বিষ্ণু পুৰাণ
বিষ্ণু পুৰাণ (সংস্কৃত: विष्णु पुराण) হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান পুৰাণ। এইখন অষ্টাদশ পুৰাণৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু বিষ্ণু দেৱতাৰ মহিমা আৰু কীৰ্তিৰ বৰ্ণনাৰে পূৰ্ণ।[1] এই পুৰাণখনক বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰামাণিক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
গঠন আৰু বিষয়বস্তু
[সম্পাদনা কৰক]বিষ্ণু পুৰাণ মুঠ ৬টা অংশ বা খণ্ডত বিভক্ত। এই পুৰাণখনত প্ৰায় ৭,০০০ শ্লোক আছে।[2]
প্ৰথম অংশ
[সম্পাদনা কৰক]প্ৰথম অংশত সৃষ্টিতত্ত্ব আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে বৰ্ণনা আছে। ইয়াত বিষ্ণুৰ বিভিন্ন ৰূপ আৰু তেওঁৰ অৱতাৰসমূহৰ কথা উল্লেখ আছে।[3]
দ্বিতীয় অংশ
[সম্পাদনা কৰক]দ্বিতীয় অংশত পৃথিৱীৰ ভূগোল, বিভিন্ন দ্বীপ, পৰ্বত, নদী আৰু বনাঞ্চলৰ বিৱৰণ আছে। ইয়াত জম্বুদ্বীপৰ সপ্তবৰ্ষৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়।
তৃতীয় অংশ
[সম্পাদনা কৰক]তৃতীয় অংশত বেদৰ উৎপত্তি, বৰ্ণাশ্ৰম ধৰ্ম, আৰু গাৰ্হস্থ্য জীৱনৰ নিয়ম-কানুনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।
চতুৰ্থ অংশ
[সম্পাদনা কৰক]চতুৰ্থ অংশত সূৰ্য্য বংশ আৰু চন্দ্ৰ বংশৰ ৰজাসকলৰ বংশতালিকা আৰু তেওঁলোকৰ কাহিনী বৰ্ণিত হৈছে। ইয়াত শ্ৰীকৃষ্ণৰ জন্ম আৰু লীলাৰ কথাও আছে।[4]
পঞ্চম অংশ
[সম্পাদনা কৰক]পঞ্চম অংশ সম্পূৰ্ণৰূপে শ্ৰীকৃষ্ণৰ জীৱনী আৰু তেওঁৰ লীলা-কাহিনীৰে পূৰ্ণ। ইয়াত তেওঁৰ শৈশৱ, কৈশোৰ, আৰু পূৰ্ণবয়সৰ কাহিনী বিশদভাৱে বৰ্ণিত।
ষষ্ঠ অংশ
[সম্পাদনা কৰক]ষষ্ঠ অংশত কলিযুগৰ বৰ্ণনা, কল্কি অৱতাৰৰ আগমন, আৰু মুক্তিৰ উপায় সম্পৰ্কে আলোচনা আছে।
ৰচনাকাল আৰু ৰচয়িতা
[সম্পাদনা কৰক]বিষ্ণু পুৰাণৰ ৰচনাকাল সম্পৰ্কে পণ্ডিতসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। অধিকাংশ পণ্ডিতৰ মতে এই পুৰাণখন খ্ৰীষ্টীয় ১ম-৪ৰ্থ শতিকাৰ মাজত ৰচিত হৈছিল।[5] পৰম্পৰাগতভাৱে পৰাশৰ মুনিক এই পুৰাণৰ ৰচয়িতা বুলি কোৱা হয়।
ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য্য
[সম্পাদনা কৰক]বিষ্ণু পুৰাণ বৈষ্ণৱ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে এখন অতি পবিত্ৰ গ্ৰন্থ। এই পুৰাণত বিষ্ণুক পৰমেশ্বৰ আৰু জগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা, পালনকৰ্তা আৰু সংহাৰকাৰী হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে।[6]
দৰ্শন
[সম্পাদনা কৰক]বিষ্ণু পুৰাণত অদ্বৈতবাদৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট। ইয়াত বিষ্ণুক নিৰ্গুণ ব্ৰহ্ম আৰু সগুণ ব্ৰহ্ম দুয়োৰূপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে।
নৈতিক শিক্ষা
[সম্পাদনা কৰক]এই পুৰাণত ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, আৰু মোক্ষ এই চতুৰ্বৰ্গৰ গুৰুত্ব প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে। সমাজৰ সৰ্বস্তৰৰ মানুহৰ বাবে নৈতিক জীৱনযাত্ৰাৰ দিশনিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰা হৈছে।
বিশেষ বৈশিষ্ট্য
[সম্পাদনা কৰক]বিষ্ণু পুৰাণৰ কেইটামান উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে:
- এইখন কম দীৰ্ঘ আৰু সংগঠিত পুৰাণ
- ইয়াত পৌৰাণিক কাহিনী আৰু দাৰ্শনিক তত্ত্বৰ সুন্দৰ সমন্বয় আছে
- শ্ৰীকৃষ্ণৰ জীৱনী ইয়াত অতি বিশদভাৱে বৰ্ণিত
- ভক্তিৰস আৰু জ্ঞানৰসৰ সমানুপাত
অনুবাদ আৰু টীকা
[সম্পাদনা কৰক]বিষ্ণু পুৰাণ বিভিন্ন ভাৰতীয় আৰু বিদেশী ভাষালৈ অনুবাদিত হৈছে। এইচ. এইচ. উইলছনৰ ইংৰাজী অনুবাদ (১৮৪০) অতি প্ৰসিদ্ধ।[2] ভাৰতীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত বাংলা, হিন্দী, তামিল, তেলুগু আদি ভাষালৈ উৎকৃষ্ট অনুবাদ হৈছে।
প্ৰভাৱ আৰু উত্তৰাধিকাৰ
[সম্পাদনা কৰক]বিষ্ণু পুৰাণৰ প্ৰভাৱ ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু সাহিত্যত গভীৰ। বিশেষকৈ:
- ভাগৱত পুৰাণ ৰচনাত ইয়াৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট
- গীতা গোবিন্দ আৰু অন্যান্য ভক্তিমূলক সাহিত্যত ইয়াৰ কাহিনীৰ প্ৰভাৱ
- কথক নৃত্য, ভৰতনাট্যম আদি শাস্ত্ৰীয় নৃত্যত কৃষ্ণলীলাৰ উপস্থাপনা
- চিত্ৰকলা আৰু ভাস্কৰ্য্যত বিষ্ণু আৰু কৃষ্ণৰ বিভিন্ন ৰূপৰ চিত্ৰণ[7]
আধুনিক অধ্যয়ন
[সম্পাদনা কৰক]আধুনিক পণ্ডিতসকলে বিষ্ণু পুৰাণক বিভিন্ন দৃষ্টিভংগীৰে অধ্যয়ন কৰিছে:
- ঐতিহাসিক দৃষ্টিভংগী: প্ৰাচীন ভাৰতৰ সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক অৱস্থাৰ উৎস হিচাপে
- তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব: বিশ্বৰ অন্যান্য ধৰ্মৰ সৈতে তুলনা
- সাহিত্যিক বিশ্লেষণ: কাহিনী বৰ্ণনাৰ কৌশল আৰু চৰিত্ৰ চিত্ৰণৰ অধ্যয়ন
- নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন: ভাৰতীয় সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতিফলন[3]
তথ্যসূত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Rocher, Ludo. The Puranas. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1986।
- ↑ 2.0 2.1 Wilson, H.H. The Vishnu Purana: A System of Hindu Mythology and Tradition. London: John Murray, 1840।
- ↑ 3.0 3.1 Dimmitt, Cornelia and J.A.B. van Buitenen. Classical Hindu Mythology. Philadelphia: Temple University Press, 1978।
- ↑ Bryant, Edwin F. Krishna: A Sourcebook. Oxford: Oxford University Press, 2007।
- ↑ Hazra, R.C. Studies in the Puranic Records on Hindu Rites and Customs. Dacca: University of Dacca, 1940।
- ↑ Klostermaier, Klaus K. A Survey of Hinduism. Albany: SUNY Press, 2007।
- ↑ Eck, Diana. Darsan: Seeing the Divine Image in India. New York: Columbia University Press, 1998।