https://theprint.in/india/bihar-tharu-and-surjapuri-languages-facing-extinction/993794/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-12-15.