মুক্তাবাই
| সন্ত মুক্তাবাই | |
|---|---|
 ২০০৩ চনত মুক্তবাইৰ চিত্ৰ অংকন কৰা ভাৰতীয় ডাকটিকট | |
| জন্ম | ১২৭৯ আলাণ্ডি |
| মৃত্যু | ১২৯৭ মুক্তানগৰ |
| উপাধি/সন্মান | সন্ত |
| গুৰু | জ্ঞানেশ্বৰ |
| দৰ্শন | বৈষ্ণৱ ধৰ্ম |
মুক্তবাই (ইংৰাজী: Muktabai) বা মুক্তা বা মুক্তাই বিঠালপন্ত কুলকাৰ্ণী আছিল ৱৰকাৰী আন্দোলনৰ এজন সাধু। দেশস্থ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা তেখেত প্ৰথম বাৰকাৰী সাধু জ্ঞানেশ্বৰৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী আছিল। saint.[1][2][3] জীৱনকালত একচল্লিছটা অভংগ ৰচনা কৰিছিল।
প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
[সম্পাদনা কৰক]মুক্তবাইৰ পিতৃৰ নাম আছিল বিত্তলপন্ত কুলকাৰ্ণী, আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ৰুক্মিনিবাই কুলকাৰ্ণী। [4] তাইৰ ৩ জন জ্যেষ্ঠ ভাতৃ আছিল সোপন, জ্ঞানেশ্বৰ (জ্ঞানেশ্বৰ মৌলি বুলিও জনা যায়), নিৱৰুটী। লোককথাত কোৱা হৈছে যে এই শিশুসকলে বেদ অধ্যয়ন কৰিছিল। নিব্ৰুটিনাথ, জ্ঞানদেৱ, আৰু সোপানদেৱ
- সন্ত মুক্তাৰ ভাই ভনী -
- নিৱৰুত্তিনাথঃ মুক্তবাইৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ নিৱৰুত্তী নাথ দৰ্শনৰ পণ্ডিত আছিল। নজন নাথ গুৰুৰ ভিতৰত এজন গহিনীনাথে নিব্ৰুতিক শিষ্য কৰি নাথ পন্থাৰ দীক্ষা দি ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰতি ভক্তি প্ৰচাৰ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। জ্ঞানেশ্বৰে ডাঙৰ ভায়েকক নিজৰ গুৰু বুলি গণ্য কৰিছিল। জ্ঞানেশ্বৰৰ প্ৰাৰম্ভিক সমাধিৰ পাছত নিৱৰুত্টীয়ে ভগ্নী মুক্তাইৰ সৈতে তীৰ্থযাত্ৰা কৰি তাপ্তী নদীৰ পাৰলৈ যায়, য’ত তেওঁলোক ধুমুহাত আবদ্ধ হৈ পৰে আৰু মুক্তাইক উটুৱাই লৈ যায়। ত্ৰিম্বকেশ্বৰত নিব্ৰুতিয়ে সমাধি লাভ কৰে। প্ৰায় ৩৭৫টা অভংগ তেওঁৰ নামত আৰোপ কৰা হৈছে যদিও লিখাৰ শৈলী আৰু দৰ্শনৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে ইয়াৰে বহুকেইটাৰ লেখকত্বক লৈ বিতৰ্কিত।
- জ্ঞানেশ্বৰ (১২৭৫–১২৯৬): ভাই-ভনীসকলৰ ভিতৰত দ্বিতীয়জন, তেওঁ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ মাৰাঠী সাধু, কবি, দাৰ্শনিক আৰু নাথ পৰম্পৰাৰ যোগী আছিল, যাৰ গ্ৰন্থ জ্ঞানেশ্বৰী (ভাগৱতৰ ধাৰাবাহিক) আৰু অমৃতনুভৱক মাৰাঠী সাহিত্যত মাইলৰ খুঁটি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
- সোপনঃ পুনেৰ ওচৰৰ সাছৱাদত তেওঁৰ সৰু ভায়েকে সমাধি লাভ কৰিছিল। তেওঁ ভাগৱতৰ মাৰাঠী অনুবাদৰ আধাৰত সোপানদেৱী নামৰ গ্ৰন্থ আৰু প্ৰায় ৫০খন অভংগ ৰচনা কৰিছিল।
পৰম্পৰাগত ইতিহাস
[সম্পাদনা কৰক]নাথৰ পৰম্পৰা অনুসৰি গোদাৱৰী নদীৰ পাৰৰ পাইথানৰ সমীপৰ আপেগাঁৱৰ গোবিন্দ কুলকাৰ্ণী আৰু ৰুক্মিণী নামৰ ধৰ্মপৰায়ণ দম্পতীৰ চাৰিটা সন্তানৰ ভিতৰত মুক্তবৈ বিঠাল আছিল সৰু। বিত্তলে বেদ অধ্যয়ন কৰি কম বয়সতে তীৰ্থযাত্ৰাত নামি পৰে। পুনেৰপৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ নিলগত আলণ্ডিত স্থানীয় যজুৰ্বেদ ব্ৰাহ্মণ সিদ্ধোপন্তই তেওঁৰ ওপৰত গভীৰভাৱে আপ্লুত হৈছিল আৰু বিঠলে তেওঁৰ কন্যা ৰুক্মিণীক বিয়া কৰাইছিল।
কিছুসময়ৰ পাছত ৰুক্মিণীৰ অনুমতি সাপেক্ষে বিত্তল কাশী (বাৰানসী)লৈ যায়, তাতে ৰামানন্দ স্বামীক লগ পাই বিয়াৰ কথা মিছাকৈ কৈ সন্যাস ল’বলৈ অনুৰোধ কৰে। কিন্তু ৰামানন্দ স্বামীয়ে পাছলৈ আলণ্ডীলৈ গৈ তেওঁৰ শিষ্য বিত্তল ৰুক্মিণীৰ স্বামী বুলি গম পাই কাশীলৈ উভতি আহি বিঠালক নিজৰ ঘৰলৈ ঘৰলৈ উভতি যাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। চাৰিটা আশ্ৰমৰ ভিতৰত শেষ আশ্ৰমৰ বিত্থালে ত্যাগ ব্ৰত ভংগ কৰাৰ বাবে দম্পতীহালক সমাজৰপৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকৰ চাৰিটা সন্তান আছিল: ১২৭৩ চনত নিৱৰুটী, ১২৭৫ চনত জ্ঞানেশ্বৰ, ১২৭৭ চনত সোপান আৰু ১২৭৯ চনত কন্যা মুক্তাই। কিছুমান পণ্ডিতে তেওঁলোকৰ জন্ম বছৰ ক্ৰমে ১২৬৮, ১২৭১, ১২৭৪ আৰু ১২৭৭ বুলি কয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে বিঠাল আৰু ৰুক্মিণীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰয়াগত তিনিওখন নদীৰ সংগমস্থলীত গংগা, যমুনা আৰু বৰ্তমান বিলুপ্ত সৰস্বতী নদীৰ সংগমস্থলীত জঁপিয়াই জঁপিয়াই জঁপিয়াই নিজৰ সন্তানক মৃত্যুৰ পাছত সমাজত গ্ৰহণ কৰা হ’ব বুলি আশা কৰি নিজৰ জীৱনৰ অন্ত পেলাইছিল।
ইয়াৰ পূৰ্বে এই দম্পতীহালে সন্তানৰ সৈতে নাছিকৰ সমীপৰ ত্ৰিম্বকেশ্বৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰাত নামিছিল, য’ত তেওঁলোকৰ ডাঙৰ পুত্ৰ নিৱৰুটী (১০ বছৰ বয়সত)ক গহিনীনাথে নাথ পৰম্পৰাত দীক্ষা দিছিল। জ্ঞানেশ্বৰৰ প্ৰপৌত্ৰক নাথ পন্থাত দীক্ষা দিছিল গোৰখনাথে (গোৰক্ষনাথ)। অনাথ ল’ৰা-ছোৱালীবোৰ ভিক্ষা কৰি ডাঙৰ হৈছিল। তেওঁলোকে পাইথানৰ ব্ৰাহ্মণ সমাজক তেওঁলোকক দত্তক ল’বলৈ অনুৰোধ কৰিলে, কিন্তু ব্ৰাহ্মণসকলে অস্বীকাৰ কৰিলে। বিতৰ্কিত "শুদ্ধি পত্ৰ" অনুসৰি ব্ৰাহ্মণসকলে বৈবাহিক জীৱন পালনৰ চৰ্তত শিশুসকলক শুদ্ধ কৰিছিল। ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত তেওঁলোকৰ বিবাদৰ ফলত শিশুসকলে তেওঁলোকৰ সত্যতা, গুণ, বুদ্ধি, জ্ঞান, নম্ৰতাৰ বাবে খ্যাতি আৰু সন্মান লাভ কৰিছিল। কনিষ্ঠ ভাই-ভনী সোপন আৰু মুক্তাৰ সৈতে জ্ঞানেশ্বৰ ৮ বছৰ বয়সতে নিৱুত্নীনাথৰ শিষ্য হৈ পৰে। কুণ্ডলিনী যোগৰ দৰ্শন আৰু বিভিন্ন কৌশল শিকি আয়ত্ত কৰিছিল।
লিখনি
[সম্পাদনা কৰক]- "তাতিচে আভাং" (দুৱাৰৰ গান) -
তাই কৈছে: "এজন তপস্বী মন নিৰ্মল আৰু মানুহৰ অতিক্ৰম ক্ষমা কৰে। ক্ৰোধত জগতখন যদি জুইৰ দৰে গৰম হয়, তেন্তে এজন সাধু আনন্দত পানীৰ দৰে শীতল হৈ থাকিব লাগে। যদি মানুহে বাক্যৰ অস্ত্ৰৰে তেওঁলোকক আঘাত দিয়ে, তেন্তে সন্তসকলে সেই শব্দবোৰক উপদেশ বুলি গণ্য কৰা উচিত। এই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড ব্ৰহ্মৰ একক সূতাৰপৰা বোৱা একক কাপোৰ, গতিকে অনুগ্ৰহ কৰি দুৱাৰখন খুলি দিয়ক, হে জ্ঞাননেশ্বৰ।"
- চাংগদেৱক শিক্ষা দিয়া -
তাই কয়: "যদিও তেওঁৰ কোনো ৰূপ নাই, মোৰ চকুৱে তেওঁক দেখিছে; তেওঁৰ মহিমা মোৰ মনত জুইৰ দৰে যিয়ে তেওঁৰ আত্মাই সৃষ্টি কৰা তেওঁৰ গোপন অভ্যন্তৰীণ ৰূপটো জানে। যিটো মনৰ বাহিৰত আছে তাৰ কোনো সীমা নাই। আমাৰ ইন্দ্ৰিয়বোৰ তেওঁৰ মাজত ক্লান্ত হৈ গৈছে। মুক্তাই কয়: শব্দই তেওঁক ধৰিব নোৱাৰে, তথাপি তেওঁ সকলো শব্দ সন্নিৱিষ্ট কৰে।" "য'ত আন্ধাৰ গৈছে, মই তাতেই বাস কৰো, য'ত মই সুখী। মই অহা-যোৱা কৰি অশান্তি নাপাওঁ, মই সকলো দৰ্শনৰ বাহিৰত, সকলো জগতৰ ওপৰত। তেওঁৰ আত্মা মোৰ আত্মাত বাস কৰে। মুক্তাই কয়: তেওঁ মোৰ হৃদয়ৰ একমাত্ৰ ঘৰ।" [5]
উত্তৰাধিকাৰ
[সম্পাদনা কৰক]- মহাৰাষ্ট্ৰৰ বহু ঠাইত ভক্তই মুক্তাবাইক পূজা কৰে। উত্তৰ মহাৰাষ্ট্ৰত মানুহে মুক্তবাইক পূজা কৰি মুক্তবাইৰ মন্দিৰলৈ ৱাৰী (ভক্তিমূলক তীৰ্থযাত্ৰা) কৰে। ৱাৰকাৰী সাধুসকলে মুক্তবাইক "আদিশক্তি" দেৱী বুলি গণ্য কৰে। ৱাৰকাৰীসকলে মুক্তাবাই লিখা অভাংগ গায়। মুক্তবাইক মুক্তবাই বুলি কয় - মুক্তাই, যাৰ অৰ্থ মা মুক্তাবাই।
- মুক্তাবাইৰ সন্মানত এডলাবাদৰপৰা এখন চহৰৰ নাম সলনি কৰি মুক্তনগৰ কৰা হয়। এই চহৰখন মুক্তনগৰ তালুকৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ, সেয়েহে তালুকৰ নামটোও মুক্তনগৰ তালুকালৈ পৰিণত হয়।
- মহাৰাষ্ট্ৰৰ বলভাৰতীৰ মাৰাঠী পাঠ্যপুথিত সন্ত মুক্তাবাইৰ অভাংগা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।
ভাগৱত কাহিনী বৰ্ণন কৰা সন্তসকলে মুক্তাইৰ কথা অতি সন্মানেৰে উল্লেখ কৰে।
তথ্যৰ উৎস
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Mandakranta Bose (2000). Faces of the feminine in ancient, medieval, and modern India. Oxford University Press US. পৃষ্ঠা. 192. ISBN 0-19-512229-1.
- ↑ Swami Ghanananda; John Stewart-Wallace (1979). Women Saints of East and West. Vedanta Press. পৃষ্ঠা. 60. ISBN 0-87481-036-1. https://archive.org/details/womensaintseastw0000unse/page/60.
- ↑ Arvind Sharma (2000). Women saints in world religions. SUNY Press. পৃষ্ঠা. 169. ISBN 0-7914-4619-0.
- ↑ Chitre, Dilip. "Muktabai." In The Oxford Encyclopedia Women in World History : Oxford University Press, 2008. https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195148909.001.0001/acref-9780195148909-e-732 .
- ↑ Muktabai of Maharashtra