পত্ৰহৰিৎ

বিভিন্ন স্কেলত পত্ৰহৰিৎ

পত্ৰহৰিতৰ বাবে বহু গছ-গছনি আৰু শেলাইৰ সেউজীয়া ৰং হয়।

মাইক্ৰ'স্ক'পৰ জৰিয়তে দেখা গ'লে, পত্ৰহৰিৎ গছৰ কোষৰ ভিতৰত ক্ল'ৰ'প্লাষ্ট নামৰ গঠনত কেন্দ্ৰীভূত হৈ থাকে।

গছ-গছনি সেউজীয়া দেখা যায় কাৰণ পত্ৰহৰিতে মুখ্যতঃ নীলা আৰু ৰঙা তৰংগদৈৰ্ঘ্য শোষণ কৰে কিন্তু সেউজীয়া পোহৰ, কোষৰ দেৱালৰ দৰে গঠনৰ দ্বাৰা প্ৰতিফলিত হয় আৰু কম শোষিত হয়।^[1]

পত্ৰহৰিতৰ কেইবাটাও প্ৰকাৰ আছে, কিন্তু সকলোৱে এই ডায়াগ্ৰামৰ সোঁফালে গঠিত ক্ল'ৰিন মেগনেছিয়াম লিগেণ্ড ভাগ কৰে।

পত্ৰহৰিৎ (ইংৰাজী: Chlorophyll) হৈছে চায়ানোবেক্টেৰিয়া আৰু শেলাই তথা গছ-গছনিৰ ক্ল'ৰ'প্লাষ্টত পোৱা কেইবাটাও সম্পৰ্কিত সেউজীয়া ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ ভিতৰত এটা।^[2] ইয়াক হৰিৎকণা বুলিও জনা যায়। ইয়াৰ নাম প্ৰাচীন গ্ৰীক শব্দ χλωρός ( "পাতল সেউজীয়া") আৰু φύλλον ("পাত")ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।^[3] পত্ৰহৰিতে গছ-গছনিক পোহৰৰ পৰা শক্তি শোষণ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। এই ৰঞ্জক পদাৰ্থসমূহ অক্সিজেনিক সালোক সংশ্লেষণত জড়িত, যিটো বেক্টেৰিওপত্ৰহৰিৎৰ বিপৰীতে, যি কেৱল বেক্টেৰিয়াত পোৱা যায় আৰু অক্সিজেনবিহীন সালোক সংশ্লেষণত জড়িত।^[4]

পত্ৰহৰিতে নীলা অংশৰ লগতে ইলেক্ট্ৰ'মেগনেটিক স্পেকট্ৰামৰ ৰঙা অংশত পোহৰ অধিক শক্তিশালীভাৱে শোষণ কৰে।^[5] ইয়াৰ বিপৰীতে, সেউজীয়া আৰু ওচৰৰ সেউজীয়া অংশত ই কম শোষণ কৰে। সেয়েহে পত্ৰহৰিৎযুক্ত কলাসমূহ সেউজীয়া দেখা যায় কাৰণ কোষৰ দেৱালৰ দৰে গঠনে প্ৰতিফলিত কৰা সেউজীয়া পোহৰ কম শোষিত হয়।^[1] সেউজীয়া গছৰ ফটোচিষ্টেমত দুটা প্ৰকাৰৰ পত্ৰহৰিৎ থাকে: পত্ৰহৰিৎ এ আৰু পত্ৰহৰিৎ বি।^[6]

ইতিহাস

পত্ৰহৰিৎ প্ৰথমে ১৮১৭ চনত জোচেফ বিয়েনাইমে কেভেণ্ট' আৰু পিয়েৰ জোচেফ পেলেটিয়েৰৰ দ্বাৰা পৃথক কৰি নামকৰণ কৰা হৈছিল।^[7] ১৯০৬ চনত পত্ৰহৰিৎত মেগনেছিয়ামৰ উপস্থিতি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল,^[8] আৰু এইটোৱে জীৱিত কলাত এই মৌলৰ প্ৰথম সনাক্তকৰণ আছিল।^[9]

১৯০৫ৰ পৰা ১৯১৫ চনলৈ জাৰ্মান ৰসায়নবিদ ৰিচাৰ্ড উইলষ্টেটাৰৰ প্ৰাৰম্ভিক কামৰ পিছত, ১৯৪০ চনত হান্স ফিচাৰৰ দ্বাৰা পত্ৰহৰিৎ এৰ সাধাৰণ গঠন স্পষ্ট কৰা হৈছিল। ১৯৬০ চনত, যেতিয়া পত্ৰহৰিৎ এৰ অধিকাংশ ষ্টেৰিওকেমিষ্ট্ৰী জনা গৈছিল, ৰবাৰ্ট বাৰ্নছ উডৱাৰ্ডৰ দ্বাৰা এই অণুৰ সম্পূৰ্ণ সংশ্লেষণ প্ৰকাশিত হৈছিল।^[9]^[10] ১৯৬৭ চনত, ইয়ান ফ্লেমিংৰ দ্বাৰা শেষৰ বাকী থকা ষ্টেৰিওকেমিকেল স্পষ্টীকৰণ সম্পূৰ্ণ হৈছিল,^[11] আৰু ১৯৯০ চনত উডৱাৰ্ড আৰু সহ-লেখকসকলে এটা আপডেট কৰা সংশ্লেষণ প্ৰকাশ কৰিছিল।^[12] পত্ৰহৰিৎ এফৰ উপস্থিতি ২০১০ চনত চায়ানোবেক্টেৰিয়া আৰু অন্যান্য অক্সিজেনিক অণুজীৱত, যিয়ে ষ্ট্ৰ'মাট'লাইট গঠন কৰে, ঘোষণা কৰা হৈছিল; ^[13]^[14] NMR, অপটিকেল আৰু ভৰ স্পেকট্ৰাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি C₅₅H₇₀O₆N₄Mg ৰ আণৱিক সূত্ৰ আৰু (2-formyl)-পত্ৰহৰিৎ এৰ গঠন নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল।^[15]

সালোক সংশ্লেষণ

পত্ৰহৰিৎ সালোক সংশ্লেষণৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ, যিয়ে গছ-গছনিক পোহৰৰ পৰা শক্তি শোষণ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।^[16]

পত্ৰহৰিতৰ অণুসমূহ ফটোচিষ্টেমৰ ভিতৰত আৰু চাৰিওফালে সজোৱা হৈ থাকে, যিবোৰ ক্ল'ৰ'প্লাষ্টৰ থাইলেকয়ড পৰ্দাত সন্নিৱিষ্ট থাকে।^[17] এই জটিলতাত পত্ৰহৰিতে তিনিটা কাৰ্য্য সম্পাদন কৰে:

পত্ৰহৰিতৰ অধিকাংশ (প্ৰতি ফটোচিষ্টেমত কেইবাশ অণু পৰ্যন্ত)ৰ কাম হৈছে পোহৰ শোষণ কৰা।
এই কেন্দ্ৰসমূহে তাৰ পিছত দ্বিতীয় কাৰ্য্য সম্পাদন কৰে: ৰেজনেন্স শক্তি স্থানান্তৰৰ জৰিয়তে সেই শক্তি ফটোচিষ্টেমৰ প্ৰতিক্ৰিয়া কেন্দ্ৰত থকা নিৰ্দিষ্ট পত্ৰহৰিৎ যোৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা।
এই নিৰ্দিষ্ট যোৰে পত্ৰহৰিতৰ চূড়ান্ত কাৰ্য্য সম্পাদন কৰে: চাৰ্জ পৃথক্কৰণ, যিয়ে মুক্ত প্ৰ'টন (H⁺) আৰু ইলেক্ট্ৰন (e⁻) উৎপন্ন কৰে, যিয়ে পৃথকে জৈৱ সংশ্লেষণৰ প্ৰক্ৰিয়াক চালিত কৰে।

বৰ্তমানে গৃহীত দুটা ফটোচিষ্টেম ইউনিট হৈছে ফটোচিষ্টেম I আৰু ফটোচিষ্টেম II, যাৰ নিজৰ সুকীয়া প্ৰতিক্ৰিয়া কেন্দ্ৰ আছে, যাক ক্ৰমে পি৭০০ আৰু পি৬৮০ নাম দিয়া হৈছে। এই কেন্দ্ৰসমূহৰ নামকৰণ কৰা হৈছে তেওঁলোকৰ ৰঙা-শিখৰ শোষণ সৰ্বাধিকৰ তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নেন'মিটাৰত)ৰ নামেৰে। প্ৰতিটো ফটোচিষ্টেমত থকা পত্ৰহৰিতৰ প্ৰকাৰৰ পৰিচয়, কাৰ্য্য আৰু বৰ্ণালী গুণাগুণ একে আন আৰু তেওঁলোকৰ চাৰিওফালৰ প্ৰ'টিন গঠনৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয়।

প্ৰতিক্ৰিয়া কেন্দ্ৰৰ পত্ৰহৰিতৰ কাম হৈছে পোহৰৰ শক্তি শোষণ কৰি ফটোচিষ্টেমৰ অন্যান্য অংশলৈ স্থানান্তৰ কৰা। ফটনৰ শোষিত শক্তি এটা ইলেক্ট্ৰনলৈ স্থানান্তৰিত হয়, যাক চাৰ্জ পৃথক্কৰণ প্ৰক্ৰিয়া বোলা হয়। পত্ৰহৰিতৰ পৰা ইলেক্ট্ৰন আঁতৰোৱাটো এটা জাৰণ প্ৰতিক্ৰিয়া। পত্ৰহৰিতে উচ্চ শক্তিৰ ইলেক্ট্ৰন এটা ইলেক্ট্ৰন পৰিবহণ শৃংখল নামৰ আণৱিক মধ্যৱৰ্তীৰ শাৰীলৈ দান কৰে। চাৰ্জযুক্ত প্ৰতিক্ৰিয়া কেন্দ্ৰৰ পত্ৰহৰিৎ (P680⁺) তাৰ পিছত পানীৰ পৰা ইলেক্ট্ৰন গ্ৰহণ কৰি ইয়াৰ মূল অৱস্থালৈ হ্ৰাস পায়। P680⁺ হ্ৰাস কৰা ইলেক্ট্ৰন শেষত পানীৰ জাৰণৰ পৰা O₂ আৰু H⁺লৈ আহে। এই প্ৰতিক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে সালোক সংশ্লেষণ কৰা জীৱ যেনে গছ-গছনিয়ে O₂ গেছ উৎপন্ন কৰে, যি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰায় সকলো O₂ৰ উৎস। ফটোচিষ্টেম I সাধাৰণতে ফটোচিষ্টেম IIৰ সৈতে শৃংখলত কাম কৰে; সেয়েহে ফটোচিষ্টেম Iৰ P700⁺ সাধাৰণতে ফটোচিষ্টেম IIৰ পৰা অহা ইলেক্ট্ৰনৰ দ্বাৰা হ্ৰাস পায়।

ইলেক্ট্ৰনৰ প্ৰবাহ প্ৰতিক্ৰিয়া কেন্দ্ৰৰ পত্ৰহৰিতৰ ৰঞ্জকৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হয়, যি থাইলেকয়ড পৰ্দাৰ সিপাৰে H⁺ আয়ন পাম্প কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, এটা প্ৰ'টন-চালিত বল স্থাপন কৰে, যি মুখ্যতঃ এটিপি (সঞ্চিত ৰাসায়নিক শক্তি) উৎপন্ন কৰিবলৈ বা NADP⁺ক এনএডিপিএইচলৈ হ্ৰাস কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। NADPH হৈছে এটা সৰ্বজনীন ৰিডক্স এজেণ্ট, যি CO₂ক চেনিলৈ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু অন্যান্য জৈৱ সংশ্লেষণ প্ৰতিক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

প্ৰতিক্ৰিয়া কেন্দ্ৰৰ পত্ৰহৰিৎ-প্ৰ'টিন জটিলতাসমূহে অন্য পত্ৰহৰিৎ ৰঞ্জকৰ সহায় অবিহনে পোহৰ শোষণ কৰি চাৰ্জ পৃথক্কৰণ ঘটনা সম্পাদন কৰিব পাৰে, কিন্তু নিৰ্দিষ্ট পোহৰৰ তীব্ৰতাত এনে হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম। সেয়েহে, ফটোচিষ্টেম আৰু এণ্টেনা ৰঞ্জক প্ৰ'টিনত থকা অন্য পত্ৰহৰিৎসমূহে সহযোগিতাৰে পোহৰৰ শক্তি শোষণ কৰি প্ৰতিক্ৰিয়া কেন্দ্ৰলৈ প্ৰবাহিত কৰে। পত্ৰহৰিৎ এৰ উপৰিও, আনুষঙ্গিক ৰঞ্জক নামৰ অন্য ৰঞ্জক থাকে, যি এই ৰঞ্জক-প্ৰ'টিন এণ্টেনা জটিলতাত পোৱা যায়।

ৰাসায়নিক গঠন

কেইবাটাও পত্ৰহৰিৎ জনা যায়। সকলোকে চাৰিটা পাইৰ'লৰ দৰে আঙুঠিৰ বাহিৰত পঞ্চম, কিট'ন-যুক্ত আঙুঠিৰ উপস্থিতিৰ দ্বাৰা ক্ল'ৰিনৰ পেৰেণ্ট ডেৰিভেটিভ হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। অধিকাংশ পত্ৰহৰিৎ ক্ল'ৰিন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত, যি পৰ্ফাইৰিন (হিম'গ্ল'বিনত পোৱা)ৰ হ্ৰাসিত আত্মীয়। ইহঁত ইউৰ'পৰ্ফাইৰিন'জেন III নামৰ পূৰ্বসূৰীৰ সৈতে এটা সাধাৰণ জৈৱ সংশ্লেষণ পথ ভাগ কৰে। হিমৰ বিপৰীতে, যি N4 কেন্দ্ৰত লোহাৰ সৈতে বান্ধ খাই থাকে, অধিকাংশ পত্ৰহৰিৎ মেগনেছিয়ামৰ সৈতে বান্ধ খাই থাকে। Mg²⁺ কেন্দ্ৰৰ সৈতে সংযুক্ত অক্ষীয় লিগেণ্ডসমূহ প্ৰায়ে স্পষ্টতাৰ বাবে বাদ দিয়া হয়। ক্ল'ৰিন আঙুঠিৰ সৈতে বিভিন্ন পাৰ্শ্ব শৃংখল সংযুক্ত থাকে, সাধাৰণতে এটা দীঘল ফাইটিল শৃংখল (Page Module:Chem2/styles.css has no content.C₂₀H₃₉O)। ভূমিজ গছত সৰ্বাধিক বিস্তৃত ৰূপ হৈছে পত্ৰহৰিৎ এ। পত্ৰহৰিৎ এৰ স্থানত মিথাইল গোট থাকে, যিটো পত্ৰহৰিৎ বিৰ ফৰ্মাইল গোটৰ স্থানত থাকে। এই পাৰ্থক্যই শোষণ বৰ্ণালীক প্ৰভাৱিত কৰে, যাৰ ফলত গছ-গছনিয়ে দৃশ্যমান পোহৰৰ অধিক অংশ শোষণ কৰিব পাৰে।

পত্ৰহৰিতৰ গঠনসমূহ তলত সাৰাংশিত কৰা হৈছে:^[18]^[19]

	পত্ৰহৰিৎ এ	পত্ৰহৰিৎ বি	পত্ৰহৰিৎ চি১	পত্ৰহৰিৎ চি২	পত্ৰহৰিৎ ডি	পত্ৰহৰিৎ এফ^[15]
আণৱিক সূত্ৰ	C₅₅H₇₂O₅N₄Mg	C₅₅H₇₀O₆N₄Mg	C₃₅H₃₀O₅N₄Mg	C₃₅H₂₈O₅N₄Mg	C₅₄H₇₀O₆N₄Mg	C₅₅H₇₀O₆N₄Mg
C2 গোট	−CH₃	−CH₃	−CH₃	−CH₃	−CH₃	−CHO
C3 গোট	−CH=CH₂	−CH=CH₂	−CH=CH₂	−CH=CH₂	−CHO	−CH=CH₂
C7 গোট	−CH₃	−CHO	−CH₃	−CH₃	−CH₃	−CH₃
C8 গোট	−CH₂CH₃	−CH₂CH₃	−CH₂CH₃	−CH=CH₂	−CH₂CH₃	−CH₂CH₃
C17 গোট	−CH₂CH₂COO−Phytyl	−CH₂CH₂COO−Phytyl	−CH=CHCOOH	−CH=CHCOOH	−CH₂CH₂COO−Phytyl	−CH₂CH₂COO−Phytyl
C17−C18 বান্ধনি	একক (ক্ল'ৰিন)	একক (ক্ল'ৰিন)	দ্বৈত (পৰ্ফাইৰিন)	দ্বৈত (পৰ্ফাইৰিন)	একক (ক্ল'ৰিন)	একক (ক্ল'ৰিন)
উপস্থিতি	সৰ্বজনীন	প্ৰধানকৈ গছ	বিভিন্ন শেলাই	বিভিন্ন শেলাই	চায়ানোবেক্টেৰিয়া	চায়ানোবেক্টেৰিয়া

পত্ৰহৰিতৰ গঠন
পত্ৰহৰিৎ এ
পত্ৰহৰিৎ বি
পত্ৰহৰিৎ চি১
পত্ৰহৰিৎ চি২
পত্ৰহৰিৎ ডি
পত্ৰহৰিৎ এফ

পত্ৰহৰিৎ ই হৈছে এটা ৰঞ্জক, যি ১৯৬৬ চনত শেলাইৰ পৰা নিষ্কাশিত হৈছিল কিন্তু ৰাসায়নিকভাৱে বৰ্ণনা কৰা হোৱা নাই। আখৰযুক্ত পত্ৰহৰিতৰ উপৰিও, প্ৰকৃতিত পত্ৰহৰিৎ গঠনৰ বিভিন্ন পাৰ্শ্ব শৃংখলৰ পৰিৱৰ্তন জনা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, প্ৰ'ক্ল'ৰ'ককাছ, এটা চায়ানোবেক্টেৰিয়া, ৮-ভিনাইল পত্ৰহৰিৎ এ আৰু বি ব্যৱহাৰ কৰে।^[20]

পত্ৰহৰিতৰ পৰিমাণৰ জোখ-মাখ

পত্ৰহৰিৎসমূহ প্ৰ'টিনৰ পৰা জৈৱ দ্ৰাৱকলৈ নিষ্কাশিত কৰিব পাৰি।^[21]^[22]^[23] এইদৰে, পাতত পত্ৰহৰিতৰ ঘনত্বৰ আনুমানিক জোখ কৰিব পাৰি।^[24] পত্ৰহৰিৎ এ আৰু পত্ৰহৰিৎ বি পৃথক কৰাৰ পদ্ধতিও আছে।

ডাইইথাইল ইথাৰত, পত্ৰহৰিৎ এৰ আনুমানিক শোষণ সৰ্বাধিক ৪৩০ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৬২ নেন'মিটাৰত, আৰু পত্ৰহৰিৎ বিৰ আনুমানিক সৰ্বাধিক ৪৫৩ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৪২ নেন'মিটাৰত।^[25] পত্ৰহৰিৎ এৰ শোষণ শিখৰ ৪৬৫ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৬৫ নেন'মিটাৰত। পত্ৰহৰিৎ এ ফ্ল'ৰেছেন্স ৬৭৩ নেন'মিটাৰ (সৰ্বাধিক) আৰু ৭২৬ নেন'মিটাৰত। পত্ৰহৰিৎ এৰ শিখৰ ম'লাৰ শোষণ গুণাঙ্ক ১০^৫ M^−১ cm^−১ৰ ওপৰত, যি সৰু-অণু জৈৱ যৌগৰ বাবে সৰ্বোচ্চৰ ভিতৰত।^[26] ৯০% এচিটন-পানীত, পত্ৰহৰিৎ এৰ শোষণ তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ শিখৰ ৪৩০ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৬৪ নেন'মিটাৰ; পত্ৰহৰিৎ বিৰ শিখৰ ৪৬০ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৪৭ নেন'মিটাৰ; পত্ৰহৰিৎ চি১ৰ শিখৰ ৪৪২ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৩০ নেন'মিটাৰ; পত্ৰহৰিৎ চি২ৰ শিখৰ ৪৪৪ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৩০ নেন'মিটাৰ; পত্ৰহৰিৎ ডিৰ শিখৰ ৪০১ নেন'মিটাৰ, ৪৫৫ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৯৬ নেন'মিটাৰ।^[27]

ৰেচিঅ' ফ্ল'ৰেছেন্স নিৰ্গমনৰ দ্বাৰা পত্ৰহৰিতৰ পৰিমাণ জোখা যায়। পত্ৰহৰিৎ এৰ ফ্ল'ৰেছেন্স নিম্ন তৰংগদৈৰ্ঘ্যত উত্তেজিত কৰি, 705±10 nm আৰু 735±10 nmত ফ্ল'ৰেছেন্স নিৰ্গমনৰ অনুপাতে ৰাসায়নিক পৰীক্ষাৰ সৈতে তুলনা কৰিলে পত্ৰহৰিতৰ পৰিমাণৰ ৰৈখিক সম্পৰ্ক প্ৰদান কৰে। F₇₃₅/F₇₀₀ অনুপাতে ৰাসায়নিক পৰীক্ষাৰ সৈতে ০.৯৬ৰ সহসম্বন্ধ গুণাঙ্ক প্ৰদান কৰে, ৪১ mg m^−২ৰ পৰা ৬৭৫ mg m^−২লৈ। গিটেলছনে পত্ৰহৰিতৰ পৰিমাণৰ প্ৰত্যক্ষ পঢ়াৰ বাবে এটা সূত্ৰও উদ্ভাৱন কৰিছিল mg m^−২ত। এই সূত্ৰই ৪১ mg m^−২ৰ পৰা ৬৭৫ mg m^−২ৰ ভিতৰত ০.৯৫ৰ সহসম্বন্ধ r^২ মানৰ সৈতে পত্ৰহৰিতৰ পৰিমাণ জোখাৰ নিৰ্ভৰযোগ্য পদ্ধতি প্ৰদান কৰে।^[28]

পত্ৰহৰিতৰ ঘনত্ব গছৰ পাতৰ মাজেৰে পোহৰৰ সংক্ৰমণ জোখাৰ দ্বাৰাও আনুমানিক কৰিব পাৰি।^[29] ডুৱেলেক্স আৰু SPADৰ দৰে অপটিকেল চেন্সৰৰ দ্বাৰা পাতৰ পত্ৰহৰিতৰ পৰিমাণৰ মূল্যায়ন গৱেষকসকলক বাস্তৱ সময়ত আৰু অ-ধ্বংসাত্মক জোখ-মাখ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।^[30]^[31] গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে এই পদ্ধতিসমূহৰ লেবৰেটৰীত পত্ৰহৰিতৰ জোখ-মাখৰ সৈতে ইতিবাচক সহসম্বন্ধ আছে।^[32]

জৈৱ সংশ্লেষণ

প্ৰধান প্ৰবন্ধ: Chlorophyllide

কিছুমান গছত, পত্ৰহৰিৎ গ্লুটামেটৰ পৰা উদ্ভৱ হয় আৰু হিম আৰু চিৰ'হিমৰ সৈতে ভাগ কৰা এটা শাখাযুক্ত জৈৱ সংশ্লেষণ পথৰ জৰিয়তে সংশ্লেষিত হয়।^[33]^[34]^[35] পত্ৰহৰিৎ চিন্থেছ^[36] হৈছে এটা এনজাইম যিয়ে পত্ৰহৰিৎ এৰ জৈৱ সংশ্লেষণ সম্পূৰ্ণ কৰে:^[37]^[38]

পত্ৰহৰিৎাইড এ + ফাইটিল ডাইফছফেট

\rightleftharpoons

পত্ৰহৰিৎ এ + ডাইফছফেট

এই পৰিৱৰ্তনে পত্ৰহৰিৎাইড এৰ কাৰ্বক্সিলিক এচিড গোটৰ এটা এষ্টাৰ গঠন কৰে ২০-কাৰ্বন ডাইটাৰ্পিন এলকহল ফাইটলৰ সৈতে। পত্ৰহৰিৎ বি একে এনজাইমৰ দ্বাৰা পত্ৰহৰিৎাইড বিৰ ওপৰত কাম কৰি তৈয়াৰ হয়। পত্ৰহৰিৎ ডি আৰু এফৰ বাবেও একে কথা জনা যায়, দুয়োটা সংশ্লিষ্ট পত্ৰহৰিৎাইডৰ পৰা তৈয়াৰ হয়, যি শেষত পত্ৰহৰিৎাইড এৰ পৰা তৈয়াৰ হয়।^[39]

এঞ্জিঅ'স্পাৰ্ম গছত, জৈৱ সংশ্লেষণ পথৰ পিছৰ পদক্ষেপসমূহ পোহৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এনে গছ অন্ধকাৰত গজিলে ইটিঅ'লেটেড অৰ্থাৎ পাণ্ডুৰ হয়। অ-ভাস্কুলাৰ গছ আৰু সেউজীয়া শেলাইৰ এটা অতিৰিক্ত পোহৰ-স্বাধীন এনজাইম থাকে আৰু অন্ধকাৰতো সেউজীয়া হৈ গজে।^[40]

পত্ৰহৰিৎ প্ৰ'টিনৰ সৈতে বান্ধ খাই থাকে। প্ৰ'ট'পত্ৰহৰিৎাইড, জৈৱ সংশ্লেষণৰ এটা মধ্যৱৰ্তী পদাৰ্থ, পোহৰ-নিৰ্ভৰশীল আৰু পোহৰ-স্বাধীন দুয়োটা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে পত্ৰহৰিৎাইডলৈ হ্ৰাস পায়। এঞ্জিঅ'স্পাৰ্ম গছত, এই পৰিৱৰ্তন পোহৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, যাৰ ফলত অন্ধকাৰত গজিলে গছ ইটিঅ'লেটেড অৰ্থাৎ পাণ্ডুৰ হয়।^[41] অ-ভাস্কুলাৰ গছ আৰু সেউজীয়া শেলাইৰ এটা অতিৰিক্ত পোহৰ-স্বাধীন এনজাইম থাকে, যাৰ ফলত ইহঁত অন্ধকাৰতো সেউজীয়া হৈ গজে।

পত্ৰহৰিতৰ জৈৱ সংশ্লেষণৰ পথ ৫-এমিন'লেভুলিনিক এচিড (ALA)ৰ পৰা আৰম্ভ হয়, যি গ্লুটামেটৰ পৰা সংশ্লেষিত হয়।^[42] এই পথত কেইবাটাও পদক্ষেপ জড়িত, য’ত পৰ্ফাইৰিন গঠনৰ মধ্যৱৰ্তী পদাৰ্থ যেনে ইউৰ'পৰ্ফাইৰিন'জেন III আৰু প্ৰ'ট'পৰ্ফাইৰিন IX সৃষ্টি হয়।^[35] প্ৰ'ট'পৰ্ফাইৰিন IXত মেগনেছিয়ামৰ সন্নিবেশৰ জৰিয়তে পত্ৰহৰিতৰ গঠনৰ দিশত পথ আগবাঢ়ে, যি মেগনেছিয়াম কেলাটেছ এনজাইমৰ দ্বাৰা অনুঘটিত হয়।^[43] তাৰ পিছত, প্ৰ'ট'পত্ৰহৰিৎাইডলৈ ৰূপান্তৰৰ আগতে কেইবাটাও হ্ৰাস আৰু পৰিৱৰ্তন ঘটে। শেষত, পত্ৰহৰিৎ চিন্থেছ এনজাইমে ফাইটিল শৃংখল সংযোজন কৰি পত্ৰহৰিৎ এ বা বি গঠন কৰে।^[44]

পত্ৰহৰিতৰ বিতৰণ

পত্ৰহৰিৎ প্ৰধানকৈ ক্ল'ৰ'প্লাষ্টৰ ভিতৰত, থাইলেকয়ড পৰ্দাত পোৱা যায়, য’ত ই সালোক সংশ্লেষণৰ পোহৰ-নিৰ্ভৰশীল প্ৰতিক্ৰিয়াৰ বাবে সজোৱা থাকে।^[45] পত্ৰহৰিৎ এ আৰু বি প্ৰধানকৈ ভূমিজ গছ আৰু সেউজীয়া শেলাইত পোৱা যায়, আনহাতে পত্ৰহৰিৎ চি১ আৰু চি২ বিভিন্ন শেলাই যেনে ডায়াটম, ডাইন'ফ্লেজেলেট, আৰু ব্ৰাউন শেলাইত পোৱা যায়।^[46] পত্ৰহৰিৎ ডি আৰু এফ চায়ানোবেক্টেৰিয়াত পোৱা যায়, বিশেষকৈ যিবোৰে ষ্ট্ৰ'মাট'লাইট গঠন কৰে।^[15] পত্ৰহৰিৎ এফৰ আৱিষ্কাৰে ইংগিত দিয়ে যে কিছুমান জীৱই সাধাৰণতকৈ বহুত বেছি তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ পোহৰ (যেনে নিকট-ইনফ্ৰাৰেড) শোষণ কৰিব পাৰে।^[47]

পত্ৰহৰিতৰ বিতৰণ গছৰ পাতৰ মধ্যে অভিন্ন নহয়। পাতৰ ওপৰৰ তৰপত, য’ত পোহৰৰ তীব্ৰতা বেছি, পত্ৰহৰিতৰ ঘনত্ব বেছি হয়, আৰু তলৰ তৰপত, য’ত পোহৰ কম, ঘনত্ব কম হয়।^[48] এই বিতৰণে পোহৰ শোষণৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।

বৰ্ণালী গুণ

পত্ৰহৰিতৰ বৰ্ণালী গুণাগুণ ইয়াৰ সালোক সংশ্লেষণৰ ভূমিকাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। পত্ৰহৰিৎ এ আৰু বিৰ শোষণ শিখৰ দৃশ্যমান পোহৰৰ নীলা আৰু ৰঙা অঞ্চলত থাকে, সেউজীয়া অঞ্চলত কম শোষণৰ সৈতে।^[49] পত্ৰহৰিৎ এৰ শোষণ শিখৰ ডাইইথাইল ইথাৰত ৪৩০ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৬২ নেন'মিটাৰত, আৰু পত্ৰহৰিৎ বিৰ শিখৰ ৪৫৩ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৪২ নেন'মিটাৰত।^[50] ৯০% এচিটন-পানীত, পত্ৰহৰিৎ এৰ শিখৰ ৪৩০ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৬৪ নেন'মিটাৰত, পত্ৰহৰিৎ বিৰ শিখৰ ৪৬০ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৪৭ নেন'মিটাৰত, পত্ৰহৰিৎ চি১ৰ শিখৰ ৪৪২ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৩০ নেন'মিটাৰত, পত্ৰহৰিৎ চি২ৰ শিখৰ ৪৪৪ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৩০ নেন'মিটাৰত, আৰু পত্ৰহৰিৎ ডিৰ শিখৰ ৪০১ নেন'মিটাৰ, ৪৫৫ নেন'মিটাৰ আৰু ৬৯৬ নেন'মিটাৰত।^[51]

পত্ৰহৰিৎ এৰ ফ্ল'ৰেছেন্স নিৰ্গমন ৬৭৩ নেন'মিটাৰ (সৰ্বাধিক) আৰু ৭২৬ নেন'মিটাৰত ঘটে।^[52] ফ্ল'ৰেছেন্সৰ অনুপাত (F₇₃₅/F₇₀₀) পত্ৰহৰিতৰ পৰিমাণৰ সৈতে সহসম্বন্ধিত, যি ৪১ mg m^−২ৰ পৰা ৬৭৫ mg m^−২ৰ ভিতৰত ০.৯৬ৰ সহসম্বন্ধ গুণাঙ্ক প্ৰদান কৰে।^[53] এই বৰ্ণালী গুণাগুণে গৱেষকসকলক পত্ৰহৰিতৰ ঘনত্ব নিৰ্ধাৰণৰ বাবে অ-ধ্বংসাত্মক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।

ৰন্ধন ব্যৱহাৰ

পত্ৰহৰিৎ প্ৰাকৃতিক সেউজীয়া খাদ্য ৰং হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াক পালেং, বিছা, আৰু ঘাঁহৰ দৰে উৎসৰ পৰা নিষ্কাশিত কৰা হয়।^[54] পত্ৰহৰিৎিন, পত্ৰহৰিতৰ এটা পানী-দ্ৰৱণীয় ডেৰিভেটিভ, খাদ্যৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয় কাৰণ ই অধিক স্থিতিশীল।^[55] ইয়াক পাষ্টা, চচ, পানীয়, আৰু মিঠাইৰ দৰে খাদ্যত সেউজীয়া ৰং দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইউৰোপীয় সংঘত, পত্ৰহৰিৎিনক E140 হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়।^[56] পত্ৰহৰিতৰ ৰন্ধন ব্যৱহাৰে খাদ্যৰ দৃশ্যমান আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰে আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত এণ্টিঅক্সিডেণ্ট গুণৰ যোগান ধৰে।^[57]

জৈৱিক ব্যৱহাৰ

পত্ৰহৰিতৰ জৈৱিক গুৰুত্ব মুখ্যতঃ ইয়াৰ সালোক সংশ্লেষণৰ ভূমিকাত নিহিত হৈ আছে। ইয়াৰ উপৰিও, পত্ৰহৰিতৰ ডেৰিভেটিভসমূহৰ সম্ভাৱ্য স্বাস্থ্য উপকাৰিতাৰ বাবে অধ্যয়ন কৰা হৈছে। পত্ৰহৰিৎিনৰ এণ্টিঅক্সিডেণ্ট গুণ থাকিব পাৰে, যি কোষক অক্সিডেটিভ ক্ষতিৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰে।^[58] কিছুমান গৱেষণাই পৰামৰ্শ দিয়ে যে পত্ৰহৰিৎিনে বিষমুক্তকৰণ প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিব পাৰে আৰু প্ৰদাহ-বিৰোধী প্ৰভাৱ থাকিব পাৰে।^[59] তথাপিও, এই দাবীসমূহৰ বাবে অধিক গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন।

পত্ৰহৰিতৰ অণুসমূহে ফট'ডাইনামিক থেৰাপীতো সম্ভাৱনা দেখুৱাইছে, য’ত ইহঁতক কৰ্কট কোষ ধ্বংস কৰিবলৈ পোহৰ-সক্ৰিয় ৰঞ্জক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^[60] পত্ৰহৰিৎ ডেৰিভেটিভ যেনে ক্ল'ৰিন ই৬ক এই উদ্দেশ্যে অধ্যয়ন কৰা হৈছে।^[61] ইয়াৰ উপৰিও, পত্ৰহৰিতৰ এণ্টিমাইক্ৰ'বিয়েল গুণৰ বাবে খাদ্য সংৰক্ষণ আৰু চিকিৎসা প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰত সম্ভাৱনা অন্বেষণ কৰা হৈছে।^[62]

অতিৰিক্ত পাঠ

তথ্যসূত্ৰ

↑ ^1.0 ^1.1 "Chlorophyll does not reflect green light – how to correct a misconception". Journal of Biological Education খণ্ড 56 (5): 1–8. 2020. doi:10.1080/00219266.2020.1858930.
↑ "Chlorophyll". University of Bristol. http://www.chm.bris.ac.uk/motm/chlorophyll/chlorophyll_h.htm.
↑ "chlorophyll". Online Etymology Dictionary.
↑ "Difference Between Bacteriochlorophyll and Chlorophyll". differencebetween.com. 31 March 2020. https://www.differencebetween.com/difference-between-bacteriochlorophyll-and-chlorophyll/.
↑ "Influence of green, red and blue light emitting diodes on multiprotein complex proteins and photosynthetic activity under varying light intensities in lettuce leaves (Lactuca sativa L.)". International Journal of Molecular Sciences খণ্ড 15 (3): 4657–70. March 2014. doi:10.3390/ijms15034657. PMID 24642884.
↑ "Photosynthetic Pigments". UCMP Glossary (online). University of California Museum of Paleontology. 1997. http://www.ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss3/pigments.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-07-17.
↑
See:
- "Joseph Pelletier and Joseph Caventou". Journal of Chemical Education খণ্ড 28 (9): 454. September 1951. doi:10.1021/ed028p454.
- "Notice sur la matière verte des feuilles" (French ভাষাত). Journal de Pharmacie খণ্ড 3: 486–491. 1817. https://archive.org/stream/journaldepharma22unkngoog#page/n444/mode/2up. On p. 490, the authors propose a new name for chlorophyll. From p. 490: "Nous n'avons aucun droit pour nommer une substance connue depuis long-temps, et à l'histoire de laquelle nous n'avons ajouté que quelques faits; cependant nous proposerons, sans y mettre aucune importance, le nom de chlorophyle, de chloros, couleur, et $φύλλον$ , feuille : ce nom indiquerait le rôle qu'elle joue dans la nature." (We have no right to name a substance [that has been] known for a long time, and to whose story we have added only a few facts; however, we will propose, without giving it any importance, the name chlorophyll, from chloros, color, and $φύλλον$ , leaf : this name would indicate the role that it plays in nature.)
↑ view=1up; seq=436 "Zur Kenntniss der Zusammensetzung des Chlorophylls" (de ভাষাত). Annalen der Chemie খণ্ড 350 (1–2): 48–82. 1906. doi:10.1002/jlac.19063500103. http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uva.x002455980; view=1up; seq=436. "From p. 49: "Das Hauptproduct der alkalischen Hydrolyse bilden tiefgrüne Alkalisalze. In ihnen liegen complexe Magnesiumverbindungen vor, die das Metall in einer gegen Alkali auch bei hoher Temperatur merkwürdig widerstandsfähigen Bindung enthalten." (Deep green alkali salts form the main product of alkali hydrolysis. In them, complex magnesium compounds are present, which contain the metal in a bond that is extraordinarily resistant to alkali even at high temperature.)".
↑ ^9.0 ^9.1 "Chlorophylls – from functionality in food to health relevance". 5th Pigments in Food congress- for quality and health (Print). University of Helsinki. 2008. ISBN 978-952-10-4846-3.
↑ "The total synthesis of chlorophyll". Journal of the American Chemical Society খণ্ড 82 (14): 3800–3802. July 1960. doi:10.1021/ja01499a093. http://media.iupac.org/publications/pac/1961/pdf/0203x0383.pdf.
↑ "Absolute Configuration and the Structure of Chlorophyll". Nature খণ্ড 216 (5111): 151–152. 14 October 1967. doi:10.1038/216151a0.
↑ "The total synthesis of chlorophyll a". Tetrahedron খণ্ড 46 (22): 7599–7659. 1990. doi:10.1016/0040-4020(90)80003-Z.
↑ "A New Form of Chlorophyll?". Scientific American. August 2010. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=new-form-chlorophyll.
↑ "Infrared chlorophyll could boost solar cells.". New Scientist. 19 August 2010. https://www.newscientist.com/article/dn19338-infrared-chlorophyll-could-boost-solar-cells.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 15 April 2012.
↑ ^15.0 ^15.1 ^15.2 "A red-shifted chlorophyll". Science খণ্ড 329 (5997): 1318–9. September 2010. doi:10.1126/science.1191127. PMID 20724585.
↑ "Photosynthesis". University of Cincinnati. 1996. http://biology.clc.uc.edu/courses/bio104/photosyn.htm.
↑ "Photosynthesis, Chloroplast | Learn Science at Scitable" (en ভাষাত). www.nature.com. https://www.nature.com/scitable/topicpage/photosynthetic-cells-14025371/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-10-19.
↑ "An Overview of Chlorophylls and Bacteriochlorophylls: Biochemistry, Biophysics, Functions and Applications". Chlorophylls and Bacteriochlorophylls. Advances in Photosynthesis and Respiration. 25. 2006. পৃষ্ঠা. 1–26. doi:10.1007/1-4020-4516-6_1. ISBN 978-1-4020-4515-8.
↑ "Synthetic Chlorins, Possible Surrogates for Chlorophylls, Prepared by Derivatization of Porphyrins". Chemical Reviews খণ্ড 117 (2): 344–535. January 2017. doi:10.1021/acs.chemrev.5b00696. PMID 27498781.
↑ "Chlorophylls d and f: Synthesis, occurrence, light-harvesting, and pigment organization in chlorophyll-binding protein complexes". Advances in Botanical Research খণ্ড 90: 121–139. 2019. doi:10.1016/bs.abr.2019.03.006. ISBN 9780081027523.
↑ "The use of acetone and methanol in the estimation of chlorophyll in the presence of phaeophytin in plant". Freshwater Biology খণ্ড 2 (4): 361–385. 1972. doi:10.1111/j.1365-2427.1972.tb00377.x.
↑ "Some Spectral Characteristics of Chlorophyll c from Tridacna crocea Zooxanthellae". Biological Bulletin খণ্ড 136 (1): 54–62. February 1969. doi:10.2307/1539668. https://www.biodiversitylibrary.org/part/25503.
↑ "Methods for analysis of benthic photosynthetic pigment". School of Life Sciences, Napier University. 21 March 2001. Archived from the original on 2008-04-14. https://web.archive.org/web/20080414215124/http://www.lifesciences.napier.ac.uk/teaching/MB/benchl01.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-07-17.
↑ "Chlorophyll content monitoring in sugar maple (Acer saccharum)". Tree Physiology খণ্ড 23 (15): 1077–9. October 2003. doi:10.1093/treephys/23.15.1077. PMID 12975132.
↑ Pigments in vegetables: chlorophylls and carotenoids. Van Nostrand Reinhold. 1991. ISBN 978-0442006570.
↑ "Determination of accurate extinction coefficients and simultaneous equations for assaying chlorophylls a and b extracted with four different solvents: verification of the concentration of chlorophyll standards by atomic absorption spectroscopy". Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics খণ্ড 975 (3): 384–394. 1989. doi:10.1016/S0005-2728(89)80347-0.
↑ Photosynthesis in algae. প্ৰকাশক London: Kluwer. 2003. ISBN 978-0-7923-6333-0.
↑ "The Chlorophyll Fluorescence Ratio F₇₃₅/F₇₀₀ as an Accurate Measure of Chlorophyll Content in Plants". Remote Sens. Environ. খণ্ড 69 (3): 296–302. 1999. doi:10.1016/S0034-4257(99)00023-1.
↑ "Using by rapid field test methods to assess the Potato canopy nitrogen status in the presence of organic and inorganic nitrogen fertilizer". International Journal of Advanced Life Sciences খণ্ড 8 (3): 328–339. 2015. ISSN 2320-1827. https://unitedlifejournals.in/ms_files/ijals/14._Using_rapid_filed_test_methods_to_assess_the_potato_canopy.pdf.
↑ "New proximal sensors of vegetation: towards a non destructive quantitative estimation of plant constituents". October 2012. Archived from the original on 2014-08-22. https://web.archive.org/web/20140822115631/http://www.ese.u-psud.fr/IMG/pdf/CerovicEbernburg2012.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-12.
↑ "Evaluation of SPAD and Dualex for In-Season Corn Nitrogen Status Estimation". Acta Agronomica Sinic খণ্ড 36 (5): 840–847. 2010. doi:10.1016/S1875-2780(09)60051-1. ISSN 1875-2780.
↑ "Hand-held chlorophyll meter: a promising tool to assess the nitrogen status of potato foliage". Potato Res খণ্ড 36: 301–308. 1993. doi:10.1007/BF02361796.
↑ "Tetrapyrroles: the pigments of life". Natural Product Reports খণ্ড 17 (6): 507–26. December 2000. doi:10.1039/B002635M. PMID 11152419.
↑ "The Modification of Acetate and Propionate Side Chains During the Biosynthesis of Haem and Chlorophylls: Mechanistic and Stereochemical Studies". Ciba Foundation Symposium 180 - the Biosynthesis of the Tetrapyrrole Pigments. Novartis Foundation Symposia. 180. 2007. পৃষ্ঠা. 131–155. doi:10.1002/9780470514535.ch8. ISBN 9780470514535. PMID 7842850.
↑ ^35.0 ^35.1 "Biosynthesis of chlorophylls from protoporphyrin IX". Natural Product Reports খণ্ড 20 (3): 327–41. June 2003. doi:10.1039/B110549N. PMID 12828371.
↑ "Pre-loading of chlorophyll synthase with tetraprenyl diphosphate is an obligatory step in chlorophyll biosynthesis". Biological Chemistry খণ্ড 383 (11): 1769–78. November 2002. doi:10.1515/BC.2002.198. PMID 12530542. https://epub.ub.uni-muenchen.de/17847/1/bc.2002.198.pdf.
↑ "Recent advances in chlorophyll biosynthesis and breakdown in higher plants". Plant Molecular Biology খণ্ড 56 (1): 1–14. September 2004. doi:10.1007/s11103-004-2331-3. PMID 15604725. https://boris.unibe.ch/102079/.
↑ "Recent advances in chlorophyll biosynthesis". Photosynthesis Research খণ্ড 90 (2): 173–94. November 2006. doi:10.1007/s11120-006-9076-6. PMID 17370354.
↑ "Effects of Light and Oxygen on Chlorophyll d Biosynthesis in a Marine Cyanobacterium Acaryochloris marina". Plants খণ্ড 11 (7): 915. March 2022. doi:10.3390/plants11070915. PMID 35406896.
↑ "X-ray crystal structure of the light-independent protochlorophyllide reductase". Nature খণ্ড 465 (7294): 110–4. May 2010. doi:10.1038/nature08950. PMID 20400946.
↑ "X-ray crystal structure of the light-independent protochlorophyllide reductase". Nature খণ্ড 465 (7294): 110–4. May 2010. doi:10.1038/nature08950. PMID 20400946.
↑ "Biosynthesis of chlorophylls and bacteriochlorophylls". Chemical Reviews খণ্ড 109 (4): 1651–74. April 2009. doi:10.1021/cr800511m. PMID 19296594.
↑ "Magnesium chelatase: Structure, function and regulation in chlorophyll biosynthesis". Biochemical Society Transactions খণ্ড 30 (4): 643–8. August 2002. doi:10.1042/bst0300643. PMID 12196156.
↑ "Pre-loading of chlorophyll synthase with tetraprenyl diphosphate is an obligatory step in chlorophyll biosynthesis". Biological Chemistry খণ্ড 383 (11): 1769–78. November 2002. doi:10.1515/BC.2002.198. PMID 12530542. https://epub.ub.uni-muenchen.de/17847/1/bc.2002.198.pdf.
↑ "Photosynthesis, Chloroplast" (en ভাষাত). www.nature.com. https://www.nature.com/scitable/topicpage/photosynthetic-cells-14025371/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-10-19.
↑ "Some Spectral Characteristics of Chlorophyll c from Tridacna crocea Zooxanthellae". Biological Bulletin খণ্ড 136 (1): 54–62. February 1969. doi:10.2307/1539668. https://www.biodiversitylibrary.org/part/25503.
↑ "Infrared chlorophyll could boost solar cells.". New Scientist. 19 August 2010. https://www.newscientist.com/article/dn19338-infrared-chlorophyll-could-boost-solar-cells.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 15 April 2012.
↑ "The functional significance of palisade tissue: penetration of directional light". Plant, Cell & Environment খণ্ড 16 (1): 65–72. January 1993. doi:10.1111/j.1365-3040.1993.tb00852.x.
↑ "Influence of green, red and blue light emitting diodes on multiprotein complex proteins and photosynthetic activity under varying light intensities in lettuce leaves (Lactuca sativa L.)". International Journal of Molecular Sciences খণ্ড 15 (3): 4657–70. March 2014. doi:10.3390/ijms15034657. PMID 24642884.
↑ Pigments in vegetables: chlorophylls and carotenoids. Van Nostrand Reinhold. 1991. ISBN 978-0442006570.
↑ Photosynthesis in algae. প্ৰকাশক London: Kluwer. 2003. ISBN 978-0-7923-6333-0.
↑ "Determination of accurate extinction coefficients and simultaneous equations for assaying chlorophylls a and b extracted with four different solvents: verification of the concentration of chlorophyll standards by atomic absorption spectroscopy". Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics খণ্ড 975 (3): 384–394. 1989. doi:10.1016/S0005-2728(89)80347-0.
↑ "The Chlorophyll Fluorescence Ratio F₇₃₅/F₇₀₀ as an Accurate Measure of Chlorophyll Content in Plants". Remote Sens. Environ. খণ্ড 69 (3): 296–302. 1999. doi:10.1016/S0034-4257(99)00023-1.
↑ "Chlorophylls – from functionality in food to health relevance". 5th Pigments in Food congress- for quality and health (Print). University of Helsinki. 2008. ISBN 978-952-10-4846-3.
↑ "Food application of chlorophylls". Journal of the Science of Food and Agriculture খণ্ড 67 (2): 195–200. February 1995. doi:10.1002/jsfa.2740670209.
↑ "E140 Chlorophylls and Chlorophyllins". Food Standards Agency. https://www.food.gov.uk/business-guidance/approved-additives-and-e-numbers। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-12.
↑ "Digestion, absorption, and cancer preventative activity of dietary chlorophyll derivatives". Nutrition Research খণ্ড 27 (1): 1–12. January 2007. doi:10.1016/j.nutres.2006.12.003.
↑ "Digestion, absorption, and cancer preventative activity of dietary chlorophyll derivatives". Nutrition Research খণ্ড 27 (1): 1–12. January 2007. doi:10.1016/j.nutres.2006.12.003.
↑ "Heme and chlorophyll intake and risk of colorectal cancer in the Netherlands cohort study". Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention খণ্ড 15 (4): 717–25. April 2006. doi:10.1158/1055-9965.EPI-05-0792. PMID 16614114.
↑ "Photodynamic therapy". Journal of the National Cancer Institute খণ্ড 90 (12): 889–905. June 1998. doi:10.1093/jnci/90.12.889. PMID 9637138.
↑ "A review of progress in clinical photodynamic therapy". Technology in Cancer Research & Treatment খণ্ড 4 (3): 283–93. June 2005. doi:10.1177/153303460500400308. PMID 15896084.
↑ "Prospects of photosensitization in control of pathogenic and harmful micro-organisms". Journal of Applied Microbiology খণ্ড 107 (6): 2031–40. December 2009. doi:10.1111/j.1365-2672.2009.04341.x. PMID 19486402.

[JBE-1] 1.0 ^1.1 "Chlorophyll does not reflect green light – how to correct a misconception". Journal of Biological Education খণ্ড 56 (5): 1–8. 2020. doi:10.1080/00219266.2020.1858930.

[2] "Chlorophyll". University of Bristol. http://www.chm.bris.ac.uk/motm/chlorophyll/chlorophyll_h.htm.

[OnlineEtDict-3] "chlorophyll". Online Etymology Dictionary.

[4] "Difference Between Bacteriochlorophyll and Chlorophyll". differencebetween.com. 31 March 2020. https://www.differencebetween.com/difference-between-bacteriochlorophyll-and-chlorophyll/.

[5] "Influence of green, red and blue light emitting diodes on multiprotein complex proteins and photosynthetic activity under varying light intensities in lettuce leaves (Lactuca sativa L.)". International Journal of Molecular Sciences খণ্ড 15 (3): 4657–70. March 2014. doi:10.3390/ijms15034657. PMID 24642884.

[6] "Photosynthetic Pigments". UCMP Glossary (online). University of California Museum of Paleontology. 1997. http://www.ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss3/pigments.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-07-17.

[7] See:
"Joseph Pelletier and Joseph Caventou". Journal of Chemical Education খণ্ড 28 (9): 454. September 1951. doi:10.1021/ed028p454.

"Notice sur la matière verte des feuilles" (French ভাষাত). Journal de Pharmacie খণ্ড 3: 486–491. 1817. https://archive.org/stream/journaldepharma22unkngoog#page/n444/mode/2up. On p. 490, the authors propose a new name for chlorophyll. From p. 490: "Nous n'avons aucun droit pour nommer une substance connue depuis long-temps, et à l'histoire de laquelle nous n'avons ajouté que quelques faits; cependant nous proposerons, sans y mettre aucune importance, le nom de chlorophyle, de chloros, couleur, et $φύλλον$ , feuille : ce nom indiquerait le rôle qu'elle joue dans la nature." (We have no right to name a substance [that has been] known for a long time, and to whose story we have added only a few facts; however, we will propose, without giving it any importance, the name chlorophyll, from chloros, color, and $φύλλον$ , leaf : this name would indicate the role that it plays in nature.)

[8] "Joseph Pelletier and Joseph Caventou". Journal of Chemical Education খণ্ড 28 (9): 454. September 1951. doi:10.1021/ed028p454.

[9] "Notice sur la matière verte des feuilles" (French ভাষাত). Journal de Pharmacie খণ্ড 3: 486–491. 1817. https://archive.org/stream/journaldepharma22unkngoog#page/n444/mode/2up. On p. 490, the authors propose a new name for chlorophyll. From p. 490: "Nous n'avons aucun droit pour nommer une substance connue depuis long-temps, et à l'histoire de laquelle nous n'avons ajouté que quelques faits; cependant nous proposerons, sans y mettre aucune importance, le nom de chlorophyle, de chloros, couleur, et $φύλλον$ , feuille : ce nom indiquerait le rôle qu'elle joue dans la nature." (We have no right to name a substance [that has been] known for a long time, and to whose story we have added only a few facts; however, we will propose, without giving it any importance, the name chlorophyll, from chloros, color, and $φύλλον$ , leaf : this name would indicate the role that it plays in nature.)

[8] view=1up; seq=436 "Zur Kenntniss der Zusammensetzung des Chlorophylls" (de ভাষাত). Annalen der Chemie খণ্ড 350 (1–2): 48–82. 1906. doi:10.1002/jlac.19063500103. http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uva.x002455980; view=1up; seq=436. "From p. 49: "Das Hauptproduct der alkalischen Hydrolyse bilden tiefgrüne Alkalisalze. In ihnen liegen complexe Magnesiumverbindungen vor, die das Metall in einer gegen Alkali auch bei hoher Temperatur merkwürdig widerstandsfähigen Bindung enthalten." (Deep green alkali salts form the main product of alkali hydrolysis. In them, complex magnesium compounds are present, which contain the metal in a bond that is extraordinarily resistant to alkali even at high temperature.)".

[motilva-9] 9.0 ^9.1 "Chlorophylls – from functionality in food to health relevance". 5th Pigments in Food congress- for quality and health (Print). University of Helsinki. 2008. ISBN 978-952-10-4846-3.

[10] "The total synthesis of chlorophyll". Journal of the American Chemical Society খণ্ড 82 (14): 3800–3802. July 1960. doi:10.1021/ja01499a093. http://media.iupac.org/publications/pac/1961/pdf/0203x0383.pdf.

[11] "Absolute Configuration and the Structure of Chlorophyll". Nature খণ্ড 216 (5111): 151–152. 14 October 1967. doi:10.1038/216151a0.

[12] "The total synthesis of chlorophyll a". Tetrahedron খণ্ড 46 (22): 7599–7659. 1990. doi:10.1016/0040-4020(90)80003-Z.

[13] "A New Form of Chlorophyll?". Scientific American. August 2010. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=new-form-chlorophyll.

[14] "Infrared chlorophyll could boost solar cells.". New Scientist. 19 August 2010. https://www.newscientist.com/article/dn19338-infrared-chlorophyll-could-boost-solar-cells.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 15 April 2012.

[ChlF-15] 15.0 ^15.1 ^15.2 "A red-shifted chlorophyll". Science খণ্ড 329 (5997): 1318–9. September 2010. doi:10.1126/science.1191127. PMID 20724585.

[16] "Photosynthesis". University of Cincinnati. 1996. http://biology.clc.uc.edu/courses/bio104/photosyn.htm.

[17] "Photosynthesis, Chloroplast | Learn Science at Scitable" (en ভাষাত). www.nature.com. https://www.nature.com/scitable/topicpage/photosynthetic-cells-14025371/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-10-19.

[18] "An Overview of Chlorophylls and Bacteriochlorophylls: Biochemistry, Biophysics, Functions and Applications". Chlorophylls and Bacteriochlorophylls. Advances in Photosynthesis and Respiration. 25. 2006. পৃষ্ঠা. 1–26. doi:10.1007/1-4020-4516-6_1. ISBN 978-1-4020-4515-8.

[19] "Synthetic Chlorins, Possible Surrogates for Chlorophylls, Prepared by Derivatization of Porphyrins". Chemical Reviews খণ্ড 117 (2): 344–535. January 2017. doi:10.1021/acs.chemrev.5b00696. PMID 27498781.

[Chen19-20] "Chlorophylls d and f: Synthesis, occurrence, light-harvesting, and pigment organization in chlorophyll-binding protein complexes". Advances in Botanical Research খণ্ড 90: 121–139. 2019. doi:10.1016/bs.abr.2019.03.006. ISBN 9780081027523.

[Marker1972-21] "The use of acetone and methanol in the estimation of chlorophyll in the presence of phaeophytin in plant". Freshwater Biology খণ্ড 2 (4): 361–385. 1972. doi:10.1111/j.1365-2427.1972.tb00377.x.

[Jeffrey1969-22] "Some Spectral Characteristics of Chlorophyll c from Tridacna crocea Zooxanthellae". Biological Bulletin খণ্ড 136 (1): 54–62. February 1969. doi:10.2307/1539668. https://www.biodiversitylibrary.org/part/25503.

[23] "Methods for analysis of benthic photosynthetic pigment". School of Life Sciences, Napier University. 21 March 2001. Archived from the original on 2008-04-14. https://web.archive.org/web/20080414215124/http://www.lifesciences.napier.ac.uk/teaching/MB/benchl01.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-07-17.

[24] "Chlorophyll content monitoring in sugar maple (Acer saccharum)". Tree Physiology খণ্ড 23 (15): 1077–9. October 2003. doi:10.1093/treephys/23.15.1077. PMID 12975132.

[25] Pigments in vegetables: chlorophylls and carotenoids. Van Nostrand Reinhold. 1991. ISBN 978-0442006570.

[26] "Determination of accurate extinction coefficients and simultaneous equations for assaying chlorophylls a and b extracted with four different solvents: verification of the concentration of chlorophyll standards by atomic absorption spectroscopy". Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics খণ্ড 975 (3): 384–394. 1989. doi:10.1016/S0005-2728(89)80347-0.

[27] Photosynthesis in algae. প্ৰকাশক London: Kluwer. 2003. ISBN 978-0-7923-6333-0.

[28] "The Chlorophyll Fluorescence Ratio F₇₃₅/F₇₀₀ as an Accurate Measure of Chlorophyll Content in Plants". Remote Sens. Environ. খণ্ড 69 (3): 296–302. 1999. doi:10.1016/S0034-4257(99)00023-1.

[29] "Using by rapid field test methods to assess the Potato canopy nitrogen status in the presence of organic and inorganic nitrogen fertilizer". International Journal of Advanced Life Sciences খণ্ড 8 (3): 328–339. 2015. ISSN 2320-1827. https://unitedlifejournals.in/ms_files/ijals/14._Using_rapid_filed_test_methods_to_assess_the_potato_canopy.pdf.

[30] "New proximal sensors of vegetation: towards a non destructive quantitative estimation of plant constituents". October 2012. Archived from the original on 2014-08-22. https://web.archive.org/web/20140822115631/http://www.ese.u-psud.fr/IMG/pdf/CerovicEbernburg2012.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-12.

[31] "Evaluation of SPAD and Dualex for In-Season Corn Nitrogen Status Estimation". Acta Agronomica Sinic খণ্ড 36 (5): 840–847. 2010. doi:10.1016/S1875-2780(09)60051-1. ISSN 1875-2780.

[32] "Hand-held chlorophyll meter: a promising tool to assess the nitrogen status of potato foliage". Potato Res খণ্ড 36: 301–308. 1993. doi:10.1007/BF02361796.

[33] "Tetrapyrroles: the pigments of life". Natural Product Reports খণ্ড 17 (6): 507–26. December 2000. doi:10.1039/B002635M. PMID 11152419.

[akhtar94-34] "The Modification of Acetate and Propionate Side Chains During the Biosynthesis of Haem and Chlorophylls: Mechanistic and Stereochemical Studies". Ciba Foundation Symposium 180 - the Biosynthesis of the Tetrapyrrole Pigments. Novartis Foundation Symposia. 180. 2007. পৃষ্ঠা. 131–155. doi:10.1002/9780470514535.ch8. ISBN 9780470514535. PMID 7842850.

[Review-35] 35.0 ^35.1 "Biosynthesis of chlorophylls from protoporphyrin IX". Natural Product Reports খণ্ড 20 (3): 327–41. June 2003. doi:10.1039/B110549N. PMID 12828371.

[36] "Pre-loading of chlorophyll synthase with tetraprenyl diphosphate is an obligatory step in chlorophyll biosynthesis". Biological Chemistry খণ্ড 383 (11): 1769–78. November 2002. doi:10.1515/BC.2002.198. PMID 12530542. https://epub.ub.uni-muenchen.de/17847/1/bc.2002.198.pdf.

[37] "Recent advances in chlorophyll biosynthesis and breakdown in higher plants". Plant Molecular Biology খণ্ড 56 (1): 1–14. September 2004. doi:10.1007/s11103-004-2331-3. PMID 15604725. https://boris.unibe.ch/102079/.

[38] "Recent advances in chlorophyll biosynthesis". Photosynthesis Research খণ্ড 90 (2): 173–94. November 2006. doi:10.1007/s11120-006-9076-6. PMID 17370354.

[Tsuzuki-39] "Effects of Light and Oxygen on Chlorophyll d Biosynthesis in a Marine Cyanobacterium Acaryochloris marina". Plants খণ্ড 11 (7): 915. March 2022. doi:10.3390/plants11070915. PMID 35406896.

[40] "X-ray crystal structure of the light-independent protochlorophyllide reductase". Nature খণ্ড 465 (7294): 110–4. May 2010. doi:10.1038/nature08950. PMID 20400946.

[41] "X-ray crystal structure of the light-independent protochlorophyllide reductase". Nature খণ্ড 465 (7294): 110–4. May 2010. doi:10.1038/nature08950. PMID 20400946.

[42] "Biosynthesis of chlorophylls and bacteriochlorophylls". Chemical Reviews খণ্ড 109 (4): 1651–74. April 2009. doi:10.1021/cr800511m. PMID 19296594.

[43] "Magnesium chelatase: Structure, function and regulation in chlorophyll biosynthesis". Biochemical Society Transactions খণ্ড 30 (4): 643–8. August 2002. doi:10.1042/bst0300643. PMID 12196156.

[44] "Pre-loading of chlorophyll synthase with tetraprenyl diphosphate is an obligatory step in chlorophyll biosynthesis". Biological Chemistry খণ্ড 383 (11): 1769–78. November 2002. doi:10.1515/BC.2002.198. PMID 12530542. https://epub.ub.uni-muenchen.de/17847/1/bc.2002.198.pdf.

[45] "Photosynthesis, Chloroplast" (en ভাষাত). www.nature.com. https://www.nature.com/scitable/topicpage/photosynthetic-cells-14025371/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-10-19.

[46] "Some Spectral Characteristics of Chlorophyll c from Tridacna crocea Zooxanthellae". Biological Bulletin খণ্ড 136 (1): 54–62. February 1969. doi:10.2307/1539668. https://www.biodiversitylibrary.org/part/25503.

[47] "Infrared chlorophyll could boost solar cells.". New Scientist. 19 August 2010. https://www.newscientist.com/article/dn19338-infrared-chlorophyll-could-boost-solar-cells.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 15 April 2012.

[48] "The functional significance of palisade tissue: penetration of directional light". Plant, Cell & Environment খণ্ড 16 (1): 65–72. January 1993. doi:10.1111/j.1365-3040.1993.tb00852.x.

[49] "Influence of green, red and blue light emitting diodes on multiprotein complex proteins and photosynthetic activity under varying light intensities in lettuce leaves (Lactuca sativa L.)". International Journal of Molecular Sciences খণ্ড 15 (3): 4657–70. March 2014. doi:10.3390/ijms15034657. PMID 24642884.

[50] Pigments in vegetables: chlorophylls and carotenoids. Van Nostrand Reinhold. 1991. ISBN 978-0442006570.

[51] Photosynthesis in algae. প্ৰকাশক London: Kluwer. 2003. ISBN 978-0-7923-6333-0.

[52] "Determination of accurate extinction coefficients and simultaneous equations for assaying chlorophylls a and b extracted with four different solvents: verification of the concentration of chlorophyll standards by atomic absorption spectroscopy". Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics খণ্ড 975 (3): 384–394. 1989. doi:10.1016/S0005-2728(89)80347-0.

[53] "The Chlorophyll Fluorescence Ratio F₇₃₅/F₇₀₀ as an Accurate Measure of Chlorophyll Content in Plants". Remote Sens. Environ. খণ্ড 69 (3): 296–302. 1999. doi:10.1016/S0034-4257(99)00023-1.

[54] "Chlorophylls – from functionality in food to health relevance". 5th Pigments in Food congress- for quality and health (Print). University of Helsinki. 2008. ISBN 978-952-10-4846-3.

[55] "Food application of chlorophylls". Journal of the Science of Food and Agriculture খণ্ড 67 (2): 195–200. February 1995. doi:10.1002/jsfa.2740670209.

[56] "E140 Chlorophylls and Chlorophyllins". Food Standards Agency. https://www.food.gov.uk/business-guidance/approved-additives-and-e-numbers। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-12.

[57] "Digestion, absorption, and cancer preventative activity of dietary chlorophyll derivatives". Nutrition Research খণ্ড 27 (1): 1–12. January 2007. doi:10.1016/j.nutres.2006.12.003.

[58] "Digestion, absorption, and cancer preventative activity of dietary chlorophyll derivatives". Nutrition Research খণ্ড 27 (1): 1–12. January 2007. doi:10.1016/j.nutres.2006.12.003.

[59] "Heme and chlorophyll intake and risk of colorectal cancer in the Netherlands cohort study". Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention খণ্ড 15 (4): 717–25. April 2006. doi:10.1158/1055-9965.EPI-05-0792. PMID 16614114.

[60] "Photodynamic therapy". Journal of the National Cancer Institute খণ্ড 90 (12): 889–905. June 1998. doi:10.1093/jnci/90.12.889. PMID 9637138.

[61] "A review of progress in clinical photodynamic therapy". Technology in Cancer Research & Treatment খণ্ড 4 (3): 283–93. June 2005. doi:10.1177/153303460500400308. PMID 15896084.

[62] "Prospects of photosensitization in control of pathogenic and harmful micro-organisms". Journal of Applied Microbiology খণ্ড 107 (6): 2031–40. December 2009. doi:10.1111/j.1365-2672.2009.04341.x. PMID 19486402.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]