দেৱী চৌধুৰানী (উপন্যাস)

দেৱী চৌধুৰানী
লেখক	বংকিমচন্দ্ৰ চেটাৰ্জী
দেশ	ভাৰত
ভাষা	বাংলা ভাষা
প্ৰকাৰ	জাতীয়তাবাদী ভাবধাৰাৰ উপন্যাস
প্ৰকাশ	১৮৮৪
মিডিয়া প্ৰকাৰ	ছপা গ্ৰন্থ (পেপাৰবেক)

দেৱী চৌধুৰানী (ইংৰাজী: Devi Chaudhurani) বংকিমচন্দ্ৰ চেটাৰ্জী দ্বাৰা ৰচিত আৰু প্ৰকাশিত এখন বঙালী উপন্যাস। এই কিতাপখন পিছত সুবোধচন্দ্ৰ মিত্ৰই ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰে। আনন্দমথৰ ঠিক পিছতে বংকিমচন্দ্ৰই এনে এখন ভাৰতৰ উত্থানৰ আহ্বান কৰিছিল যি ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত মূল্যবোধ তপস্যা, নিষ্ঠা আৰু নিস্বাৰ্থতাৰ আধাৰত সাধাৰণ জনতাৰ শক্তিৰে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অত্যাচাৰক প্ৰতিহত কৰিব। বঙালী আৰু ভাৰতীয় উভয় সাহিত্যৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰচনা বুলি গণ্য কৰা এই উপন্যাসখন দেশপ্ৰেমমূলক আৱেগ জগাই তোলাৰ বাবে ব্ৰিটিছে নিষিদ্ধ কৰিছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত এই নিষেধাজ্ঞা প্ৰত্যাহাৰ কৰা হয়। কাহিনীটোত বংকিমচন্দ্ৰই এই কথাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে যে, ব্ৰিটিছ সেনাৰ বিৰুদ্ধে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধেই আছিল তেওঁৰ দৃষ্টিত স্বাধীনতা লাভৰ একমাত্ৰ উপায়।

উল্লেখযোগ্য যে, বংকিমচন্দ্ৰই সেই সময়ত সংগ্ৰামৰ নেতা ৰূপে এগৰাকী নাৰীক প্ৰক্ষেপ কৰিছিল, যি সময়ত বেছিভাগ মহিলাই পৰ্দাৰ আঁৰত থাকিছিল আৰু পৰিয়ালৰ বাহিৰৰ পুৰুষৰ সৈতে খুব কমেইহে সম্পৰ্ক ৰাখিছিল। সামাজিক বিপ্লৱৰ পটভূমিত নাৰীৰ এই চিত্ৰণে পৰৱৰ্তী দশকবোৰত বহু মহিলাক স্বাধীনতা আন্দোলনত যোগদান কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। কিছুমান নাৰীবাদীয়ে অৱশ্যে উপন্যাসখনৰ পৰিসমাপ্তিক হতাশাজনক বুলি গণ্য কৰে, কাৰণ নায়িকাই স্বাধীনতাৰ সংগ্ৰাম অব্যাহত ৰখাতকৈ ঘৰুৱা জীৱনত গুৰুত্ব দিয়াটোক বাছি লয়।