দ্বিতীয় উলুগ বেগ
| দ্বিতীয় উলুগ বেগ মিৰ্জা | |
|---|---|
| শাসন কাল | ১৪৬১-১৫০২ |
| সম্পূৰ্ণ নাম | মুগিথ-উদ্দিন উলুগ বেগ মিৰ্জা দ্বিতীয়[1] |
| মৃত্যু | ১৫০২ |
| Buried | আব্দুৰ ৰাজাক মৌছোলেম গজনী |
| উত্তৰসূৰী | আব্দুল ৰাজাক মিৰ্জা |
| Offspring | আব্দুল ৰাজাক মিৰ্জা মীৰাণ শ্বাহ মিৰ্জা বিকি বেগম বিবি জাৰিফ |
| সাম্ৰাজ্য | টাইমুৰী |
| পিতৃ | আবু ছয়ীদ মিৰ্জা |
দ্বিতীয় উলুগ বেগ যাক উলুগ বেগ কাবুলি বুলিও কোৱা হয়[2] (মৃত্যু ১৫০২) ১৪৬১ চনৰ পৰা ১৫০২ চনলৈকে কাবুল আৰু গাজনীৰ টাইমুৰী শাসক আছিল।[3]
ৰাজত্ব
[সম্পাদনা কৰক]টাইমুৰী চুলতান আবু ছয়ীদ মিৰ্জাৰ চতুৰ্থ পুত্ৰ হিচাপে জন্মগ্ৰহণ কৰা উলুগ বেগক পিতৃয়ে কাবুল আৰু গাজনী চহৰ দিছিল, প্ৰথমে ৰাজকুমাৰ হিচাপে আৰু তাৰ পিছত আবু ছয়ীদৰ মৃত্যুৰ পিছত স্বাধীন ৰজা হিচাপে শাসন কৰিছিল।[4][5] তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ আহমদ মিৰ্জা আৰু মাহমুদ মিৰ্জাক ক্ৰমে সমৰকন্দ আৰু বদাখশানৰ শাসন দিয়াৰ বিপৰীতে আন এজন ভাতৃ উমৰ শ্বেইখ মিৰ্জাই ফাৰঘনা লাভ কৰে। উমৰ শ্বেইখ মিৰ্জা বাবৰৰ পিতৃ আৰু যি বাবৰে পিছলৈ মোগল সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।[4]
উলুগ বেগৰ দীঘলীয়া আৰু সুস্থিৰ ৰাজত্ব আছিল,[6] সেই সময়ত কাবুল এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছিল। তেওঁৰ পুথিভঁৰালৰ পৰা শ্বাহনামেহৰ প্ৰতিলিপিকে ধৰি কেইবাখনো গ্ৰন্থ আৱিষ্কাৰে তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ৰাজকীয় লিপিশালৰ কাৰ্যকলাপৰ কথা নিশ্চিত কৰে। এটা পাণ্ডুলিপিৰ সুবিন্যস্ত মুখচ্ছবি (গ্ৰন্থ)ৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে আলোকসজ্জা, কেলিগ্ৰাফাৰ আৰু সম্ভৱতঃ চিত্ৰকৰসকল উলুগ বেগৰ দৰবাৰৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। বাগিচাৰ প্ৰতিও তেওঁৰ প্ৰেম আছিল, যিটো তেওঁৰ এই বৈশিষ্ট্য উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰা ভতিজা বাবৰে লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ নিযুক্তি দিয়া কিছুমানৰ নাম লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে, যেনে বাগ-ই বেহেষ্ট (জন্নতৰ বাগিচা) আৰু বস্তান-ছাৰা (ফলৰ বাগিচাৰ ঘৰ)।[7]
তেওঁৰ ৰাজত্বকালত পষ্টুন ইউছুফজাই জনগোষ্ঠীয়ে প্ৰথমে কাবুলত উপস্থিত হয়। কিছুমান পৰম্পৰাত কোৱা হৈছে যে গোটটোৱে উলুগ বেগক তেওঁলোকৰ সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল, যিয়ে পাছলৈ তেওঁলোকক অতিশয় অনুকূল কৰিছিল। কিন্তু পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষৰ চতুৰ্থাংশৰ সময়ছোৱাত জনগোষ্ঠী আৰু শাসকৰ মাজৰ সম্পৰ্ক ত্ৰুটিপূৰ্ণ হৈ পৰে। অৱশেষত গিগ্যানি জনগোষ্ঠীৰ সহায়ত উলুগ বেগে জনজাতিৰ বহু নেতাক হত্যা কৰা বুলি অভিযোগ উঠিছে।[8] প্ৰাচ্যবিদ এনেট বেভেৰিজে উলুগ বেগ আৰু ইউছুফজাইৰ মুৰব্বী মালিক চুলাইমানৰ বিষয়ে তলত দিয়া কাহিনীটো লিপিবদ্ধ কৰিছে:[9]
এদিন সেই জনগোষ্ঠীৰ এজন জ্ঞানী ব্যক্তি শ্বেইখ উছমানে চুলেইমানক ডেকা মিৰ্জা (উলুগ বেগ)ক আঁঠু লৈ বহি থকা দেখি তেওঁক সঁকিয়াই দিয়ে যে ল’ৰাজনৰ চকুত ইয়াজিদৰ চকু আছে আৰু ইয়াজিদে নবীৰ চকু ধ্বংস কৰাৰ দৰে তেওঁক আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালটোও ধ্বংস কৰিব। চুলেমানে তেওঁৰ কথাত কোনো গুৰুত্ব নিদি মিৰ্জাৰ লগত নিজৰ জীয়েকক বিয়া কৰাই দিলে। ইয়াৰ পিছত মিৰ্জাই ইউছুফজাইক কাবুললৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি চুলেইমান আৰু তেওঁৰ ৭০০ অনুগামীক বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰে। কাবুলৰ ওচৰৰ ছিয়াহ-ছাং নামৰ ঠাইত তেওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল; ইয়াক এতিয়াও শ্বহীদৰ কবৰ বুলি জনা যায়। তেওঁলোকৰ সমাধিসমূহ শ্ৰদ্ধাৰ আৰু বিশেষকৈ শ্বেইখ উছমানৰ সমাধি।
সণ্ঢালনিকৈ আন এটা বিৱৰণীত কোৱা হৈছে যে, ইউছুফজাইসকলে কাবুললৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ পিছত তেওঁলোকে আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ সৈতে ডকাইতৰ আশ্ৰয় লৈছিল। ইয়াৰ ফলশ্ৰুতি ইমানেই বেছি হ'ল যে পৰৱৰ্তী সময়ত উলুগ বেগে এই গোটটোক এই অঞ্চলৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰি পেলায়।[10]
মৃত্যু আৰু উত্তৰাধিকাৰ
[সম্পাদনা কৰক]
১৫০২ চনত উলুগ বেগৰ মৃত্যু হয় আৰু সম্ভৱতঃ তেওঁক গজনীৰ আব্দুৰ ৰাজাক সমাধিস্থলত সমাধিস্থ কৰা হয়। যদিও এই সমাধিৰ নাম তেওঁৰ পুত্ৰৰ নামেৰে ৰখা হৈছে, আব্দুৰ ৰাজাকৰ মাত্ৰ এবছৰীয়া ৰাজত্বকালৰ বাবেই তেওঁ ইয়াক নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়াৰ সুযোগ পোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে এইটো অধিক সম্ভাৱনা যে, এই সমাধিটো প্ৰথমে উলুগ বেগে নিজৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰিছিল, পিছলৈ আব্দুৰ ৰাজাকক ইয়াত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।[6][11]
পিতৃৰ মৃত্যুৰ সময়ত এতিয়াও সংখ্যালঘুত থকা আব্দুৰ ৰাজাকক শীঘ্ৰে তেওঁৰ এজন মন্ত্ৰীয়ে দখল কৰি লৈ যায়। ইয়াৰ পিছত এটা উত্তাল সময় আহিল, যিটো কেৱল উলুগ বেগৰ জোঁৱাই মহম্মদ মুকিম আৰ্ঘুনে কাবুলৰ নিয়ন্ত্ৰণ লোৱাৰ লগে লগে শেষ হয়।[12][13] অৱশেষত উলুগ বেগৰ ভতিজা বাবৰে মুকিমক দখলদাৰী হিচাপে দেখি পিছৰজনক খেদি পঠিয়াই ১৫০৪ চনত নিজৰ বাবে চহৰখন দখল কৰে, তেওঁৰ ভতিজা ভায়েক আব্দুৰ ৰাজাকক পেঞ্চন হিচাপে এখন ইষ্টেট প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পৰাই বাবৰে পিছলৈ ভাৰতীয় উপমহাদেশত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে।[14][15]
তথ্যসূত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Khan, Ansar Zahid (1982). Babur's relations with the tribes in Kabul and the Punjab. Journal of the Pakistan Historical Society. 30–31. Pakistan Historical Society.. পৃষ্ঠা. 171. https://books.google.com/books?id=kuAvAQAAIAAJ.
- ↑ Dale, Stephen F.; Payind, Alam (1999). "The Ahrārī Waqf in Kābul in the Year 1546 and the Mughūl Naqshbandiyyah". Journal of the American Oriental Society (American Oriental Society) খণ্ড 119 (2): 218–233. doi:10.2307/606107.
- ↑ Gibb, Hamilton Alexander Rosskeen; Lewis, Bernard; Pellat, Charles; Schacht, Joseph (1973). The Encyclopaedia of Islam. Brill. পৃষ্ঠা. 357. https://books.google.com/books?id=kIjrAAAAMAAJ.
- 1 2 Rapson, Edward James; Haig, Wolseley; Burn, Richard (1971). The Cambridge History of India. IV The Mughul Period. University Press. পৃষ্ঠা. 3. https://archive.org/details/CambridgeHistoryOfIndiaVol.4TheMughulPeriod.
- ↑ Williams, Laurence Frederic Rushbrook (1918). An Empire Builder of the Sixteenth Century: A Summary Account of the Political Career of Zahir-ud-din Muhammad, Surnamed Babur. S. Chand & Co.. পৃষ্ঠা. 78. https://archive.org/details/empirebuilderof00rush.
- 1 2 Golombek, Lisa; Wilber, Donald Newton (1988). The Timurid Architecture of Iran and Turan. I. Princeton University Press. পৃষ্ঠা. 299. ISBN 978-0-691-03587-1. https://books.google.com/books?id=1CvkxQEACAAJ.
- ↑ Alam, Muzaffar; Nalini, Françoise Delvoye; Gaborieau, Marc (1988). The Making of Indo-Persian Culture: Indian and French Studies. Manohar Publishers & Distributors. পৃষ্ঠা. 168. ISBN 978-81-7304-210-2. https://books.google.com/books?id=fjFuAAAAMAAJ.
- ↑ Kazimi, Muhammad Reza (2002). Indian Reappraisals of Pakistan's Founder. Journal of the Pakistan Historical Society. 50. Pakistan Historical Society. পৃষ্ঠা. 45. https://books.google.com/books?id=SBNuAAAAMAAJ.
- ↑ Babur (1922). The Babur-nama In English (Memoirs of Babur). II. Luzac & Co.. পৃষ্ঠা. XXXVI. https://archive.org/details/TheBabur-namaInEnglish-VolumeIi/page/n317.
- ↑ Bellew, Henry Walter (1891). An Inquiry Into the Ethnography of Afghanistan. Indus Publications. পৃষ্ঠা. 72. https://archive.org/details/aninquiryintoet00goog.
- ↑ Hoag, John D. (1968). "The Tomb of Ulugh Beg and Abdu Razzaq at Ghazni, A Model for the Taj Mahal". Journal of the Society of Architectural Historians (University of California Press) খণ্ড 27 (4): 234–248. doi:10.2307/988486.
- ↑ Babur (1826). Memoirs of Zehir-Ed-Din Muhammed Baber: Emperor of Hindustan. Longman, Rees, Orme, Brown, & Green. পৃষ্ঠা. 126. https://archive.org/details/memoirszehiredd00bbgoog.
- ↑ Hasan, Mohibbul (1985). Babur, founder of the Mughal Empire in India. Manohar. পৃষ্ঠা. 31. ISBN 9780836416411. https://books.google.com/books?id=mkhuAAAAMAAJ.
- ↑ Srivastava, Ashirbadi Lal (1964). The History of India, 1000 A.D.-1707 A.D.. Shiva Lal Agarwala. পৃষ্ঠা. 315. https://books.google.com/books?id=Bdw9AAAAMAAJ.
- ↑ Rapson, Haig & Burn (1971, পৃষ্ঠা 5)