সমললৈ যাওক

পেৰিয়াৰ নদী

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
পেৰিয়াৰ
মোহনা আৰৱ সাগৰ, ভেম্বনাড হ্ৰদ
দৈৰ্ঘ্য 244 km (১৫২ মাইল)[1]
অভয়াৰণ্যম কাপ্ৰিক্কাডু ইক’টুৰিজমত ২০২৫ চনৰ বাৰিষাকালত পেৰিয়াৰ নদী

পেৰিয়াৰ (অৰ্থ: ডাঙৰ নদী) হৈছে ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী আৰু সৰ্বাধিক পানী নিষ্কাষণৰ ক্ষমতা থকা নদী।[2] এই অঞ্চলৰ কেইখনমান চিৰপ্ৰৱাহী নদীৰ মদ্যে এইখন অন্যতম আৰু ই কেইবাখনো প্ৰধান চহৰক খোৱাপানী যোগান ধৰে।[3] পেৰিয়াৰ নদীখন কেৰালাৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিয়নো ই ইডুক্কী বান্ধৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ বৈদ্যুতিক শক্তিৰ এক বুজন অংশ উৎপাদন কৰে আৰু ই ঔদ্যোগিক তথা ব্যাৱসায়িক কাম-কাজৰ অঞ্চলসমূহৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। নদীখনে জলসিঞ্চন, গাৰ্হস্থ্য পানীৰ ব্যৱহাৰ আৰু মৎস্য পালনৰ বাবেও পানী যোগান ধৰে।[4][5] এই কাৰণবোৰৰ বাবেই এই নদীখনক “কেৰালাৰ জীৱন-ৰেখা” বুলি নামকৰণ কৰা হৈছে।[6] নদীৰ মোহনাৰ ওচৰত অৱস্থিত কোচি চহৰে ইয়াৰ পানীৰ যোগান অলুভাৰপৰা লাভ কৰে, যিটো সাগৰীয় পানীৰ প্ৰৱেশৰপৰা পৰ্যাপ্তভাৱে মুক্ত এক উজনিত থকা স্থান। কেৰালাৰ ২৫ শতাংশ উদ্যোগ পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। এইসমূহ ঘাইকৈ কোচি বন্দৰৰপৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে ইলোৰ-ইদায়াৰ অঞ্চলৰ (উদ্যোগমন্ডল) ৫ কিলোমিটাৰ এলেকাৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।[5]

উৎপত্তি আৰু গতিপথ

[সম্পাদনা কৰক]
ইৰ্নাকুলমৰ কোঠামংগিলমৰ ওচৰৰ ভূতাতানকেট্টুত পেৰিয়াৰ নদী

পেৰিয়াৰ নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৪৪ কিলোমিটাৰ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাৰ ক্ষেত্ৰফল ৫৩৯৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ; যাৰ ভিতৰত ৫২৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ কেৰালাত আৰু ১১৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ তামিলনাডুত অৱস্থিত।[7][8]

উৎস

[সম্পাদনা কৰক]

পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎস পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ওখ অঞ্চলত অৱস্থিত।[9][10] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত চলি থকা মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ সম্পৰ্কীয় গোচৰৰ শুনানিৰ সময়ত কেৰালা ৰাজ্যই দাবী কৰিছিল যে পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তি কেৰালাতে হৈছে, ই সম্পূৰ্ণৰূপে কেৰালাৰ মাজেৰেই প্ৰৱাহিত হৈছে আৰু কেৰালাতে গৈ সাগৰত মিলিত হৈছে।[11][12] তামিলনাডু ৰাজ্যয়ো ন্যায়ালয়ত এই কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।[13] পেৰিয়াৰ নদীখন ইডুক্কী জিলাৰ দক্ষিণ-পূব সীমান্তত উৎপত্তি হৈছে।[14] নদীৰ মূল উৎসস্থল পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ গভীৰ অৰণ্যৰ ভিতৰত অৱস্থিত।[15][16] নদীখন পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ দক্ষিণ সীমান্তত থকা চোক্কামাপাট্টী মালা নামৰ এটা শৃংগৰপৰা ওলাইছে।[17][18][19][20][n 1]

গতিপথ

[সম্পাদনা কৰক]

ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক গতিপথত নদীখন চোক্কামাপাট্টী পাহাৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ উত্তৰলৈ ঢাল খোৱা এটা ঠেক উপত্যকাৰ মাজেৰে প্ৰায় ২৫ কিলোমিটাৰ (১৬ মাইল) প্ৰৱাহিত হয়, য’ত পূব আৰু পশ্চিমৰপৰা কেইবাটাও চোকা পাৰ্শ্বৱৰ্তী শৈলশিৰা ইয়াৰ দিশে নামি আহিছে।[25] উৎসৰপৰা ৪৮ কিলোমিটাৰ (৩০ মাইল) প্ৰৱাহিত হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ পূব প্ৰান্তত মাউণ্ট মালভূমিত উপনীত হোৱাৰ সময়ত, সৰ্ববৃহৎ উপনৈ পশ্চিমবাহিনী মূল্লায়াৰ নদীৰ সৈতে মোল্লাকুডীত মিলিত হয়।[17] এই সমগ্ৰ যাত্ৰাত পেৰিয়াৰ নদীখনে পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ মাজেৰে গতি কৰে আৰু সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ বিভিন্ন শাখাৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হৈ বা ইয়াৰ সীমা গঠন কৰে। নামনিলৈ বৈ গৈ ই পূবৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পেৰিয়াৰ শাখা[26] আৰু পশ্চিমৰ সুন্দৰমালা শাখাৰ[27] মাজৰ সীমাৰ এটা অংশ নিৰ্ধাৰণ কৰে; আৰু তাৰ পিছত পেৰিয়াৰ হ্ৰদত উপনীত হোৱাৰ আগতে পূবৰ মূলাভাইগাই[28] আৰু থান্নিকুডী[29] শাখা আৰু পশ্চিমৰ উম্মিকুপ্পন,[30] ম্লাপাৰা[31] আৰু অৰুভিঅ’ডা[32] শাখাৰ মাজৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰে।

মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধটো পেৰিয়াৰ আৰু মূল্লায়াৰ নদীৰ সংগমস্থলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাতে পেৰিয়াৰ থেক্কাডী হ্ৰদ আৰু জলাশয়ৰ লগতে পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সৃষ্টি কৰিব পৰা যায়। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাত তামিলনাডুৰ অন্তৰ্ভুক্ত অঞ্চলটো মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ স্থলীৰপৰা নদীৰ বহুখিনি নামনিত অৱস্থিত।[33] এই অঞ্চলটোৰ পানী নীৰাৰ উপনৈৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়, যিটো আন্তঃৰাজ্যিক পৰাম্বিকুলাম-আলিয়াৰ প্ৰকল্প (PAP) চুক্তিৰ অংশ হিচাপে তামিলনাডুলৈ বোৱাই নিয়া হৈছে।[7]

পেৰিয়াৰ থেক্কাডী হ্ৰদ আৰু জলাশয়ৰপৰা এটা সুৰংগৰ জৰিয়তে কিছু পানী পূবফালে তামিলনাডুলৈ বোৱাই নিয়া হয়। এই ডাইভাৰ্ট কৰা পানীখিনি বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ পিছত চুৰুলিয়াৰ নদীত (ভাইগাই নদীৰ উপনৈ) পেলাই দিয়া হয়, যাৰ ফলত নদীৰ এক অববাহিকাৰপৰা আন এক অৱবাহিকালৈ পানীৰ স্থানান্তৰ ঘটে।[7] মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ নামনিত পেৰিয়াৰ নদীখনে উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ ৩৫ কিলোমিটাৰ (২২ মাইল) প্ৰৱাহিত হৈ থাকে, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰপৰা ওলাই বান্দিপেৰিয়াৰ, ইলাপাৰা আৰু আয়্যাপ্পানকোইলৰ মাজেৰে গৈ ইডুক্কী, চেৰুথোনী আৰু কুলামাভু বান্ধেৰে গঠিত ইডুক্কী জলাশয়ত প্ৰৱেশ কৰে। ইডুক্কী বান্ধটো কুৰাভান আৰু কুৰাথী পাহাৰেৰে গঠিত বিখ্যাত ইডুক্কী গিৰিপথত পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।[34]

ইডুক্কী জলাশয়ৰ তলৰ মূল পেৰিয়াৰ নদীখন ইডুক্কী মালভূমিৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ সমান্তৰালভাৱে ঠিক উত্তৰ দিশলৈ বৈ যায় আৰু ইয়াত পূবৰপৰা পেৰিঞ্জাকুট্টি আৰু উত্তৰৰপৰা মুথিৰাপুঝা নদী মিলিত হয়।[35] মুথিৰাপুঝাৰ সৈতে সংগমৰ পিছত নদীখন উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ বৈ যায় আৰু নেৰিয়ামংগিলমত ইৰ্নাকুলম জিলাত প্ৰৱেশ কৰে। ভূতাতানকেট্টু ব্যাৱহাৰিক বান্ধৰ ১.৫ কিলোমিটাৰ (০.৯ মাইল) উজনিত ইয়াৰ প্ৰধান উপনৈ ইডামালায়াৰ নদী পেৰিয়াৰৰ সৈতে মিলিত হয়।[36][37] ইডামালায়াৰ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত পেৰিয়াৰ নদীখন ইৰ্নাকুলম জিলাৰ মধ্যভূমি অঞ্চলৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বৈ যায়।[38]

অলুভাত নদীখন মৰ্তাণ্ডবৰ্মা আৰু মংগলাপুঝা নামৰ দুটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে। মংগলাপুঝা শাখাখন চালাকুডী নদীৰ সৈতে মিলিত হৈ মুনম্বমত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰেগৈ আৰু মৰ্তাণ্ডবৰ্মা শাখাখন দক্ষিণলৈ প্ৰৱাহিত হৈ কুঞ্জুন্নিক্কৰা দ্বীপৰ ওচৰত পুনৰ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়, যি উদ্যোগমন্ডল অঞ্চলৰ মাজেৰে গৈ অৱশেষত বৰাপুঝাত কোচিন কয়াৰ প্ৰণালীত (ভেম্বনাড হ্ৰদৰ অংশ) পৰেগৈ। ভেম্বনাড কয়াৰ অঞ্চলটো কোচিন আৰু কোডুংগেলুৰত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে।[39]

উপনৈসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

ইয়াৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হ’ল:

  • মুথিৰাপুঝা নদী
  • মূল্লায়াৰ নদী
  • চেৰুথোনী নদী
  • পেৰিঞ্জাকুট্টি নদী
  • ইডামালা নদী

সৰু উপনৈসমূহ হ’ল: মুথায়াৰ, পেৰুন্থুৰাইয়াৰ, চিন্নৰ, দেৱীয়াৰ, চেৰুথোনী, কাট্টাপ্পানায়াৰ

যদিও ভূ-তাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণৰপৰা চালাকুডী নদীখন পেৰিয়াৰ নদীৰে এখন উপনৈ, তথাপি সকলো ব্যাৱহাৰিক উদ্দেশ্যত চৰকাৰ আৰু অন্যান্য সংস্থাসমূহে ইয়াক এখন সুকীয়া নদী হিচাপে গণ্য কৰে। চালাকুডী নদীৰ নিজা অববাহিকাৰ ক্ষেত্ৰফল হ’ল ১,৭০৪ বৰ্গ কি.মি. (৬৫৮ বৰ্গ মাইল), যাৰ ভিতৰত ১,৪০৪ বৰ্গ কি.মি. (৫৪২ বৰ্গ মাইল) কেৰালাত আৰু ৩০০ বৰ্গ কি.মি. (১১৬ বৰ্গ মাইল) তামিলনাডুত অৱস্থিত।[40][8]

অৱবাহিকা

[সম্পাদনা কৰক]
সোঁফালে থকা অনামুডী শৃংগ হৈছে পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু, যাৰ উচ্চতা 2,695 মিটাৰ (৮,৮৪২ ফুট)।

পেৰিয়াৰ অৱবাহিকা ৫,৩৯৮ বৰ্গ কি.মি. (২,০৮৪ বৰ্গ মাইল) জুৰি বিস্তৃত হৈ আছে, ইয়াৰ সৰহভাগ অংশই মধ্য কেৰালাত অৱস্থিত। ই ৯°১৫’৩০" উত্তৰ আৰু ১০°২১’০০" উত্তৰ অক্ষাংশ তথা ৭৬°০৮’३৮" পূব আৰু ৭৭°২৪’৩২" পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত অৱস্থিত। নদীখনে কেৰালাৰ ইডুক্কী, ইৰ্নাকুলম আৰু থ্ৰিচুৰ জিলাৰ কিছু অংশ[41] আৰু তামিলনাডুৰ কইম্বাটুৰ জিলাৰ পানী নিষ্কাষণ কৰে।[42] এই অৱবাহিকাটো ওলোটা "L" আকৃতিৰ, যাৰ সংযোগস্থলত সৰ্বাধিক প্ৰস্থ আছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য-প্ৰস্থৰ অনুপাত ৬:১। অৱবাহিকাৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত বেছিভাগ জুৰিয়েই থিয় উপত্যকাৰ গভীৰ গিৰিপথৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।[41] পাহাৰৰপৰা ওলাই আহি পেৰিয়াৰ নদীখন পশ্চিমলৈ বৈ যায় আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই ইৰ্নাকুলম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অধিকাৰ কৰে, যি নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা অলুভাৰ মাজেৰে[36] বৰাপুঝা আৰু মুনম্বমলৈকে বিস্তৃত।[39]

পেৰিয়াৰ হৈছে উপনৈ নেটৱৰ্কৰ যথেষ্ট বিকাশ ঘটা এটা ৮ম শ্ৰেণীৰ নদী প্ৰৱাহ। অৱবাহিকাৰ গড় নিষ্কাষণ ঘনত্ব হৈছে ২.৪৬ কিলোমিটাৰ/বৰ্গ কিলোমিটাৰ, য’ত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ নদী প্ৰৱাহৰ মুঠ সংখ্যা ১৫,৭৭৩ টা। অৱবাহিকাত সকলো শ্ৰেণী সামৰি মুঠ নদী প্ৰৱাহৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ১৩,২৯১ কিলোমিটাৰ (৮,২৫৯ মাইল)। নদীখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ওখ পাহাৰৰপৰা উৎপত্তি হৈছে আৰু ইয়াৰ নদী প্ৰৱাহৰ আৰ্হি তথা গাঁথনিগত উপত্যকাৰ উপস্থিতিৰপৰা ভূ-গাঁথনিক সক্ৰিয়তাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। অৱবাহিকা অঞ্চলৰ প্ৰায় ১,৫০০ বৰ্গ কি.মি. (৫৮০ বৰ্গ মাইল) (২৮%) অৰণ্যই আৱৰি থকাৰ বিপৰীতে ইলাচী খেতি আৰু মিশ্ৰিত গছ-গছনিৰ বসতি অঞ্চলসমূহে ক্ৰমে ৩২২ বৰ্গ কি.মি. (১২৪ বৰ্গ মাইল) আৰু ২,১৭৬ বৰ্গ কি.মি. (৮৪০ বৰ্গ মাইল) অঞ্চল অধিকাৰ কৰি আছে। এই অৱবাহিকাটো পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ দিশৰপৰা অতি সংবেদনশীল। ওখ পৰ্বতমালাত অৱস্থিত মুঠ ক্ষেত্ৰফলৰ প্ৰায় ৮০% অঞ্চলেই ভূ-ক্ষয় আৰু ভূমিস্খলনৰ প্ৰতি প্ৰৱণ।[43]

দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ ২,৬৯৫ মিটাৰ (৮,৮৪২ ফুট) উচ্চতাৰ অনামুডী হৈছে এই অৱবাহিকাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু।[40]

ইলাচী পাহাৰ (কাৰ্ডামম হিলছ)

[সম্পাদনা কৰক]
কেৰালাৰ থেক্কাডীৰ ওচৰত, দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ইলাচী পাহাৰ

পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ উপৰিভাগ ইলাচী পাহাৰৰ মাজেৰে বিস্তৃত হৈ আছে। উত্তৰে এই পাহাৰবোৰ পূব দিশে চোক্কানাদ মালালৈকে বৈ যোৱা ওখ মুন্নাৰ চেডেল আৰু তাৰপৰা ঘাটৰ পূব প্ৰান্তত থকা কোলুক্কুমলালৈকে বিস্তৃত। দক্ষিণে এই পাহাৰবোৰ চোক্কামাপাট্টী মালাৰ পশ্চিম অংশলৈকে বিস্তৃত।[19] অৱবাহিকাৰ এই অংশটোক তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে।[44]

উৎস — দক্ষিণ ইলাচী পাহাৰ

[সম্পাদনা কৰক]

ইলাচী পাহাৰৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশ অৰ্থাৎ পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎসস্থলটো কুমিিলৰ দক্ষিণে বিস্তৃত এক ঠেক উপত্যকা। এইটোৱেই পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত। ই প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ (১২ মাইল) তকৈও কম বহল আৰু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ (২৫ মাইল) দীঘল।[44] পেৰিয়াৰৰ উপৰিভাগৰ জলনিষ্কাষণ অঞ্চলটো চুবুৰীয়া পন্দলম পাহাৰৰ উত্তৰ-পূব কোণলৈ এক ত্ৰিকোণীয় কীলক আকৃতিৰে গভীৰভাৱে সোমাই পৰিছে। ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটো পন্দলম পাহাৰৰ ভিতৰলৈকে বিস্তৃত হ’লেও ইয়াৰপৰা স্পষ্টভাৱে পৃথক। ইলাচী পাহাৰৰ পূব সীমা গঠন কৰা মূল পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ জলবিভাজিকা ৰেখাডাল কুমিল গিৰিপথৰ দক্ষিণ-পূবে আটাইতকৈ ওখ। ইয়াত হাই ৱেভিছ শাখা পৰ্বতমালা উত্তৰ-পশ্চিম দিশে তামিলনাডুলৈ বিয়পি পৰিছে, য’ত কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ সীমান্তত কিছুমান শৃংগৰ উচ্চতা ১,৯০০ মিটাৰ (৬,২০০ ফুট) তকৈও অধিক হৈছে। আৰু দক্ষিণলৈ জলবিভাজিকা ৰেখাৰ সমান্তৰালভাৱে থকা শৈলশিৰাভাগ ঘন অৰণ্যৰে আৱৰিত। ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটোক শিৱগিৰি পৰ্বতমালা বুলি কোৱা হয় আৰু ই দক্ষিণে চোক্কামাপাট্টী মালালৈকে বিস্তৃত হৈ আছে, যিখন পম্বা আৰু পেৰিয়াৰ নদী অৱবাহিকাৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। ইলাচী পাহাৰৰ দক্ষিণ সীমাটো চোক্কামাপাট্টী মালাৰপৰা পশ্চিমলৈ ওলাই যোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী পাহাৰৰ মাজেৰে গৈছে, যিটো প্ৰথমতে উত্তৰলৈ গতি কৰে আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় শিৱগিৰি পৰ্বতমালাৰ সমান্তৰালভাৱে উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ঘূৰি যায়। এই শৈলশিৰাখনে পম্বাৰ অৱবাহিকাক পেৰিয়াৰৰপৰা পৃথক কৰে। চোক্কামাপাট্টী মালাৰ ওচৰৰ উৎসস্থলৰপৰা পেৰিয়াৰ নদীখন প্ৰথমতে এই দুটা ঘন অৰণ্যৰে আবৃত শৈলশিৰাৰ মাজেৰে উত্তৰলৈ বৈ যায়। ইয়াৰ উপত্যকাৰ মজিয়াভাগ প্ৰায় ১,০০০ মিটাৰ (৩,৩০০ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু দুয়োকাषৰ শৈলশিৰাসমূহ প্ৰায়েই ১,৮০০ মিটাৰ (৫,৯০০ ফুট) উচ্চতা স্পৰ্শ কৰে। উৎসস্থলত পেৰিয়াৰৰ এই উপত্যকাভাগ আৰু ছাইলেন্ত ভেলীৰ কুন্থী নদীৰ উপত্যকাভাগেই হৈছে পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ একমাত্ৰ দুখন ওখ অৰণ্যমজ় উপত্যকা, যিবোৰ আজিও অক্ষত অৱস্থাত আছে। 925 বৰ্গ কি.মি. (357 বৰ্গ মাইল) ক্ষেত্ৰফলৰ পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পটো ঘাইকৈ ইলাচী পাহাৰৰ এই একেবাৰে দক্ষিণ অংশৰ ভিতৰতে পৰে।[19]

ইলাচী পাহাৰৰ মালভূমি

[সম্পাদনা কৰক]

কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ সীমান্তত থকা চাক্কুপাল্লামৰ (কুমিলৰ উত্তৰত) ওচৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে ভাল্লাক্কাডাভুৰ ওচৰলৈকে বিস্তৃত এক অস্পষ্ট শৈলশিৰাই পেৰিয়াৰ নদীৰ উপৰিভাগক ইলাচী পাহাৰৰ বাকী অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ ঠিক নামনিত পেৰিয়াৰ নদীখনে এই শৈলশিৰাটো কাটি পাৰ হৈ গৈছে। এই শৈলশিৰাৰ উত্তৰে ইলাচী পাহাৰভাগ ওখ মুন্নাৰ চেডেললৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।[19] ইয়াত, নদীৰ গতিপথৰ পূবে থকা তৰংগিত মালভূমিভাগ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ জলবিভাজিকা ৰেখালৈকে ওপৰলৈ উঠি গৈছে। এই অংশটোৰ পানী পেৰিঞ্জাকুট্টি আৰ নদীৰ জৰিয়তে পেৰিয়াৰত পৰে আৰু ইয়াৰ পানী নিষ্কাষণ প্ৰণালীটো মূলতঃ দক্ষিণ-পূবৰপৰা উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ গতি কৰা।[44] ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটো গড়ে ৮০০ মিটাৰ (২,৬০০ ফুট) ওখ। আনহাতে, হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰা ইলাচী পাহাৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তটো দক্ষিণলৈ খৰকৈ ঢাল খাইছে আৰু ইয়াৰ পানী পান্নিয়াৰ নদীৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়। পান্নিয়াৰ নদীখন মুথিৰাপুঝা নদীৰ সৈতে মিলিত হয়, যিখন নদীয়ে উত্তৰৰ পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ হাই ৰেঞ্জ মালভূমি অংশৰ পানী কঢ়িয়াই নিয়ে। থেনী আৰু কম্বম সীমান্তৰ সমান্তৰালভাৱে থকা ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশৰ শিখৰভাগ, ইলাচী পাহাৰৰ মূল জলবিভাজিকা ৰেখা আৰু হাই ৰেঞ্জসমূহৰ তুলনাত চাপৰ আৰু ই মাত্ৰ প্ৰায় ১,০০০ মিটাৰ (৩,৩০০ ফুট) উচ্চতা স্পৰ্শ কৰে। চাক্কুপাল্লামৰ পূবে, চুবুৰীয়া ভাইগাই অৱবাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুৰপৰা কেৰালাৰ এই অংশলৈ ওলাই আহিছে। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ এই অংশটো পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা আন সকলো অংশতকৈ বেছি শুকান। বৰ্তমান ইয়াত কোনো উল্লেখযোগ্য প্ৰাকৃতিক বনাঞ্চল বাকী থকা নাই; যদিও বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ই সম্পূৰ্ণৰূপে চিৰসেউজ অৰণ্যৰে আৱৰিত আছিল।[19]

ইডুক্কী উপ-মালভূমি

[সম্পাদনা কৰক]

ইয়াত দক্ষিণৰপৰা উত্তৰলৈ বৈ যোৱা মূল পেৰিয়াৰ নদীৰ পশ্চিম অংশটো হৈছে প্ৰকৃত ইডুক্কী উপ-মালভূমি। এইটো ইলাচী পাহাৰৰ আটাইকেইটা অংশতকৈ চাপৰ আৰু উত্তৰলৈ ঢাল খোৱা, য’ত ইডুক্কী জলাশয়টো অৱস্থিত।[44] পেৰিয়াৰ নদীৰ গভীৰ গতিপথে ইয়াক ইলাচী পাহাৰৰ বাকী অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। এই উপ-মালভূমিভাগ আয়্যাপ্পানকোইলৰ ওচৰৰপৰা উত্তৰলৈ নেৰিয়ামংগিলমৰ ওচৰলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিম সীমাটো পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ এক স্পষ্টভাৱে চিহ্নিত থিয় ঢাল, যি থোডুপুঝাৰ সমভূমি অঞ্চললৈ নামি গৈছে। এই ৯০০ৰপৰা ১০০০ মিটাৰ ওখ পশ্চিম শিখৰভাগে পেৰিয়াৰৰ জলনিষ্কাষণ অঞ্চলক মনিমালা, মীনক্ষিল আৰু মুভাট্টুপুঝা নদীৰ অববাহিকাৰপৰা পৃথক কৰে। ই উত্তৰে নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা পনামকুট্টীলৈকে থকা পেৰিয়াৰ নদীৰ গতিপথৰ সমান্তৰালভাৱে শেষ হৈছে। ইডুক্কী জলাশয়ৰ দক্ষিণ-পূব কোণৰ সিপাৰে অৱস্থিত কাট্টাপ্পানা আৰ নদীৰ অববাহিকাও এই অংশতে পৰে। চেকুতান মালা নামৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰপৰা উত্তৰ-পূবলৈ বিস্তৃত এটা শৈলশিৰাই ইডুক্কী উপ-মালভূমিক পীৰমেড মালভূমি আৰু ইলাচী পাহাৰৰ মূল অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। ইয়াৰ পূব সীমাটো উত্তৰ-পশ্চিমৰপৰা দক্ষিণ-পূবলৈ বিস্তৃত এটা শৈলশিৰা, যিয়ে ইডুক্কী জলাশয়ক মূল ইলাচী পাহাৰৰ পানী কঢ়িয়াই অনা পেৰিয়াৰৰ উপনৈ কাল্লাৰ/পেৰিঞ্জাকুট্টিৰপৰা পৃথক কৰে। ইডুক্কী উপ-মালভূমিৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৭০০ মিটাৰ (২,৩০০ ফুট)। ১৯৫০ চনলৈকে এই অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যৰে আৱৰিত আছিল, কিন্তু বৰ্তমান বনস্পতিৰ মাত্ৰ তিনিটা সৰু অংশহে ইয়াত অৱশিষ্ট আছে। ইয়াৰে আটাইতকৈ ডাঙৰ অংশটো ইডুক্কী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ ভিতৰত পৰে। বাগামনৰ দক্ষিণে থকা মীনক্ষিল, মনিমালা আৰু পম্বাৰ উপনৈসমূহে আয়্যাপ্পানকোভিল আৰু ভাল্লাক্কাডাভুৰ মাজৰ পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ এক বুজন অংশ খহাই পেলাইছে। ইয়াৰ ফলত পেৰিয়াৰ নদীখনে ইয়াত উত্তৰলৈ বৈ যাবৰ বাবে ইলাচী পাহাৰৰ কেৱল এটা ঠেক সমতল অংশহে পাইছে।[44]

হাই ৰেঞ্জ মালভূমি

[সম্পাদনা কৰক]

হাই ৰেঞ্জ মালভূমিভাগ ঘাইকৈ মুন্নাৰ আৰু দেৱীকুলামৰ আশে-পাশে অৱস্থিত। ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ১,৮০০ মিটাৰ (৫,৯০০ ফুট) আৰু ইয়াৰ পানী মুথিৰাপুঝা নদীৰ জৰিয়তে দক্ষিণলৈ গৈ পেৰিয়াৰত পৰে। মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ ওখ ৰাজামালা-অনামুডী-উমায়ামালা অংশই ইয়াৰ উত্তৰ সীমা গঠন কৰিছে। মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰপৰা ওলাই যোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী শৈলশিৰা, যি মুন্নাৰৰ ঠিক পশ্চিমেদি দক্ষিণলৈ গৈ পাৰ্বতী মালালৈকে বিস্তৃত হৈছে, ই হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পশ্চিম সীমা গঠন কৰিছে। এই শৈলশিৰাখনে হাই ৰেঞ্জসমূহক ইয়াৰ পশ্চিমফালে থকা নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰপৰা পৃথক কৰে। হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পূব প্ৰান্তটো ইলাচী পাহাৰৰ সৈতে হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ সংযোগস্থলত থকা কোলুক্কুমলাৰপৰা উত্তৰলৈ গৈ কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ সীমান্তৰ সমান্তৰালভাৱে টপ ষ্টেচনলৈকে বিস্তৃত হৈছে। হাই ৰেঞ্জ অংশটো মূলতঃ মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ দক্ষিণ আৰু পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা অংশ, যাৰ দক্ষিণ দিশত ইলাচী পাহাৰ অৱস্থিত। কেৰালাৰ ভিতৰত পৰা মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ সকলো উত্তৰ ঢালৰ পানী পেৰিয়াৰৰ দুয়োখন উপনৈ ক্ৰমে ইডামালায়াৰ আৰু পুয়ামকুট্টী আৰৰ জৰিয়তে নিষ্কাষিত হয়।[19]

চাহবাগিছা আৰু জলবিদ্যুৎ বান্ধৰ বাবে হাই ৰেঞ্জ মালভূমিভাগ বৰ্তমান প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি হৈ পৰিছে। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক অৰণ্যসমূহ ঘাইকৈ শোলা-তৃণভূমিপ্ৰকাৰৰ আছিল। জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ মূল্যৰফালৰপৰা, এই ভৌগোলিক গোটটো ইয়াৰ বিশেষ উচ্চভূমিৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।[19]

নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকা

[সম্পাদনা কৰক]

নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাত ইডামালায়াৰ আৰু পুয়ামকুট্টী আৰ নদী অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; আৰু পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ সম্ভাৱ্য ভূ-তাত্ত্বিকভাৱে অস্থিৰ অংশত হোৱা প্ৰবল বৃষ্টিপাতৰ ফলত এই উপত্যকাভাগৰ সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰবল বৰষুণৰ ফলত দ্ৰুত খহনীয়া আৰু ক্ষয়-ক্ষতি হৈ হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ সমান্তৰালভাৱে এক জটিল ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টি হৈছে। এই অঞ্চলটো পেৰিয়াৰ নদীৰ গতিপথ অনুসৰণ কৰি দক্ষিণ-পশ্চিমৰ নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা দক্ষিণ-পূবৰ পনামকুট্টীলৈকে বিস্তৃত। ই উত্তৰলৈ গৈ পেৰিয়াৰ আৰু চালাকুডী অৱবাহিকাক পৃথক কৰিছে আৰু ইয়াৰ পূব সীমাটো আনামালাই শৈলশিৰাই গঠন কৰিছে।[19]

পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পশ্চিম ঢালটো অতি গভীৰভাৱে খণ্ডিত আৰু ইয়াৰ কিছুমান স্বকীয় ভৌগোলিক তথা পৰিৱেশীয় বৈশিষ্ট্য আছে, যিবোৰ পশ্চিম ঘাটৰ বাবে অনন্য। নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ দক্ষিণ অংশত ইডুক্কী উপ-মালভূমি আৰু দক্ষিণ-পূবত ইলাচী পাহাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ পূব সীমাটো পান্নিয়াৰ আৰু মুথিৰাপুঝা অৱবাহিকাৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰদ্বাৰা গঠিত, আৰু পাৰ্বতীমুডী-উমায়ামালা শৈলশিৰাই নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ উত্তৰ-পূব প্ৰান্ত গঠন কৰিছে।[19]

উত্তৰ দিশলৈ নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকা আৰু পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাভাগ পেৰিয়াৰৰ একেবাৰে উত্তৰৰ উপনৈ ইডামালায়াৰে কাটি উলিওৱা ইডামালা গিৰিপথলৈকে বিস্তৃত হৈছে। এই অৱবাহিকাৰ উত্তৰ সীমাটো শ্বোলায়াৰক ইডামালা নদীৰপৰা পৃথক কৰা শৈলশিৰাটোৱে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। এই শৈলশিৰাটো হৈছে তামিলনাডুৰ ভালপাৰাইৰ ওচৰৰপৰা ওলাই পশ্চিমলৈ কেৰালাৰ ভিতৰলৈকে বহুখিনি প্ৰসাৰিত হোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী পাহাৰ।[19] ইডামালা গিৰিপথে উত্তৰৰ নেল্লিয়াম্পাথীৰ শ্বোলায়াৰ অৰণ্যক দক্ষিণৰ অনামুডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰপৰা পৃথক কৰিছে।[44] পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাত তামিলনাডুৰ অন্তৰ্ভুক্ত থকা অঞ্চলটো ইয়াতেই অৱস্থিত। এই অঞ্চলটোৱে পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ উত্তৰ-পূব কোণ গঠন কৰিছে। ইয়াৰ পানী নীৰাৰ উপনৈৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়, যিখন নদী দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বৈ গৈ ইডামালায়াৰত পৰে।[7][45][46] এই অংশৰ ভিতৰত পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা এলানি গভীৰ উপত্যকা আছে, য’ত উপত্যকাৰ মজিয়াভাগ প্ৰায়েই ৩০০ মিটাৰতকৈও কম উচ্চতাত অৱস্থিত। এই উপত্যকাবোৰক ইখনৰপৰা সিখনক পৃথক কৰি ৰাখিছে কেইবাটাও থিয় পাহাৰ আৰু চেপেটা শীৰ্ষভাগৰ মালভূমিয়ে, যাৰ খাড়া ঢালসমূহ প্ৰায় ৯০০ৰপৰা ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উঠি গৈছে। ইডামালা আৰু পুয়ামকুট্টী নদীয়ে এই অংশৰ সৰহভাগ পানী কঢ়িয়াই নিয়ে, আনহাতে ইয়াৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পানী মূল পেৰিয়াৰ নদীত পৰে। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অৰণ্যৰে আবৃত আৰু এই অৰণ্যসমূহ সমভূমি অঞ্চলৰপৰা পেৰিয়াৰ আৰু চালাকুডী নদীৰ সমান্তৰালভাৱে উত্তৰ-পশ্চিম দিশে প্ৰায় কালাডীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।[19]

পেৰিয়াৰ মধ্যভূমি আৰু নিম্নভূমি

[সম্পাদনা কৰক]

নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ পশ্চিমে মধ্যভূমি অঞ্চল অৱস্থিত, যি সৰু সৰু পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰে গঠিত এক তৰংগিত ভূ-প্ৰকৃতিৰদ্বাৰা বিশেষায়িত। ইয়াত সাধাৰণ ঢালটো পশ্চিম দিশলৈ থকা। নিম্নভূমি অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ উপকূলীয় ৰেখাৰ সমান্তৰালভাৱে এক ঠেক পটি হিচাপে অৱস্থিত। এই অংশৰ ভূ-অৱয়বসমূহ ঘাইকৈ বহল উপত্যকা, দ পিটনি তথা জলাহভূমি আৰু চাপৰ বালিচৰেৰে গঠিত। এই অঞ্চলৰ বহু অংশ নলা-নৰ্দমাৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ কয়াৰ বা বাৰী অঞ্চলৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে। অলুভাৰ ওচৰত নদীখন দুটা প্ৰধান শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে; এটা শাখা দেশমৰ মাজেৰে মংগলাপুঝা হিচাপে বৈ গৈ অৱশেষত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰে। কোডুংগেলুৰৰপৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ (৬ মাইল) দক্ষিণ-পূবত চালাকুডী নদীখনো পেৰিয়াৰৰ এই শাখাৰ সৈতে মিলিত হয় আৰু ই মুনম্বমত সৰ্বাধিক প্ৰস্থ লাভ কৰে। আনহাতে, মৰ্তাণ্ডবৰ্মা শাখাখন দক্ষিণলৈ প্ৰৱাহিত হৈ কুঞ্জুন্নিক্কৰা দ্বীপৰ ওচৰত পুনৰ দুটা ভাগত বিভক্ত হয় আৰু অৱশেষত বৰাপুঝাত ভেম্বনাড কয়াৰ অঞ্চলত পৰেগৈ।[47] অৱবাহিকাৰ এই অংশতে অংগামালী আৰু কোচিৰ মাজত পেৰিয়াৰ নদীৰ আটাইতকৈ বেছি ঔদ্যোগিক এলেকাটো অৱস্থিত, য’ত ৫০ টাতকৈও অধিক বৃহৎ আৰু মজলীয়া পৰ্যায়ৰ উদ্যোগ আছে। পেৰিয়াৰৰ ইদায়াৰ শাখা নদীখনে এই উদ্যোগসমূহৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে।[48]

বান্ধসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত ইডুক্কী বান্ধ

ইডুক্কী বান্ধটো হৈছে কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আৰু ই পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ই এছিয়াৰ ভিতৰতে এনে ধৰণৰ (এক কংক্ৰিটৰ, দুমুখীয়া ভাঁজযুক্ত পেৰাবলিক, পাতল ধেনুভেৰীয়া বান্ধ বা থিন আৰ্ক ডাম[4]) আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ আৰু বিশ্বৰ ভিতৰত দ্বিতীয় বৃহত্তম। ইয়াৰ জেনেৰেটৰসমূহৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ৭৮০ মেগাৱাট (৬ × ১৩০), আৰু ভাৰত-কানাডাৰ যৌথ উদ্যোগত নিৰ্মিত মূলামাট্টমৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ইয়াত বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰা হয়। বাৰিষাৰ সময়ত ইডুক্কীত বিদ্যুৎ উৎপাদন সৰ্বনিম্ন হয়। এই বান্ধটোৱে শুকান গৰমৰ দিনবোৰৰ বাবেও পানী সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে, কিয়নো সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ আন বহুতো জলাশয়ৰ পানী কমি যায়। ১৯৭৬ চনত ইডুক্কী প্ৰকল্পটো কাৰ্যক্ষম হোৱাৰপৰাই ইয়াৰ টেইল-ৰেচ পানী (১৯.৮৩–৭৮.৫ মি৩/ছেকেণ্ডৰ ভিতৰত) মূলামাট্টম বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ইডুক্কী জলাশয়ৰপৰা মুভাট্টুপুঝা নদীৰ থোডুপুঝা উপনৈলৈ বোৱাই নিয়া হৈছে।[49]

এই নদীখনত পাল্লিভাছাল, চেলকুলাম, পান্নিয়াৰ, নেৰিয়ামংগিলম আৰু নামনি পেৰিয়াৰতো অন্যান্য জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কেন্দ্ৰ বা সুবিধা আছে।[50]

জলাশয়সমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

কেৰালাৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয়সমূহ হৈছে ক্ৰমে— ভূতাতানকেট্টু, ইডামালায়াৰ, নামনি পেৰিয়াৰ, মাট্টুপেট্টী, আনাইৰাংগল, কুণ্ডালা, পনমুডী, কাল্লাৰকুট্টি, ইডুক্কী (যিটো তিনিটা বান্ধ ক্ৰমে— ইডুক্কী, চেৰুথোনী আৰু কুলামাভু নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে গঠিত হৈছে), চেলকুলাম, কাল্লাৰ, এৰাট্টায়াৰ আৰু মুলাপেৰিয়াৰ। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ ভিতৰত তামিলনাডুত পৰা বান্ধসমূহ হৈছে আপাৰ নীৰাৰ ৱিয়েৰ আৰু ল’ৱাৰ নীৰাৰ বান্ধ। এই বান্ধসমূহে পেৰিয়াৰৰ নীৰাৰ উপনৈৰপৰা পানী চুবুৰীয়া শ্বোলায়াৰ অৱবাহিকালৈ বোৱাই নিয়াত সহায় কৰে।

জলসিঞ্চন

[সম্পাদনা কৰক]

ইৰ্নাকুলম জিলাত অৱস্থিত পেৰিয়াৰ উপত্যকা জলসিঞ্চন প্ৰকল্পই পেৰিয়াৰ নদীৰ মুথিৰাপুঝা উপনৈৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰপৰা ওলোৱা টেইল ৰেচ পানী আৰু কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ইডামালায়াৰ উপনৈত নিৰ্মাণ কৰা এন্নাক্কাল বান্ধৰপৰা নিয়ন্ত্ৰিতভাৱে এৰি দিয়া পানী, লগতে পেৰিয়াৰ নদীৰ নিয়ন্ত্ৰণহীন অববাহিকাৰপৰা পোৱা পানী ব্যৱহাৰ কৰি পেৰিয়াৰ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা প্ৰায় ৩২,৮০০ হেক্টৰ (81,000 একৰs) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। খাল আৰু নিয়ন্ত্ৰণকাৰী সঁজুলিৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে এই কাৰ্য কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ অধীনত ৩,০৪৮ বৰ্গ কি.মি. (১,১৭৭ বৰ্গ মাইল) অববাহিকা ক্ষেত্ৰফল সামৰি ভূতাতানকেট্টুত পেৰিয়াৰ বেৰেজ আৰু এটা খালৰ নেটৱৰ্ক নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।[51]

পেৰিয়াৰ নদীৰ বাওঁপাৰত কৰা জলসিঞ্চনৰ উপৰি, এই প্ৰকল্পই নদীৰ নামনি অংশত সাগৰীয় লুণীয়া পানীৰ প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু নদীখনৰ বহুতো লিফ্ট জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ নদীখনৰ মাজেৰে ন্যূনতম পৰিমাণৰ পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ উপৰি খোৱাপানী আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে ভূতাতানকেট্টু বেৰেজে সংৰক্ষণ কৰা পানীৰ এটা অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এটা নদী অববাহিকাৰপৰা আন এটালৈ পানীৰ স্থানান্তৰ

[সম্পাদনা কৰক]

প্ৰায় সমগ্ৰ উপদ্বীপে ভাৰতৰ ভিতৰতে এটা নদী অববাহিকাৰপৰা আন এটালৈ পানী স্থানান্তৰ কৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ অন্যতম আছিল। ই এফালে পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাৰ বিপৰীতে নদীখনৰ নামনি অংশত পানীৰ গুণগত মান হ্ৰাস হোৱাৰ কাৰণ হৈ পৰিছিল। নদীখনৰ আৱৰ্জনা ধুই নিকা কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ পানী উপলব্ধ নোহোৱাৰ বাবে পেৰিয়াৰৰ নামনি অংশত লুণীয়া পানীৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰদূষকসমূহ সিঁচৰতি হৈ পৰা সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইডুক্কী প্ৰকল্পৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা মুভাট্টুপুঝা নদীলৈ কৰা আন এক পানীৰ স্থানান্তৰে পেৰিয়াৰ নদীৰ নামনিভাগৰ প্ৰৱাহক অধিক বিৰূপভাৱে প্ৰভাবিত কৰিছে।[52]

পৰাম্বিকুলাম আলিয়াৰ প্ৰকল্প (PAP) চুক্তিখন ভাৰতপুঝা, চালাকুডীপুঝা আৰু পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ আন্তঃৰাজ্যিক নদীসমূহৰ পানীৰ ব্যৱহাৰ আৰু ভাগ-বতৰা কৰাৰ উদ্দেশ্যে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পেৰিয়াৰৰ দুই উপনৈ ক্ৰমে— নীৰাৰ আৰু আনামালায়াৰ এই চুক্তিৰ অধীনত পৰে।[53] এই পি এ পি চুক্তিৰ অংশ হিচাপে এই নদীসমূহৰ পানী চুবুৰীয়া শ্বোলায়াৰ অৱবাহিকালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।[45]

অৱবাহিকাত হোৱা এই সকলোবোৰ পানীৰ দিশ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীয়ে ইয়াৰ গড় প্ৰৱাহৰ ২২ শতাংশ হেৰুৱাই পেলাইছে।[54]

পেৰিয়াৰ বেৰেজ, ভূতাতানকেট্টু

পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ গুৰুত্ব

[সম্পাদনা কৰক]
থাট্টেকাড পক্ষী অভয়াৰণ্য হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ শাখাসমূহৰ মাজত অৱস্থিত এখন চিৰসেউজ নিম্নভূমিৰ অৰণ্য

মুলাপেৰিয়াৰ জলাশয়ৰ দক্ষিণে, পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎসস্থলত, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ ভিতৰত প্ৰায় ৩৫০ বৰ্গ কি.মি. (১৪০ বৰ্গ মাইল) জুৰি এক অবিচ্ছিন্ন আৰু অপৰিৱৰ্তিত চিৰবৰ্ষণ অৰণ্য (Rainforest) পোৱা যায়। এই চিৰবৰ্ষণ অৰণ্যসমূহ গুদাৰাকাল বন সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্ভুক্ত চুবুৰীয়া পম্বা অৱবাহিকালৈ পশ্চিমফালে আৰু অধিক বিস্তৃত হৈছে আৰু গুদাৰাকাল সংমণ্ডল অতিক্ৰমি দক্ষিণে আচ্চানকোভিল সংমণ্ডলৰ অৰণ্যলৈকে বিয়পি পৰিছে। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোত পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰায় ৬০০ৰপৰা ৭০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত এক সুৰক্ষিত আৰু অক্ষত চিৰসেউজ বনাঞ্চল আছে।[55] পেৰিয়াৰৰ উপৰিভাগৰ এই অৰণ্যসমূহ প্ৰায় অগম্য আৰু ইয়াক পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাত বাকী থকা আটাইতকৈ কম ক্ষতিগ্ৰস্ত চিৰসেউজ বনাঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।[56]

পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্প (PTR) ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি পৰিৱেশগত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলসমূহৰো অন্যতম। এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ উদ্ভিদ জগত অতি চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ়। কেৰালাৰ অনুমাণিক ৩,৮০০ প্ৰজাতিৰ গুপ্তবীজী উদ্ভিদৰ ভিতৰত ১,৯৬৬টা প্ৰজাতি এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ভিতৰত পোৱা বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। এই উপ-মহাদেশৰ আন ক’তো পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ সমতুল্য এলেকাৰপৰা ইমান বৃহৎসংখ্যক উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা হোৱা নাই। ইয়াৰ উপৰি, এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত অনুমাণিক ৩২৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৩৮ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ৪৪ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ পোৱা যায়।[57]

পেৰিয়াৰ মালভূমি অঞ্চলটো ‘প্ৰজেক্ট এলিফেণ্ট’ সংৰক্ষিত অঞ্চল ১০-ৰ এক অংশ, য’ত অগস্ত্যমালাই-মহেন্দ্ৰগিৰি পাহাৰো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। হাতী সংৰক্ষিত অঞ্চল ১০ৰ পেৰিয়াৰ মালভূমি অংশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়ে দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ সুৰক্ষিত আৰু অখণ্ড হাতীৰ বিচৰণ ক্ষেত্ৰ ধৰি ৰাখিছে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই অঞ্চলত প্ৰায় ২,০০০টা হাতী আছে আৰু এই প্ৰজাতিটোৰ দীৰ্ঘম্যাদী সংৰক্ষণৰ বাবে ই এক অতি সম্ভাৱনাপূৰ্ণ স্থান। এই হাতীৰ জনসংখ্যা জিনীয়ভাৱে অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু ঘাট পৰ্বতমালাৰ আৰু উত্তৰত থকা হাতীৰ বৃহৎ জাকসমূহৰপৰা পৃথক। এই অঞ্চলটো ইয়াৰ চহকী জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ বাবেও জনাজাত। আনহাতে, এই অঞ্চলটোৱে ব্যাৱসায়িক বাগিছা, জলবিদ্যুৎ আৰু জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনিমূলক উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰোঁ সাক্ষী হৈছে, যিবোৰে হাতীৰ মুক্ত যাতায়াতত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।[58]

ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অভয়াৰণ্য থাট্টেকাড পক্ষী অভয়াৰণ্য হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ শাখাসমূহৰ মাজত অৱস্থিত এখন চিৰসেউজ নিম্নভূমিৰ অৰণ্য। ইয়াত এক চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ় চৰাইৰ জীৱন দেখিবলৈ পোৱা যায়। বন্য পক্ষীৰ লগতে জলচৰ চৰাইৰো কেইবাটাও প্ৰজাতিয়ে এই অভয়াৰণ্য ভ্ৰমণ কৰে। ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পক্ষীবিদ ড° চেলিম আলীয়ে কোচিৰপৰা প্ৰায় ৬০ কিলোমিটাৰ (৩৭ মাইল) উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত এই সৰু, 25 বৰ্গ কি.মি. (10 বৰ্গ মাইল) ক্ষেত্ৰফলৰ পক্ষী অভয়াৰণ্যখনক এসময়ত “উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ আটাইতকৈ চহকী চৰাইৰ বাসস্থান” বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।[59]

ভেম্বনাড হ্ৰদত গৈ পৰা ছয়খন প্ৰধান নদীৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰ অন্যতম। ভেম্বনাড কোল জলাহভূমিক আন্তঃৰষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাহভূমিৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যিটো ৰামছাৰ সন্মিলন অনুসৰি জলাহভূমিৰ সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।[60] এই অঞ্চলটো ২০,০০০ তকৈও অধিক জলচৰ চৰাইৰ বাসস্থান— যিটো ভাৰতৰ ভিতৰত এনে ধৰণৰ তৃতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যা।

ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব

[সম্পাদনা কৰক]

পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত ধৰ্মীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ কেইবাটাও স্থান আছে। অলুভাত পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত বিখ্যাত অলুভা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়।[61] মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ কুম্ভম মাহৰ শিৱৰাত্ৰিৰদিনা প্ৰতি বছৰে এই মন্দিৰৰ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। মহাশিৱৰাত্ৰিৰদিনা প্ৰতি বছৰে পেৰিয়াৰ নদীৰ বালিময় পাৰত থকা শিৱ মন্দিৰত ভক্তৰ ভিৰ হয়।[62]

কালাডী হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এখন চহৰ। ই অদ্বৈত বেদান্তৰ মতবাদ একত্ৰিত কৰা হিন্দু দাৰ্শনিক শ্ৰী আদি শংকৰাচাৰ্যৰ জন্মস্থান। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে শৃংগেৰীৰ তদানীন্তন শংকৰাচাৰ্যই ইয়াক পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯১০ চনত শ্ৰী আদি শংকৰাচাৰ্যৰ বাবে এটা মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পাছতহে কালাডী ভাৰতৰ আধ্যাত্মিক মানচিত্ৰত স্থান পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।[63]

কোচিৰপৰা ৫২ কিলোমিটাৰ (৩২ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত মালায়াত্তুৰ গীৰ্জাখন 609 মিটাৰ (1,998 ফুট) ওখ মালায়াত্তুৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। এই গীৰ্জাখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছৰ নামত উৎসৰ্গিত, যিয়ে এই মঠত প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ হিচাপে ই কেৱল কেৰালাৰপৰাই নহয়, চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰপৰাও অতি বৃহৎসংখ্যক ভক্তক আকৰ্ষণ কৰে। এই বিখ্যাত গীৰ্জাখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ সেউজ পাহাৰ কুৰিচুমুডীত অৱস্থিত,[64] যাক পেৰিয়াৰ নদীয়ে আংশিকভাৱে বেঢ়ি ৰাখিছে। গীৰ্জাখনত চেইণ্ট থমাছৰ এটা পূৰ্ণাবয়ব মূৰ্তি আৰু এটা শিলত পাঁচনিজনৰ ভৰিৰ ছাপ আছে। এই মঠটোক এতিয়া আন্তৰ্জাতিক তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।

পৰিৱেশীয় সমস্যাসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

প্ৰদূষণ

[সম্পাদনা কৰক]

পেৰিয়াৰ নদীৰ নামনি অংশ ভয়ংকৰভাৱে প্ৰদূষিত। ইলোৰ ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ উদ্যোগসমূহে উৎপাদিত আৱৰ্জনা নদীখনত পেলাই দিয়ে। গ্ৰীণপিচ ইণ্ডিয়াই নামনি পেৰিয়াৰক "বিষাক্ত পদাৰ্থৰ এটা নৰ্দমা" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, য’ত ডি ডি টি, এণ্ডোছলফান, হেক্সা আৰু ট্ৰাইভেলেণ্ট ক্ৰমিয়াম, সীহ, চায়ানাইড আৰু বি এইচ চি-ৰ দৰে মাৰাত্মক বিষাক্ত পদাৰ্থৰ আশংকাজনক মাত্ৰা পোৱা গৈছে।[65][66] কেইবাটাও অধ্যয়নে আঙুলিয়াই দিছে যে নদীৰ বুকুত সীহ, কেডমিয়াম, পাৰা, ক্ৰমিয়াম, নিকেল, ক’বাল্ট আৰু দস্তাৰ দৰে গধুৰ ধাতু জমা হৈছে আৰু নদীখনৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত বহুতো মৃত অঞ্চলৰ সৃষ্টি হৈছে। এই ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ হ’ল— ইলোৰ-ইদায়াৰ অঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক গোটসমূহৰপৰা শূন্য আৱৰ্জনা নিষ্কাশন (Zero effluent discharge) আৰু কোম্পানীসমূহৰপৰা শূন্য নিৰ্গমন নিশ্চিত কৰা। নদীখন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা জলাহভূমিসমূহৰ প্ৰদূষণে মীন পালন আৰু কৃষিকাৰ্যকে ধৰি পৰম্পৰাগত জীৱিকাসমূহ প্ৰায় ধ্বংস কৰি পেলাইছে।[67]

অবৈধ বালি খনন

[সম্পাদনা কৰক]
বালি খনন

পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা কৰা অবৈধ বালি খনন হৈছে আন এক ডাঙৰ পৰিৱেশীয় সমস্যা। অধ্যয়নসমূহৰপৰা দেখা গৈছে যে পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা যি পৰিমাণৰ বালি খন্দা হৈছে, সেয়া নদীখনৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ক্ষতি নকৰাকৈ উলিয়াব পৰা প্ৰাকৃতিক পৰিমাণতকৈ কমেও ৩০ গুণ বেছি।[68] পেৰিয়াৰ নদী অববাহিকাৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ মালভূমিত ব্যাপকভাৱে বালি খনন কাৰ্য চলি আছে। এই অঞ্চলসমূহৰপৰা বালি খনন কৰাৰ ফলত নদী অববাহিকাৰ পৰিৱেশৰ ওপৰত মাৰাত্মক প্ৰভাৱ পৰিছে।[69]

পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ প্ৰচেষ্টাসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

প্ৰখ্যাত পৰিৱেশবিদ অধ্যাপক এছ চিতাৰমনৰ নেতৃত্বত ১৯৯২ চনৰেপৰা চলি থকা বনানিকৰণ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে অলুভা শিৱৰাত্ৰি মনাপ্পুৰমত (বালিময় পাৰ) পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰৰ ভূমি ক্ষয় ৰোধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলাই অহা হৈছে।[70] চিতাৰমন আৰু অন্যান্যসকলে আৰম্ভ কৰা ‘অলুভা পৰিৱেশ সুৰক্ষা মঞ্চ’ই (Aluva Environmental Protection Forum) নদীখনৰ নামনি অংশত অবৈধ বালি খনন আৰু পানী প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ কৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।[71]

বিবাদ

[সম্পাদনা কৰক]

নদীখনৰ ওপৰত থকা মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুৰক্ষা তথা তাৰ সৈতে জড়িত লীজ চুক্তিৰ বৈধতা আৰু নিকাভাবক লৈ কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি বিবাদ চলি আহিছে। ইয়াৰ সৈতে সংগতি ৰাখি, পেৰিয়াৰ নদীখনক আন্তঃৰাজ্যিক নদী (Inter-state river) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা উচিত নে নহয় তাক লৈও এক বিতৰ্ক আছে। কেৰালাৰ মতে, পেৰিয়াৰ এখন অন্তৰ্জিলা বা ৰাজ্যৰ ভিতৰৰ নদী (Intrastate river), কিয়নো ইয়াৰ কোনো অংশ তামিলনাডুৰ মাজেৰে বৈ যোৱা নাই। নদীখন কেৰালাতে উৎপত্তি হৈছে, সম্পূৰ্ণৰূপে কেৰালাৰ মাজেৰেই প্ৰৱাহিত হৈছে আৰু কেৰালাতে গৈ আৰৱ সাগৰত মিলিছে। যদিও তামিলনাডুৱে এই তথ্যসমূহ স্বীকাৰ কৰিছে,[72][73][74] তথাপি তেওঁলোকে ওলোটা যুক্তি দৰ্শায় যে যিহেতু নদীখনৰ অৱবাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুত অৱস্থিত, গতিকে পেৰিয়াৰক এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী হিচাপেহে গণ্য কৰিব লাগে।[75] তেওঁলোকে লগতে তদানীন্তন কেৰালা ৰাজ্যৰ জলসিঞ্চন মন্ত্ৰী ভি আৰ কৃষ্ণ আয়াৰে স্বাক্ষৰ কৰা ১৯৫০ চনৰ এটা প্ৰতিৱেদনৰ উদ্ধৃতি দিয়ে, য’ত লিপিবদ্ধ আছিল যে পেৰিয়াৰ এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী কিয়নো ইয়াৰ কিছু জলনিষ্কাষণ অঞ্চল মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।[76] মূলত, নদীখনৰ স্থিতি সম্পৰ্কীয় বিবাদটো আন্তঃৰাজ্যিক নদীৰ সংজ্ঞা নিৰূপণক কেন্দ্ৰ কৰি হৈছে; য’ত কেৰালাই নদীখনৰ গতিপথ বা প্ৰৱাহৰ আধাৰত সংজ্ঞা সমৰ্থন কৰে,[72][73] আনহাতে তামিলনাডুৱে নদীখনৰ অববাহিকা ক্ষেত্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সংজ্ঞাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে।[75][76]

ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত প্ৰদান কৰা ৰায়দানত উল্লেখ কৰে যে যদিও পেৰিয়াৰ নদীখন কেৰালাৰ ভূ-খণ্ডত উৎপত্তি হৈ কেৱল কেৰালাৰ মাজেৰেই বৈ গৈ আৰৱ সাগৰত পৰিছে, তামিলনাডুৰ কোনো ভূ-খণ্ড পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত নহয় আৰু তামিলনাডু পেৰিয়াৰ নদীৰ কোনো নদীতীৰৱৰ্তী ৰাজ্য নহয়; তথাপি পেৰিয়াৰ নদী অববাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুত থকাৰ বাবেই নদীখনক প্ৰকৃতিগতভাৱে আন্তঃৰাজ্যিক নদী বুলি গণ্য কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত।[77]

টোকা

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ কিছুমান বেচৰকাৰী উৎসৰ মতে ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুত হোৱা বুলিও এটা বিপৰীত দাবী আছে, যিয়ে ইংগিত কৰে যে পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ সুন্দৰমালাৰ শিৱগিৰি শৃংগত হৈছে।[21][22][23] অৱশ্যে ২০১৪ চনত মুলাপেৰিয়াৰ বিষয়ত দিয়া এক ৰায়দানত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্পষ্ট কৰি দিছে যে তামিলনাডু ৰাজ্যই পেৰিয়াৰ নদীৰ নদীতীৰৱৰ্তী ৰাজ্য (Riparian state) হোৱাৰ দাবী কৰিব নোৱাৰে।[24]

তথ্যসূত্ৰ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ James Wilson (13 August 2018). "Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala". The Print. https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2020-09-08.
  2. ↑ "Study area and methods". প্ৰকাশক India. পৃষ্ঠাসমূহ: 7. http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/171/12/07_chapter2.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 31 October 2012.
  3. ↑ "Idukki District Hydroelectric projects". http://idukki.nic.in/dam-hist.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2007-03-12.
  4. 1 2 "Salient Features – Dam". http://expert-eyes.org/deepak/idukki.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2007-03-12.
  5. 1 2 "Growth response of phytoplankton exposed to industrial effluents in River Periyar". CUSAT. http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 4 March 2014.
  6. ↑ "Periyar". ENVIS Centre: Kerala. http://www.kerenvis.nic.in/Database/Periyar_1822.aspx। আহৰণ কৰা হৈছে: 2019-08-16.
  7. 1 2 3 4 "The Mullaperiyar Conflict". প্ৰকাশক India: National Institute of Advanced Studies. 2010. পৃষ্ঠাসমূহ: 7–9. Archived from the original on 17 August 2012. https://web.archive.org/web/20120817090847/http://www.nias.res.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 August 2012.
  8. 1 2 Singh, Vijay P.; Yadava, Ram Narayan (2003). Water Resources System Operation: Proceedings of the International.... ISBN 9788177645484. https://books.google.com/books?id=Bge-0XX6ip8C&q=chalakudy+river+1404+300&pg=PA47। আহৰণ কৰা হৈছে: 2005-03-01.
  9. ↑ "Periyar: A confluence of cultures". The Hindu. প্ৰকাশক India. 2001. http://www.hindu.com/folio/fo0107/01070460.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.
  10. ↑ "Heightened tensions". প্ৰকাশক India: Frontline. 2011. http://www.frontline.in/static/html/fl2826/stories/20111230282612200.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.
  11. ↑ "Mullaperiyar: Kerala contests TN's rights over river". প্ৰকাশক India: The New Indian Express. 2013. Archived from the original on 16 August 2013. https://web.archive.org/web/20130816195613/http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.
  12. ↑ "Report of the Empowered Committee of the Supreme Court on Mullaperiyar Dam". পৃষ্ঠাসমূহ: 60. http://expert-eyes.org/mullaperiyar/EC_Report/chapters/index.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 November 2013.
  13. ↑ "Final legal arguments submitted by Kerala". প্ৰকাশক India: manoramaonline.com. 2013. http://mymanorama.manoramaonline.com/cgi-bin/eweek.dll/portal/ep/contentView.do?contentType=EDITORIAL&channelId=-1073865028&contentId=14945915&catId=-206121&BV_ID=@@@। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.[সংযোগবিহীন উৎস]
  14. ↑ "GROUND WATER INFORMATION BOOKLET OF IDUKKI DISTRICT, KERALA". Central Ground Water Board, Ministry of Water Resources, Government of Indiacgwb.gov.in. December 2013. পৃষ্ঠা: 2. http://cgwb.gov.in/District_Profile/Kerala/Idukki.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 September 2020.
  15. ↑ "Periyar Wildlife Sanctuary/Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India: keralatourism.org. Archived from the original on 7 February 2014. https://web.archive.org/web/20140207091435/http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.
  16. ↑ "Periyar Tiger Reserve -> Values of P.T.R. -> Catchment Value". প্ৰকাশক India: Periyar Tiger Reserve. http://www.periyartigerreserve.org/home.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.
  17. 1 2 Minimol K. C. (2000). "Fishery Management in Periyar Lake". প্ৰকাশক India: Mahatma Gandhi University. পৃষ্ঠাসমূহ: 10. https://inflibnet.ac.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 September 2020.
  18. ↑ "STUDIES ON THE FLORA OF PERIYAR TIGER RESERV". প্ৰকাশক India: Kerala Forest Research Institute. 1998. পৃষ্ঠাসমূহ: 8. Archived from the original on 30 September 2013. https://web.archive.org/web/20130930040109/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Proceedings, Western Ghats – Biogeography, Biodiversity and Conservation". প্ৰকাশক India: DEPARTMENT OF BOTANY, NSS COLLEGE, MANJERI, MALAPPURAM, KERALA. 2013. পৃষ্ঠাসমূহ: 19–24. Archived from the original on 4 March 2016. https://web.archive.org/web/20160304024845/http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 March 2014.
  20. ↑ "Periyar Tiger Reserve Notification". প্ৰকাশক India: GOVERNMENT OF KERALA, FORESTS & WILDLIFE(F) DEPARTMENT. http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/pryrtgrrsrventfcon.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-03-03.
  21. ↑ Archived 2020-01-15 at the Wayback Machine indiawaterportal.org, Status Report on Periyar River
  22. ↑ irenees.net
  23. ↑ Balamurugan R. "Visual simulation and optimization Model for water release from Vaigai reservoir system". প্ৰকাশক India: Anna University. পৃষ্ঠাসমূহ: 25. http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/34506/8/08_chapter3.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2016-01-29.
  24. ↑ "IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala & Anr.". পৃষ্ঠাসমূহ: 147–148. Archived from the original on 14 June 2025. https://web.archive.org/web/20250614163254/https://api.sci.gov.in/jonew/judis/41511.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 8 September 2020.
  25. ↑ "Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala". প্ৰকাশক India: Department of Environment, Govt. of India. 1988. পৃষ্ঠাসমূহ: 24. Archived from the original on 29 October 2013. https://web.archive.org/web/20131029070526/http://keralapages.org/। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 November 2013.
  26. ↑ "Periyar Section, Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-05.
  27. ↑ "Sundaramala Section, Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-05.
  28. ↑ "Moolavaigai Section, Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-05.
  29. ↑ "Thannikudy Section, Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-05.
  30. ↑ "Ummikuppan Section, Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-05.
  31. ↑ "Mlappara Section, Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-05.
  32. ↑ "Aruvioda Section, Periyar Tiger Reserve". প্ৰকাশক India. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2012-11-05.
  33. ↑ "Dam break analysis, study area". প্ৰকাশক India: Indian Institute of Technology, Roorkee. 2012. পৃষ্ঠাসমূহ: 17. http://expert-eyes.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 12 September 2012.
  34. ↑ "The tract dealt with". প্ৰকাশক India. পৃষ্ঠাসমূহ: 5. http://117.239.77। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 November 2013.[সংযোগবিহীন উৎস]
  35. ↑ "Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala". প্ৰকাশক India: Department of Environment, Govt. of India. 1988. পৃষ্ঠাসমূহ: 41. Archived from the original on 29 October 2013. https://web.archive.org/web/20131029070526/http://keralapages.org/। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 November 2013.
  36. 1 2 "GROUND WATER INFORMATION BOOKLET OF ERNAKULAM DISTRICT KERALA STATE". প্ৰকাশক India. 2007. http://cgwb.gov.in/District_Profile/Kerala/Ernakulam.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 November 2013.
  37. ↑ "Flood moderation by large reservoirs in the humid tropics of Western ghat region of Kerala, India". প্ৰকাশক India: International Journal of Energy and Environment (IJEE), Volume 4, Issue 1. 2013. পৃষ্ঠাসমূহ: 142. http://ieefoundation.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 November 2013.
  38. ↑ "Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala". প্ৰকাশক India: Department of Environment, Govt. of India. 1988. পৃষ্ঠাসমূহ: 69. Archived from the original on 29 October 2013. https://web.archive.org/web/20131029070526/http://keralapages.org/। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 November 2013.
  39. 1 2 "Environmental Monitoring Programme on Water Quality". প্ৰকাশক India: Kerala State Council for Science, Technology and Environment. 2010. পৃষ্ঠাসমূহ: 57. http://indiawaterportal.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 August 2012.
  40. 1 2 "Studies on the nature and chemistry of sediments and water of Periyar and Chalakudy Rivers, Kerala, India by Maya K.". Archived from the original on 2017-07-05. https://web.archive.org/web/20170705052926/https://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/98/Dyuthi-T0237.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2005-03-01.
  41. 1 2 "Hydrogeological and Hydrochemical studies of the Periyar Basin, Central Kerala". প্ৰকাশক India: Cochin University of Science and Technology. 2011. পৃষ্ঠাসমূহ: 7–15. http://inflibnet.ac.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 November 2013.
  42. ↑ "District Groundwater Brochure Coimbatore District, Tamil Nadu". প্ৰকাশক India: Central Groundwater Board. 2010. পৃষ্ঠাসমূহ: 57. http://cgwb.gov.in/district_profile/tamilnadu/coimbatore.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 29 August 2012.
  43. ↑ "Annual Report 2009-10, Centre for Earth Science Studies". প্ৰকাশক India: Centre for Earth Science Studies. 2010. পৃষ্ঠাসমূহ: 29. Archived from the original on 13 October 2013. https://web.archive.org/web/20131013123305/http://cess.res.in/wp-content/themes/cess/downloads/annual_report_2009-10.PDF। আহৰণ কৰা হৈছে: 27 February 2014.
  44. 1 2 3 4 5 6 "The Landscape, Ecological Status, Conservation Potential, Threats to the Forests and Biodiversity of the Gudarakal Range, Ranni Forest Division (Southern Forest Circle, Kerala)". প্ৰকাশক India. 2006. পৃষ্ঠাসমূহ: 11. http://www.periyarfoundation.org/pdf/GoodrickalRBA.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 November 2013.
  45. 1 2 "Parambikulam Aliyar (Irrigation) JI02563". প্ৰকাশক India: Water Resource Information System of India. Archived from the original on 10 November 2013. https://web.archive.org/web/20131110161040/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_(Irrigation)_JI02563। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 November 2013.
  46. ↑ "Lower Nirar D00884". প্ৰকাশক India: Water Resource Information System of India. Archived from the original on 11 November 2013. https://web.archive.org/web/20131111074811/http://www.nrsc.gov.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 November 2013.
  47. ↑ "Hydrogeological and Hydrochemical studies of the Periyar Basin, Central Kerala". প্ৰকাশক India: Cochin University of Science and Technology. 2011. পৃষ্ঠাসমূহ: 10–15. http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2121/10/10_chapter%201.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2 March 2014.
  48. ↑ "Salinity intrusion and seasonal water quality variations in the tidal canals of Cochin". প্ৰকাশক India. পৃষ্ঠাসমূহ: 34. http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/2625/10/10_chapter%202.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2 March 2014.
  49. ↑ "An Integrated Hydrogeological study of the Muvattupuzha river basin, Kerala, India". প্ৰকাশক India: Cochin University of Science and Technology. 2003. পৃষ্ঠাসমূহ: 14. Archived from the original on 15 August 2000. https://web.archive.org/web/20000815230700/http://www.cusat.ac.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 August 2012.
  50. ↑ "Environmental Monitoring Programme on Water Quality". প্ৰকাশক India: Centre for Water Resources Development & Management. 2009. পৃষ্ঠাসমূহ: 57. http://indiaenvironmentportal.org.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 12 March 2014.
  51. ↑ "Periyar Valley Irrigation Project". প্ৰকাশক India: Department of Irrigation, Government of Kerala. http://kerala.gov.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 November 2013.
  52. ↑ "Inter-linking rivers – the Kerala experience". The Hindu. প্ৰকাশক India. 2002. Archived from the original on 30 January 2005. https://web.archive.org/web/20050130223411/http://www.hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 September 2012.
  53. ↑ "Revise water release chart of PAP: experts". The Hindu. প্ৰকাশক India. 2012. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/revise-water-release-chart-of-pap-experts/article4223058.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 21 December 2012.
  54. ↑ "Interlinking? No, thanks". প্ৰকাশক India: India Together. 2003. http://www.indiatogether.org/2003/oct/env-nolink.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 September 2012.
  55. ↑ "The Landscape, Ecological Status, Conservation Potential, Threats to the Forests and Biodiversity of the Gudarakal Range, Ranni Forest Division (Southern Forest Circle, Kerala)". প্ৰকাশক India. 2006. পৃষ্ঠাসমূহ: 6. http://periyarfoundation.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 4 November 2012.
  56. ↑ "An Ecological Study in Periyar Tiger Reserve with special reference to wildlife". প্ৰকাশক India: Kerala Forest Research Institute. 1985. পৃষ্ঠাসমূহ: 21. http://kfri.res.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 4 November 2012.
  57. ↑ "Status and distribution of birds in Periyar Tiger Reserve, Kerala, India". প্ৰকাশক India: The Indian Forester. পৃষ্ঠাসমূহ: 144–145. http://periyartigerreserve.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 November 2013.
  58. ↑ "Conservation of the Periyar-Agasthyamalai Corridor in the Southern Western Ghats". প্ৰকাশক India: Asian Nature Conservation Foundation. পৃষ্ঠাসমূহ: 27. http://asiannature.org.
  59. ↑ "Inside a magical rainforest". The Hindu. প্ৰকাশক India. Archived from the original on 15 July 2014. https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/। আহৰণ কৰা হৈছে: 4 November 2012.
  60. ↑ "The List of Wetlands of International Importance". The Hindu. প্ৰকাশক India. পৃষ্ঠাসমূহ: 18. http://ramsar.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 4 November 2012.
  61. ↑ "Kerala: Festivals and Fairs". প্ৰকাশক India. Archived from the original on 5 January 2014. https://web.archive.org/web/20140105123042/http://kerala-green-hills.com/। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 November 2013.
  62. ↑ "Thiruvairanikkulam Temple". প্ৰকাশক India. http://thiruvairanikkulamtemple.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 November 2013.
  63. ↑ "Sri Sri Jagadguru Shankaracharya Mahasamsthanam Dakshinamnaya Sri Sharada Peetham, Sringeri". প্ৰকাশক India. http://sringeri.net। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 November 2013.
  64. ↑ "Malayattoor Church". প্ৰকাশক India. http://malayattoorkurisumudy.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 November 2013.
  65. ↑ "Greenpeace India". http://greenpeace.org। আহৰণ কৰা হৈছে: 3 November 2007.
  66. ↑ "Periyar River Basin, Chapter 2, Environmental Program on Water Quality, Kerala State Council for Science, Technology and Environment". Archived from the original on 2026-01-15. https://web.archive.org/web/20260115044826/https://kerenvis.nic.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-28.
  67. ↑ "Save river campaign set to engulf Kerala". প্ৰকাশক India: The Deccan Chronicle. 2013. http://deccanchronicle.com। আহৰণ কৰা হৈছে: 20 May 2013.
  68. ↑ "CM's office okayed ghats for sand mining against CESS advice". The Hindu. প্ৰকাশক India. 2013. http://www.thehindu.com/news/national/kerala/cms-office-okayed-ghats-for-sand-mining-against-cess-advice/article5205106.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 October 2013.
  69. ↑ Sreebha S (2008). "Environmental impact of sand mining: a case study in the river catchments of Vembanad lake, Southwest India". প্ৰকাশক India: Cochin University of Science and Technology. পৃষ্ঠাসমূহ: 202–203. http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/8987/13/13_chapter%209.pdf.
  70. ↑ Priyadershini S. (2013-06-27). "In a green urban jungle". The Hindu. http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/in-a-green-urban-jungle/article4856943.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 2013-08-15.
  71. ↑ "A crusader for Periyar". The Hindu. 2002-02-24. Archived from the original on 2004-11-29. https://web.archive.org/web/20041129104357/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2013-08-15.
  72. 1 2 "Mullaperiyar deal unsustainable: Kerala". The Times of India. প্ৰকাশক India. 2013. https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Mullaperiyar-deal-unsustainable-Kerala/articleshow/21495939.cms। আহৰণ কৰা হৈছে: 31 July 2013.
  73. 1 2 "Mullaperiyar pact legally unsustainable, says Kerala; Justifies fixing water level at 136 ft". প্ৰকাশক India: Janam TV. 2013. http://www.janamtv.com/news/Mullaperiyar_pact_legally_unsustainable_says_Keral_987342.php। আহৰণ কৰা হৈছে: 31 July 2013.
  74. ↑ "Kerala: law won't amount to usurpation of judicial power". the Hindu. প্ৰকাশক India. 2013. http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/kerala-law-wont-amount-to-usurpation-of-judicial-power/article5019780.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 August 2013.
  75. 1 2 "Periyar is an inter-State river". The Hindu. প্ৰকাশক India. 2013. http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-is-an-interstate-river/article2772258.ece?ref=relatedNews। আহৰণ কৰা হৈছে: 4 January 2012.
  76. 1 2 "Mullaperiyar dam case: SC reserves order". The Times of India. প্ৰকাশক India. 2013. Archived from the original on 2013-08-25. https://web.archive.org/web/20130825164524/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 August 2013.
  77. ↑ "IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala & Anr.". পৃষ্ঠাসমূহ: 145–147. http://supremecourtofindia.nic.in/outtoday/41511.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2 December 2015.

বাহ্যিক সংযোগ

[সম্পাদনা কৰক]

Waterway map স্থানাংক: 10°10′36″N 76°09′46″E / 10.17667°N 76.16278°E / 10.17667; 76.16278

"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=পেৰিয়াৰ_নদী&oldid=626614"ৰ পৰা অনা হৈছে