সমললৈ যাওক

মিহিৰভোজ

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
মিহিৰভোজ
আদিবৰাহ

৬ষ্ঠ প্ৰতিহাৰ সম্ৰাট
ৰাজত্ব প্ৰায় 836 – প্ৰা. 885 CE
পূৰ্বসূৰী ৰামভদ্ৰ
উত্তৰাধিকাৰী মহেন্দ্ৰপাল প্ৰথম
ৰাণী চন্দ্ৰ-ভত্তৰিকা-দেৱী
সন্তান
মহেন্দ্ৰপাল প্ৰথম
মাতৃ আপ্পা-দেৱী
পিতৃ ৰামভদ্ৰ
ধৰ্ম হিন্দু ধৰ্ম
Adivaraha Dramma coin, প্ৰায় 836–885 CE

মিহিৰ ভোজ (ৰাজত্ব প্ৰায় ৮৩৬ – প্ৰায় ৮৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) বা প্ৰথম ভোজ ৮৩৬ চনৰপৰা ৮৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ প্ৰতিহাৰ সম্ৰাট আছিল। তেওঁ পিতৃ ৰামভদ্ৰৰপৰা দুৰ্বল আৰু অশান্ত ৰাজ্য লাভ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁৰ সক্ষম শাসনে ইয়াক এখন বৃহৎ আৰু সমৃদ্ধিশালী সাম্ৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। ভোজ বিষ্ণুৰ ভক্ত আছিল আৰু তেওঁৰ কিছুমান মুদ্ৰাত থকা আদিবৰাহ উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল। [1] নৱম শতিকাৰ ভাৰতৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ৰাজনৈতিক ব্যক্তি, তেওঁ ধ্ৰুৱ ধৰবৰ্ষ আৰু ধৰ্মপালৰ সৈতে এজন মহান সাধাৰণ আৰু সাম্ৰাজ্য নিৰ্মাতা হিচাপে স্থান লাভ কৰে। [2]

মিহিৰভোজৰ দিনত ভোজ সাম্ৰাজ্য শিখৰত আৰোহণ কৰিছিল। ভোজৰ সাম্ৰাজ্য দক্ষিণে নৰ্মদা নদী, উত্তৰ-পশ্চিমে ছতলেজ নদী আৰু পূবে বংগলৈকে বিস্তৃত হৈছিল। মিহিৰভোজৰ সাম্ৰাজ্য হিমালয়ৰ পাদদেশৰপৰা নৰ্মদা নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল সামৰি লৈ উত্তৰ প্ৰদেশৰ ইটাৱা জিলাকো সামৰি লৈছিল। [3][4]

ৰাজত্ব

[সম্পাদনা কৰক]
'তেলি কা মন্দিৰ' হৈছে মিহিৰা ভোজাই নিৰ্মাণ কৰা হিন্দু মন্দিৰ। [5][6][7][8]
তেলি কা মন্দিৰৰ গেট, গোৱালিয়ৰ দুৰ্গ

তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ৰাজধানী আছিল কনৌজ (বৰ্তমানৰ উত্তৰ প্ৰদেশ)।

তেওঁ আৰব-ইছলামিক আক্ৰমণকাৰীৰ তিক্ত শত্ৰু আছিল যিসকলে আৰব বুৰঞ্জীকাৰ চুলাইমানৰ মতে বৃহৎ সৈন্যবাহিনী বজাই ৰাখিছিল আৰু তেওঁলোকৰ এটা উন্নত অশ্বাৰোহী বাহিনী আছিল।

তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ প্ৰথম মহেন্দ্ৰপাল (প্ৰায় ৮৩৬ – ৯১০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ৰাজপাটত বহে।

সামৰিক কৰ্মজীৱন

[সম্পাদনা কৰক]

মিহিৰা ভোজাই প্ৰথমে ৰাজস্থানৰ বিদ্ৰোহী সামন্তৰাজক চেপি ধৰি নিজৰ ভূ-খণ্ড সুদৃঢ় কৰিছিল, তাৰ পিছত পুৰণি শত্ৰু পাল আৰু ৰাষ্ট্ৰকুটৰ বিৰুদ্ধে মনোযোগ দিছিল [9]

শাসন ​​ব্যৱস্থা সুদৃঢ় কৰাৰ পাছত গুজৰাট ৰাষ্ট্ৰকুট বংশৰ দ্বিতীয় ধ্ৰুৱ আৰু তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃৰ মাজত গুজৰাটৰ সিংহাসনৰ বাবে উত্তৰাধিকাৰী যুদ্ধত জড়িত হৈ পৰে। ধ্ৰুৱৰ কনিষ্ঠ ভাতৃৰপক্ষ লৈ ভোজাই গুজৰাটৰ ধ্ৰুৱৰ বিৰুদ্ধে অশ্বাৰোহী বাহিনীৰ আক্ৰমণ চলায়। যদিও দ্বিতীয় ধ্ৰুৱই এই আক্ৰমণক প্ৰতিহত কৰিছিল, তথাপি ভোজাই গুজৰাট আৰু মালৱাৰ কিছু অংশ নিয়ন্ত্ৰণ ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল। [10]

৮৮৮ চনৰ কোনোবা এটা সময়ত গুৰ্জৰ-প্ৰতিহাৰ গুজৰাটৰ ৰাষ্ট্ৰকুট ৰজা দ্বিতীয় কৃষ্ণই উজ্জয়িনত এক বৃহৎ যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে। কিন্তু ইয়াৰ প্ৰতিশোধ বোধহয় প্ৰতিহাৰসকলে অতি সোনকালেই ল’লে, কাৰণ তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ শেষলৈকে ভোজাই গুজৰাটৰ ৰাষ্ট্ৰকুট বংশক সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। [11]

ভোজৰ অধীনস্থ চাটছুৰ গুহিলা সামন্তবাদী হৰ্ষক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে:

“শক্তিশালী হাতী সৈন্যৰ সহায়ত উত্তৰ শাসকসকলক পৰাস্ত কৰা", আৰু "ভোজক আনুগত্যৰে 'শ্ৰীমষ' জাতৰ বিশেষ ঘোঁৰা উপহাৰ দিয়া, যিয়ে সহজেই বালিৰ সাগৰ পাৰ হ'ব পাৰে।" [9]

বিজয়ী হোৱাৰ উপৰি ভোজ আছিল এজন মহান কূটনীতিবিদ। তেওঁ জয় কৰি বশ কৰা ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত ত্ৰাৱনী, বল্লা, মদা, আৰ্য, গুজৰাট, লতা পাৰ্বাৰ্ত আৰু বুণ্ডেলখণ্ডৰ চাণ্ডেলা আদি অন্যতম। ভোজৰ দৌলতপুৰা-দৌছা শিলালিপি (৮৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দৌছা অঞ্চলত তেওঁৰ শাসনক নিশ্চিত কৰিছে। আন এটা শিলালিপিত লিখা আছে যে "ভোজাৰ ভূ-খণ্ড ছাটলেজ নদীৰ পূব দিশলৈকে বিস্তৃত আছিল।"

কলহনৰ ৰাজতৰংগিনীত উল্লেখ আছে যে ভোজৰ ভূ-খণ্ড কাশ্মীৰলৈকে উত্তৰ দিশলৈকে বিস্তৃত আছিল, আৰু ভোজাই শাসকীয় থাক্কিয়াকা বংশক পৰাস্ত কৰি পঞ্জাৱ দখল কৰিছিল।[9][12]

দেৱপালৰ মৃত্যুৰ পাছত ভোজে পাল সম্ৰাট নাৰায়ণপালক পৰাস্ত কৰি পূব দিশলৈ নিজৰ সীমা সম্প্ৰসাৰিত কৰি গোৰখপুৰৰ সমীপত পাল অধীনস্থ ভূ-খণ্ডলৈ পৰিণত কৰে। ৰাজত্বকালৰ শেষৰফালে প্ৰায় ৮৮০ চনত ভোজ উজ্জয়িনত এক বৃহৎ যুদ্ধত গুজৰাটৰ ৰাষ্ট্ৰকুট ৰজা দ্বিতীয় কৃষ্ণৰ হাতত পৰাস্ত হয়। কিন্তু সম্ভৱতঃ প্ৰতিহাৰৰফালৰপৰা অতি সোনকালেই প্ৰতিশোধ লোৱা হয়, কিয়নো তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ শেষলৈকে ভোজে গুজৰাট ৰাষ্ট্ৰকুট বংশক সফলতাৰে নিঃশেষ কৰি পেলাইছিল।

আৰবৰ সৈতে সংঘাত

[সম্পাদনা কৰক]

অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আৰবসকলে সিন্ধৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভৰ বাবে বাৰে বাৰে যুদ্ধ কৰিছিল। সিন্ধত শাসন কৰা ইমৰাণ ইবনে মুছাই আৰব শাসনৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। যেতিয়া ভোজ শক্তিশালী হৈ উঠিছিল, তেতিয়া প্ৰতিহাৰসকলে প্ৰতিহত আক্ৰমণ কৰি সিন্ধনৰ দুৰ্গৰপৰা খেদি পঠিয়াইছিল আৰু ৮৩৩ চনৰপৰা ৮৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত আৰবসকলক কুচ্চৰপৰা বহিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আৰবসকলে সিন্ধৰ এক বৃহৎ অংশ হেৰুৱাই পেলায়। এইটোৱেই আছিল মিহিৰ ভোজা আৰু ইমৰাণ ইবনে মুছাৰ শক্তিৰ মাজত মূল সংঘাত।[13][14][15]

দশম শতিকাৰ পাৰ্চী ভৌগোলিক গ্ৰন্থ হুদুদ-উল-আলামত উল্লেখ আছে যে ভাৰতৰ অধিকাংশ ৰজাই শক্তিশালী ‘কিন্নাউজৰ ৰায়’ৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিছিল, (কন্নৌজ আছিল সাম্ৰাজ্যিক প্ৰতিহাৰৰ ৰাজধানী) যাৰ শক্তিশালী সৈন্যবাহিনীত ১ লাখ ৫০ হাজাৰ শক্তিশালী অশ্বাৰোহী আৰু ৮০০টা যুদ্ধহস্তী আছিল।

মিহিৰ ভোজৰ মুদ্ৰা

[সম্পাদনা কৰক]
আদিভাৰাহ ড্ৰাম্মা, একে উপাধিৰে পৰিচিত গুৰ্জাৰ-প্ৰতিহাৰ শাসক প্ৰথম ভোজৰ মুদ্ৰা, ৮৫০–৯০০ খ্ৰীষ্টাব্দ। Obv: গাহৰি, বিষ্ণুৰ অৱতাৰ, আৰু সৌৰ প্ৰতীক। ৰিভ: "ছাছানিয়ান টাইপৰ ট্ৰেচ।" কিংবদন্তি: শ্ৰীমদ আদী বৰাহা "সৌভাগ্যৱান প্ৰাথমিক গাহৰি", যিটো উপাধি প্ৰথম ভোজৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। [16][17]

মিহিৰ ভোজৰ শিৰোনাম আছিল শ্ৰীমদ্-আদিৱৰ (বিষ্ণুৰ সৌভাগ্যৱান আদি বৰাহ অৱতাৰ), আৰু সেইবাবেই আদিভাৰাহ নাট্য বিলানৰ মুদ্ৰাক তেওঁৰ বুলি আৰোপ কৰাত পণ্ডিতসকলে বহুলাংশে একমত। এই মুদ্ৰাবোৰৰ এফালে আদিবৰাহৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। [18]মুদ্ৰাটোৰ এটা ফালে ভগৱান আদিবৰাহৰ সোঁফালে দণ্ড থকা সূৰ্য্য চক্ৰ আৰু বাঁওফালে গদা, পদুম ফুল, শংখৰ খোলা আদি অন্যান্য প্ৰতীক। প্ৰভুৰ ভৰিৰ তলত এটা সাপ আছে, সম্ভৱতঃ দুটা মূৰ। [19]

আলেকজেণ্ডাৰ কানিংহামৰ মতে এই ধৰণৰ মুদ্ৰা কেৱল ৰূপ আৰু তামতহে পোৱা যায়। তামৰ মুদ্ৰাবোৰ ৰূপৰ মুদ্ৰা হিচাপে প্ৰচলিত কৰিবলৈ প্ৰথমে ৰূপৰ আৱৰণ দিয়া হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। [19]

আলাউদ্দিন খিলজীৰ অধীনত থকা মুদ্ৰাঘৰৰ বিষয়া হিচাপে থকা ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ গ্ৰন্থ দ্ৰাব্য-পৰীক্ষাত ঠাক্কাৰ ফেৰুৱে আদিবাৰাৰ মুদ্ৰা লক্ষ্য কৰিছিল। [9]

তথ্যৰ উৎস

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ Satish Chandra, National Council of Educational Research and Training (India) (1978). Medieval India: a textbook for classes XI–XII, Part 1. National Council of Educational Research and Training. পৃষ্ঠা. 9. https://books.google.com/books?id=tHVDAAAAYAAJ&q=adivaraha.
  2. ↑ Radhey Shyam Chaurasia (2002). History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A. D.. Atlantic Publishers & Distributors. পৃষ্ঠা. 207. ISBN 978-81-269-0027-5. https://books.google.com/books?id=cWmsQQ2smXIC&pg=PA207. "He was undoubtedly one of the outstanding political figures of India in ninth century and ranks with Dhruva and Dharmapala as a great general and empire builder."
  3. ↑ "Ancient Period". District Gazetteer – Etawah (Uttar Pradesh). http://etawah.nic.in/gaz/2.htm.
  4. ↑ "Digital South Asia Library". Archived from the original on 2024-12-06. https://web.archive.org/web/20241206062321/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=068। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-11-22.
  5. ↑ K. D. Bajpai (2006). History of Gopāchala. Bharatiya Jnanpith. পৃষ্ঠা. 31. ISBN 978-81-263-1155-2. https://books.google.com/books?id=Q3KcwLKuRnYC&pg=PA31.
  6. ↑ Jain, Kailash Chand (31 December 1972) (en ভাষাত). Malwa Through The Ages. Motilal Banarsidass Publ.. পৃষ্ঠা. 429–430. ISBN 978-81-208-0824-9. https://books.google.com/books?id=_3O7q7cU7k0C&pg=PA429.
  7. ↑ Rajan, K. V. Soundara (1984) (en ভাষাত). Early Kalinga Art and Architecture. Sundeep. পৃষ্ঠা. 103. https://books.google.com/books?id=ydojAAAAMAAJ. ""When we have to compare a khākhärä temple of Kalinga with anything outside its borders, the most logical analogue coming to our mind will be that of Teli ka Mandir at Gwalior of the time of Pratihara Mihira Bhoja.""
  8. ↑ Sharma, Dr Shiv (2008) (en ভাষাত). India – A Travel Guide. Diamond Pocket Books (P) Ltd.. পৃষ্ঠা. 531. ISBN 978-81-284-0067-4. https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&pg=PA531.
  9. 1 2 3 4 Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan. প্ৰকাশক Rajasthan: Rupa & Company. পৃষ্ঠা. 277–280. ISBN 8129108909. https://books.google.com/books?id=tosMAQAAMAAJ.
  10. ↑ Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan. প্ৰকাশক Rajasthan: Rupa & Company. পৃষ্ঠা. 187. ISBN 8129108909. https://books.google.com/books?id=tosMAQAAMAAJ. "Perhaps after initially consolidating his inheritance, Bhoja I then turned towards Central India, the Deccan and Gujarat. Stepping into a struggle for the throne of Gujarat between Dhruva Il of the Gujarat Rashtrakuta dynasty and his younger brother, Bhoja led a cavalry raid into Gujarat, with the stated objective of supporting the claim of the latter. The raid was repulsed by Dhruva II. Amoghavarsha's army may also have taken up arms against the Imperial Pratiharas at this point. Bhoia I was able to retain dominion over parts of Gujarat and Malwa, but further expansion in that direction was effectively checked. This may have led Bhoja to concentrate on the lands other than those under the Rashtrakutas for the time being."
  11. ↑ Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan. প্ৰকাশক Rajasthan: Rupa & Company. পৃষ্ঠা. 187. ISBN 8129108909. https://books.google.com/books?id=tosMAQAAMAAJ.
  12. ↑ Dasharatha Sharma, Rajasthan Through the Ages "a comprehensive and authentic history of Rajasthan" Bikaner, Rajasthan State Archives 1966, pp.144–54
  13. ↑ Majumdar, Ramesh Chandra (1955) (en ভাষাত). The Age of Imperial Kanauj. Bharatiya Vidya Bhavan. পৃষ্ঠা. xi-xii. https://books.google.com/books?id=s1WgAAAAMAAJ.
  14. ↑ Ray, Hem Chandra (1973) (en ভাষাত). The Dynastic History of Northern India (early Mediaeval Period). Munshiram Manoharlal Publishers. পৃষ্ঠা. 12–13. https://books.google.com/books?id=zAduAAAAMAAJ.
  15. ↑ (English ভাষাত) early-Hindu-islamic-conflict-richards. পৃষ্ঠা. 96. http://archive.org/details/early-Hindu-islamic-conflict-richards.
  16. ↑ Smith, Vincent Arthur; Edwardes, Stephen Meredyth (1924). The early history of India : from 600 B.C. to the Muhammadan conquest, including the invasion of Alexander the Great. Oxford : Clarendon Press. পৃষ্ঠা. Plate 2. https://archive.org/details/earlyhistoryofi00smit/page/76.
  17. ↑ Ray, Himanshu Prabha (2019) (en ভাষাত). Negotiating Cultural Identity: Landscapes in Early Medieval South Asian History. Taylor & Francis. পৃষ্ঠা. 164. ISBN 9781000227932. https://books.google.com/books?id=qkyfDwAAQBAJ&pg=PT162.
  18. ↑ Deyell 1999, পৃষ্ঠা 28–29
  19. 1 2 Puri, Baij Nath (1986) (en ভাষাত). The History of the Gurjara-Pratihāras. প্ৰকাশক New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers. পৃষ্ঠা. 229–231. https://books.google.com/books?id=szkhAAAAMAAJ.

বাহ্যিক সংযোগ

[সম্পাদনা কৰক]
  • Deyell, John S. (1999), Living without Silver, Oxford University Press, New Delhi, ISBN 0-19-564983-4 
"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=মিহিৰভোজ&oldid=561363"ৰ পৰা অনা হৈছে