মনসামঙ্গল কাব্য
মনসামঙ্গল কাব্য (ইংৰাজী: Manasamangal Kāvya) বংগত সৰ্প-দেৱী মনসাৰ পূজাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বুৰঞ্জী লিখি বঙালী মংগল-কাব্যৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। দেৱীৰ বিষহৰী, জাংগুলি, পদ্মৱতী আদি বিকল্প নাম আছে।[1] তেওঁক চান্দ সদাগৰে "চ্যাং-মুৰি কানি" বুলিও অপমানজনকভাৱে কাব্যখনত উল্লিখিত আছে।[2]
কাহিনী
[সম্পাদনা কৰক]
মনসামংগলৰ আখ্যান আৰম্ভ হয় বণিক চন্দ্ৰধৰ বা চান্দ সদাগৰৰ পৰা, যিয়ে প্ৰথমে মনসাৰ সৈতে সংঘাতত লিপ্ত হয় যদিও শেষত এজন ভক্তিপূৰ্ণ উপাসক হৈ পৰে। শিৱৰ অটল ভক্ত চান্দক নিজৰ পূজালৈ ধৰ্মান্তৰিত কৰাৰ আকাংক্ষা মনসা। কিন্তু তেওঁ কেৱল তাইক পূজা কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাই নহয়, তাইৰ দেৱত্বৰ মৰ্যাদাও অস্বীকাৰ কৰে। প্ৰতিশোধ হিচাপে মনসাই চান্দৰ সাতখন জাহাজ ধ্বংস কৰি পুত্ৰসকলৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লয়। চান্দৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ লখিন্দৰৰ নতুন কইনা বেহুলাই স্বামীৰ প্ৰতি থকা অদম্য সাহস আৰু গভীৰ প্ৰেমেৰে দেৱীক প্ৰত্যাহ্বান জনায়, পৰৱৰ্তী সময়ত চান্দৰ পুত্ৰ আৰু তেওঁলোকৰ জাহাজবোৰক পুনৰ সজীৱ কৰি তোলে। এই কাম সম্পন্ন কৰাৰ পাছতহে বেহুলা ঘৰলৈ উভতি আহে। কাহিনীটোত মূলতঃ ঐশ্বৰিক নিষ্ঠুৰতাৰ বিৰুদ্ধে মানুহৰ স্থিতিস্থাপকতাক চিত্ৰিত কৰা হৈছে, যি যুগত সাধাৰণ মানুহক প্ৰায়ে দমন আৰু অপমান কৰা হৈছিল, সেই যুগত চন্দ্ৰধৰ আৰু বেহুলাক শক্তিশালী, দৃঢ়-প্ৰতিজ্ঞ ব্যক্তি হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।
কাব্যৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা গাঁওসমূহ
[সম্পাদনা কৰক]
বৈদ্যপুৰ, হাছানহাটী, উদয়পুৰ আদি গাঁৱৰ নামসমূহ এই কাব্যৰ লগতেই জড়িত।
| গাঁৱৰ নাম | নামকৰণ উৎপত্তি |
|---|---|
| বৈদ্যপুৰ | স্থানীয় ‘বৈদ্য’ (চিকিৎসক)সকলে লখিন্দাৰক পুনৰ সজীৱ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু ব্যৰ্থ হৈছিল কাৰণ বেহুলাই তেওঁক গাঁৱৰ মাজেৰে কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল। |
| হাছানহাটি | যাত্ৰাৰ সময়ত বেহুলাক লৈ মানুহে হাঁহিছিল সেই গাঁওখন। |
| উদয়পুৰ | বেহুলাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত সূৰ্য্য উদয় হোৱা ঠাইৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে। |
মনসামঙ্গল কাব্যৰ কবিসকল
[সম্পাদনা কৰক]এই মধ্যযুগীয় বঙালী সাহিত্য ধাৰাটোৰ মূল কবি হ’ব পাৰে কানা হৰিদত্ত ( প্ৰায় ত্ৰয়োদশ শতিকা), কিন্তু তেওঁৰ ৰচনাসমূহ এতিয়া নাই। বিজয় গুপ্ত আৰু পুৰুষোত্তম দুয়োৰে ৰচনাত তেওঁৰ নাম উল্লেখ আছে। পুৰুষোত্তম, নাৰায়ণ দেৱ ( প্ৰায় ১৫ শতিকা), বিজয় গুপ্ত, বিপ্ৰদাস পিপিলাইকে ধৰি পৰৱৰ্তী কবিসকলে মানসমংগলৰ নিজা সংস্কৰণ সৃষ্টি কৰে। বিজয় গুপ্তাৰ মনসমংগল (বা পদ্মপুৰণ ) (১৪৮৪–৮৫) চহকী সাহিত্যিক গুণৰ বাবে বিখ্যাত আৰু সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। বিপ্ৰদাস পিপিলাইৰ মনসাবিজয় (১৪৯৫–৯৬)ও এই সময়ছোৱাত ৰচনা কৰা হৈছিল।[3] নাৰায়ণ দেৱৰ ৰচনাক পদ্মপুৰাণ বুলিও কোৱা হয়।
কেতকদাস ক্ষেমানন্দ ( প্ৰায় ১৭ শতিকা),[3][3] জগজ্জীৱন ঘোষাল ( প্ৰায় ১৭ শতিকা) জীৱনকৃষ্ণ মৈত্ৰ ( প্ৰায় ১৮ শতিকা) আৰু, জগমোহন মিত্ৰ ( প্ৰায় ১৮ শতিকা)য়ো এই ধাৰাত অৱদান আগবঢ়াইছিল।[4]
লগতে চাওক
[সম্পাদনা কৰক]- মংগল-কাব্য
- চৈতন্য ভাগৱত
- তুলসীদাস
- ভক্তি
- বাংলা সাহিত্য
- গোকুল মেধ - মনসামঙ্গল কাব্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক দাবী কৰে
- কাছবা - চম্পকনগৰীৰ স্থান বুলি দাবী কৰি
তথ্য সংগ্ৰহ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ p.145, Bengali Literature, Annada Shankar Ray and Lila Ray, Paschimbanga Bangla Akademi, Kolkata
- ↑ Datta, Diptarka (July 2022). Popular Memory of a Mediaeval Pilgrim and her Pilgrimage: Legends of Behula and the Cult of Manasa. https://www.researchgate.net/publication/371269063.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Majumdar, R. C. (ed.) (2007). The Mughul Empire. Mumbai: Bharaitya Vidya Bhavan. সাঁচ:Listed Invalid ISBN. p. 558. উদ্ধৃতি ত্ৰুটি: Invalid
<ref>tag; name "r" defined multiple times with different content - ↑ Sen, Sukumar (1991, reprint 2007). Bangala Sahityer Itihas. Vol.I, (in বঙালী). Kolkata: Ananda Publishers. আই.এচ.বি.এন. 81-7066-966-9. p. 178.