বৃহদ্ৰথ

বৃহদ্ৰথ সংস্কৃত: बृहद्रथ
Late Vedic culture extent
মগধৰ ৰজা
ৰাজত্ব	1700 – 1680 BCE (legendary)
পূৰ্বসূৰী	Position established
উত্তৰাধিকাৰী	জৰাসন্ধ
সন্তান
জৰাসন্ধ, শশীৰেখা
মাতৃ	গিৰিকা
পিতৃ	উপৰিচৰ বসু

প্ৰথম বৃহদ্ৰথ (সংস্কৃত- बृहद्रথ) হিন্দু সাহিত্যত প্ৰদৰ্শিত মগধৰ প্ৰাচীন কিম্বদন্তি শাসক বংশ বৃহদ্ৰথ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। তেওঁ গংগা নদীৰ পাৰত ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য চেদীৰ পৰা নতুনকৈ বসতি স্থাপন কৰা মগধলৈ স্থানান্তৰ কৰি মগধ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁৰ আৰু পুত্ৰ জৰাসন্ধৰ ৰাজত্বকালত মগধ দেশখনৰ এক প্ৰধান শক্তি হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ শশীৰেখা নামৰ কন্যা সন্তান আছিল যি ধৃষ্টদ্যুম্নৰ দ্বিতীয় পত্নী আছিল।

বৃহদ্ৰথ চেদিৰ কুৰু ৰজা আৰু তেওঁৰ ৰাণী গিৰিকা বসুৰ (উপৰিচৰা বসু বুলিও জনাজাত) পাঁচজন পুত্ৰৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ আছিল। তেওঁৰ পিতৃ চেদীৰ শাসক আছিল আৰু বৃহদ্ৰথে চেদী ৰাজ্যৰ সীমাত মগধ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মহাকাব্য মহাভাৰত আৰু পুৰাণত তেওঁৰ উল্লেখ আছে। বৃহদ্ৰথৰ নাম ঋগবেদতো পোৱা যায় (১.৩৬.১৮, দশম.৪৯.৬)।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

এই নামটোৰ বৃহৎ শব্দাংশৰ অৰ্থ ‘মহান’ বা ‘বিশাল’, আৰু ৰথৰ অৰ্থ ‘ঘোঁৰাই টনা ৰথ’ৰ সংমিশ্ৰণ। গতিকে বৃহদ্ৰথ (সংস্কৃত- बृहद्रথ) নামটোৰ অৰ্থ "মহা/বিশাল ৰথ থকা কোনোবা" বুলি ধৰিব পাৰি।

সাহিত্য

বৃহদ্ৰথে মগধত নিজৰ বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ৰিপুঞ্জয় তেওঁৰ বংশৰ শেষৰজন আছিল, যিজনক তেওঁৰ মন্ত্ৰীয়ে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৮২ চনত হত্যা কৰিছিল।

সকলো পুৰাণতে তেওঁৰ ভগ্নী আমনাক তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।^{[উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন]} কুশাগ্ৰৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ বৃষভে (বা ঋষৱ) ৰাজত্ব কৰে। পুষ্পৱন্ত (বা পূষ্যৱন্ত বা পুণ্যৱন্ত) আছিল বৃষভৰ পুত্ৰ। পুষ্পৱন্তৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ সত্যহিতাই (বা সত্যধৃত) ৰাজত্ব কৰে।^{[উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন]} সত্যহিতাৰ পুত্ৰ আছিল সুধনবন (বা সুধৰ্মণ, ধৰ্মত্মা, বা ধনুষ)। ধনুষৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ সৰ্ব (বা উৰ্জা বা জাতু বা জাহু বা জান্টু) ৰাজত্ব কৰে। সৰ্বৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ সম্ভৱ ৰাজপাটত বহে। অগ্নি পুৰাণৰ মতে সম্ভৱৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ জৰাসন্ধ, মহাভাৰতত উল্লেখ কৰা বিখ্যাত যোদ্ধা ৰজা ৰাজপাটত বহে। কিন্তু আন সকলো পুৰাণ বংশাৱলী তালিকাত জান্টু আৰু জৰাসন্ধ বা সম্ভৱ আৰু জৰাসন্ধৰ মাজত পুনৰ বৃহদ্ৰথৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। জৰাসন্ধৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ সহদেৱ (মগধৰ ৰজা) কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত নিহত হয়।