নেপালৰ নৃত্য

নেপালী নৃত্য
	; লাখে নৃত্য, নেৱাৰসকলৰ নৃত্য
স্থানীয় নাম	নেপালী নাছ

নেপালৰ নৃত্য (ইংৰাজী: Dance in Nepal)নৃত্য হৈছে মানুহৰ গতিবিধিৰ উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিতভাৱে নিৰ্বাচিত ক্ৰমৰদ্বাৰা গঠিত এক পৰিৱেশন কলা। নেপালত নৃত্য বুলি কলে লোকনৃত্য, জনগোষ্ঠীয়, ধ্ৰুপদী নৃত্যৰপৰা আধুনিক নৃত্যকে ধৰি অসংখ্য নৃত্য শৈলীৰে গঠিত। লাখেই হৈছে ভগৱানৰ কাৰ্নিভালত অসুৰৰ নৃত্য। প্ৰাচীন ৰাজপ্ৰাসাদৰ সন্মুখত থকা আৰু হিন্দু মন্দিৰেৰে সজ্জিত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুৰ ঐতিহাসিক প্লাজা দৰবাৰ চৌহদত হিন্দু স্বৰ্গৰজা ইন্দ্ৰক উদ্‌যাপন কৰা ইন্দ্ৰ যাত্ৰাৰ অন্তিম দিনটোত সদায় আগ্ৰহী জনসমাগমেৰে ভৰি থাকে। এই ঐশ্বৰিক মঞ্চত লখে অসুৰে অদম্য আৰু অসাৱধানতাৰে দেৱ-দেৱতাৰ মাজত নৃত্য কৰে।

উৎপত্তি

কিংবদন্তি অনুসৰি এই দেশত নৃত্যৰ উৎপত্তি ভগৱান শিৱৰ বাসস্থানত হৈছিল — হিমালয়ত, য'ত তেওঁ তাণ্ডৱ নৃত্য কৰিছিল। ^[1] ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নেপালৰ নৃত্য পৰম্পৰা অতি প্ৰাচীন আৰু অনন্য। উচ্চতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ লগত নেপালৰ নৃত্যৰ শৈলীৰ লগতে সাজ-পোছাকৰ সামান্য পৰিৱৰ্তন ঘটে।

জাতিগত আৰু সাংস্কৃতিক নৃত্য

বালন নৃত্য : বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণ আৰু ছেত্ৰী সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা ভগৱান ৰাম আৰু ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ আদিৰ চৰিত্ৰ চিত্ৰিত কৰি ইয়াক পৰিৱেশন কৰা হয়।
ভৈৰৱ নাচ বা ভৈৰব প্যাখান : কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ নেৱাৰ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত জনপ্ৰিয় ^[2]
চ্যাব্ৰুং নাচ : মূলতঃ নেপালৰ পূব অংশত বাস কৰা লিম্বু জনগোষ্ঠী ৰ পৰম্পৰাগত নৃত্য।
চৰ্যা নৃত্য
দেউদা নাচ: কৰ্ণালী আৰু সুদূৰ পশ্চিম প্ৰদেশত জনপ্ৰিয়। ^[3]
ধন নাচ: মূলতঃ নেপালৰ পূব অংশত বাস কৰা লিম্বু জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত নৃত্য।
দিশকা নৃত্য: বিয়াত পৰিৱেশন কৰা হয়, ইয়াত জটিল ভৰিৰ কাম আৰু বাহুৰ গতি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
গৌণা নৃত্যঃ ই মিথিলা পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আৰু জনকপুৰ অঞ্চলত জনপ্ৰিয় আৰু ধৰ্মীয় আৰু উৎসৱৰ অনুষ্ঠানত এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।
ঘাটু নৃত্য: পশ্চিম নেপালৰ গুৰুং সম্প্ৰদায়ৰ মাজত পৰিৱেশন কৰা হয়।
হুৰা নৃত্য: পূব মাগাৰ সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা পৰিৱেশিত
হনুমান নৃত্যঃ মধ্য নেপালত জনপ্ৰিয়
ঝিঝিয়া নৃত্য: মধেশ প্ৰদেশৰ মেথিল সম্প্ৰদায় আৰু কিছুমান ভোজপুৰী সম্প্ৰদায়ৰ মাজত পশ্চিম আৰু মধ্য তেৰাইত জনপ্ৰিয়। মহিলাসকলে ভিতৰত, মূৰত জুই লগোৱা ফুটা মাটিৰ পাত্ৰ ৰাখি দশাইনৰ সময়ত দলবদ্ধভাৱে নাচি থাকে।
জাটজাতিন নৃত্যঃ ই শ্ৰৱণ পূৰ্ণিমাৰপৰা ভদ্ৰ পূৰ্ণিমালৈকে পৰিৱেশন কৰা মেথি আৰু থাৰু সম্প্ৰদায়ৰ লোকগীতৰ আধাৰত নিৰ্মিত। নায়ক জাট আৰু নায়িকা যতীনৰ প্ৰেম কাহিনী আৰু তেওঁলোকৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত।
নেৱা নৃত্য বা চাচা প্যাখান: ১০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি ইতিহাসৰ বৌদ্ধ ধৰ্মীয় নৃত্য। ইয়াক নেৱাৰ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বজৰাচাৰ্য নামেৰে জনাজাত পুৰোহিতসকলে তেওঁলোকৰ গুপ্ত ধ্যান পদ্ধতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ অংশ হিচাপে সম্পন্ন কৰে। নৃত্যশিল্পীসকলে বিভিন্ন দেৱতাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে যেনে পাঁচ বুদ্ধ, মঞ্জুশ্ৰী, বজ্ৰয়নী আৰু তৰা (বৌদ্ধ ধৰ্ম)।
কাৰ্তিক নাচ
কুম্হা প্যাখান নৃত্য বা কুম্হা প্যাখন: কাঠমাণ্ডু ৰ নেৱাৰসকলৰ তুলাধৰ আৰু কনছাকৰ জাতি গোটৰ পৱিত্ৰ নৃত্য। ধৰ্মীয় উৎসৱৰ সময়ত মন্দিৰ আৰু বজাৰ চৌহদত এই নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।
লখে বা লাখে প্যাখান : ছেপ্টেম্বৰ মাহত য়েনিয়া উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। ^[4]
লাঠি নাছ: ইয়াক থাৰু লাঠি নৃত্য বুলিও জনা যায় আৰু ইয়াক প্ৰধানকৈ দশাইন উৎসৱত পৰিৱেশন কৰা হয়।
মাৰুনি নৃত্য: পূব নেপাল, চিকিম, অসম, আৰু দাৰ্জিলিঙত জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত নৃত্য, মগৰ, গুৰুং সম্প্ৰদায়, কিৰাতি জনগোষ্ঠীৰ মাজত জনপ্ৰিয়। আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি ১৪ শতিকাৰ ভিতৰত মগৰ সেনাবাহিনীৰপৰা অসুস্থ ৰজা বালিহাং ৰাণা মগৰৰ হৈ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
ময়ূৰ নাচ; ময়ূৰ নৃত্য: নেপালৰ মধ্য পশ্চিম অংশ বিশেষকৈ ৰোলপা আৰু ৰুকুমত জনপ্ৰিয় পশ্চিমীয়া মাগাৰ বিশেষকৈ খাম মাগৰে পৰিৱেশন কৰে।
মান্ধুম নৃত্যঃ পূব নেপালৰ কিৰাট ৰাইজে পৰিৱেশন কৰে।
নেৱা নাছ বা ঘাটু পাখ্যান: নেপালৰ কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ নেৱাৰ জনসাধাৰণৰ এক পৱিত্ৰ মুখা পিন্ধা নৃত্য।
নৱদুৰ্গা বা নৱদুৰ্গাপাখ্যান: মোহানিৰপৰা আৰম্ভ হৈ ভগস্তিত শেষ হয়। ই কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ ভক্তপুৰৰ নেৱাৰ সম্প্ৰদায়ৰ আশে-পাশে বিখ্যাত।
পঞ্চ বুদ্ধ নৃত্য
শৰাই নৃত্য
সাকেলা নাচ: খাম্বু (ৰাই মানুহ) জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত নৃত্য ভগৱান পৰুহাং আৰু দেৱী সুমনিমাক পূজা কৰা হয়।
সোৰাথী নৃত্য: পশ্চিম নেপালৰ গুৰুং আৰু মগৰ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত পৰিৱেশন কৰা হয় ^[5]
সখীয়া নৃত্য: দশাইন আৰু তিহাৰ উৎসৱৰ সময়ত অবিবাহিত কণমানি ছোৱালী আৰু ল’ৰাৰদ্বাৰা পৰিৱেশন কৰা থাৰু সম্প্ৰদায়ৰ পৰম্পৰাগত নৃত্য।
স্যাব্ৰু নৃত্য: ই নেপালৰ শ্বেৰপা আৰু অন্যান্য হিমালয়ৰ জনগোষ্ঠীৰ লোকনৃত্য।
টেপা নৃত্য