সমললৈ যাওক

নাৰিকল

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
Cocos nucifera
সাময়িক পৰিসৰ: ৫৫–০ নিযুত বছৰ আদি ইঅ'চিন – বৰ্তমান
বৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন e
অধিজগৎ: সংকোষকেন্দ্ৰী
ৰাজ্য: Plantae
ক্লেড: Angiosperms
ক্লেড: Monocots
ক্লেড: Commelinids
উপপৰিয়াল: Arecoideae
গোত্ৰ: Cocoseae
উপগোত্ৰ: Attaleinae
গণ: Coconut
L.
প্ৰজাতি: C. nucifera
দ্বৈৰাশিক নামকৰণ
Cocos nucifera
L.
কৃষি কৰাৰ পূৰ্বে থকা সম্ভাৱ্য স্থানীয় পৰিসৰ
সমাৰ্থক[1]
  • Coccus Mill.
  • Calappa Steck
  • Coccos Gaertn.

নাৰিকল (Cocos nucifera) হ’ল পাম বা তাল পৰিয়ালৰ (Arecaceae) অন্তৰ্গত এবিধ উদ্ভিদ। ই Cocos গণৰ একমাত্ৰ জীৱিত প্ৰজাতি।[1] "নাৰিকল" শব্দটোৱে গোটেই গছজোপাক বা ইয়াৰ টান ফলটোক বুজাব পাৰে।[2] এই গছ প্ৰথমতে কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ থলুৱা উদ্ভিদ আছিল। বৰ্তমান ক্ৰান্তীয় উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত এই গছ উভৈনদীকৈ পোৱা যায়।

নাৰিকল গছে খাদ্য, ইন্ধন, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত ঔষধ আৰু নিৰ্মাণ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। পকা নাৰিকলৰ ভিতৰৰ বগা অংশটো ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ বহু মানুহৰ প্ৰধান খাদ্য। নাৰিকলৰ ভ্ৰূণপোষত প্ৰচুৰ পৰিমাণে জুলীয়া পদাৰ্থ থাকে। ইয়াক "নাৰিকলৰ পানী" বুলি কোৱা হয়। পকা নাৰিকলৰ শাহৰপৰা তেল আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলাটোৰপৰা কয়লা আৰু আঁহযুক্ত বাকলিৰপৰা ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়। শুকান নাৰিকলৰ শাহক ক’প্ৰা বোলা হয়। ইয়াৰপৰা পোৱা তেল আৰু গাখীৰ ৰন্ধন কাৰ্য, চাবোন আৰু প্ৰসাধন সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ হয়। নাৰিকলৰ মিঠা ৰসৰপৰা পানীয় তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াক গেলাই তালৰ মদ বা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰো প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলা, বাকলি আৰু দীঘল পাতবোৰ আচ-বাব আৰু ঘৰ সজোৱা কামত ব্যৱহাৰ হয়।

অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। দক্ষিণ এছিয়াৰ সংস্কৃতিটো ইয়াৰ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। হিন্দুসকলৰ বিবাহ আৰু পূজা আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়।

নিউজিলেণ্ড আৰু ভাৰতত নাৰিকলৰ দৰে জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হৈছে। জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়। দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইয়াক কৃষি গৃহকৰণ কৰিছিল। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত তেওঁলোকৰ সামুদ্ৰিক প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তে ই পূবে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহ আৰু পশ্চিমে মাদাগাস্কাৰলৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। দীঘলীয়া সামুদ্ৰিক যাত্ৰাত এই প্ৰজাতিটোৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ই পৰিবহণযোগ্য খাদ্য, পানী আৰু নাও নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। বহু সময়ৰ পাছত দক্ষিণ এছিয়া, আৰৱ আৰু ষোড়শ শতিকাৰপৰা ইউৰোপীয় নাৱিকসকলে ভাৰত আৰু আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ উপকূলত নাৰিকল বিস্তাৰ কৰে। এই পৰিচয়ৰ ভিত্তিত এই প্ৰজাতিটোক প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। ঔপনিৱেশিক যুগত ইউৰোপীয়সকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰটো আমেৰিকালৈ লৈ গৈছিল।

এই গছবোৰ ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হ’ব পাৰে। গছজোপাত বছৰত ৭৫টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে। অৱশ্যে সাধাৰণতে ৩০ তাতকৈ কম ফলহে লাগে। এই গছে ঠাণ্ডা সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ বাবে প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু সম্পূৰ্ণ সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন। বহুতো পোক-পৰুৱা আৰু ৰোগে ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলায়। ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত মেট্ৰিক টন নাৰিকল উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৩% কেৱল ইণ্ডোনেছিয়া, ভাৰত আৰু ফিলিপাইনছত উৎপাদন হৈছিল।

বিৱৰণ

[সম্পাদনা কৰক]

Cocos nucifera হ’ল এবিধ ডাঙৰ প্লাম জাতীয় গছ। ই ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হয়। ইয়াৰ পক্ষাকাৰ পাতবোৰ ৪-৬ মিটাৰ (১৩-২০ ফুট) দীঘল আৰু উপ-পাতবোৰ ৬০-৯০ চেণ্টিমিটাৰ (২-৩ ফুট) দীঘল হয়। পুৰণি পাতবোৰ গছৰপৰা সহজে খহি পৰে। ইয়াৰ ফলত গছৰ কাণ্ডটো মিহি হৈ পৰে।[3] উৰ্বৰ মাটিত এজোপো ওখ নাৰিকল গছত বছৰি প্ৰায় ৮০টা ফল লাগে। নতুন জাতবোৰত বছৰি ১৫০টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে।[4] ভাৰতত নাৰিকলৰ গড় উৎপাদন প্ৰতি হেক্টৰত বছৰি ৮,০০০তকৈ অধিক।[5] ওখ জাতৰ গছবোৰত ৬ ৰপৰা ১০ বছৰত প্ৰথম ফল লাগে। এই গছবোৰ ৬০ ৰপৰা ১০০ বছৰ পৰ্যন্ত জীয়াই থাকে। চাপৰ জাতৰ গছবোৰত সোনকালে ফল লাগে যদিও ইহঁতৰ আয়ুস কম হয়।[6]

পুষ্পবিন্যাস

[সম্পাদনা কৰক]

নাৰিকল গছ হ’ল উভয়লিংগ উদ্ভিদ। অৰ্থাৎ একেজোপা গছৰে একেটা পুষ্পবিন্যাসত মতা আৰু মাইকী দুয়োবিধ ফুল ফুলে।[7][8] কেতিয়াবা এই প্ৰজাতিত উভয়লিঙ্গ ফুল থকাটো সম্ভৱ।[9] মাইকী ফুলবোৰ মতা ফুলতকৈ বহু ডাঙৰ হয়।[8] প্ৰাপ্তবয়স্ক গছবোৰ অবিৰতভাৱে বাঢ়ি থাকে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি পাত, ফুল আৰু ফল উৎপাদন কৰে। ফুলৰ মুকুল এটা পুষ্পবিন্যাস লৈ বিকশিত হ’বলৈ প্ৰায় ১৪ মাহ সময় লাগে। উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ মতে ই হ’ল এখন আৱৰণীৰ ভিতৰত থকা স্পেডিক্স পুষ্পবিন্যাস। এজোপা সুস্থ গছে বছৰি ১৫টা পৰ্যন্ত পুষ্পবিন্যাস উৎপাদন কৰিব পাৰে। এইবোৰ এটাৰ পিছত এটাকৈ ওলায়। গতিকে গছজোপাত সদায় ভিন্ন পৰ্যায়ৰ পুষ্পবিন্যাস দেখিবলৈ পোৱা যায়।[10][11] মাইকী ফুল ফুলাৰপৰা ফল চপোৱাৰ সময়লৈকে ১১ মাহ সময় লাগে।[12] নাৰিকল গছত প্ৰধানকৈ পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। অৱশ্যে বেছিভাগ চাপৰ জাতৰ গছত স্ব-পৰাগযোগ হয়।[13][14]

ফল

[সম্পাদনা কৰক]
নাৰিকলৰ
উপাদানসমূহ[15]
উপাদান ভৰ/কেজি
বাকলি২.০৩৩
নাৰিকল১.১২৫
যাৰ ভিতৰতখোলা০.৩৫৯
পানী০.৪৯২
শাহ০.৪৭৭
মুঠ৩.১৫৮

উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ মতে নাৰিকল ফলটো আচলতে এটা ড্ৰুপ বা অষ্টিল ফলহে, ই প্ৰকৃত বাদাম নহয়।[16] আন ফলৰ দৰে ইয়াৰো তিনিটা স্তৰ থাকে: বহিস্তৰ, মধ্যস্তৰ আৰু অন্তস্তৰ। বহিস্তৰটো হ’ল ইয়াৰ মিহি বাহিৰৰ ছালখন। ইয়াৰ ৰং সাধাৰণতে হালধীয়া-সেউজীয়া বা হালধীয়া-মুগা হয়। মধ্যস্তৰটো আঁহেৰে গঠিত। ইয়াক নাৰিকলৰ আঁহ বোলা হয়। ইয়াৰ বহুতো পৰম্পৰাগত আৰু ব্যাৱসায়িক ব্যৱহাৰ আছে। বহিস্তৰ আৰু মধ্যস্তৰে মিলি নাৰিকলৰ "বাকলি" গঠন কৰে। আনহাতে অন্তস্তৰে নাৰিকলৰ টান "খোলাটো" গঠন কৰে। অন্তস্তৰটো প্ৰায় ৪ মিলিমিটাৰ ডাঠ হয়। ইয়াৰ শেষৰ অংশত তিনিটা স্পষ্ট অংকুৰণ ছিদ্ৰ (বীজদ্বাৰ) থাকে। ইয়াৰে দুটা ছিদ্ৰ বন্ধ হৈ থাকে (যাক "চকু" বুলি কোৱা হয়), আনহাতে এটা কাৰ্যক্ষম হৈ থাকে।[17][18]

অন্তস্তৰৰ ভিতৰৰ অংশটো ফোঁপোলা আৰু ইয়াত প্ৰায় ০.২ মিলিমিটাৰ ডাঠ এটা পাতল মুগা ৰঙৰ বীজ আৱৰণ থাকে। অন্তস্তৰটো প্ৰথম অৱস্থাত এবিধ জুলীয়া ভ্ৰূণপোষ (অৰ্থাৎ নাৰিকলৰ পানী) ৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে। এই তৰল পদাৰ্থবিধত কোষৰ কোনো সীমা নোহোৱাকৈ মাইট’ছিছ প্ৰক্ৰিয়াৰে বিভাজিত হোৱা বহুতো মুক্ত কোষকেন্দ্ৰ থাকে। বৃদ্ধি হৈ থকাৰ লগে লগে, শেষৰ মূৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি অন্তস্তৰৰ বেৰত ভ্ৰূণপোষৰ কোষীয় স্তৰ জমাব হ’বলৈ ধৰে আৰু ই প্ৰায় ১১ মিলিমিটাৰ পৰ্যন্ত ডাঠ হয়। এইবোৰে অৱশেষত খাব পৰা টান ভ্ৰূণপোষ ("নাৰিকলৰ শাহ") গঠন কৰে, যি সময়ৰ লগে লগে টান হৈ পৰে। সৰু চুঙাকৃতিৰ ভ্ৰূণটো কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰ ঠিক তলত থকা টান ভ্ৰূণপোষৰ ভিতৰত সোমাই থাকে। অংকুৰণৰ সময়ত ভ্ৰূণটোৱে কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰৰ ভিতৰত এটা হাউষ্ট'ৰিয়াম গঠন কৰে। ই পুলিটোক পুষ্টি যোগাবলৈ টান ভ্ৰূণপোষভাগ শোষণ কৰে।[17][19][20]

ফলবোৰৰ দুটা বিশেষ ৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়। বনৰীয়া niu kafa নাৰিকলৰ ফলবোৰ দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি ডাঠ আৰু ভ্ৰূণপোষৰ পৰিমাণ কম থাকে। ইয়াৰ ফলত ফলবোৰ পানীত বেছিকৈ ওপঙি থাকিব পাৰে, যিটো সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ অতি উপযোগী। আনহাতে কৃষি কৰা niu vai প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৱিকলবোৰ ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি পাতল, বেছি ভ্ৰূণপোষ আৰু প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকলৰ পানী থাকে।[21][22][13]

জাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটা পূৰঠ ফলৰ ওজন প্ৰায় ১.৪ কিলোগ্ৰাম হয়।[23][24] ইণ্ডোনেছিয়াৰ একবিংশ শতিকাৰ বিডো জাতৰ এটা ফলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৩.১৫৮ কিলোগ্ৰাম হয়।[15]

বাকলি আংশিকভাৱে গুচোৱা ফল, ইয়াৰ অন্তস্তৰৰ টান পাতল খোলা ( বাঁওফালে) আৰু বহিস্তৰৰ নাৰিকলৰ আঁহ (সোঁফালে) দেখা গৈছে

নাৰিকলবোৰ বাকলি নোহোৱাকৈ ৰপ্তানি কৰা হয়; আইভৰী ক’ষ্টৰ বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৫৭৫ গ্ৰাম হয়, আনহাতে ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৭০০ গ্ৰাম হয়।[25] নাৰিকল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহত ঘৰুৱাভাৱে বিক্ৰী কৰা নাৰিকলৰ সাধাৰণতে বাকলি গুচোৱা নহয়। অপূৰঠ নাৰিকলবোৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ৬ ৰপৰা ৮ মাহ) নাৰিকলৰ পানী আৰু কোমল জেলিৰ দৰে নাৰিকলৰ শাহৰ (যাক "ডাব নাৰিকল", "কেঁচা নাৰিকল" বা "পানী নাৰিকল" বুলি জনা যায়) বাবে বিক্ৰী কৰা হয়, য’ত ফলটোৰ প্ৰাকৃতিক ৰংটো চকুৰ বাবে বেছি আকৰ্ষণীয় হয়।[23][24]

অৱশ্যে ৰপ্তানিৰ বাবে বিক্ৰী কৰা সম্পূৰ্ণ পূৰঠ গোটেই নাৰিকলবোৰৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ১১ ৰপৰা ১৩ মাহ) পৰিবহণৰ বাবে ওজন আৰু আয়তন কমাবলৈ সাধাৰণতে বাকলি গুচাই লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত তিনিটা ছিদ্ৰ থকা নাৰিকলৰ উদং "খোলাটো" ওলাই পৰে, যিবোৰ ফুলৰ তিনিটা গৰ্ভপত্ৰৰ অৱশিষ্ট অংশ। যিবোৰ দেশত থলুৱাভাৱে নাৰিকল খেতি কৰা নহয়, সেইবোৰ দেশত এই ৰূপটো বেছি পৰিচিত। বাকলি গুচোৱা নাৰিকলবোৰ গ্ৰাহকৰ বাবে খোলিবলৈ সহজ হয়, কিন্তু ১২°C-১৫°C উষ্ণতাত ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ সময়সীমা প্ৰায় দুইৰপৰা তিনি সপ্তাহ বা ০°C-১.৫°C উষ্ণতাত ২ মাহলৈকে চুটি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, বাকলি থকা পূৰঠ নাৰিকল সাধাৰণ কোঠাৰ উষ্ণতাত তিনিৰপৰা পাঁচ মাহলৈকে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা যায়।[23][24]

শিপা

[সম্পাদনা কৰক]

প্লাম গছ কোনো মুখ্য শিপা বা শিপা নোম নাথাকে, কিন্তু ইয়াৰ এটা গুচ্ছ শিপা প্ৰণালী থাকে।[7] ই বহুতো পাতল শিপাৰে গঠিত যিবোৰ মাটিৰ উপৰিভাগৰ ওচৰত উদ্ভিদজোপাৰপৰা বাহিৰৰফালে বাঢ়ি যায়। সুস্থিৰতাৰ বাবে কেৱল কেইডালমান শিপাহে মাটিৰ গভীৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াক গুচ্ছ বা অপস্থানীয় শিপা প্ৰণালী বুলি জনা যায়, আৰু ই ঘাঁহ জাতীয় প্ৰজাতিৰ এটা বৈশিষ্ট্য। গছজোপাত ২,০০০–৪,০০০ ডাল অপস্থানীয় শিপা গজিব পাৰে, যাৰ প্ৰতিডালৰ ব্যাস প্ৰায় ১ চেণ্টিমিটাৰ হয়। গছজোপাই নতুন শিপা উৎপাদন কৰাৰ লগে লগে নষ্ট হৈ যোৱা শিপাবোৰ নিয়মিতভাৱে সলনি হৈ থাকে।[26]

শ্ৰেণীবিভাজন

[সম্পাদনা কৰক]

শ্ৰেণীবিভাজনৰ ইতিহাস

[সম্পাদনা কৰক]

ছুইডেনৰ উদ্ভিদবিজ্ঞানী তথা শ্ৰেণীবিভাজনবিদ কেৰ'লাছ লিনিয়াছে ১৭৫৩ চনত তেওঁৰ 'স্পেচিছ প্লেণ্টাৰাম' (Species Plantarum) নামৰ কিতাপখনত Cocos nucifera প্ৰজাতিটোৰ আনুষ্ঠানিক বিৱৰণ দিছিল।[27] এই নামটো উদ্ভিদ বিজ্ঞানীসকলে গ্ৰহণ কৰিছে।[1] ১৭৬৮ চনত ইংৰাজ উদ্ভিদবিজ্ঞানী ফিলিপ মিলাৰে তেওঁৰ 'দ্য গাৰ্ডেনাৰ্ছ ডিকচনেৰী' (The Gardeners Dictionary) নামৰ কিতাপখনত এই উদ্ভিদজোপাক Palma cocos বুলি পুনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, যিটো নাম বৰ্তমান এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।[28][1] ১৮৯১ চনত জাৰ্মান উদ্ভিদবিজ্ঞানী অট’ কুণ্টজেই তেওঁৰ 'ৰেভিচিঅ’ জেনেৰাম প্লেণ্টাৰাম' (Revisio Generum Plantarum) ত ইয়াক Calappa nucifera নাম দিছিল, ইয়াকো এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।[29][1]

ব্যুৎপত্তি

[সম্পাদনা কৰক]

গণগত নাম Cocos আৰু ইয়াৰ সাধাৰণ নামটো ১৬ শতিকাৰ পৰ্তুগীজ শব্দ 'ক’ক’' (coco) ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'মূৰ' বা 'লাওখোলা'। নাৰিকলৰ খোলাটোত থকা তিনিটা দাগ বা ছিদ্ৰই এটা মুখৰ আকৃতিৰ আভাস দিয়ে বাবেই ইয়াক এই নাম দিয়া হৈছিল।[30][31][32][33] ১৫২১ চনত পৰ্তুগীজ আৰু স্পেনিছ অন্বেষণকাৰীসকলে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপবাসীসকলৰ সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰৰপৰা এই নামটো আহিছে। নাৰিকলৰ খোলাটোৱে তেওঁলোকক পৰ্তুগীজ লোককথাত বৰ্ণিত 'ক’ক’' বা 'কোকা' নামৰ ভূতলৈ মনত পেলাই দিছিল।[33][34] পশ্চিমীয়া দেশবোৰত এই ফলটোক প্ৰথমতে 'নাক্স ইণ্ডিকা' (nux indica) বুলি কোৱা হৈছিল। ১২৮০ চনত সুমাট্ৰাত থকাৰ সময়ত মাৰ্ক’ প’ল’ৱে এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা শব্দটো সেই সময়ৰ আৰবী নাম جوز هندي (jawz hindī) ৰ অনুবাদ আছিল, যাৰ অৰ্থ 'ভাৰতীয় বাদাম'।[6] ১৫১০ চনত প্ৰকাশিত লুডোভিকো ডি ভাৰ্থেমাৰ 'ইটিনেৰেৰিঅ’’ (Itinerario) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ 'হৰ্টাচ ইণ্ডিকাচ মালাবাৰিকাচ' ত নাৰিকলৰ বিতং বিৱৰণ পোৱা যায়। তাত ইয়াৰ তামিল/মালায়ালম নাম 'থেংগা' (Thenga) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।[35]

প্ৰজাতিগত নাম nucifera ৰ অৰ্থ হ’ল "বাদাম ধাৰণ কৰা।" ই লেটিন শব্দ nux (বাদাম) আৰু fera (ধাৰণ কৰা) ৰপৰা আহিছে।[36]

উৎপত্তি

[সম্পাদনা কৰক]

জীৱাশ্মৰ ইতিহাস

[সম্পাদনা কৰক]
সৰু ক’লা পৰি যোৱা জীৱাশ্ম
নিউজিলেণ্ডৰ মায়’চিন যুগৰ জীৱাশ্ম Cocos zeylandica। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় এটা ষ্ট্ৰবেৰীৰ সমান আৰু ই ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল।

নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মৰ এক বৃহৎ অংশ বিশ্বৰ মাত্ৰ দুটা অঞ্চলৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল দুটা হ’ল নিউজিলেণ্ড আৰু পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় ভাৰত। অৱশ্যে নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মসমূহ এতিয়াও অনুমাণিক হৈয়েই আছে। কাৰণ এইবোৰ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰাটো কঠিন।[14] আটাইতকৈ পুৰণি নাৰিকল সদৃশ উদ্ধাৰ হোৱা জীৱাশ্মবিধ আছিল Cocos zeylandica। ই সৰু ফল থকা এবিধ জীৱাশ্ম প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ × ১.২ৰপৰা ২.৫চেণ্টিমিটাৰ আছিল। এই জীৱাশ্মবিধ নিউজিলেণ্ডৰ মায়’চিন যুগৰ (প্ৰায় ২৩ ৰপৰা ৫.৩ নিযুত বছৰ পূৰ্বে) আছিল। তেতিয়াৰপৰা নিউজিলেণ্ডত ইঅ'চিন, অলিগ’চিন আৰু সম্ভৱতঃ হ’ল’চিন যুগৰ অনিশ্চিত সম্পৰ্ক থকা অনুৰূপ ফলৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে।[14][37] পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় ভাৰতৰ ডেক্কান ট্ৰেপছত নাৰিকল সদৃশ ফল, পাত আৰু কাণ্ডৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত Palmoxylon sundaran, Palmoxylon insignae আৰু Palmocarpon cocoides ৰ দৰে মৰ্ফ’টাক্সাবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। নাৰিকল সদৃশ ফলৰ জীৱাশ্মৰ ভিতৰত Cocos intertrappeansis, Cocos pantii আৰু Cocos sahnii অন্যতম। ইয়াৰে কিছুমানক সাময়িকভাৱে আধুনিক C.  nucifera বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত C.  palaeonucifera আৰু C.  binoriensis নামৰ দুটা নমুনা অন্যতম। এই দুয়োটাকে লেখকসকলে প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ মাষ্ট্ৰিকটিয়ান–দানিয়ান যুগৰ (৭০ ৰপৰা ৬২ নিযুত বছৰ আগৰ) বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। C.  binoriensis ক C.  nucifera ৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱাশ্ম বুলি দাবী কৰা হৈছে।[38][14][39]

মাত্ৰ আন দুটা অঞ্চলৰপৰা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে। সেই অঞ্চল দুটা হ’ল অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু কলম্বিয়া। অষ্ট্ৰেলিয়াত চিঞ্চিলা ছেণ্ড ফৰ্মেশ্যনৰপৰা ১০ x ৯.৫ চেণ্টিমিটীৰ জোখৰ এটা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সময়সীমা একেবাৰে শেষৰ প্লাইঅ'চিন বা প্ৰাৰম্ভিক প্লেীষ্ট’চিন যুগৰ বুলি ধৰা হৈছে। ৰিগবীয়ে (১৯৯৫) ইয়াৰ আকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক আধুনিক Cocos nucifera ৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।[38][14] কলম্বিয়াত মধ্যৰপৰা শেষ পেলিঅ’চিন যুগৰ চেৰেজোন ফৰ্মেশ্যনৰপৰা এটা নাৰিকল সদৃশ ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে জীৱাশ্ম হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত ফলটো চেপেটা হৈ পৰিছিল। সেইবাবে ইয়াত Cocoseae জনজাতিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তিনিটা ছিদ্ৰ আছিলনে নাই তায় নিৰ্ণয় কৰাটো সম্ভৱ নাছিল। তথাপি এটা অধ্যয়নে ফলটোৰ আকাৰ আৰু খাঁজকাটি থকা আকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক Cocos গণৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।[40]

বংশবৃত্তগত ইতিহাস

[সম্পাদনা কৰক]

২০১৬ চনৰ তাল গছৰ এটা আণৱিক বংশবৃত্তগত বিশ্লেষণে Cocos গণক Cocoseae জনজাতিৰ ভিতৰত স্থান দিছে:[41]

Cocoseae

মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কঁটকীয়া পাম Bactris

মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ Elaeis oleifera (আমেৰিকান তেল পাম)


মাদাগাস্কাৰৰ Beccariophoenix madagascariensis

মাদাগাস্কাৰৰ Voanioala gerardii (বৰ্ষাৰণ্যৰ নাৰিকল)

দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ Jubaeopsis


মধ্য চিলীৰ Jubaea chilensis (চিলিয়ান ৱাইন প্লাম)

দক্ষিণ আমেৰিকাৰ Butia


মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কাঁট নোহোৱা পাম Attalea




উত্তৰ এণ্ডিজৰ Parajubaea পাম

দক্ষিণ আমেৰিকাৰ সহবাসী পাম Allagoptera

Cocos nucifera (নাৰিকল গছ)

দক্ষিণ আমেৰিকাৰ Syagrus পাম








মানৱ বিস্তাৰ

[সম্পাদনা কৰক]
কেটা মাৰান বা দ্বি-কাণ্ডযুক্ত নাৱে অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলক ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ দ্বীপসমূহ উপনিৱেশ কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সময়ত নাৰিকলৰ বিস্তাৰ ঘটাইছিল।[42][43][44]

জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়।[45][26][46][47] ইয়াৰ খেতি আৰু বিস্তাৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁলোকে নিজৰ বসতিস্থলৰ দ্বীপবোৰলৈ নাৱেৰে নাৰিকল কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল।[46][47][48][49] ভাষাতাত্ত্বিক, প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু জিনীয় প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে অষ্ট্ৰনেচীয় সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ ৰপৰা ১৫০০) দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ খেতি কৰিছিল।[50][47][46][51] বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ ওপৰত আধাৰিত ড্ৰিফ্ট মডেলসমূহে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলবোৰ কোনো সহায় নোহোৱাকৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ পাৰ হৈ ওপঙি যাব নোৱাৰিলেহেঁতেন। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এই বিস্তাৰত মানুহৰ সহায় আছিল।[52]

ইণ্ডো-আটলাণ্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ উপ-সংখ্যাৰ ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু ইহঁতৰ জিনীয় গঠন[47]
ভাৰতীয় উপমহাদেশ আৰু দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মূল বৈচিত্ৰ্যৰ কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা নাৰিকলৰ অনুমাণিক ঐতিহাসিক পৰিচয়[47][13][49]

নাৰিকলক দুটা উপ-জনসংখ্যাত ভাগ কৰা হৈছে। এটা হ’ল দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোট আৰু আনটো হ’ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ দক্ষিণ অংশৰ ইণ্ডো-আটলাণ্টিক গোট। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোটটো স্পষ্টভাৱে পোহনীয়া কৰা জাত। ইহঁত চাপৰ হয়, স্ব-পৰাগযোগ ঘটে আৰু ইহঁতৰ niu vai ফলত বাকলিতকৈ শাহৰ অনুপাত বেছি থাকে। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ বিতৰণ অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে বসতি স্থাপন কৰা অঞ্চলসমূহৰ সৈতে খাপ খায়, বিশেষকৈ মাদাগাস্কাৰ। এই দ্বীপটোৰ নাৰিকলবোৰত দুয়োটা উপ-জনসংখ্যাৰ জিনীয় মিশ্ৰণ দেখা যায়। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে তাত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ সৈতে বংশবৃদ্ধি কৰিছিল।[47][48] যদিও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ ৰপৰা ৫০০ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই ইংগিত দিয়ে যে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল পৰৱৰ্তী সময়ত দ্ৰাবিড় লোকসকলে স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰিছিল, কেৱল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলতহে চাপৰ প্ৰকৃতি, স্ব-পৰাগযোগ আৰু ঘূৰণীয়া ফলৰ দৰে স্পষ্ট পোহনীয়া লক্ষণ দেখা যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলত পূৰ্বপুৰুষৰ লক্ষণ যেনে ওখ প্ৰকৃতি আৰু দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় ফল দেখা যায়।[50][47][46][51]

জিনীয় অধ্যয়নে কলম্বিয়াৰ পূৰ্বৰ যুগত পানামাত নাৰিকলৰ জনসংখ্যা থকাটো নিশ্চিত কৰিছে। অৱশ্যে ই তাত থলুৱা উদ্ভিদ নহয় আৰু ফাউণ্ডাৰ ইফেক্টৰ ফলত হোৱা জিনীয় বটলনেক প্ৰদৰ্শন কৰে। আমেৰিকা মহাদেশৰ নাৰিকলবোৰ ফিলিপাইনছৰ নাৰিকলৰ সৈতে আটাইতকৈ বেছি সম্পৰ্কিত। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নাৰিকলবোৰ সাগৰীয় সোঁতৰ দৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে অহা নাছিল। বৰঞ্চ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ চনৰপৰাই প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে আমেৰিকালৈ লৈ গৈছিল।[46][49][53] ঔপনিৱেশিক যুগত, ১৬ শতিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি স্পেনিছ ইষ্ট ইণ্ডিজৰপৰা মণিলা গেলিয়নৰ জৰিয়তে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকল মেক্সিকোত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, আৰৱ আৰু পাৰ্চী ব্যৱসায়ীসকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল পূব আফ্ৰিকাৰ উপকূললৈ বিস্তাৰিত কৰিছিল। ১৬ শতিকাৰপৰা পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাৰ উপনিৱেশৰপৰা ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল আটলাণ্টিক মহাসাগৰত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। প্ৰথমে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ উপকূললৈ আৰু তাৰ পিছত কেৰিবিয়ান আৰু ব্ৰাজিললৈ ইয়াক লৈ যোৱা হৈছিল।[47]

কৃষিকৰণ

[সম্পাদনা কৰক]

নাৰিকলক বহলভাৱে দুটা ফলৰ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। এটা হ’ল ডাঠ বাকলি আৰুকোণীয়া ফল থকা পূৰ্বপুৰুষৰ niu kafa ৰূপ আৰু আনটো হ’ল পাতল বাকলি, ঘূৰণীয়া ফল আৰু অধিক ভ্ৰূণপোষ বা শাহ থকা niu vai ৰূপ। এই শব্দবোৰ চামোগান ভাষাৰ।[47][21][54]

niu kafa ৰূপটো হ’ল বন্য পূৰ্বপুৰুষৰ প্ৰকাৰ। ইয়াৰ বীজটো সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ডাঠ বাকলি থাকে। সাগৰত ওপঙি থকাত সহায় কৰিবলৈ ইয়াৰ আকৃতিকোণীয়া আৰু বেছি খাঁজকাটি থকা হয়। ই ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ প্ৰধান ৰূপ।[21][47] অৱশ্যে ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণত ৰছীৰ উৎস হিচাপে অষ্ট্ৰনেচীয় বস্তুগত সংস্কৃতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱা নাৰিকলৰ আঁহ উৎপাদনৰ বাবে কিছু পৰিমাণে ডাঠ বাকলি থকা ফল নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।[50]

niu vai ৰূপটো হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলত প্ৰধানকৈ থকা পোহনীয়া ৰূপ। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইহঁতৰ ডাঙৰ ভ্ৰূণপোষ-বাকলিৰ অনুপাত আৰু অধিক নাৰিকলৰ পানীৰ পৰিমাণৰ বাবে ইহঁতক কৃত্ৰিমভাৱে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ বাবে খাদ্য আৰু পানীৰ সংৰক্ষণ হিচাপে ইহঁত অধিক উপযোগী হৈ পৰিছিল। এই ঘূৰণীয়া, পাতল বাকলি থকা ফলটোৰ কম ওপঙি থকা ক্ষমতা আৰু অধিক ভংগুৰতাই কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাছিল। কাৰণ মানুহে ইয়াক বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰু খেতিপথাৰত ৰুবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।[21][22] বিচমাৰ্ক দ্বীপপুঞ্জৰ চেইণ্ট মেথিয়াছ দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত Niu vai অন্তস্তৰৰ টুকুৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই টুকুৰাবোৰ প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ পুৰণি। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে অষ্ট্ৰনেচীয় লাপিটা লোকসকলে ইতিমধ্যে নাৰিকলৰ খেতি আৰু কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰিছিল।[50]

নাৰিকল গছক ইয়াৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বহলভাৱে দুটা সাধাৰণ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি: "ওখ" (var. typica) আৰু "চাপৰ" (var. nana) জাত।[55] এই দুয়োটা গোট জিনীয়ভাৱে সুকীয়া। চাপৰ জাতটোৱে আলংকাৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু সোনকালে অংকুৰণ তথা ফল ধৰাৰ বাবে অধিক মাত্ৰাত কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন প্ৰদৰ্শন কৰে।[54][56] ওখ জাতটোত পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। আনহাতে চাপৰ পাম গছবোৰ স্ব-পৰাগযোগী হয়। ইয়াৰ ফলত ওখ গোটটোৰ ভিতৰত বহু পৰিমাণে জিনীয় বৈচিত্ৰ্য দেখা যায়।[57]

অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ওখ জাতবোৰৰ বিপৰীতে চাপৰ নাৰিকলৰ জাতবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে খেতি কৰা হয়।[58][57] চাপৰ নাৰিকলবোৰে তেৰটা জিনীয় মাৰ্কাৰৰ ভিতৰত তিনিটা ভাগ-বতৰা কৰে (যিটো ওখ জাতত বিৰল)। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে ইহঁত সম্ভৱতঃ এটা পোহনীয়া কৰা জনসংখ্যাৰপৰা উৎপন্ন হৈছে। ফিলিপাইন আৰু মালয়ৰ চাপৰ নাৰিকলবোৰ সোনকালেই দুটা সুকীয়া প্ৰকাৰত বিভক্ত হৈছিল। নতুন অঞ্চলত প্ৰৱৰ্তন কৰিলে ইহঁত সাধাৰণতে জিনীয়ভাৱে পৃথক হৈ থাকে। এনে প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত বহুতো চাপৰ জাত বিকশিত হৈছিল, যিবোৰে ওখ জাতৰ সৈতে বৰ্ণসংকৰণ কৰিছিল। চাপৰ জাতবোৰৰ উৎপত্তি স্থান হ’ল দক্ষিণ-পূব এছিয়া। ইয়াত থকা ওখ জাতবোৰ জিনীয়ভাৱে চাপৰ নাৰিকলৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে।[47][59][58][57]

ওখ আৰু চাপৰ জাতৰ জিন’ম ক্ৰমবিন্যাসে প্ৰকাশ কৰিছে যে ইহঁত ২ ৰপৰা ৮ নিযুত বছৰ পূৰ্বে পৃথক হৈছিল। উদ্ভিদৰ হৰমন জিবাৰলিনৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ জিনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত চাপৰ জাতটোৰ সৃষ্টি হৈছিল।[60]

আন এক পূৰ্ৰপুৰুষৰ জাত হৈছে পলিনেশিয়াৰ niu leka (যাক "কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ" বুলি কোৱা হয়)। যদিও ই চাপৰ নাৰিকলৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ (লেহেমীয়া বৃদ্ধিকে ধৰি), ই জিনীয়ভাৱে সুকীয়া আৰু ইয়াক স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ টংগাত। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অন্যান্য দ্বীপতো niu leka ৰ অন্যান্য জাত থাকিব পাৰে। ইয়াৰে কিছুমান সম্ভৱতঃ কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ চাপৰপ্ৰকাৰৰ উন্নত বৰ্ণসংকৰৰ বংশধৰ।[59][58]

বিতৰণ আৰু আৱাসস্থল

[সম্পাদনা কৰক]

মানুহৰ খেতি আৰু বিস্তাৰৰ বাবে নাৰিকলৰ একপ্ৰকাৰৰ বিশ্বব্যাপী বিতৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ মূল বিতৰণ আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু মেলালেনিয়া অঞ্চলত।[45]

নাৰিকল গছ বালিচহীয়া মাটিত ভালদৰে বাঢ়ি আহে আৰু ই অতিমাত্ৰা লৱণাক্ততা সহ্য কৰিব পাৰে। ই প্ৰচুৰ সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু বছৰি ১৫০০ মিমিৰপৰা ২৫০০ মিমিৰ ভিতৰত নিয়মীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল পছন্দ কৰে। ই ৬০% তকৈ অধিক আৰ্দ্ৰতা পছন্দ কৰে। যদি বৰষুণ ইয়াতকৈ কম হয়, ইয়াৰ শিপাই মাটিৰ পানীৰ স্তৰ স্পৰ্শ কৰিব পাৰিলে ই জীয়াই থাকিব পাৰে। কিন্তু ই পানী জমা হৈ থকাটো সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা ৬০০ মিটাৰ (২,০০০ ফুট) উচ্চতালৈকে ই বৃদ্ধি পায়। ই ভিতৰুৱা অঞ্চলৰ বালিচহীয়া মাটিত এমাহ আৰু গধুৰ মাটিত তিনিমাহ পৰ্যন্ত খৰাং বতৰ সহ্য কৰিব পাৰে। কিন্তু মাটিৰ পানী নিষ্কাষণ ব্যৱস্থা ভাল হ’ব লাগিব। ই ৪.৫ ৰপৰা ৮ পিএইচ (pH) যুক্ত মাটিত গজে (পিছৰটো প্ৰবাল এটোলত হয়)। কিন্তু ই ৫.৫ ৰপৰা ৭ পিএইচ পৰিসৰ বেছি পছন্দ কৰে। ছাঁ পৰিলে ইয়াৰ বৃদ্ধি গুৰুতৰভাৱে সীমিত হয়। যদি ইয়াৰ শিপা প্ৰণালী ভালদৰে বিকশিত হয়, তেন্তে ই ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে তীব্ৰ বতাহকো প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে।[61]

বনৰীয়া নাৰিকল কেৱল উপকূলীয় অঞ্চলৰ বালিচহীয়া আৰু লৱণাক্ত মাটিতেই সীমাবদ্ধ থাকে। ইয়াৰ ফল সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ উপযোগী। বীজ কঢ়িয়াই নিবলৈ আৰু পুলি ৰুবলৈ মানুহৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱাকৈ নাৰিকল ভিতৰুৱা অঞ্চলত উপনীত হ’ব নোৱাৰে।[62]

কৃষি বা খেতি কাৰ্য

[সম্পাদনা কৰক]
ভানুৱাটুৰ এফেটে দ্বীপত থকা এটা নাৰিকলৰ বাগিছা

নাৰিকল গছ সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত খেতি কৰা হয়। ভালদৰে বাঢ়িবলৈ আৰু ফল ধৰিবলৈ ইহঁতক গোটেই বছৰ ধৰি উষ্মতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰয়োজন হয়। খৰাং জলবায়ুত নাৰিকল গছ বৰ্তি থকাটো কঠিন আৰু সঘনাই পানী যোগান নোহোৱাকৈ ই তাত বাঢ়িব নোৱাৰে। খৰাং পৰিস্থিতিত ইয়াৰ নতুন পাতবোৰ ভালদৰে মেল নাখায়, পুৰণি পাতবোৰ শুকাই যাব পাৰে আৰু ফলবোৰ সৰি পৰিব পাৰে।[61]

ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যাপক খেতিৰ বাবে মেংগ্ৰোভ বনৰ দৰে কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থল বিপন্ন হৈ পৰিছে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এনে ক্ষতিৰ এটা উদাহৰণ হ’ল য়ুকাতানৰ পেটেনচ মেংগ্ৰোভ।[63] আন গছৰ তুলনাত নাৰিকল গছৰ এটা অনন্য বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াক সাগৰৰ পানীৰেও জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।[64]

কীট-পতংগ আৰু ৰোগ

[সম্পাদনা কৰক]
ফাইট’প্লাজমা ৰোগৰ বাবে মৰহি যোৱা এজোপা নাৰিকল গছ

নাৰিকল গছ ফাইট’প্লাজমা (phytoplasma)জনিত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগৰ (lethal yellowing) প্ৰতি সংবেদনশীল। এই ৰোগে আফ্ৰিকা, ভাৰত, মেক্সিকো, কেৰিবিয়ান আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ বাগিছাসমূহক প্ৰভাবিত কৰে।[65]

নাৰিকল গছ বহুতো লেপিড’প্টেৰা (পখিলা আৰু মথ) প্ৰজাতিৰ পলু (larvae) ৰদ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এইবোৰে পাত খাই জীয়াই থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত আফ্ৰিকান আৰ্মীৱৰ্ম (Spodoptera exempta) আৰু Batrachedra প্ৰজাতি যেনে: B.  arenosella, B.  atriloqua (কেৱল নাৰিকল গছ খায়), B.  mathesoni (কেৱল নাৰিকল গছ খায়) আৰু B.  nuciferae অন্যতম।[66]

নাৰিকলৰ পাত খোৱা বিটল পোক Brontispa longissima ই কুমলীয়া পাতবোৰ খায়। ই পুলি আৰু পূৰঠ নাৰিকল গছ দুয়োটাকে নষ্ট কৰে। ২০০৭ চনত ফিলিপাইনছে এই কীটৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু প্ৰায় ৩৫ লাখ কৃষকৰ জীৱিকা জড়িত হৈ থকা নাৰিকল উদ্যোগটোক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ মেট্ৰ’ মণিলা আৰু ২৬খন প্ৰদেশত কোৱাৰেণ্টাইন জাৰি কৰিছিল।[67]

নাৰিকলৰ ফলবোৰ এবিধ ভেঁকুৰ বা মকৰা সদৃশ কীটৰ (Aceria guerreronis)দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। এই কীটে নাৰিকল বাগিছাসমূহ আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত উৎপাদনৰ ৬০% পৰ্যন্ত অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ’ব পাৰে।[68] অপূৰঠ বীজবোৰো ইয়াৰ পলুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।[69] ৰাসায়নিক নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভৱ যদিও ইয়াক সঘনাই প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে খৰচ, পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীত কীটনাশকৰ অৱশিষ্ট ৰৈ যোৱাৰ আশংকাত ই কাৰ্যক্ষম নহয়।[70]

জাতসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
শ্ৰীলংকাৰ এবিধ চুটি জাতৰ নাৰিকল যাকে কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) বুলি জনা যায়

নাৰিকলৰ বহুতো ব্যাৱসায়িক আৰু পৰম্পৰাগত জাত আছে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ওখ, চাপৰ আৰু বৰ্ণসংকৰ (ওখ আৰু চাপৰৰ মিশ্ৰণ) জাতত শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি।[71] এই জাতবোৰ প্ৰায়ে আঞ্চলিক হয়, যেনে চেলন টল, জামাইকা টল, জাভা টল আৰু মালয়ান টল।[6]

প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ চাপৰ জাতবোৰ প্ৰাচীন কালৰেপৰা অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে খেতি কৰি আহিছে। এই জাতবোৰ লেহেমীয়া বৃদ্ধি, মিঠা নাৰিকলৰ পানী আৰু প্ৰায়ে উজ্জ্বল ৰঙৰ ফলৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।[59] চাপৰ জাতবোৰৰ ভিতৰত ড্ৱাৰ্ফ গ্ৰীণ (সেউজীয়া চাপৰ) আৰু ড্ৱাৰ্ফ অৰেঞ্জ (কমলা চাপৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত।[6]

বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যেৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নাৰিকলৰ জাতসমূহ নিৰ্বাচন কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) হ’ল শ্ৰীলংকাৰ এবিধ জাত, য’ত শৰ্কৰাৰ পৰিমাণ তুলনামূলকভাৱে কম থাকে। আনহাতে মাকাপুন’ (Macapuno) জাতৰ নাৰিকলত কোমল জেলিৰ দৰে শাহ থাকে, যিয়ে ফলটোৰ সমগ্ৰ কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰটো পূৰণ কৰি ৰাখে। ইয়াক মিঠা মিঠাই তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[72][73]

মাইপান নাৰিকল (Maypan) এবিধ এফ১ বৰ্ণসংকৰ (F1 hybrid) জাত। ১৯৭০-ৰ দশকত জামাইকাত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ এই জাতটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।[74][75] অৱশ্যে অতি সোনকালেই মাইপান জাতৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়া সম্ভৱতঃ ১৯৮০-ৰ দশকৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০০০ চনৰ ভিতৰত ই সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হয়।[76][77] নাৰিকলৰ আন কিছুমান জাতৰ মাইক্ৰ’ছেটেলাইটত থকা এলিল (alleles)ৰ বাবে হালধীয়া পৰা ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাকৃতিক শস্যৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'ভানুৱাটু টল' আৰু 'শ্ৰীলংকা গ্ৰীণ ড্ৱাৰ্ফ' আটাইতকৈ বেছি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাসম্পন্ন জাত। আনহাতে 'ৱেষ্ট আফ্ৰিকান টল' জাতটো এই ৰোগৰ প্ৰতি আটাইতকৈ বেছি সংবেদনশীল।[78][79][80]

প্ৰজাতি সংবৰ্ধন

[সম্পাদনা কৰক]

নাৰিকলৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত উদ্ভিদ প্ৰজনন ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত। কাৰণ অতিৰিক্ত জিনীয় বৈচিত্ৰ্য যোগান ধৰিবলৈ কোনো বন্য নাৰিকলৰ প্ৰজাতি নাই। ইয়াৰ উপৰি, ইয়াৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়, ইয়াত উচ্চ মাত্ৰাত বিষমযুগ্মতা (heterozygosity) থাকে, বৰ্ণসংকৰণৰ বাবে কৰা কৃত্ৰিম পৰাগযোগৰপৰা মাত্ৰ কেইটামানহে বীজ পোৱা যায় আৰু আংগিক প্ৰজনন (ক্ল’নিং) প্ৰক্ৰিয়াটো বিশ্বাসযোগ্য নহয়। নাৰিকল প্ৰজননৰ উদ্দেশ্যসমূহৰ ভিতৰত ক’প্ৰা বা শুকান শাহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, মাইকী ফুলৰ উৎপাদন, তেলৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীৰ সুগন্ধি, ভ্ৰূণপোষৰ কোমলতা আৰু মিঠা ভাব, খৰাং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা, শিপা ওলোৱা ৰোগৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু এৰিঅ’ফাইড মকৰা বা কীটৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।[81]

বৰ্ণসংকৰ বা হাইব্ৰীড জাতবোৰে অন্যান্য জাতৰ তুলনাত অধিক উৎপাদন আৰু খৰতকীয়া ফল ধৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পানীৰ গুণগত মানৰ বাবে এই ফলবোৰে বজাৰত কম আদৰ পায়। নাৰিকলৰ পানীৰ বজাৰখনৰ বাবে বৰ্ণসংকৰ জাততকৈ অধিক উন্নত পানীৰ গুণগত মান যোগান ধৰিবলৈ চাপৰ নাৰিকলৰ ভিতৰতে অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰজাতিৰ ক্ৰছিং বা সংবৰ্ধন (একেলগে প্ৰজনন কৰা চাপৰ নাৰিকল) পৰীক্ষা কৰি চোৱা হৈছে।[82]

ফল সংগ্ৰহ কৰা

[সম্পাদনা কৰক]
ফল চপোৱা পদ্ধতিসমূহ
বাঁওফালে: কাণ্ডত কটা খাঁজ ব্যৱহাৰ কৰি গছত উঠা, ফিলিপাইনছ
মাজত: ৰছী আৰু কপিকল ব্যৱহাৰ কৰি, মেক্সিকো
সোঁফালে: গোৰোহাৰ চাৰিওফালে কাপোৰৰ গাঁথি লৈ গছত উঠা, মালদ্বীপ

নাৰিকল চপোৱাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পদ্ধতি দুটা হ’ল— গছত উঠি[83] আৰু দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি।[84]

গছত উঠা পদ্ধতিটো বেছি ব্যাপক, কিন্তু ই অধিক বিপজ্জনক আৰু ইয়াৰ বাবে দক্ষ শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়।[83] বেছিভাগ দেশতে হাতেৰে গছত উঠাটো পৰম্পৰাগত পদ্ধতি। ইয়াৰ বাবে ভৰিৰে কাণ্ডত চাপ প্ৰয়োগ কৰা এক বিশেষ ভংগিমাৰ প্ৰয়োজন হয়। নাৰিকল বাগিছাত নিয়োজিত শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে পেশী আৰু কশেৰুকাৰ বিকাৰত আক্ৰান্ত হয়। ইয়াৰ উপৰি ওপৰৰপৰা পৰি আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বা মৃত্যু হোৱাৰ আশংকাও থাকে।[85][86][87] সুৰক্ষাৰ বাবে ফিলিপাইন আৰু গুৱামৰ নাৰিকল শ্ৰমিকে কঁকালত ৰছীৰে বন্ধা এখন বিশেষ ছুৰী (ব’ল’ ছুৰী) ব্যৱহাৰ কৰি গছৰ কাণ্ডত নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত খাঁজ কাটি লয়। ই গছৰ কাণ্ডটোক এখন জখলাৰ দৰে কৰি তোলে। অৱশ্যে ই গছৰপৰা পোৱা কাঠৰ মূল্য হ্ৰাস কৰে আৰু গছজোপাত বীজাণুৰ সংক্ৰমণ ঘটিব পাৰে।[88][83][89] গছত উঠাটো সহজ কৰাৰ আন আন পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত কপিকল আৰু ৰছীৰ ব্যৱহাৰ, হাত বা ভৰি দুয়োটাতে লতা, ৰছী বা কাপোৰ বান্ধি লোৱা, ভৰি বা ভৰিৰ তলুৱাত লোৰ কাঁট লগোৱা বা ৰছীৰে কাণ্ডত নাৰিকলৰ বাকলি বান্ধি লোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।[90]

ফিলিপাইনৰ এজন শ্ৰমিকে কটা ফুলৰ ঠাৰিৰপৰা নাৰিকলৰ মিঠা ৰস সংগ্ৰহ কৰি তালৰ মদ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ বাঁহৰ সাঁকোৰ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছে

লৰু বা বাঁহৰ পদ্ধতিটোত এটা দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাৰ মূৰত এটা কাটিব পৰা সঁজুলি লগোৱা থাকে। ফিলিপাইনত এই পৰম্পৰাগত সঁজুলিটোক 'হালাবাচ' (halabas) বুলি কোৱা হয়। ই এটা দীঘল বাঁহৰ মূৰত কাঁচিৰ দৰে ব্লেড লগাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও ই গছত উঠাতকেই নিৰাপদ আৰু দ্ৰুত, ই শ্ৰমিকসকলক নাৰিকল গছৰ শীৰ্ষ অংশ পৰীক্ষা কৰা আৰু কীট-পতংগ তথা ৰোগৰপৰা পৰিষ্কাৰ কৰাৰ সুযোগ নিদিয়ে।[84]

আধুনিক পদ্ধতিত ট্ৰেক্টৰ বা জখলাৰ ওপৰত সংস্থাপিত হাইড্ৰলিক লিফ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[91] ভাৰত, শ্ৰীলংকা আৰু মালয়েছিয়াত যান্ত্ৰিক নাৰিকল গছত উঠা সঁজুলি আৰু ৰবট বিকশিত কৰা হৈছে।[92][93][94][90] 'ক’ক’নাট মেচিউৰিটি ডিটেকচন প্ৰজেক্ট'ত ছবি আৰু মেচিন লাৰ্নিং ব্যৱহাৰ কৰি চপোৱাৰ বাবে সাজু হোৱা পূৰঠ নাৰিকলৰ থোকসমূহ চিনাক্ত কৰা হয়।[95]

মালয়েছিয়াত নাৰিকল চপাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়া এটা গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ

ফিলিপাইনৰ নাৰিকল বাগিছাসমূহত গছৰ ওপৰৰ অংশসমূহ পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰা বাঁহৰ সাঁকো আৰু জখলাৰ এটা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ আৰু তালৰ মদ উৎপাদনৰ বাবে নাৰিকলৰ ৰস (ফল নহয়) সংগ্ৰহ কৰা হয়। [96][91] আন কিছুমান অঞ্চলত, যেনে পাপুয়া নিউ গিনিত, নাৰিকলবোৰ মাটিত সৰি পৰিলে কেৱল বুটলি সংগ্ৰহ কৰা হয়।[83]

থাইলেণ্ড আৰু মালয়েছিয়াৰ কিছুমান নাৰিকল কৃষকে নাৰিকল চপাবলৈ গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ ব্যৱহাৰ কৰে।[97] থাইলেণ্ডত নাৰিকল ছিঙিবলৈ ইহঁতক প্ৰায় ৪০০ বছৰ ধৰি পুহি প্ৰশিক্ষণ দি অহা হৈছে।[98][99][100] দক্ষিণ থাইলেণ্ড আৰু মালয়েছিয়াৰ কেলান্তান ৰাজ্যত গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয় এতিয়াও বৰ্তি আছে।[97] ২০১৯ চনত পশু অধিকাৰ সুৰক্ষা সংস্থা 'পেলপ ফৰ দি এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলচ' (PETA) এ থাইলেণ্ডৰ এই প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।[91]

নাৰিকল উৎপাদন (বাকলিৰ সৈতে)
২০২৪, নিযুত টন
 ইণ্ডোনেছিয়া১৮.০
 ভাৰত১৪.৭
 ফিলিপাইন১৪.৫
 ব্ৰাজিল৩.২
 শ্ৰীলংকা১.৮
বিশ্ব৬৫.৫
উৎস: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ FAOSTAT[101]

উৎপাদন

[সম্পাদনা কৰক]

২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত টন নাৰিকল (বাকলিৰ সৈতে) উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইণ্ডোনেছিয়া, ভাৰত আৰু ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৭২% অংশ দখল কৰি শীৰ্ষস্থানত আছিল (তালিকা চাওক)।

ভাৰতৰ মুঠ উৎপাদনৰ সিংহভাগ দক্ষিণৰ চাৰিখন ৰাজ্যৰপৰা আহে। এই ৰাজ্যকেইখন হ’ল— তামিলনাডু, কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ।[102] যদিও কেৰালাত নাৰিকল গছৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি, প্ৰতি হেক্টৰ উৎপাদনৰ হিচাপত তামিলনাডু আটাইতকৈ বেছি উৎপাদনক্ষম।[103] নাৰিকল গছজোপা কেৰালাৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক গছ। স্থানীয় মালায়ালম ভাষাত কেৰালা শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "নাৰিকলৰ দেশ।" [104]

মধ্য প্ৰাচ্যৰ প্ৰধান নাৰিকল উৎপাদনকাৰী অঞ্চলটো হ’ল ওমানৰ ধোফাৰ অঞ্চল।[105] ধোফাৰৰ এই প্ৰাচীন নাৰিকল বাগিছাসমূহৰ বিষয়ে মধ্যযুগীয় মৰক্কোৰ পৰিব্ৰাজক ইবন বটুতাই তেওঁৰ 'ৰিহ্লা' (The Rihla) নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰিছিল।[106]

শ্ৰীলংকাই ব্ৰিটিছ চেলন যুগৰ আৰম্ভণিতেই ইয়াৰ নাৰিকল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ, নাৰিকল কৃষি ব’ৰ্ড আৰু নাৰিকল গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।[107]

স্বাস্থ্যজনিত উদ্বেগ

[সম্পাদনা কৰক]

হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ

[সম্পাদনা কৰক]

লৰিক এছিড আৰু অন্যান্য সংপৃক্ত চৰ্বিৰ এক চহকী উৎস হোৱাৰ বাবে, নাৰিকল তেলে তেজত কম ঘনত্বৰ লিপ’প্ৰ’টিন কলেষ্টেৰল (LDL cholesterol)ৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত ই হৃদযন্ত্ৰ আৰু ৰক্তবাহী নলিকাৰ ৰোগ (cardiovascular diseases) সমূহৰ বাবে এক আহাৰজনিত বিপদাশংকাৰ কাৰক হৈ পৰে।[108][109] বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা সংস্থাই নাৰিকল তেলৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ সীমিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অসংপৃক্ত চৰ্বি থকা খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে ক’ব খোজে।[108][109][110]

ব্যৱহাৰ

[সম্পাদনা কৰক]

নাৰিকল গছজোপা সমগ্ৰ ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে ৰোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ খাদ্য আৰু অনা-খাদ্যজনিত বিভিন্ন ব্যৱহাৰ আছে। প্ৰকৃততে নাৰিকল গছৰ প্ৰতিটো অংশই মানুহে কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। নাৰিকলৰ বহুমুখী ব্যৱহাৰ ইয়াৰ কিছুমান নামৰপৰাই বুজা যায়। যেনে— সংস্কৃতত ইয়াক 'কল্পবৃক্ষ' ("জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা গছ") বোলা হয়, আনহাতে মালয় ভাষাত ইয়াক 'পোকোক চৰিবু গুণা' (pokok seribu guna, "এহাজাৰ ব্যৱহাৰৰ গছ") আৰু ফিলিপাইনত ইয়াক "জীৱনৰ গছ" (tree of life) বুলি কোৱা হয়।[111] ই পৃথিৱীৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ উপযোগী গছ।[19]

পুষ্টিগুণ

[সম্পাদনা কৰক]
নাৰিকলৰ কেঁচা শাহ
Coconuts - single and cracked open.jpg
পৌষ্টিক মূল্য প্ৰতি ১০০ গ্ৰামত
শক্তি 1,480 কিলোজুল (৩৫০ কিলোকেলৰি)
শৰ্কৰাসমূহ 15.23 g
- চেনি 6.23 g
- খাদ্য আঁহ 9.0 g
চৰ্বী 33.49 g
- সংপৃক্ত 29.698 g
- একসংপৃক্ত 1.425 g
- বহুসংপৃক্ত 0.366 g
প্ৰ’টিন 3.33 g
- ট্ৰাইপ্টফান 0.039 g
- থ্ৰেয়মিন 0.121 g
- আইছলিউচিন 0.131 g
- লিউচিন 0.247 g
- লাইছিন 0.147 g
- মেথিঅনিন 0.062 g
- কাইষ্টিন 0.066 g
- ফেনালেলেনিন 0.169 g
- ট্ৰাইঅছিন 0.103 g
- ভেলাইন 0.202 g
- আৰ্জিনিন 0.546 g
- হিষ্টিডিন 0.077 g
- আলানিন 0.170 g
- এছপ্ৰাৰ্টিক এচিড 0.325 g
- গ্লুটামিক এচিড 0.761 g
- গ্লাইচিন 0.158 g
- প্ৰলিন 0.138 g
- ছেৰিণ 0.172 g
পানী 47 g
থায়েমিন (ভিটামিন বি১) 0.066 mg (6%)
Rৰাইবফ্লভিন (ভিটামিন বি২) 0.020 mg (2%)
নিয়াচিন (ভিটামিন বি৩) 0.540 mg (4%)
পেণ্টথেনিক এচিড (বি৫) 0.300 mg (6%)
ভিটামিন বি৬ 0.054 mg (4%)
ফলেট (ভিটামিন বি৯) 26 μg (7%)
ভিটামিন চি 3.3 mg (4%)
ভিটামিন ই 0.24 mg (2%)
ভিটামিন কে 0.2 μg (0%)
কেলচিয়াম 14 mg (1%)
লো 2.43 mg (19%)
মেগনেছিয়াম 32 mg (9%)
মেংগানিজ 1.500 mg (71%)
ফছফ’ৰাছ 113 mg (16%)
পটাছিয়াম 356 mg (8%)
ছডিয়াম 20 mg (1%)
জিংক 1.10 mg (12%)
USDA FoodData Central তথ্যৰ সংযোগ
শতাংশসমূহ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে ইউ.এছ.
পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত আনুমানিকভাৱে দিয়া হৈছে।

নাৰিকলৰ কেঁচা শাহত ৪৭% পানী, ৩৩% চৰ্বি, ১৫% কাৰ্ব’হাইড্ৰেট আৰু ৩% প্ৰ’টিন থাকে (তালিকা চাওক)। ১০০ gram (৩.৫ oz) নাৰিকলৰ কেঁচা শাহৰপৰা ৩৫০ কেলৰি খাদ্য শক্তি পোৱা যায়। ই হ’ল মেংগানিজ (দৈনিক প্ৰয়োজনীয় প্ৰমূল্যৰ বা DV-ৰ ৬৫%) আৰু তামা (৪৮% DV) ৰ এক চহকী উৎস। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত অন্যান্য কেইবাটাও পুষ্টিকৰ খনিজ পদাৰ্থ মধ্যমীয়া পৰিমাণে থাকে (১০–১৮% DV)। ইয়াত ভিটামিনৰ পৰিমাণ তেনেই কম। কেঁচা নাৰিকলৰ শাহত সংপৃক্ত ফেটি এছিডৰ পৰিমাণ বেছি থাকে (মুঠ চৰ্বিৰ ৩০%), যাৰ ভিতৰত প্ৰধান সংপৃক্ত চৰ্বি হ’ল লৰিক এছিড (মুঠ চৰ্বিৰ ১৫%)।

ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰ

[সম্পাদনা কৰক]

নাৰিকলৰ বিভিন্ন ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰসমূহ প্ৰধানকৈ ইয়াৰ বীজৰ খাব পৰা বগা, মঙহাল অংশ (অৰ্থাৎ ভ্ৰূণপোষ) ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যাক "নাৰিকলৰ শাহ" বুলি জনা যায়।[112] অপূৰঠ বা ডাব নাৰিকলৰ কোমল শাহটো এনেকৈয়ে খাব পাৰি বা পিঠা-পনা আদি ৰান্ধি খাব পাৰি। পূৰঠ নাৰিকলৰ শাহটো কিছু টান হয়। সেইবাবে ইয়াক খোৱাৰ আগতে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি নাৰিকলৰ গাখীৰ,[112][113][114][115][116] "নাৰিকলৰ চিপচ"[115] বা কুঁটি শুকাই থোৱা গুড়ি নাৰিকল (desiccated coconut) আদি সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।[117][118][119]

বিভিন্ন ব্যঞ্জন ৰান্ধিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰখিনি নাৰিকলৰ শাহৰপৰা চেপি উলিওৱা হয়। ইয়াক পাতল কৰি নাৰিকলৰ গাখীৰৰ পানীয় বা গাখীৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।[120][92] নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা প্ৰ’টিনযুক্ত গুড়ি (coconut milk powder) ও প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।[121] কুঁটি লোৱা নাৰিকলৰপৰা উলিওৱা নাৰিকলৰ গাখীৰ আৰু নাৰিকলৰ ক্ৰীম (coconut cream) মিঠাই, টেঙা-মিঠা ব্যঞ্জন, আঞ্জা বা আচাৰ আদিত যোগ কৰিব পাৰি।[122][123] চেনি আৰু কণী মিহলাই ঘন কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰী, যেনে— নাৰিকলৰ জাম (coconut jam) আৰু নাৰিকলৰ কাষ্টাৰ্ড আদি দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অতি জনপ্ৰিয়। [124][125][126]

নাৰিকল তেল ভাজি ৰান্ধিবলৈ আৰু অন্যান্য ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[122][127]

নাৰিকলৰ পানী সতেজ অৱস্থাত খাব পাৰি বা ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।[128][129] ইয়াক গেলাই জেলিৰ দৰে এবিধ মিঠাই প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি, যাক নাটা ডি ক’ক’ বুলি জনা যায়।[130] নাৰিকলৰ পানী বা ইয়াৰ মিঠা ৰস গেলাই তৈয়াৰ কৰা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু গোৱাৰ খাদ্যশৈলীত بەদলীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[113]

নাৰিকলৰ সতেজ বা গেলাই লোৱা মিঠা ৰস ফিলিপাইনত তাড়ি বা টিউবা (tubâ) হিচাপে খোৱা হয়। ইয়াক নিজে নিজে গেলাই ল’বলৈ দিলে ই তালৰ মদত পৰিণত হয়। তালৰ মদক পাতন (distilled) কৰি এৰাক মদ প্ৰস্তুত কৰা হয়।[131] এই ৰস উতলাই এটা মিঠা চিৰাপ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, বা ইয়াক আৰু ঘন কৰি নাৰিকলৰ চেনি প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। এজোপা কম বয়সীয়া, ভালদৰে প্ৰতিপালন কৰা গছে বছৰি প্ৰায় সাঁচ:Convert/LoffAnoneDbSoffসাঁচ:Convert/test/Aoff তাড়ি উৎপাদন কৰিব পাৰে, আনহাতে এজোপা ৪০বছৰীয়া গছে প্ৰায় 400 লিটাৰ (১১০ US গেলন) উৎপাদন কৰিব পাৰে।[132]

তেল

[সম্পাদনা কৰক]
নাৰিকল তেল উৎপাদন
২০২৩, টন
 ফিলিপাইন১,২১২,৯০০
 ইণ্ডোনেছিয়া৬৪৬,০০০
 ভাৰত৫ND,০০০
 ভিয়েটনাম১৮২,০০০
 মেক্সিকো১৩১,০০০
বিশ্ব৩,১২২,৬৭৫
উৎস: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ FAOSTAT[133]

২০২৩ চনত বিশ্বত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা নাৰিকল তেলৰ উৎপাদন আছিল ৩.১ নিযুত টন। ইয়াৰ ভিতৰত ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৩৮% অংশ লৈ নেতৃত্ব দিছিল আৰু ইণ্ডোনেছিয়া তথা ভাৰত আছিল গৌণ উৎপাদক (তালিকা চাওক)।

নাৰিকল তেল ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ ভাজিবৰ বাবে। আন উদ্ভিদজাত তেলৰ দৰে ইয়াক জুলীয়া ৰূপত বা মাখন বা গাহৰিৰ চৰ্বি (lard) ৰ দৰে গোটো ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।[134][135][136] 'ক’ক’নাট বাটাৰ' (Coconut butter) হ’ল গোট মৰা নাৰিকল তেল। অৱশ্যে এই নামটো 'ক্ৰীমড ক’ক’নাট' (creamed coconut) ৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। ই নাৰিকলৰ গাখীৰৰ গোটা অংশ বা পিহি লোৱা নাৰিকলৰ শাহ আৰু তেলৰপৰা তৈয়াৰী এক বিশেষ সামগ্ৰী।[112]

অনা-খাদ্য ব্যৱহাৰ

[সম্পাদনা কৰক]

নাৰিকল গছৰ খাদ্যৰ বাহিৰেও থকা বহুতো ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ইয়াৰ বাকলি আৰু খোলাবোৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি বা ইয়াৰপৰা কয়লা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।[137] বাকলিবোৰ পানীত ওপঙি থকা সঁজুলি (flotation devices) বা ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰা খহটা সামগ্ৰী (abrasive) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।[138] কম্বোডিয়াৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত নাৰিকলৰ খোলাটো বাকলিৰপৰা মুক্ত কৰি, গৰম ছাইৰ ওপৰত উত্তপ্ত কৰিলে এবিধ তেলজাতীয় পদাৰ্থ ওলাই পৰে, যিটো দাঁতৰ বিষ উপশম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[139] বাকলিৰপৰা পোৱা নাৰিকলৰ আঁহ ৰছী, মেট বা দলিচা, ব্ৰাছ আৰু মোনা তৈয়াৰ কৰিবলৈ, নাও ফুটা হ’লে বন্ধ কৰিবলৈ (caulking) আৰু বিছনাৰ তুলিৰ ভিতৰত ভৰাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[140] উদ্যান শস্য বিজ্ঞানত ইয়াক টাবৰ মাটিত সাৰ বা পচন সাৰ হিচাপে, বিশেষকৈ অৰ্কিডৰ মিশ্ৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কম্বোডিয়াত ইয়াৰপৰা ঝাড়ু বা বাঢ়নী তৈয়াৰ কৰা হয়।[139] নাৰিকলৰ বাতি বা খোলাবোৰ প্ৰায়ে খোদিত কৰি বিভিন্ন দৃশ্য অংকন কৰা হৈছিল আৰু মূল্যৱান ধাতুৰে সজোৱা হৈছিল।[141] পাতবোৰে মোনা বা খৰাহি আৰু চালিৰ বাবে খেৰ বা খৰিৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। এইবোৰ দলিচা, ৰন্ধন কাৰ্যৰ শলা আৰু জুই জ্বলোৱা কাঁড় বা শলা হিচাপে গুঠিব পাৰি। পাতবোৰ সৰু সৰু টোপোলা হিচাপে গুঠি তাৰ ভিতৰত চাউল ভৰাই সিজাই 'পুচো' (pusô) আৰু 'কেতুপাট' (ketupat) নামৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়।[142]

হাৱাইৰ লোকসকলে ঢোল, পাত্ৰ বা সৰু নাও তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাৰিকলৰ কাণ্ডটো ফোঁপোলা কৰি লৈছিল। ইয়াৰ "ডাল" (পাতৰ ঠাৰিবোৰ) ইমান শক্তিশালী আৰু নমনীয় যে ইয়াৰপৰা কোবোৱা লাঠী (switch) তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ২০০৫ চনত ছল’মন দ্বীপপুঞ্জৰ চইচুলত থকা গিলবাৰ্টিজ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত শাৰীৰিক শাস্তিৰ বাবে নাৰিকলৰ ডালৰ ব্যৱহাৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।[143] ইয়াৰ শিপাবোৰ ৰং, মুখ ধোৱা পানী (mouthwash) আৰু পেটচলা তথা গ্ৰহণীৰ পৰম্পৰাগত ঔষধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[144] শিপাৰ এটা থেতেলিয়াই লোৱা টুকুৰা দাঁতৰ ব্ৰাছ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কম্বোডিয়াত ইয়াৰ শিপাবোৰ পৰম্পৰাগত ঔষধত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[139] নাৰিকল তেল আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ উৎপাদনৰ পিছত ৰৈ যোৱা আঁহ বা ক’ক’নাট মিল (coconut meal) পশুধনৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুকান বৃতিটো (calyx) খৰিৰ চৌকাত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাৰিকলৰ পানী পৰম্পৰাগতভাৱে উদ্ভিদ কলা পালন (plant tissue culture) আৰু অনুবিস্তাৰণত (micropropagation) বৃদ্ধিৰ পৰিপূৰক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[145]

সংস্কৃতিত নাৰিকল

[সম্পাদনা কৰক]
নাৰিকলৰ পাত লৈ থকা এটা মানুহৰ দল
'পালাছপাছ', ফিলিপাইনত পাম দেওবাৰ উদ্‌যাপনৰ সময়ত গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাত
বান্দৰৰ দৰে দেখিবলৈ খোদিত কৰা নাৰিকল
মেক্সিকোৰ এটা "নাৰিকলৰ বান্দৰ।" ই নাৰিকলৰ খোলা খোদিত কৰি তৈয়াৰ কৰা এবিধ সাধাৰণ উপহাৰ বা স্মাৰক সামগ্ৰী
এটা 'কানং' (canang), ইন্দোনেছিয়াৰ বালিৰ গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাতত ফুল, চাউল আৰু ধূপ দি কৰা এক উপহাৰ বা অৰ্পণ

হিন্দু ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতিত নাৰিকল ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়।[146] প্ৰায়ে ইয়াক উজ্জ্বল ধাতুৰ পাত সানি সজোৱা হয়। হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ পূজা-অৰ্চনাৰ সময়ত ইয়াক অৰ্পণ কৰা হয়। ভাৰতত সাধাৰণতে বৰ্ষা ঋতুৰ সমাপ্তি বুজাবলৈ এটা পূৰ্ণিমাৰ দিনা নাৰিকল পূৰ্ণিমা উদ্‌যাপন কৰা হয়। 'নাৰালী' শব্দটো মাৰাঠী শব্দ 'নাৰাল' (অৰ্থাৎ নাৰিকল) ৰপৰা আহিছে। মাছমৰীয়াসকলে এক নতুন মাছ ধৰা বতৰৰ আৰম্ভণি উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সাগৰত নাৰিকল অৰ্পণ কৰে,[147] যাতে তেওঁলোকে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ পাব পাৰে। হিন্দুসকলে প্ৰায়ে ভগৱানৰ আশীৰ্বাদ নিশ্চিত কৰিবলৈ যিকোনো নতুন কাৰ্য নাৰিকল ভাঙি আৰম্ভ কৰে। ঐশ্বৰ্য আৰু ধন-সম্পদৰ হিন্দু দেৱী লক্ষ্মী দেৱীক প্ৰায়ে হাতত নাৰিকল লৈ থকা দেখুওৱা হয়।[148] হিন্দু বিবাহত সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে নাৰিকল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[149] কম্বোডিয়াত কেতিয়াবা বিবাহ অনুষ্ঠানত নাৰিকলৰ ফুল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[139] অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়।[150][50]

নিউ অৰলিন্সৰ 'জুলু ছচিয়েল এইড এণ্ড প্লেজাৰ ক্লাব' (Zulu Social Aid & Pleasure Club) এ পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে সজোৱা নাৰিকল শোভাযাত্ৰাত অংশ লোৱা লোকসকললৈ দলিয়াই দিয়ে। ই হ’ল 'মাৰ্ডি গ্ৰাছ' (Mardi Gras) উৎসৱৰ অন্যতম মূল্যৱান স্মাৰক। এই পৰম্পৰা ১৯১০-ৰ দশকত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা চলি আছে। ১৯৮৭ চনত গভৰ্নৰ এডউইন এডৱাৰ্ডছৰদ্বাৰা এটা "নাৰিকল আইন" স্বাক্ষৰিত হৈছিল, যিয়ে জুলু সমদলৰ গাড়ীৰপৰা আগবঢ়োৱা যিকোনো সজোৱা নাৰিকলৰ ফলত হ’ব পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ বাবে বীমা দায়বদ্ধতাৰপৰা ৰেহাই দিছিল।[151]

ব্ৰিটেইনৰ পৰম্পৰাগত মেলাৰ খেল 'ক’ক’নাট শ্বাই' (coconut shy) ত নাৰিকল লক্ষ্য আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলুৱৈজনে কিছুমান সৰু বল কিনি লয়, যিবোৰ লাঠীৰ ওপৰত সমতা ৰক্ষা কৰি থোৱা নাৰিকলবোৰলৈ দলিয়াই দিয়া হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল ষ্টেণ্ডৰপৰা নাৰিকল এটা মাটিত পেলাই দিয়া আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ইয়াক জিকি লোৱা।[152]

বৰ্তমান বিলুপ্ত হৈ যোৱা ভিয়েটনামৰ 'নাৰিকল ধৰ্ম' (Coconut Religion, Đạo Dừa) ৰ অনুগামীসকলৰ বাবে নাৰিকল আছিল প্ৰধান খাদ্য।[153][150]

পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তি

[সম্পাদনা কৰক]

কিছুমান দক্ষিণ এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় পৌৰাণিক কাহিনীত নাৰিকলে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ 'হাইনুনুৱেলে' (Hainuwele) পৌৰাণিক কাহিনীত এগৰাকী ছোৱালী নাৰিকল গছৰ ফুলৰপৰা ওলাই আহে।[154] মালদ্বীপৰ লোককথাত, উৎপত্তিৰ অন্যতম প্ৰধান পৌৰাণিক কাহিনীয়ে নাৰিকল গছৰ ওপৰত মালদ্বীপৰ লোকসকলৰ নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰতিফলিত কৰে।[155] 'চিনা আৰু ইল মাছ'ৰ কাহিনীত নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে যে চিনা নামৰ এগৰাকী ধুনীয়া মহিলাই এটা ইল মাছ পুতি থৈছিল, যিটো অৱশেষত প্ৰথম নাৰিকল গছত পৰিণত হৈছিল।[156]

এক আধুনিক চহৰীয়া কিংবদন্তি অনুসৰি, ছাৰ্ক মাছৰ আক্ৰমণতকৈ গছৰপৰা নাৰিকল সৰি পৰাৰ ফলত প্ৰতি বছৰে অধিক মানুহৰ মৃত্যু হয়। অৱশ্যে প্ৰকৃত সত্যটো ইয়াৰ বিপৰীতহে।[157]

প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস

[সম্পাদনা কৰক]

ৰামায়ণ আৰু শ্ৰীলংকাৰ বুৰঞ্জীসমূহৰপৰা পোৱা সাহিত্যিক প্ৰমাণে ইংগিত দিয়ে যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ আগৰেপৰাই ভাৰতীয় উপমহাদেশত নাৰিকলৰ উপস্থিতি আছিল। [158]

ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰত্যক্ষ বিৱৰণ প্ৰায় ৫৪৫ চনত লিখা কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ 'টপ’গ্ৰাফিয়া খ্ৰীষ্টিয়ানা' (Topographia Christiana) ত পোৱা যায়। তাত নাৰিকলক "ভাৰতৰ ডাঙৰ বাদাম" (the great nut of India) বুলি কোৱা হৈছে।[159] আন এক প্ৰাৰম্ভিক উল্লেখ হ’ল "এহাজাৰ এনিশাৰ সাধু" (One Thousand and One Nights) ৰ নাৱিক সিন্দবাদৰ কাহিনী। সিন্দবাদে তেওঁৰ পঞ্চমটো সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত নাৰিকল কিনা-বেচা কৰিছিল।[160]

১৫২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত এণ্ট’নিঅ’ পিগাফেটাই তেওঁৰ ডায়েৰীত ইটালীয় ভাষাত নাৰিকলক "ক’চ’" (cocho) আৰু ইয়াৰ বহুবচনক "ক’চি" (cochi) বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ই আছিল ফাৰ্ডিনেণ্ড মেগেলানৰ বিশ্ব প্ৰদক্ষিণৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলৰদ্বাৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰ অতিক্ৰম কৰাৰ প্ৰথম ঘটনা। তেওঁ বুজাই দিছিল যে কেনেকৈ গুৱামত "তেওঁলোকে নাৰিকল খায়" ("mangiano cochi") আৰু তাত থকা স্থানীয় লোকসকলে "নাৰিকল আৰু তিল তেল শৰীৰ তথা চুলিত ঘঁহে" ("ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli")।[161]

তথ‍্য উৎস

[সম্পাদনা কৰক]
  1. 1 2 3 4 5 "Cocos nucifera L.". World Checklist of Selected Plant Families. Royal Botanic Gardens, Kew. 2025. https://kew.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 November 2025.
  2. ↑ Pearsall, J., ed. (1999). "Coconut". Concise Oxford Dictionary (10th ed.). Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-860287-1.
  3. ↑ Pradeepkumar, T.; Sumajyothibhaskar, B.; Satheesan, K. N. (2008). Management of Horticultural Crops. Horticulture Science Series. 11. New India Publishing. পৃষ্ঠা. 539–587. ISBN 978-81-89422-49-3. https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA539.
  4. ↑ Sarian, Zac B. (18 August 2010). "New coconut yields high". The Manila Bulletin. http://www.mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high.
  5. ↑ Ravi, Rajesh (16 March 2009). "Rise in coconut yield, farming area put India on top". The Financial Express. http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0.
  6. 1 2 3 4 Elzebroek, A. T. G. (2008). Guide to Cultivated Plants. CABI. পৃষ্ঠা. 186–192. ISBN 978-1-84593-356-2. https://books.google.com/books?id=YvU1XnUVxFQC&pg=PA186.
  7. 1 2 Thampan, P.K. (1981). Handbook on Coconut Palm. প্ৰকাশক New Delhi, Bombay, and Calcutta: Oxford & IBH Publishing, for Department of Agriculture & Cooperation, Government of India. পৃষ্ঠা. 10–11. https://ia800107.us.archive.org/17/items/in.ernet.dli.2015.201473/2015.201473.Hand-Book.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 November 2025.
  8. 1 2 "Cocos nucifera: Coconut palm". Royal Botanic Gardens, Kew. https://www.kew.org/plants/coconut-palm। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 November 2025.
  9. ↑ Willmer, Pat (25 July 2011). Pollination and Floral Ecology. Princeton University Press. পৃষ্ঠা. 57. ISBN 978-0-691-12861-0. https://books.google.com/books?id=UVGi6W8QdO4C&pg=PA57.
  10. ↑ "Flowering and Fruiting Patterns of Coconut Trees". Agriculture Institute. 27 January 2024. https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 November 2025. "Under optimal growing conditions, healthy mature trees produce new inflorescences every month, creating a continuous cycle of flowering and fruiting that can yield 12 to 15 spadices per year."
  11. ↑ Gordon, André; Jackson, J. (2017). "Case study: application of appropriate technologies to improve the quality and safety of coconut water". In Gordon, André. Food Safety and Quality Systems in Developing Countries. 2. পৃষ্ঠা. 185–216. ISBN 978-0-12-801226-0.
  12. ↑ Ranasinghe, C.S.; Silva, L.R.S.; Premasiri, R.D.N. (24 September 2015). "Major determinants of fruit set and yield fluctuation in coconut (Cocos nucifera L.)". Journal of the National Science Foundation of Sri Lanka খণ্ড 43 (3): 253. doi:10.4038/jnsfsr.v43i3.7955.
  13. 1 2 3 Lutz, Diana (24 June 2011). "Deep history of coconuts decoded". The Source. https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 January 2019.
  14. 1 2 3 4 5 Nayar, N. Madhavan (2016). The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread. Academic Press. পৃষ্ঠা. 51–66. ISBN 978-0-12-809779-3. https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ.
  15. 1 2 Novarianto, H.; Mawardi, S.; Tulalo, M. A. (1 January 2022). "The Bido variety is an essential genetic material for coconut breeding". IOP Conference Series: Earth and Environmental Science খণ্ড 974 (1). doi:10.1088/1755-1315/974/1/012056.
  16. ↑ "Coconut botany". Tamil Nadu Agricultural UniversityAgritech Portal. December 2014. http://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 December 2017.
  17. 1 2 Lédo, Ana da Silva; Passos, Edson Eduardo Melo; Fontes, Humberto Rolemberg; Ferreira, Joana Maria Santos; Talamini, Viviane et al. (2019). "Advances in Coconut palm propagation". Revista Brasileira de Fruticultura খণ্ড 41 (2). doi:10.1590/0100-29452019159.
  18. ↑ Armstrong, W. P.. "Edible Palm Fruits". Palomar CollegeWayne's Word: An On-Line Textbook of Natural History. Archived from the original on 2 September 2018. https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2021.
  19. 1 2 "Cocos nucifera L. (Source: James A. Duke. 1983. Handbook of Energy Crops; unpublished)". Purdue University, NewCROP – New Crop Resource. 1983. http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 4 June 2015.
  20. ↑ Sugimuma, Yukio; Murakami, Taka (1990). "Structure and Function of the Haustorium in Germinating Coconut Palm Seed". JARQ খণ্ড 24: 1–14. https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2021.
  21. 1 2 3 4 Lebrun, P.; Seguin, M.; Grivet, L.; Baudouin, L. (1998). "Genetic diversity in coconut (Cocos nucifera L.) revealed by restriction fragment length polymorphism (RFLP) markers". Euphytica খণ্ড 101: 103–108. doi:10.1023/a:1018323721803. https://archive.org/details/sim_euphytica_1998_101_1/page/103.
  22. 1 2 Shukla, A.; Mehrotra, R. C.; Guleria, J. S. (2012). "Cocos sahnii Kaul: A Cocos nucifera L.-like fruit from the Early Eocene rainforest of Rajasthan, western India". Journal of Biosciences খণ্ড 37 (4): 769–776. doi:10.1007/s12038-012-9233-3. PMID 22922201.
  23. 1 2 3 Paull, Robert E.; Ketsa, Saichol (March 2015). Coconut: Postharvest Quality-Maintenance Guidelines. College of Tropical Agriculture and Human Resources, [[University of Hawaiসাঁচ:Okinai at Mānoa]]. https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2021.
  24. 1 2 3 Coconut: Postharvest Care and Market Preparation. Technical Bulletin No. 27. Ministry of Fisheries, Crops and Livestock, New Guyana Marketing Corporation, National Agricultural Research Institute. May 2004. http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2021.
  25. ↑ Gerbaud, Pierre; Audibert, Olivier; Bourdeix, Roland (October 2011). "Close-up: Coconut". FRuiTROP (CIRAD) (193). https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf.
  26. 1 2 Elevitch, C. R., ed (April 2006). "Cocos nucifera (coconut), version 2.1". Species Profiles for Pacific Island Agroforestry. প্ৰকাশক Hōlualoa, Hawaii: Permanent Agriculture Resources. http://www.agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 December 2016.
  27. ↑ Linnaeus, Carl (1753). Species Plantarum. পৃষ্ঠা. 1188.
  28. ↑ Miller, Philip (1768). The Gardeners Dictionary. 2 (8th সম্পাদনা).
  29. ↑ Kuntze, Otto (1891). Revisio Generum Plantarum. 2. পৃষ্ঠা. 982.
  30. ↑ Dalgado, Sebastião (1919). Glossário luso-asiático. 1. Coimbra, Imprensa da Universidade. পৃষ্ঠা. 291. https://archive.org/details/glossriolusoas00dalguoft/page/n363/mode/2up.
  31. ↑ "coco". Online Etymology Dictionary. https://www.etymonline.com/word/coco। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 May 2020.
  32. ↑ "coconut". Online Etymology Dictionary. https://www.etymonline.com/word/coconut। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 May 2020.
  33. 1 2 Losada, Fernando Díez (2004) (es ভাষাত). La tribuna del idioma. Editorial Tecnologica de CR. পৃষ্ঠা. 481. ISBN 978-9977-66-161-2. https://books.google.com/books?id=RxGv6tMX2QcC&pg=PT481.
  34. ↑ Figueiredo, Cândido (1940) (pt ভাষাত). Pequeno Dicionário da Lingua Portuguesa. প্ৰকাশক Lisbon: Livraria Bertrand.
  35. ↑ Grimwood, p. 1.
  36. ↑ "National Flower – Nelumbo nucifera". ENVIS Resource Partner on Biodiversity. http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 February 2021.
  37. ↑ Conran, John G.; Bannister, Jennifer M.; Lee, Daphne E.; Carpenter, Raymond J.; Kennedy, Elizabeth M. et al. (2015). "An update of monocot macrofossil data from New Zealand and Australia". Botanical Journal of the Linnean Society (Linnean Society) খণ্ড 178 (3): 394–420. doi:10.1111/boj.12284.
  38. 1 2 Srivastava, Rashmi; Srivastava, Grav (2014). "Fossil fruit of Cocos L. (Arecaceae) from Maastrichtian-Danian sediments of central India and its phytogeographical significance". Acta Palaeobotanica খণ্ড 54 (1): 67–75. doi:10.2478/acpa-2014-0003. https://www.researchgate.net/publication/261107861.
  39. ↑ Singh, Hukam; Shukla, Anumeha; Mehrotra, R. C. (2016). "A Fossil Coconut Fruit from the Early Eocene of Gujarat". Journal of the Geological Society of India খণ্ড 87 (3): 268–270. doi:10.1007/s12594-016-0394-9. http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 January 2019.
  40. ↑ Gomez-Navarro, Carolina; Jaramillo, Carlos; Herrera, Fabiany; Wing, Scott L.; Callejas, Ricardo (2009). "Palms (Arecaceae) from a Paleocene rainforest of northern Colombia". American Journal of Botany খণ্ড 96 (7): 1300–1312. doi:10.3732/ajb.0800378. PMID 21628279. https://archive.org/details/american-journal-of-botany_2009-07_96_7/page/1300.
  41. ↑ Gunn, Bee Fong (2016). Phylogenomics of the coconut (Cocos nucifera L.). Australian National University (PhD thesis). https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstreams/98d7d3c7-600e-4ead-963e-337362a11b0e/download.
  42. ↑ Mahdi, Waruno (1999). "The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean". In Blench, Roger. Archaeology and Language III: Artefacts languages, and texts. One World Archaeology. 34. Routledge. পৃষ্ঠা. 144–179. ISBN 978-0-415-10054-0.
  43. ↑ Doran, Edwin B. (1981). Wangka: Austronesian Canoe Origins. Texas A&M University Press. ISBN 978-0-89096-107-0. https://archive.org/details/wangkaaustronesi0000dora.
  44. ↑ Johns, D. A.; Irwin, G. J.; Sung, Y. K. (29 September 2014). "An early sophisticated East Polynesian voyaging canoe discovered on New Zealand's coast". PNAS খণ্ড 111 (41): 14728–14733. doi:10.1073/pnas.1408491111. PMID 25267657.
  45. 1 2 Vollmann, Johann; Rajcan, Istvan (18 September 2009). Oil Crops. Springer Science & Business Media. পৃষ্ঠা. 370–372. ISBN 978-0-387-77594-4. https://books.google.com/books?id=Y_heb_lB3qoC&pg=PA370.
  46. 1 2 3 4 5 Baudouin, Luc; Lebrun, Patricia (26 July 2008). "Coconut (Cocos nucifera L.) DNA studies support the hypothesis of an ancient Austronesian migration from Southeast Asia to America". Genetic Resources and Crop Evolution খণ্ড 56 (2): 257–262. doi:10.1007/s10722-008-9362-6.
  47. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Gunn, Bee F.; Baudouin, Luc; Olsen, Kenneth M.; Ingvarsson, Pär K. (22 June 2011). "Independent Origins of Cultivated Coconut (Cocos nucifera L.) in the Old World Tropics". PLOS One খণ্ড 6 (6). doi:10.1371/journal.pone.0021143. PMID 21731660.
  48. 1 2 Crowther, Alison; Lucas, Leilani; Helm, Richard; Horton, Mark; Shipton, Ceri et al. (14 June 2016). "Ancient crops provide first archaeological signature of the westward Austronesian expansion". PNAS খণ্ড 113 (24): 6635–6640. doi:10.1073/pnas.1522714113. PMID 27247383.
  49. 1 2 3 Brouwers, Lucas (1 August 2011). "Coconuts: not indigenous, but quite at home nevertheless". Scientific American. https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 January 2019.
  50. 1 2 3 4 5 Lew, Christopher. "Tracing the origin of the coconut (Cocos nucifera L.)". Prized Writing 2018–2019 (University of California, Davis): 143–157. Archived from the original on 23 June 2021. https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 April 2021.
  51. 1 2 "Deep history of coconuts decoded: Origins of cultivation, ancient trade routes, and colonization of the Americas". ScienceDaily (Washington University in St. Louis). 24 June 2011. https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110624142037.htm.
  52. ↑ Gunn, Bee; Baudouin, Luc; Olsen, Kenneth M. (2011). "Independent Origins of Cultivated Coconut (Cocos nucifera L.) in the Old World Tropics". PLOS One খণ্ড 6 (6). doi:10.1371/journal.pone.0021143. PMID 21731660.
  53. ↑ Ward, R. G.; Brookfield, M. (1992). "Special Paper: the dispersal of the coconut: did it float or was it carried to Panama?". Journal of Biogeography খণ্ড 19 (5): 467–480. doi:10.2307/2845766. https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_1992-09_19_5/page/467.
  54. 1 2 Harries, H. C. (1978). "The evolution, dissemination and classification of Cocos nucifera L.". The Botanical Review খণ্ড 44 (3): 265–319. doi:10.1007/bf02957852. https://archive.org/details/sim_botanical-review_july-september-1978_44_3/page/265.
  55. ↑ "Chapter 1: Botany of the Coconut Palm". bioversityinternational.org. http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm#Chapter+1+BOTANY+OF+THE+COCONUT+PALM.
  56. ↑ Huang, Y.-Y.; Matzke, A. J. M.; Matzke, M. (2013). "Complete sequence and comparative analysis of the chloroplast genome of coconut palm (Cocos nucifera)". PLOS One খণ্ড 8 (8). doi:10.1371/journal.pone.0074736. PMID 24023703.
  57. 1 2 3 Rivera, R.; Edwards, K. J.; Barker, J. H.; Arnold, G. M.; Ayad, G.; Hodgkin, T.; Karp, A. (1999). "Isolation and characterization of polymorphic microsatellites in Cocos nucifera L". Genome খণ্ড 42 (4): 668–675. doi:10.1139/g98-170. PMID 10464790. https://archive.org/details/sim_genome_1999-08_42_4/page/668.
  58. 1 2 3 Bourdeix, R.; Prades, A. (2017). A Global Strategy for the conservation and use of Coconut Genetic Resources 2018–2028. Bioversity International. ISBN 978-92-9043-984-4. https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2021.
  59. 1 2 3 Lebrun, P.; Grivet, L.; Baudouin, L. (2013). "Use of RFLP markers to study the diversity of the coconut palm". In Oropeza, C.; Verdeil, J.K.; Ashburner, G. R. et al.. Current Advances in Coconut Biotechnology. Springer Science & Business Media. পৃষ্ঠা. 83–85. ISBN 978-94-015-9283-3.
  60. ↑ Wang, Shouchuang; Xiao, Yong; Zhou, Zhi-Wei; Yuan, Jiaqing; Guo, Hao et al. (4 November 2021). "High-quality reference genome sequences of two coconut cultivars provide insights into evolution of monocot chromosomes and differentiation of fiber content and plant height". Genome Biology খণ্ড 22 (1): 304. doi:10.1186/s13059-021-02522-9. PMID 34736486.
  61. 1 2 Chan, Edward; Elevitch, Craig R. (April 2006). "Cocos nucifera (coconut): Environmental Preferences and Tolerances". In C. R. Elevitch. Species Profiles for Pacific Island Agroforestry. প্ৰকাশক Hōlualoa, Hawaii: Permanent Agriculture Resources. পৃষ্ঠা. 9–10. http://agroforestry.net.
  62. ↑ Harries, H. C. (2012). "Germination rate is the significant characteristic determining coconut palm diversity". Annals of Botany খণ্ড 2012. doi:10.1093/aobpla/pls045. PMID 23275832.
  63. ↑ McGinley, Mark; Hogan, C. Michael (19 April 2011). "Petenes mangroves: types and severity of threats". World Wide Fund for Nature. http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597। আহৰণ কৰা হৈছে: 17 December 2016.
  64. ↑ Carr, M. K. V. (5 April 2012). Advances in irrigation agronomy: plantation crops. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 101.
  65. ↑ Bourdeix, Ronald (9 December 2016). "Clarion call for King Coconut". Asia Times. https://asiatimes.com/article/future-coconut-threatened-lethal-yellowing-disease/। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 December 2016.
  66. ↑ Yarro, J. G.; Otindo, B. L.; Gatehouse, A. G.; Lubega, M. C. (December 1981). "Dwarf variety of coconut, Cocos nucifera (Palmae), a hostplant for the African armyworm, Spodoptera exempta (Wlk.) (Lepidoptera, Noctuidae)". International Journal of Tropical Insect Science খণ্ড 1 (4): 361–362. doi:10.1017/S1742758400000667.
  67. ↑ "Report: 26 provinces quarantined for coconut pest". GMA News Online. 28 September 2007. http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest। আহৰণ কৰা হৈছে: 17 December 2016.
  68. ↑ "Aceria guerreronis (coconut mite)". Invasive Species Compendium (CABI) খণ্ড CABI Compendium: 2596. 2020. doi:10.1079/cabicompendium.2596. https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 November 2025.
  69. ↑ McDonald, Sharon Angella (9 July 1997). Infestation patterns of the coconut mite, Eriophyes guerreronis (Keifer) (Acari: Eriophyidae), on coconuts and resulting yield loss in eastern Jamaica (Master of Science thesis). Virginia Polytechnic Institute and State University. http://hdl.handle.net/10919/36916। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 November 2025.
  70. ↑ Lindquist, E.E.; Bruin, J.; Sabelis, M.W. (1996). Eriophyoid Mites: Their Biology, Natural Enemies and Control. Elsevier. পৃষ্ঠা. 561–569. ISBN 978-0-08-053123-6. https://books.google.com/books?id=MVmTn4ghwo0C&pg=PA561.
  71. ↑ Parthasarathy, V. I.; Geethalakshmi, P.U.; Niral, V. I. (15 April 2004). "Analysis of coconut cultivars and hybrids using isozyme polymorphism". Acta Botanica Croatica খণ্ড 63 (1): 69–74. Archived from the original on 29 December 2025. https://web.archive.org/web/20251229225139/https://hrcak.srce.hr/file/5620। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 November 2025.
  72. ↑ Sukendah; Volkaert, Hugo; Sudarsono (2009). "Isolation and Analysis of DNA Fragment of Genes Related to Kopyor Trait in Coconut Plant". Indonesian Journal of Biotechnology খণ্ড 14 (2): 1169–1178. https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 November 2025.
  73. ↑ "Coconut Varieties". floridagardener.com. http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 May 2016.
  74. ↑ Centre for Information on Coconut Lethal Yellowing (CICLY) Archived 5 June 2009 at the Wayback Machine
  75. ↑ Harries, H.C.; Romney, D.H. (1974). "Maypan: an F1 hybrid coconut variety for commercial production in Jamaica". World Crops খণ্ড 26: 110–111.
  76. ↑ Broschat, T. K.; Harrison, N. A.; Donselman, H. (2002). "Losses to Lethal Yellowing Cast Doubt on Coconut Cultivar Resistance". Palms খণ্ড 46 (4): 185–189. Archived from the original on 30 November 2025. https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 November 2025.
  77. ↑ Lebrun, P.; Baudouin, L.; Myrie, W.; Berger, A.; Dollet, M. (14 November 2007). "Recent lethal yellowing outbreak: why is the Malayan Yellow Dwarf Coconut no longer resistant in Jamaica?". Tree Genetics & Genomes খণ্ড 4 (1): 125–131. doi:10.1007/s11295-007-0093-1. ISSN 1614-2942. http://link.springer.com/10.1007/s11295-007-0093-1। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 November 2025.
  78. ↑ Ahuja, M.; Jain, S. (2017). Biodiversity and Conservation of Woody Plants. Sustainable Development and Biodiversity. 17. Springer. পৃষ্ঠা. 23. doi:10.1007/978-3-319-66426-2. ISBN 978-3-319-66425-5.
  79. ↑ Adkins, Steve; Foale, Mike; Bourdeix, Roland; Nguyen, Quang; Biddle, Julianne (2020). Coconut Biotechnology: Towards the Sustainability of the 'Tree of Life'. Springer. পৃষ্ঠা. 128, 132. doi:10.1007/978-3-030-44988-9. ISBN 978-3-030-44987-2.
  80. ↑ Konan, K.; Koffi, K.; Konan, J.; Lebrun, P.; Dery, S.; Sangare, A. (2010). "Microsatellite gene diversity in coconut (Cocos nucifera L.) accessions resistants to lethal yellowing disease". African Journal of Biotechnology খণ্ড 6 (4). https://www.ajol.info/index.php/ajb/article/view/56209.
  81. ↑ Nair, Raman V.; Jerard, B. A.; Thomas, Regi J. (2016). "Coconut breeding in India". Advances in plant breeding strategies: agronomic, abiotic and biotic stress traits. Springer International. পৃষ্ঠা. 257–279. https://www.researchgate.net/publication/305552308.
  82. ↑ Santos, Pedro Henrique Araújo Diniz; Venâncio, Thiago Motta; dos Santos, Pedro Henrique Dias; Ramos, Helaine Christine Cancela; Arêdes, Fernanda Abreu Santana et al. (2020). "Genotyping-by-sequencing technology reveals directions for coconut (Cocos nucifera L.) breeding strategies for water production". Euphytica খণ্ড 216 (3): 1–9. doi:10.1007/s10681-020-02582-1. https://dx.doi.org/10.1007/s10681-020-02582-1। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 November 2025.
  83. 1 2 3 4 "Harvesting and Post-harvest Management". Tetra PakCoconut Handbook. 28 December 2016. https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management। আহৰণ কৰা হৈছে: 18 April 2021.
  84. 1 2 "Coconut Production Guide". Business Diary PH. 30 March 2020. https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management। আহৰণ কৰা হৈছে: 18 April 2021.
  85. ↑ Piggott, C.J. (1964). Coconut Growing. Oxford University Press. পৃষ্ঠা. 61.
  86. ↑ "Tropical Tree and Palm Crops". International Labour OrganizationEncyclopedia of Occupational Health & Safety. https://www.iloencyclopaedia.org/part-x-96841/agriculture-and-natural-resources-based-industries/tree-bramble-and-vine-crops/item/548-tropical-tree-and-palm-crops। আহৰণ কৰা হৈছে: 24 April 2021.[সংযোগবিহীন উৎস]
  87. ↑ George, Bincy M.; Rao, Muddanna S.; Kumar, Arunachalam; Suvarna, Niveditha; D'Souza, Jessica Sushima (2012). "Health of coconut tree climbers of rural southern India – medical emergencies, body mass index and occupational marks: A quantitative and survey study". Journal of Clinical and Diagnostic Research খণ্ড 6 (1): 57–60. https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 24 April 2021.
  88. ↑ Coconut wood: Processing and Use. Food and Agriculture Organization of the United Nations. 1985. পৃষ্ঠা. 27. ISBN 92-5-102253-4. http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 18 April 2021.
  89. ↑ Safford, William Edwin (8 April 1905). "The Useful Plants of the Island of Guam". Bulletin of the United States National Museum খণ্ড 9: 243.
  90. 1 2 "Climbing the coconut palm". COGENT. Archived from the original on 16 December 2021. https://web.archive.org/web/20211216083837/http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm। আহৰণ কৰা হৈছে: 24 April 2021.
  91. 1 2 3 Loyola, James A. (23 July 2020). "Philippine coconut industry: No monkey business here". Manila Bulletin. https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/.
  92. 1 2 Tetra Pak (2016). "The Chemistry of Coconut Milk and Cream". Coconut Handbook. Tetra Pak International S.A.. ISBN 978-91-7773-948-7. https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 May 2019.
  93. ↑ Kumar, V. Sajeev (20 March 2011). "New mechanical coconut climbing device developed". Business Line. https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece.
  94. ↑ Subramanian, Parvathi; Sankar, Tamil Selvi (7 April 2021). "Development of a novel coconut-tree-climbing machine for harvesting". Mechanics Based Design of Structures and Machines খণ্ড 51 (5): 2757–2775. doi:10.1080/15397734.2021.1907756.
  95. ↑ Geethalaxmi; Anjali; Ashritha; Sharma, Rajan; Bhat, Shilpa Ganapati (15 June 2024). "Real Time Sustainable Cultivation of Coconut Tree Crops using ML". Grenze International Journal of Engineering & Technology (GIJET) খণ্ড 10 (2, Part 4): 4666–4670. https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aci&AN=181715044&site=eds-live&scope=site। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 November 2025.
  96. ↑ Bello, Rolando T.; Pantoja, Blanquita R.; Tan, Maria Francesca O.; Banalo, Roxanne A.; Alvarez, Jaonne V.; Rañeses, Florita P. (2020). "A study on skills for trade and economic diversification (STED) in the non-traditional coconut export sectors of the Philippines". Employment Working Paper (Geneva: International Labor Organization): 18. https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_742455.pdf.
  97. 1 2 Bertrand, Mireille (27 January 1967). "Training without Reward: Traditional Training of Pig-Tailed Macaques as Coconut Harvesters". Science খণ্ড 155 (3761): 484–486. doi:10.1126/science.155.3761.484. PMID 4959310. https://archive.org/details/sim_science_1967-01-27_155_3761/page/484.
  98. ↑ Barclay, Eliza (19 October 2015). "What's Funny About the Business of Monkeys Picking Coconuts?". NPR. https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 April 2018.
  99. ↑ "The truth behind the "widespread" practice of monkeys harvesting coconuts in Thailand impacting on consumers & retailers". Vegworld Magazine. 31 July 2020. https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/.
  100. ↑ Pratruangkrai, Petchanet (16 July 2020). "Focus: Thai coconut farmers reject monkey abuse charges, suffer lost income". Kyodo News. https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html.
  101. ↑ "Coconut production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists)". UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database. 2026. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 April 2026.
  102. ↑ "Coconut Cultivation". n.d.. Archived from the original on 10 December 2015. https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 8 December 2015.
  103. ↑ Coconut Development Board, Government of India (n.d.). "Coconut Cultivation". Archived from the original on 8 December 2015. https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 8 December 2015.
  104. ↑ "Kerala at a glance". Kerala Forest Department. https://forest.kerala.gov.in/en/kerala-at-a-glance/। আহৰণ কৰা হৈছে: 21 November 2025.
  105. ↑ Perera, Lalith; Baudouin, Luc; Bourdeix, Roland; Fadhil, Anwar Bait; Hountondji, Fabien C. C.; Al-Shanfri, Abdulaziz (2011). "Coconut Palms on the Edge of the Desert: Genetic Diversity of Cocos nucifera L. in Oman". Cord খণ্ড 27 (1): 9–19. https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 November 2025.
  106. ↑ Halsall, Paul, ed (21 February 2001). "Medieval Sourcebook: Ibn Battuta: Travels in Asia and Africa 1325–1354". Fordham University Center for Medieval Studies. http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 April 2011.
  107. ↑ "Coconut Industry in Sri Lanka". Sri Lanka Export Development BoardSri Lanka Business. https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year.। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 January 2021.
  108. 1 2 Neelakantan, N; Seah, JY; van Dam, RM (March 2020). "The Effect of Coconut Oil Consumption on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials". Circulation খণ্ড 141 (10): 803–814. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052. PMID 31928080. https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 November 2025. "Coconut oil should not be viewed as healthy oil for cardiovascular disease risk reduction, and limiting coconut oil consumption because of its high saturated fat content is warranted.".
  109. 1 2 Spiazzi, B.F.এক্সপ্ৰেছন ত্ৰুটী: অপৰিচিত শব্দ "etal" (June 2023). "Coconut oil: an overview of cardiometabolic effects and the public health burden of misinformation". Archives of Endocrinology and Metabolism খণ্ড 67 (6). doi:10.20945/2359-3997000000641. PMID 37364144. "The use of coconut oil as a "healthy" component of the western diet is based on the major spread of misconceptions regarding it. The combination of the established knowledge on the negative effects of saturated fats on cardiovascular health and the lack of evidence from clinical trials showing a benefit from coconut oil intake in cardiovascular and metabolic disease advise against the consumption of this oil as a preferential source of dietary fat.".
  110. ↑ "Sorting fact from fiction – seed oils and coconut oil". National Heart Foundation of Australia. 23 May 2025. https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil। আহৰণ কৰা হৈছে: 23 November 2025.
  111. ↑ Margolis, Jason (13 December 2006). "Coconut fuel". PRI's The World. http://www.theworld.org/?q=node/7280। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 April 2011.
  112. 1 2 3 Roehl, E. (1996). Whole Food Facts: The Complete Reference Guide. Inner Traditions/Bear. পৃষ্ঠা. 115. ISBN 978-0-89281-635-4. https://books.google.com/books?id=H8lwmA52ltIC&pg=PA115.
  113. 1 2 Edgie Polistico (2017). Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary. Anvil Publishing. ISBN 978-971-27-3170-9. https://books.google.com/books?id=-h9MswEACAAJ.
  114. ↑ Coconut: Pacific food leaflet No. 4. Secretariat of the Pacific Community. 2006. ISBN 978-982-00-0164-0. https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 June 2021.
  115. 1 2 El Bassam, N. (2010). Handbook of Bioenergy Crops: A Complete Reference to Species, Development, and Applications. Earthscan. পৃষ্ঠা. 159. ISBN 978-1-84977-478-9. https://archive.org/details/handbookofbioene0000elba.
  116. ↑ Chu, Wai Hon; Lovatt, Connie (2009). The Dumpling: A Seasonal Guide. HarperCollins. পৃষ্ঠা. 8. ISBN 978-0-06-195940-0. https://archive.org/details/dumplingseasonal0000chuw.
  117. ↑ "ICC Quality Standard: Desiccated Coconut". United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UN-ESCAP)International Coconut Community. Archived from the original on 16 December 2021. https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 June 2021.
  118. ↑ Ghosh, D.K. (2015). "Postharvest, Product Diversification and Value Addition in Coconut". In Sharangi, Amit Baran; Datta, Suchand. Value Addition of Horticultural Crops: Recent Trends and Future Directions. Springer. ISBN 978-81-322-2262-0.
  119. ↑ "Exporting desiccated coconuts to Europe". Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden (CBI), Netherlands Ministry of Foreign AffairsCBI. https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 June 2021.
  120. ↑ NIIR Board of Consultants and Engineers (2006). The Complete Book on Coconut & Coconut Products (Cultivation and Processing). Asia Pacific Business Press. পৃষ্ঠা. 274. ISBN 978-81-7833-007-5. https://books.google.com/books?id=UvXKAgAAQBAJ&pg=PA274.
  121. ↑ Naik, A.; Raghavendra, S. N.; Raghavarao, K. S. (2012). "Production of coconut protein powder from coconut wet processing waste and its characterization". Applied Biochemistry and Biotechnology খণ্ড 167 (5): 1290–302. doi:10.1007/s12010-012-9632-9. PMID 22434355.
  122. 1 2 Grimwood, pp. 183–187.
  123. ↑ Philippine Coconut Authority (2014). Coconut Processing Technologies: Coconut Milk. FPDD Guide No. 2 – Series of 2014. Department of Agriculture, Republic of the Philippines. Archived from the original on 6 November 2020. https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 24 May 2019.
  124. ↑ Duruz, Jean; Khoo, Gaik Cheng (2014). Eating Together: Food, Space, and Identity in Malaysia and Singapore. Rowman & Littlefield. পৃষ্ঠা. 45. ISBN 978-1-4422-2741-5. https://books.google.com/books?id=JojpBQAAQBAJ&q=kaya%20coconut&pg=PA45.
  125. ↑ Alford, Jeffrey; Duguid, Naomi (2000). Hot Sour Salty Sweet: A Culinary Journey Through Southeast Asia. Artisan Books. পৃষ্ঠা. 302. ISBN 978-1-57965-564-8. https://books.google.com/books?id=cUP30wR8-kUC&pg=PA302.
  126. ↑ Thampan, Palakasseril Kumaran (1981). Handbook on Coconut Palm. Oxford & IBH. পৃষ্ঠা. 199.
  127. ↑ Kurian, Alice; Peter, K.V. (2007). Commercial Crops Technology. New India Publishing. পৃষ্ঠা. 202–203. ISBN 978-81-89422-52-3. https://books.google.com/books?id=2VFYqwA-Mn4C&pg=PA202.
  128. ↑ Janick, J.; Paull, R. E. (2008). Cocos in The Encyclopedia of Fruit and Nuts. পৃষ্ঠা. 109–113. ISBN 978-0-85199-638-7. https://books.google.com/books?id=cjHCoMQNkcgC&q=coconut+endosperm+encyclopedia&pg=PA112। আহৰণ কৰা হৈছে: 11 May 2015.
  129. ↑ "Ginataang Manok (Chicken Stewed in Coconut Milk) Filipino Recipe!". Savvy Nana's. http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2019.
  130. ↑ Tietze, Harald; Echano, Arthur (2006). Coconut: Rediscovered as Medicinal Food. Harald Tietze Publishing. পৃষ্ঠা. 37. ISBN 978-1-876173-57-9. https://books.google.com/books?id=0NAA8_fDI9wC&pg=PA37.
  131. ↑ Porter, Jolene V. (2005). "Lambanog: A Philippine Drink". প্ৰকাশক Washington, D.C.: American University. http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 April 2011.
  132. ↑ Grimwood, p. 20.
  133. ↑ "Coconut oil production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists)". UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database. 2026. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 April 2026.
  134. ↑ Sacks, Frank M.; Lichtenstein, Alice H.; Wu, Jason H.Y.; Appel, Lawrence J.; Creager, Mark A. et al. (2017). "Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory from the American Heart Association". Circulation খণ্ড 136 (3): e1–e23. doi:10.1161/CIR.0000000000000510. PMID 28620111.
  135. ↑ Neelakantan, Nithya; Seah, Jowy Yi Hoong; van Dam, Rob M. (2020). "The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors (Systematic review)". Circulation খণ্ড 141 (10): 803–814. doi:10.1161/circulationaha.119.043052. PMID 31928080.
  136. ↑ Eyres, L; Eyres, MF; Chisholm, A; Brown, RC (April 2016). "Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans". Nutrition Reviews খণ্ড 74 (4): 267–280. doi:10.1093/nutrit/nuw002. PMID 26946252.
  137. ↑ "Coconut Shell Lump Charcoal". Supreme Carbon Indonesia. http://www.supremecarbon.com/coco.htm.
  138. ↑ The Complete Guide to Edible Wild Plants. প্ৰকাশক New York: Skyhorse Publishing; United States Department of the Army. 2009. পৃষ্ঠা. 44. ISBN 978-1-60239-692-0. OCLC 277203364. https://archive.org/details/completeguidetoe0000unse_h5r2.
  139. 1 2 3 4 Pauline Dy Phon (2000). Plants Utilised In Cambodia. প্ৰকাশক Phnon Penh: Imprimerie Olympic. পৃষ্ঠা. 165–166. https://books.google.com/books?id=InD2RAAACAAJ.
  140. ↑ Grimwood, p. 22.
  141. ↑ "Hans van Amsterdam: Coconut Cup with Cover (17.190.622ab) – Heilbrunn Timeline of Art History – The Metropolitan Museum of Art". metmuseum.org. http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab.
  142. ↑ Grimwood, p. 19.
  143. ↑ Herming, George. (6 March 2006). Wagina whips offenders. Solomon Star.
  144. ↑ Grimwood, p. 18.
  145. ↑ Yong, J. W.; Ge, L.; Ng, Y. F.; Tan, S. N. (2009). "The chemical composition and biological properties of coconut (Cocos nucifera L.) water". Molecules খণ্ড 14 (12): 5144–5164. doi:10.3390/molecules14125144. PMID 20032881.
  146. ↑ Patil, Vimla (September 2011). "Coconut – Fruit Of Lustre In Indian Culture". eSamskriti. http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx। আহৰণ কৰা হৈছে: 18 May 2016.
  147. ↑ "Narali Purnima". Maharashtra Tourism. 2016. http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 August 2016.
  148. ↑ Dallapiccola, Anna. Dictionary of Hindu Lore and Legend. আই.এচ.বি.এন. 0-500-51088-1.
  149. ↑ Bramen, Lisa (9 November 2009). "Food Rituals in Hindu Weddings". Smithsonian Magazine. https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 May 2020.
  150. 1 2 Nayar, N. Madhavan (2017). The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread. Academic Press. পৃষ্ঠা. 10–21. ISBN 978-0-12-809778-6.
  151. ↑ Scott, Mike (22 February 2017). "How the Zulu coconut was saved from extinction". The Times-Picayune. https://www.nola.com/300/article_c189dcdb-1ec5-5629-84bb-2a2aaec89457.html.
  152. ↑ Harries, Hugh C. (2004). "Fun Made The Fair Coconut Shy". Palms (International Palm Society) খণ্ড 44 (2): 77–82. Archived from the original on 23 July 2012. https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 8 May 2012.
  153. ↑ "Coconut religion". Vinhthong. Archived from the original on 22 October 2013. https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 May 2013.
  154. ↑ Leeming, David (17 November 2005). Hainuwele – Oxford Reference. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515669-0. http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657.
  155. ↑ Romero-Frias, Xavier (2012) Folk tales of the Maldives, NIAS Press Archived 28 May 2013 at the Wayback Machine, আই.এচ.বি.এন. 978-87-7694-104-8, 978-8776941055
  156. ↑ "Living Heritage – Marcellin College – Sina and the Eel". livingheritage.org.nz. http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php.
  157. ↑ "International Shark Attack File". Shark Research Institute. Archived from the original on 29 July 2013. https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 January 2014.
  158. ↑ Blench, Roger; Matthew Spriggs (1998). Archaeology and Language: Correlating archaeological and linguistic hypotheses. Routledge. পৃষ্ঠা. 396. ISBN 978-0-415-11761-6. https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&q=coconut&pg=PA396.
  159. ↑ Rosengarten, Frederic Jr. (2004). The Book of Edible Nuts. Dover Publications. pp. 65–93. আই.এচ.বি.এন. 978-0-486-43499-5.
  160. ↑ "The Fifth Voyage of Sindbad the Seaman – The Arabian Nights – The Thousand and One Nights – Sir Richard Burton translator". Classiclit.about.com. 2 November 2009. Archived from the original on 25 December 2011. https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 February 2012.
  161. ↑ Pigafetta, Antonio (1906). Magellan's Voyage Around the World, Volume 1 (translated by James Alexander Robertson). Arthur H. Clark Company. পৃষ্ঠা. 64–100. https://books.google.com/books?id=283tAAAAMAAJ&q=cocho&pg=PA100.

সমলসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

বহিঃসংযোগ

[সম্পাদনা কৰক]
 
Search Wikimedia Commons
Search Wikimedia Commons
  ৱিকিমিডিয়া কমন্‌ছত থকা তথ্য সমূহ চাওক :
"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=নাৰিকল&oldid=634577"ৰ পৰা অনা হৈছে