লিংগ (অসমীয়া ব্যাকৰণ)

লিংগ (ইংৰাজী: Gender) শব্দৰদ্বাৰা স্ত্ৰী-পুৰুষৰ ভেদ প্ৰকাশ কৰা হয়। ব্যাকৰণগত দিশত, বিশেষ্য আৰু তাৰ সংশ্লিষ্ট শব্দসমূহৰ বাবে লিংগৰ নিৰূপণ বাক্য গঠন আৰু শব্দৰ ৰূপান্তৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।^[1]

লিংগৰ প্ৰধান প্ৰকাৰ

অসমীয়া ভাষাত সাধাৰণকৈ চাৰিটা লিংগৰ কথা আলোচনা কৰা হয় — পুংলিংগ, স্ত্ৰীলিংগ, ক্লীবলিংগ, আৰু উভয় লিংগ। এই বিভাগসমূহৰ সংজ্ঞা আৰু উদাহৰণ তলত দিয়া হল।^[2]

১. পুংলিংগ (Masculine Gender)

পুৰুষ বা পুৰুষজাতি প্ৰকাশ কৰা শব্দক পুংলিংগ বোলে। উদাহৰণ: দেউতা, পিতা, ভাই, পুত্ৰ, ৰজা।^[3]

২. স্ত্ৰীলিংগ (Feminine Gender)

স্ত্ৰী বা মহিলা প্ৰকাশ কৰা শব্দক স্ত্ৰীলিংগ বোলা হয়। উদাহৰণ: মাতৃ, আই, বৌ, ৰাণী, লেখিকা।^[4]

৩. ক্লীবলিংগ (Neuter Gender)

যিসকল শব্দত পুৰুষ-স্ত্ৰী দুয়োটাপ্ৰকাৰৰ ভেদ প্ৰকাশ নোহোৱা হয় বা যিবোৰ অজৈৱ বস্তু, স্থান, বস্তু-সামগ্ৰী আদি বুজায় সেইবোৰ ক্লীবলিংগত (নিউটাৰ) পৰে। উদাহৰণ: কিতাপ, ঘৰ, নদী, গাখীৰ।^[5]

৪. উভয় লিংগ (Common Gender)

কিছুমান প্ৰাণী বা সত্তা যিবোৰ এজন বা এজনী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় — অৰ্থাৎ একে নাম দুয়ো লিংগত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় — সেইবোৰক উভয়/কমন লিংগত ধৰা হয়। উদাহৰণ: মানুহ, শিশু, হাঁহ, কুকুৰ (সাধাৰণ ৰূপত)।^[6]

লিংগ নিৰূপণৰ নীতি আৰু নিয়ম

প্ৰাণীবাচক বিশেষ্যসমূহত সাধাৰণতে লিংগভেদ দেখা যায়, কিন্তু অজৈৱ বস্তু, পৰিমাণ, গুণ ইত্যাদিত সাধাৰণতে ক্লীৱ বা নিৰপেক্ষ ৰূপ থাকে।^[7]

অসমীয়া কিছুমান গ্ৰামাৰ-গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে—ঐতিহাসিক বা প্ৰচলিত দিশৰপৰা বাস্তৱতে কেতিয়াবা মাত্ৰ দুটা (পুং আৰু স্ত্ৰী) লিংগৰ উল্লেখ পোৱা যায়; তথাপি আধুনিক শিক্ষাব্যৱস্থাত আৰু পাঠ্যপুথিত চাৰিটা ভাগৰ আলোচনা ব্যাপকভাবে স্বীকৃত।^[8]

লিংগ পৰিৱৰ্তনৰ নিয়ম

অসমীয়াত বহু শব্দত নিয়মীয়া প্ৰত্যয় যোগৰপৰা পুংলিংগৰপৰা স্ত্ৰীলিংগৰ ৰূপ সৃষ্টি কৰা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে কিছুমান নিয়ম আৰু উদাহৰণ—

কিছুমান পুংলিংগ বাচক শব্দৰ পিছত বিশেষ প্ৰত্যয় (যেনে ‘-ি’, ‘-ী’, ‘-া’) যোগ কৰি স্ত্ৰীলিংগ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। উদাহৰণ: মামা → মামী; বেঙা → বেঙী।^[9]
কিছুমান যুগ্ম তালিকা আৰু শব্দযোৰত স্বৰূপান্তৰকদ্বাৰা বিপৰীত লিঙ্গৰ সৃষ্টি দেখা যায়।^[10]

বিশেষ পৰ্যবেক্ষণ

বহু আটাইতকৈ প্ৰাচীন ব্যাকৰণগ্ৰন্থ বা লোকশৈলীত লিংগৰ বৰ্ণনা ভিন্ন-ভিন্ন ৰূপত পোৱা যায়; কেতিয়াবা তৎসম শব্দৰ সম্পৰ্কত সংস্কৃত লিংগ প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়।^[11]

উল্লেখযোগ্য উৎস

"লিঙ্গ · Gender in Assamese". AmarAxom. https://amaraxom.com/%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A5%A4-gender-in-assamese/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 November 2024.
"লিঙ্গ কাক বোলে?". AssamWiki. https://www.assamwiki.com/2023/09/gender-in-assamese.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
"লিঙ্গ পৰিৱতন আৰু লিঙ্গ প্ৰকৰণ". DailyAssam. https://www.dailyassam.com/2020/08/blog-post_18.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
"পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫". Wikisource (অসমীয়া). https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%3A%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A6%A3_%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC.djvu/%E0%A7%A8%E0%A7%A9%E0%A7%AB। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

তথ্যসূত্ৰ

↑ "লিঙ্গ · Gender in Assamese". AmarAxom. https://amaraxom.com/%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A5%A4-gender-in-assamese/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 November 2024.
↑ "লিঙ্গ কাক বোলে?". AssamWiki. https://www.assamwiki.com/2023/09/gender-in-assamese.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
↑ "লিঙ্গ · Gender in Assamese". AmarAxom. https://amaraxom.com/%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A5%A4-gender-in-assamese/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 November 2024.
↑ "লিংগ কাক বোলে?". AssamWiki. https://www.assamwiki.com/2023/09/gender-in-assamese.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
↑ "লিংগ কাক বোলে?". AssamWiki. https://www.assamwiki.com/2023/09/gender-in-assamese.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
↑ "লিঙ্গ · Gender in Assamese". AmarAxom. https://amaraxom.com/%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A5%A4-gender-in-assamese/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 November 2024.
↑ "পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫". Wikisource (অসমীয়া). https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%3A%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A6%A3_%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC.djvu/%E0%A7%A8%E0%A7%A9%E0%A7%AB। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
↑ "পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫". Wikisource (অসমীয়া). https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%3A%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A6%A3_%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC.djvu/%E0%A7%A8%E0%A7%A9%E0%A7%AB। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
↑ "লিঙ্গ পৰিৱতন আৰু লিংগ প্ৰকৰণ". DailyAssam. https://www.dailyassam.com/2020/08/blog-post_18.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
↑ "লিঙ্গ পৰিৱৰ্তন আৰু লিঙ্গ প্ৰকৰণ". DailyAssam. https://www.dailyassam.com/2020/08/blog-post_18.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.
↑ "পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫". Wikisource (অসমীয়া). https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%3A%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A6%A3_%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC.djvu/%E0%A7%A8%E0%A7%A9%E0%A7%AB। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[1] "লিঙ্গ · Gender in Assamese". AmarAxom. https://amaraxom.com/%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A5%A4-gender-in-assamese/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 November 2024.

[2] "লিঙ্গ কাক বোলে?". AssamWiki. https://www.assamwiki.com/2023/09/gender-in-assamese.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[3] "লিঙ্গ · Gender in Assamese". AmarAxom. https://amaraxom.com/%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A5%A4-gender-in-assamese/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 November 2024.

[4] "লিংগ কাক বোলে?". AssamWiki. https://www.assamwiki.com/2023/09/gender-in-assamese.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[5] "লিংগ কাক বোলে?". AssamWiki. https://www.assamwiki.com/2023/09/gender-in-assamese.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[6] "লিঙ্গ · Gender in Assamese". AmarAxom. https://amaraxom.com/%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A5%A4-gender-in-assamese/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 November 2024.

[7] "পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫". Wikisource (অসমীয়া). https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%3A%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A6%A3_%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC.djvu/%E0%A7%A8%E0%A7%A9%E0%A7%AB। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[8] "পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫". Wikisource (অসমীয়া). https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%3A%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A6%A3_%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC.djvu/%E0%A7%A8%E0%A7%A9%E0%A7%AB। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[9] "লিঙ্গ পৰিৱতন আৰু লিংগ প্ৰকৰণ". DailyAssam. https://www.dailyassam.com/2020/08/blog-post_18.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[10] "লিঙ্গ পৰিৱৰ্তন আৰু লিঙ্গ প্ৰকৰণ". DailyAssam. https://www.dailyassam.com/2020/08/blog-post_18.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[11] "পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫". Wikisource (অসমীয়া). https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%3A%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A6%A3_%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AC.djvu/%E0%A7%A8%E0%A7%A9%E0%A7%AB। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 October 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]