সমললৈ যাওক

পুষ্প দীক্ষিত

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
পুষ্প দীক্ষিত

ব্যক্তিগত পুথিভঁৰালত কিতাপ পৰীক্ষা কৰি থকা ড° পুষ্পা দীক্ষিত
জন্ম ১২ জুন ১৯৪৩
জবলপুৰ, মধ্য প্ৰদেশ।

পুষ্প দীক্ষিত(ইংৰাজী: :Pushpa Dixit সংস্কৃত: পালা দিখী, আইএএছটি: puṣpā dīkshita [puʂpɑː d̪iːkʂɪt̪ə]) এগৰাকী ভাৰতীয় পণ্ডিত,[1] লেখক[2] আৰু কবি[3][4][5][6] যাক পাণিনীয় ব্যাকৰণৰ অন্যতম প্রধান বিশেষজ্ঞ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেওঁ সংস্কৃত ব্যাকৰণ আৰু ভাষাবিজ্ঞানৰ পুৰাতন ব্যাকৰণবিদ পাণিনিৰ নীতিত আধাৰিত অধ্যয়নক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে। মাতাজী [7] (সন্মানিত মাতৃ) নামেৰে পৰিচিত দীক্ষিতে পৌষ্পী প্ৰাক্ৰিয়া নামেৰে জনাজাত এক নতুন পাঠদান পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰিছে। [8][9]এই পদ্ধতিয়ে আধুনিক যুগত সংস্কৃত ব্যাকৰণ শিক্ষণৰ প্ৰণালীত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে , যাৰ ফলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ভাষাটোৰ গভীৰ ব্যাকৰণগত গাঁথনি আয়ত্ত কৰাটো বহুত ক্ষীপ্ৰ হৈ পৰিছে বুলি জনা যায়।[10][11][12][13][14][15][16]

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা

[সম্পাদনা কৰক]

১৯৪৩ চনৰ ১২ জুনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ (বৰ্তমান মধ্যপ্ৰদেশত) মধ্য প্ৰদেশ আৰু বেৰাৰ চহৰৰ জবলপুৰত পুষ্প দীক্ষিত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল । তেওঁৰ পিতৃ প্ৰাণাচাৰ্য (সাক্ষৰ অৰ্থত ৰয়েল ফিজিচিয়ান) পণ্ডিত সুন্দৰলাল শুক্লা আছিল এজন আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসক আৰু পণ্ডিত। তেওঁৰ মাক আছিল শ্ৰীমতী জনাকী দেৱী শুক্লা। শৈশৱ কালত ব্যাকৰণৰ পণ্ডিত পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি পিছলৈ জবলপুৰৰ কৃষ্ণ বোধশ্ৰম সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়ৰ অগ্ৰণী ব্যাকৰণবিদ পণ্ডিত বিশ্বনাথ জী ত্ৰিপাঠীৰ ওচৰত অধ্যয়ন কৰে। পণ্ডিত ৰামপ্ৰসাদজী ত্ৰিপাঠীকে ধৰি আৰু ৩ জন গুৰুৰ পৰাও তেওঁ সংস্কৃত শিক্ষা লাভ কৰিছিল।[17] কিশোৰী অৱস্থাতে শিৱপ্ৰসাদ দীক্ষিতৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল আৰু জীৱনত প্ৰতিকূলতাৰ সন্মুখীন হব লগা হৈছিল।[8][18][19]

ড° দীক্ষিতে ৰাণী দুৰ্গাৱতী বিশ্ববিদ্যাালয়ৰ পৰা তিনিটা স্বৰ্ণ পদক লৈ সংস্কৃত বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।[10][17] [4] দীক্ষিতে একেখন বিশ্ববিদ্যালয়তে উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, য’ত তেওঁ পি.এইচ.ডি. ডিগ্ৰীৰ অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।[4]

শৈক্ষিক জীৱন

[সম্পাদনা কৰক]

বিলাসপুৰৰ চৰকাৰী বালিকা স্নাতকোত্তৰ মহাবিদ্যালয়ত সংস্কৃত বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।[8]তেওঁ প্ৰায় ৩৯ বছৰ কাল শৈক্ষিক সেৱাত বৰ্তি থাকিল।

দীক্ষিতক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সংস্কৃত কবি সন্মিলনতো অংশগ্ৰহণৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। উল্লেখযোগ্য যে স্কটলেণ্ডৰ এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ত অনুষ্ঠিত হোৱা ত্ৰয়োদশ বিশ্ব সংস্কৃত সন্মিলনত কবিতা আবৃত্তি কৰিবলৈ ১৫ জন ৰাষ্ট্ৰীয় সংস্কৃত কবিৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল।[5] পাণিনিৰ ব্যাকৰণৰ অধ্যয়নক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ ড° দীক্ষিতে ছত্তীশগড়ৰ বিলাসপুৰত থকা তেওঁৰ প্ৰতিষ্ঠান পাণিনি শোধ সন্থাৰ জৰিয়তে অনলাইন আৰু অফলাইন দুয়োটা কৰ্মশালাৰ আয়োজন কৰে,[20][21] য'ত তেওঁ দুটা দশকৰো অধিক সময় ধৰি বিনামূলীয়াকৈ জ্ঞান প্ৰদান কৰি আহিছে।[22][23] এই কৰ্মশালাসমূহে সমগ্ৰ দেশ আৰু বিদেশৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু অধ্যাপকসকলক আকৰ্ষণ কৰি আহিছে,য'ত কোছাল সংস্কৃত সমিতিৰ দ্বাৰা থকা আৰু খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।[24][25]

বিলাসপুৰত ড° দীক্ষিতে অষ্টধ্যায়ীৰ নীতিসমূহ স্পষ্ট কৰাৰ বাবে এক নতুন গাণিতিক পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰিছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে কম সময়ৰ ভিতৰতে পানিনীয় ব্যাকৰণৰ ধাৰণাসমূহ সহজে ধৰিব পৰে। [26]তেওঁ উদ্ভাৱন কৰা পৌষ্পী প্ৰাক্ৰিয়াই পাণিনিৰ অষ্টাধ্যায়ীৰ সাৰমৰ্ম বুজি পোৱাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে,[27]আৰু জটিল নিয়মসমূহক সৰল কৰি এক গাঁথনিগত শিক্ষণ পথলৈ পৰিণত কৰে যিয়ে সমগ্ৰ বিশ্বৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰিছে।[28][29][30][10]

উত্তৰাধিকাৰ

[সম্পাদনা কৰক]

তেওঁৰ পৌষ্পী প্ৰাক্ৰিয়াই সংস্কৃত ব্যাকৰণক অধিক সুলভ কৰি তোলাই নহয়, নতুন প্ৰজন্মৰ পণ্ডিত আৰু শিক্ষাৰ্থী সকলক অনুপ্ৰাণিত কৰি আহিছে।[31] তেওঁৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে প্ৰায়ে তেওঁক এজন নিষ্ঠাবান শিক্ষাবিদৰ আৰ্হি হিচাপে উল্লেখ কৰে।[32] ডাঃ দীক্ষিতৰ ব্যক্তিগত জীৱনত তেওঁৰ স্থিতিস্থাপকতা আৰু দায়বদ্ধতা প্ৰতিফলিত হৈছে। ৪০ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি তেওঁ নিজৰ পেছাদাৰী কাম-কাজৰ সৈতে ব্যক্তিগত দায়িত্বৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, য’ত আছে পক্ষাঘাতগ্ৰস্ত স্বামীৰ যত্ন লোৱা। তেওঁৰ জীৱনৰ এই দিশটোৱে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

তথ্য সূত্ৰ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ आधुनिक संस्कृत साहित्य संचयन / सम्पादक गिरीशचंद्र पंत; सहसम्पादक बलराम शुक्ल और चंद्रशेकर त्रिपाठी - दिल्ली, विद्यानिधि प्रकाशन; 2008. - xx, 235 pages
  2. ↑ Tripathi, Radhavallabh (2007) (hi ভাষাত). संस्कृत साहित्य का अभिनव इतिहास (2nd সম্পাদনা). প্ৰকাশক वाराणसी: विश्वविद्यालय प्रकाशन. পৃষ্ঠা. 521. ISBN 978-81-7124-569-7. https://archive.org/details/20211214_20211214_0424/page/n539/mode/1up?q=%22%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4%22.
  3. ↑ उप्पल, श्वेता, ed (2024). "संस्कृत कवयित्रियाँ" (hi ভাষাত). संस्कृत साहित्य — परिचय (6th সম্পাদনা). প্ৰকাশক Delhi: NCERT. পৃষ্ঠা. 111–116. ISBN 9789350078051. https://ncert.nic.in/textbook/pdf/klss111.pdf.
  4. 1 2 3 Jha, Ajay (October 2021). "आधुनिक संस्कृत विदुषी एवं कवयित्री पुष्पा दीक्षित". Sahityasetu (65). http://www.sahityasetu.co.in/issue65/ajayjha.html.
  5. 1 2 Brockington, John. "Report on the Thirteenth World Sanskrit Conference". The Internet Archive. https://archive.org/details/indologicataurinensia_202204/volumes/vol32/XXXII_Report/mode/1up?q=%22pushpa+dixit%22। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-16.
  6. ↑ शर्मा, मंजुलता (2011) (hi ভাষাত). आधुनिक संस्कृत काव्य की परिक्रमा. लोकप्रियसाहित्यग्रंथमाला (1st সম্পাদনা). প্ৰকাশক New Delhi: Central Sanskrit University. পৃষ্ঠা. 75, 77, 124, 137, 299. ISBN 978-93-86111-72-2.
  7. ↑ Chandrakar, Mansee (7 September 2024). "बिलासपुर की माताजी जो भारत ही नहीं विश्व भर के विधार्थियों को देती हैं संस्कृत भाषा की शिक्षा, कई सम्मान और उपाधि भी मिले [Mataji from Bilaspur, who teaches the Sanskrit language to students not only in India but around the world, has also received several honors and titles.]" (hi ভাষাত). INH News. https://www.inhnews.in/news/bilaspurs-mataji-who-provides-sanskrit-language-education-to-students-not-only-from-india-but-from-all-over-the-world-mk। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-16.
  8. 1 2 3 Dixit, Pushpa (1999) (hi ভাষাত). अष्टाध्यायी सहजबोध: पाणिनीय अष्टाध्यायी की सर्वथा नवीन वैज्ञानिक व्याख्या. पाणिनीय शोधसंस्थान ग्रन्थमाला (1st সম্পাদনা). প্ৰকাশক Delhi: Pratibhā Prakāśana. পৃষ্ঠা. xxiii-xxxii. ISBN 81-7702-005-6. https://archive.org/details/astadhyayi-sahajabodha-ii-dr.-pushpa-dixit/Astadhyayi%20Sahajabodha%20-%20I%20-Dr.%20Pushpa%20Dixit./page/n31/mode/2up?view=theater.
  9. ↑ Pāṇini (2009). Dīkṣita, Puṣpā. ed (sa ভাষাত). अष्टाध्यायीसूत्रपाठः: प्रकरणनिर्देशसमन्वितः (1st সম্পাদনা). প্ৰকাশক Delhi: ज्ञानभारती पब्लिकेशन्स. Last Page. ISBN 978-81-907828-1-4.
  10. 1 2 3 डॉ. देशराज (July 2023). "ब्रूहि कोऽस्मिन् युगे कालिदासायते (डॉ. पुष्पा दीक्षित)" (hi ভাষাত). आधुनिक संस्कृत‌ साहित्य (1st সম্পাদনা). প্ৰকাশক Delhi: IGNOU. পৃষ্ঠা. 136–148. BSKC-109. Archived from the original on 19 January 2025. https://www.egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/99410/1/Unit-10.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 11 February 2025.
  11. ↑ चौधरी, रजनी जोशी. विभिन्न कालों में नारी का योगदान. कनिष्का पब्लिशर्स. दिल्ली. 2017
  12. ↑ Bhat, Vinayak Rajat (2022-12-30). "Panini We Trust by Dr. Rishi Atul Rajpopat: What now and what next?" (en ভাষাত). Medium. https://medium.com/@Vinayakrajat/panini-we-trust-by-dr-rishi-atul-rajpopat-what-now-and-what-next-9f930664ca7f. "Pauṣpa Vyākaraṇa (This is very new school of education of Vyākaraṇā, founded by Prof. Pushpa Dixit Ji. It is believed that in this process the Vyākaraṇa can be studied quickly)"
  13. ↑ Sanskritganga संस्कृतगंगा (2022-12-27). ऋषिराज पोपट के शोधपत्र पर क्या बोली संस्कृतगंगा | Sarwagyabhooshan guru ji | Pushpa Dikshit |. Retrieved 2025-01-16 – via YouTube.
  14. ↑ पाणिनीय पाठशाला Pāṇinīya Pāthaśālā (2020-10-28). पाणिनीय शोध संस्थान बिलासपुर डॉ. पुष्पा दीक्षित ( माता जी ). Retrieved 2025-01-16 – via YouTube.
  15. ↑ old news (2015-11-30). Sanskrit Gyan in Sanskrit Shodh Sansthan Panini Bilaspur CG by Mata Pushpa. Retrieved 2025-01-16 – via YouTube.
  16. ↑ "विद्वत्सम्मति – महामहोपाध्यायाचार्या डॉ पुष्पा दीक्षित [Scholarly Recognition – Mahamahopadhyaya Acharya Dr. Pushpa Dixit]" (hi ভাষাত). https://pushpadikshit.in/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A4%E0%A4%BF/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-16.
  17. 1 2 श्रीः ओंकारनाथमालपाणीसंस्कृतात्मापुरस्कारः [Śrīḥ oṁkāranāthamālapāṇīsaṁskṛtātmāpuraskāraḥ] (in সংস্কৃত). Archived from the original (jpg) on 26 January 2025 – via Official Website Gallery. वैयाकरणशिरोमणिः आचार्य-विश्वनाथ त्रिपाठी, आचार्य सुन्दरलालजी शुक्ल, अभिनव-पाणिनिः डॉ. पं. रामप्रसादजी त्रिपाठी च इत्येतादृशैः पञ्चगुरुभिः परम्परया व्याकरणज्ञानं प्राप्तवत्यः । Unknown parameter |trans-quote= ignored (help); Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  18. ↑ कुमारी, मैत्रेयी. आधुनिक संस्कृत साहित्य. विद्यानिधि प्रकाशन. दिल्ली. 2017
  19. ↑ पाठक, जगन्नाथ (2000). उपाध्याय, बलदेव. ed (hi ভাষাত). आधुनिक संस्कृत‌ साहित्य का इतिहास (1st সম্পাদনা). প্ৰকাশক Lucknow: उत्तर प्रदेश संस्कृत संस्थान. পৃষ্ঠা. 343–344. https://archive.org/details/07._20210816SanskritVangmayaKaBtihatItihas7AadhunikSanskritSahitya/page/n1/mode/1up?q=%22%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4%22.
  20. ↑ Shukla, CK (3 January 2025). "डॉ. पालेश्वर प्रसाद शर्मा की पुण्य तिथि : डॉ. पुष्पा दीक्षित बोलीं- उनकी रचनाओं को पढ़कर छत्तीसगढ़ को जान सकते हैं [Dr. Paleshwar Prasad Sharma's death anniversary: Dr. Pushpa Dixit said - One can learn about Chhattisgarh by reading his works]" (hi ভাষাত). हरिभूमि. https://www.haribhoomi.com/state-local/chhattishgarh/news/dr-paleshwar-prasad-sharma-death-anniversary-banmali-creation-center-bilaspur-65348। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  21. ↑ "संस्कृत भारत की आत्मा, इसके बिना संस्कृति अधूरी: डॉ. दुबे" (hi ভাষাত). Dainik Bhaskar. 16 June 2019. https://www.bhaskar.com/chhattisgarh/bilaspur/news/chhattisgarh-news-spirit-of-sanskrit-india-without-it-incomplete-culture-dr-dubey-063005-4783677.html.
  22. ↑ "संस्कृत वेदों का चिंतन है, इससे कई भाषाओं का जन्म हुआ : पुष्पा दीक्षित [Sanskrit is the contemplation of the Vedas; many languages have originated from it: Pushpa Dixit.]" (hi ভাষাত). ETV Bharat News. 2020-03-03. https://www.etvbharat.com/hindi/delhi/bharat/bharat-news/special-story-on-sanskrit-specialist-pushpa-dixit-on-womens-day/na20200303074451206। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  23. ↑ "संस्कृत व्याकरण शिविर में पंजीयन 30 तक - Jodhpur News" (hi ভাষাত). Dainik Bhaskar. 2024-11-17. https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jodhpur/news/registration-for-sanskrit-grammar-camp-is-till-30th-133972075.html.
  24. ↑ "बिलासपुर में संस्कृत सिखाकर गुरु दक्षिणा दे रहे अमेरिका के वरुण | बिलासपुर में संस्कृत सिखाकर गुरु दक्षिणा दे रहे अमेरिका के वरुण - Bilaspur (Chhattisgarh) News | Dainik Bhaskar". 2025-01-15. https://www.bhaskar.com/news/chh-bil-omc-mat-latest-bilaspur-news-022502-852446-nor.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  25. ↑ "बिलासपुर में संस्कृत सीखकर अमेरिका में करेगी प्रचार [After learning Sanskrit in Bilaspur, she will promote it in America.]" (hi ভাষাত). Nai Dunia. 2015-05-27. https://www.naidunia.com/chhattisgarh/bilaspur-promotions-in-the-us-will-learn-sanskrit-in-bilaspur-375910। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-18.
  26. ↑ Sharma, Kamlesh (2025-01-04). "डा.पालेश्वरप्रसाद शर्मा की रचनाओं को पढ़कर छत्तीसगढ़ को जान सकते हैं - आचार्या डा.पुष्पा दीक्षित [One can learn about Chhattisgarh by reading the works of Dr. Paleshwar Prasad Sharma - Acharya Dr. Pushpa Dixit.]" (hi ভাষাত). K News Group. https://knewsgroup.in/?p=2436। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  27. ↑ Atharva Forum (2021-06-19). महर्षि पाणिनि और उनका शब्दविज्ञान - Dr Pushpa Dixit & Sunil Joshi | #atharvaforum. Retrieved 2025-01-15 – via YouTube.
  28. ↑ त्रिपाठी, नीलेश (2020-03-07). "डॉ. पुष्पा दीक्षित: 78 की उम्र में भी जारी है संस्कृत बचाने की मुहिम, गणितीय विधि में तैयार किया संस्कृत का फार्मूला [Dr. Pushpa Dixit: At the age of 78, she continues the mission to preserve Sanskrit and has developed a formula for Sanskrit using mathematical methods.]" (hi ভাষাত). News18 हिंदी. Archived from the original on 2024-05-01. https://web.archive.org/web/20240501090921/https://hindi.news18.com/news/chhattisgarh/bilaspur-dr-pushpa-dixit-continues-to-save-sanskrit-even-at-the-age-of-78-formula-prepared-in-mathematical-method-bilaspur-women-day-cgnt-2895241.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  29. ↑ शर्मा, मधु (2018-01-29). "VIDEO: विदेश तक संस्कृत की अलख जगा रहीं पुष्पा दीक्षित [Pushpa Dixit is awakening the awareness of Sanskrit even abroad.]" (hi ভাষাত). Nai Dunia. https://www.naidunia.com/special-story-the-foreigners-also-begin-to-speak-sanskrit-in-the-panini-research-institute-1531731। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  30. ↑ "World Sanskrit Day 2023 :बिलासपुर के इस संस्थान में संस्कृत सीखने आ रहे विदेशी" (hi ভাষাত). ETV Bharat News. 2023-08-31. https://www.etvbharat.com/hindi/chhattisgarh/state/bilaspur/world-sanskrit-day-2023-students-coming-from-abroad-to-learn-sanskrit-in-bilaspur/ct20230831230037305305999। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  31. ↑ पुतुल, आलोक प्रकाश (2014-08-13). "पुष्पा सपने भी संस्कृत में ही देखती हैं [Pushpa also dreams in Sanskrit.]" (hi ভাষাত). BBC News हिंदी. https://www.bbc.com/hindi/india/2014/08/140812_sanskrit_speaking_family_vr। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15.
  32. ↑ blundering_yogi (2024-04-26). "Reddit discussion". r/sanskrit. https://www.reddit.com/r/sanskrit/comments/1cdm0px/comment/l1ej6ti/?utm_source=share&utm_medium=web3x&utm_name=web3xcss&utm_term=1&utm_content=share_button&rdt=57952। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-15. "No, but I have heard Sowmya Krishnapur of Vyoma labs (a very good authority) express a very high opinion of it. She says that until she learned from Pushpa Dixit, she didn't really understand vyAkaraNa."
"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=পুষ্প_দীক্ষিত&oldid=602458"ৰ পৰা অনা হৈছে