বাংলাদেশত ইছলাম ধৰ্ম
 | |
 বাইতুল মুকাৰৰাম, বাংলাদেশৰ জাতীয় মছজিদ | |
| মুঠ জনসংখ্যা | |
|---|---|
১৫০.৮ মিলিয়ন  (দেশৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৯১.০৪%) | |
| সৰ্বাধিক জনসংখ্যা বিশিষ্ট অঞ্চল | |
| সমগ্ৰ বাংলাদেশত | |
| ঢাকা বিভাগ | ৪১,৩০০,০০০ (৯৩.৩৫%) |
| চট্টগ্ৰাম বিভাগ | ৩০,০০০,০০০ (৯০.১১%) |
| ৰাজশাহি বিভাগ | ১৯,৫০০,০০০ (৯৩.৬৭%) |
| খুলনা বিভাগ | ১৫,৭০০,০০০ (৮৮.১৮%) |
| ৰংপুৰ বিভাগ | ১৫,৬০০,০০০ (৮৬.৪১%) |
| ময়মহনসিং বিভাগ | ১২,০৭৫,০০০ (৯৫.৫৪%) |
| চিলেট বিভাগ | ৯,৫০০,০০০ (৮৬.১৭%) |
| বৰিশাল বিভাগ | ৮,৫০০,০০০ (৯১.৫২%) |
| ধৰ্ম | |
| ইছলাম | |
| ভাষা | |
| বঙালী | |
| ৱেবছাইট | |
| islamicfoundation.gov.bd | |
ইছলাম বাংলাদেশৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু জাতীয় ধৰ্ম।[1][2] ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বাংলাদেশৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ কোটি মুছলমান[3] অৰ্থাৎ মুঠ ১৬৫ নিযুত জনসংখ্যাৰ ৯১.০৪%।[4] বাংলাদেশৰ মুছলমান প্ৰধান থলুৱা বাঙালী মুছলমান। বাংলাদেশীৰ অধিকাংশই ছুন্নী, আৰু হানাফী চিন্তাধাৰা আৰু ফিকহ অনুসৰণ কৰে। বাংলাদেশ এখন বাস্তৱিক ধৰ্মনিৰপেক্ষ দেশ আৰু ৰাজ্য।[5][6]
বংগ অঞ্চল আছিল মধ্যযুগীয় ইছলামিক পূৰ্বাঞ্চলৰ এক সৰ্বোচ্চ শক্তি।[7] সপ্তম শতিকাৰ শেষৰফালে আৰবৰপৰা অহা মুছলমানসকলে বিজয়ৰ পূৰ্বে বংগ অঞ্চলৰ ভিতৰত ব্যাৱসায়িক লগতে ধৰ্মীয় সংযোগ স্থাপন কৰিছিল, মূলতঃ উপকূলীয় অঞ্চলৰ মাজেৰে ব্যৱসায়ী হিচাপে আৰু মূলতঃ চট্টগ্ৰামৰ বন্দৰসমূহৰ মাজেৰে।[8] ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ বিন বখতিয়াৰ খালজীয়ে পশ্চিম আৰু উত্তৰ বংগৰ কিছু অংশ জয় কৰি বংগত প্ৰথম মুছলমান ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।[9] ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত চুফী মিছনেৰী, ৰহস্যবাদী আৰু সন্তসকলে গাঁৱে-ভূঞে ইছলাম ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।[10] ইছলামিক বংগ চুলতানত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল ছামছুদ্দিন ইলিয়াছ শ্বাহে যিয়ে বংগক এক নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক মঞ্চত একত্ৰিত কৰিছিল। বংগ চুলতানীৰ সমৃদ্ধিশালী শাসন কালত বংগে সোণালী যুগত উপনীত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বংগৰ ভাইচৰয় মহম্মদ আজম শ্বাহে সাম্ৰাজ্যবাদী সিংহাসন গ্ৰহণ কৰে। ১৮ শতিকাত বংগৰ নবাবৰ অধীনত মোগল বংগ ক্ৰমান্বয়ে স্বাধীনতা লাভ কৰিছিল।[11][12][13]
ইতিহাস
[সম্পাদনা কৰক]প্ৰাথমিক অন্বেষকসকল
[সম্পাদনা কৰক]দক্ষিণ এছিয়াৰ অন্যতম প্ৰাচীন মছজিদ উত্তৰ বাংলাদেশত খনন চলি আছে, যিয়ে মুহাম্মাদৰ জীৱনকালৰ আশে-পাশে এই অঞ্চলত মুছলমানৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।[14] নৱম শতিকালৈকে মুছলমান বণিকসকলে বংগোপ সাগৰীয় বন্দৰৰ সৈতে বাণিজ্য বৃদ্ধি কৰি এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰচলন ঘটাইছিল। সমগ্ৰ বংগত আব্বাচী যুগৰ মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ হৈছে, যিয়ে এই সম্পৰ্কক আৰু অধিক প্ৰমাণ কৰে। এই আদিম আৰব ব্যৱসায়ীসকলৰ অতিৰিক্ত প্ৰমাণ বংগ উপসাগৰৰ চেণ্ডউইপৰ ওচৰত মেঘনা নদীৰ ওচৰত পোৱা শিলালিপিসমূহও আছে। সেই সময়ৰ আৰব সাহিত্যিকসকলেও সম্ৰূপ আৰু ৰুমী ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, পিছৰটোক পাল সাম্ৰাজ্যৰ ধৰ্মপাল সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।
দশম শতিকাত দক্ষিণ-পূব বংগত অৱস্থিত সমতাতাত বিভিন্ন ধৰ্মীয় পটভূমিৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জনসংখ্যাৰ বাসস্থান আছিল। এই সময়ছোৱাত আৰব ভূগোলবিদ আল-মাছুদীয়ে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি তেওঁৰ গ্ৰন্থ দ্য মিড’ছ অৱ গোল্ডত এক সমৃদ্ধিশালী মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ নথিভুক্ত কৰে।[15] পাল বংশৰ শাসনৰ সময়ত বংগত ইছলামৰ আবিৰ্ভাৱ প্ৰথম হৈছিল, বংগ আৰু আৰব আব্বাছি খিলাফতৰ মাজত বাণিজ্য বৃদ্ধিৰ ফলত, বংগৰ উপকূলত আৰব ব্যৱসায়ীৰ উপস্থিতি সহজ হৈ পৰিছিল য'ত চট্টগ্ৰাম বন্দৰ অন্তৰ্ভুক্ত।[8]
বাণিজ্যৰ উপৰি বিজয়ৰ পূৰ্বে চুফী মিছনেৰীসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তেও বংগবাসীৰ মাজত ইছলামৰ প্ৰচলন হৈছিল। প্ৰথমে পৰিচিত চুফী মিছনেৰীসকল আছিল চৈয়দ শ্বাহ ছুৰখুল আন্তিয়া আৰু তেওঁৰ ছাত্ৰ, বিশেষকৈ শ্বাহ চুলতান ৰুমী, একাদশ শতিকাৰ। ৰুমিয়ে বৰ্তমানৰ নেট্ৰ'ক'না, মাইমেনছিংত বসতি স্থাপন কৰে য'ত তেওঁ স্থানীয় শাসক আৰু জনসাধাৰণক প্ৰভাবিত কৰি ইছলাম আঁকোৱালি লয়।[16]
তেৰশ শতিকাত জেনেৰেল বাখতিয়াৰ খিলজীৰ বাহিনীয়ে বংগত প্ৰথম মুছলমান বিজয়ৰ কাম হাতত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত বৰ্তমানলৈকে শ শ বছৰ ধৰি এই অঞ্চলত মুছলমান প্ৰভাৱৰ দুৱাৰ মুকলি হৈছিল।[17] এই বিজয়ৰ পিছত মিছনেৰীৰ আগমনৰ যোগেদি বংগৰ বহু লোকে ইছলাম গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। চুলতান বালখী আৰু শ্বাহ মাখদুম ৰূপোছে উত্তৰ বংগৰ বৰ্তমানৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলত বসতি স্থাপন কৰি তাত থকা জনগোষ্ঠীবোৰক প্ৰচাৰ কৰিছিল। অঞ্চলটোত অসংখ্য সৰু সৰু চুলতানেটৰ উত্থান ঘটিছিল। লখনৌতিৰ চুলতান ছামছুদ্দিন ফিৰুজ শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ সাতগাঁও, সোণাৰগাঁও আৰু মাইমেনসিংহৰ বহু অংশ মুছলমানৰ আধিপত্যৰ অধীনলৈ আহে। বুৰহানুদ্দিনৰ নেতৃত্বত ১৩টা মুছলমান পৰিয়ালৰ এটা সম্প্ৰদায়ে উত্তৰ-পূবৰ শ্ৰীহাট্টা (চিলেট) চহৰত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকল চট্টগ্ৰামৰপৰা অহা বুলি দাবী কৰিছিল।[18] শ্ৰীহাটা (চিলেট) গৌৰ গোবিন্দ নামৰ এজন অত্যাচাৰী ৰজাই শাসন কৰিছিল। চিলেটত ৰাজা গৌৰ গোবিন্দৰ অত্যাচাৰী শাসন-ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে অৱগত হোৱাৰ পিছত ফিৰুজ শ্বাহে তেওঁৰ ভতিজা চিকন্দৰ খান গাজী আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ সামৰিক প্ৰধান সেনাপতি চৈয়দ নাছিৰুদ্দিনৰ নেতৃত্বত অসংখ্য বাহিনীক চিলেট জয় কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে। ১৩০৩ চনৰ ভিতৰত শ্বাহ জালালৰ নেতৃত্বত তিনিশৰো অধিক চুফী প্ৰচাৰকে বিজয়ত সহায় কৰিছিল আৰু বিজয় নিশ্চিত কৰিছিল। বিজয়ৰ পিছত জালালে ইছলাম প্ৰচাৰৰ বাবে বংগৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত নিজৰ অনুগামীসকলক প্ৰচাৰ কৰিছিল। বাংলাদেশৰ মুছলমানসকলৰ মাজত এতিয়া জালাল ঘৰুৱা নাম।[19]
অধিক পঢ়ক
[সম্পাদনা কৰক]তথ্য সমূহ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Bergman, David (28 Mar 2016). "Bangladesh court upholds Islam as religion of the state". Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/news/2016/03/bangladesh-court-upholds-islam-religion-state-160328112919301.html.
- ↑ "Bangladesh dismisses case to drop Islam as state religion". Reuters. 28 March 2016. https://www.reuters.com/article/us-bangladesh-islam-state/bangladesh-dismisses-case-to-drop-islam-as-state-religion-idUSKCN0WU0UT.
- ↑ "Census 2022: Number of Muslims increased in country". Dhaka Tribune. 27 July 2022. https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2022/07/27/census-2022-number-of-muslims-increased-in-the-country। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 October 2022.
- ↑ "Census 2022: Bangladesh population now 165 million". Dhaka Tribune. 27 July 2022. https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2022/07/27/bangladeshs-population-size-now-1651-million.
- ↑ "The Constitution of the People's Republic of Bangladesh" (en ভাষাত). Laws of Bangladesh Government of the People's Republic of Bangladesh LEGISLATIVE AND PARLIAMENTARY AFFAIRS DIVISION. http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-367.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 August 2024.
- ↑ "Statistics Bangladesh 2006". Bangladesh Bureau of Statistics (BBS). http://www.bbs.gov.bd/dataindex/stat_bangladesh.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 1 October 2008.
- ↑ Epigraphy and Islamic Culture: Inscriptions of the Early Muslim Rulers of Bengal. Routledge. 19 November 2015. পৃষ্ঠা. 30. ISBN 9781317587460.
- ↑ 8.0 8.1 Raj Kumar (2003). Essays on Ancient India. Discovery Publishing House. পৃষ্ঠা. 199. ISBN 978-81-7141-682-0. https://books.google.com/books?id=qvnjXOCjv7EC.
- ↑ Majumdar, R. C. (1973). History of Mediaeval Bengal. প্ৰকাশক Calcutta: G. Bharadwaj & Co.. পৃষ্ঠা. 1–2. OCLC 1031074. "Tradition gives him credit for the conquest of Bengal but as a matter of fact he could not subjugate the greater part of Bengal ... All that Bakhtyār can justly take credit for is that by his conquest of Western and a part of Northern Bengal he laid the foundation of the Muslim State in Bengal. The historians of the 13th century never attributed the conquest of the whole of Bengal to Bakhtyār."
- ↑ "Bangladesh - Islam in Bangladesh". countrystudies.us. https://countrystudies.us/bangladesh/39.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-07.
- ↑ Travers, T. R. (July 2004). "'The Real Value of the Lands': The Nawabs, the British and the Land Tax in Eighteenth-Century Bengal" (en ভাষাত). Modern Asian Studies খণ্ড 38 (3): 517–558. doi:10.1017/S0026749X03001148. ISSN 1469-8099. https://www.cambridge.org/core/journals/modern-asian-studies/article/abs/real-value-of-the-lands-the-nawabs-the-british-and-the-land-tax-in-eighteenthcentury-bengal/DB0BD703AE3A6211B0910E43D3A29E3C.
- ↑ Aloney, Hitesh. "Bengal And Awadh In The 18th Century" (en ভাষাত). upscwithnikhil.com. https://upscwithnikhil.com/article/history/bengal-and-awadh-in-the-18th-century। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-07.
- ↑ Transitions – History and Civics – 8. Vikas Publishing House. ISBN 9789325993969.
- ↑ "Ancient mosque unearthed in Bangladesh". Al Jazeera English. 2012-08-18. http://www.aljazeera.com/video/asia/2012/08/201281852948844588.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2016-11-07.
- ↑ Al-Masudi, trans. Barbier de Meynard and Pavet de Courteille (1962). "1:155". In Pellat, Charles (fr ভাষাত). Les Prairies d'or [Murūj al-dhahab]. প্ৰকাশক Paris: Société asiatique.
- ↑ Haq, Emdadul (2013-08-01). "Sufi influence in Bengal" (en ভাষাত). The Daily Star. https://www.thedailystar.net/news/sufi-influence-in-bengal। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-14.
- ↑ "Islam in Bangladesh". Global Front. http://www.globalfront.com/nabic_archive/islam_in_bangladesh.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2008-02-14.
- ↑ Qurashi, Ishfaq (December 2012). "বুৰহান উদ্দিন ও নূৰউদ্দিন প্ৰসঙ্গ" (bn ভাষাত).
- ↑ Abdul Karim (1959). Social History Of The Muslims In Bengal (Down to A.D. 1538). প্ৰকাশক Dacca: The Asiatic Society of Pakistan. পৃষ্ঠা. 100.
বাহ্যিকসংযোগ
[সম্পাদনা কৰক]- Eaton, Richard M. (1993). The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204-1760. প্ৰকাশক Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-20507-3. https://archive.org/details/riseofislambenga00eato.
- Karim, Abdul (2012). "Islam, Bengal". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A.. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second সম্পাদনা). Asiatic Society of Bangladesh. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam,_Bengal.
- Development Cooperation and Islamic values in Bangladesh
- US State Department Bangladesh
সাঁচ:Religion in Bangladesh topics