শিশুপালগড়
 এ এছ আই তালিকাভুক্ত স্মৃতিসৌধ ছিছুপালগড় দুৰ্গম নগৰ কেন্দ্ৰৰ স্তম্ভৰ অৱশিষ্ট | |
| অৱস্থিতি | ভুবনেশ্বৰ, ওড়িশা, ভাৰত |
|---|---|
| প্ৰকাৰ | বসতি স্থাপন |
| অংশ | কলিংগ |
| ইতিহাস | |
| স্থাপনা | 800 BCE to 500 BCE |
| পৰিত্যক্ত | 4th Century CE |
| অতিৰিক্ত তথ্য | |
| খননৰ সময় | 1948 by B.B. Lal |
| স্থপতিবিদ | B.B. Lal, M.L. Smith, R.K. Mohanty, Paul Alan Yule |
শিশুপালগড় (ইংৰাজী: Sisupalgarh) ভাৰতৰ ওড়িশাৰ খুৰ্দা জিলাত অৱস্থিত এটা দুৰ্গযুক্ত ধ্বংসাৱশেষ।[1] প্ৰথমবাৰৰ বাবে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ পৰা ষষ্ঠ শতিকাৰ আশে-পাশে বসবাস কৰা,[2] ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ আৰু সৰ্বোত্তমভাৱে সংৰক্ষিত আদিম ঐতিহাসিক দুৰ্গ, আৰু এসময়ত প্ৰাচীন কলিংগৰ ৰাজধানী আছিল। ইয়াক খৰাভেলাৰ কলিংগনগৰ আৰু অশোকৰ টোছালিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।
বিৱৰণ
[সম্পাদনা কৰক]
ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভুৱনেশ্বৰৰ সমীপত পুৰণি শিশুপালগড় চহৰৰ অৱশিষ্ট পোৱা গৈছে। শিশুপালগড় আছিল ৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ। প্ৰাৰম্ভিক খননৰ সময়ত পোৱা স্থাপত্যৰ আৰ্হি আৰু শিল্পকৰ্মৰ ভিত্তিত বি.বি.লালে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে এই দুৰ্গ চহৰখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ পৰা খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত ফুলি উঠিছিল।[3] নতুন আৱিষ্কাৰৰ ভিত্তিত এম.এল. স্মিথ আৰু আৰ মহন্তই ২০০১ চনত দাবী কৰিছিল যে এই দুৰ্গ চহৰখন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাৰ পৰাই ফুলি উঠিছিল আৰু হয়তো খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকাৰ বহু পিছতো চলি আছিল।[4] এইদৰে এই প্ৰতিৰক্ষামূলক বসতি মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ।
মহানগৰীৰ জনসংখ্যা হয়তো ২০ৰ পৰা ২৫ হাজাৰৰ ভিতৰত আছিল। পুৰাতত্ত্ববিদসকলে ভূ-ভৌতিক জৰীপ, পদ্ধতিগত পৃষ্ঠ সংগ্ৰহ আৰু দুৰ্গম অঞ্চলৰ ৪.৮ কিলোমিটাৰ ব্যাসাৰ্ধৰ ভিতৰত নিৰ্বাচিত খনন ব্যৱহাৰ কৰি ব্যক্তিগত ঘৰ আৰু নাগৰিক আৰু ঘৰুৱা স্থাপত্য অধ্যয়ন কৰি এই সংখ্যাত উপনীত হৈছে।[5] এই জনসংখ্যাৰ তাৎপৰ্য্য স্পষ্ট হৈ পৰে যেতিয়া আমি বিবেচনা কৰোঁ যে ধ্ৰুপদী এথেন্সৰ জনসংখ্যা আছিল ১০,০০০।[6] কিন্তু ইতিহাসবিদসকলেও দাবী কৰে যে চহৰখনৰ জনসংখ্যাৰ বিষয়ে মন্তব্য কৰাটো এতিয়াও সোনকালে, কিয়নো এতিয়ালৈকে চহৰখনৰ এটা অংশহে খনন কৰা হৈছে।
খনন
[সম্পাদনা কৰক]১৯৪৮ চনত বি.বি.লালে এই স্থানত প্ৰথম খনন কৰিছিল।২০০১ চনত আমেৰিকান-ভাৰতীয় এটা দলে কাম আৰম্ভ কৰে। ২০০৫ চনত মাটিত প্ৰৱেশ কৰা ৰাডাৰে দক্ষিণৰ খাদটোৰ সম্ভাৱ্য অৱস্থান উন্মোচন কৰে।[7] দুৰ্গৰ কেন্দ্ৰৰ ফালে (এৰিয়া ডি) লেজাৰ স্ক্যানাৰ ব্যৱহাৰ কৰি ১৯টা খুঁটাৰ গঠন ত্ৰিমাত্ৰিকভাৱে ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। ই বিচলিত আৰু অসম্পূৰ্ণ। চতুৰ্ভুজ পৰিকল্পনাৰ প্ৰতিটো গ্লেচিছক দুখন গেট বিন্ধিছে। সমসাময়িক জৌগড়াৰ দৰেই এই পৰিকল্পনাও ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত ১০° উত্তৰ দিশলৈ হেলনীয়া।[8] ১,১২৫ মিটাৰ × ১,১১৫ মিটাৰ (৩,৬৯১ ফুট × ৩,৬৫৮ ফুট) (শিখৰত জুখি) আয়তনযুক্ত শিশুপালগড় পৃষ্ঠভাগৰ ফালৰ পৰা জৌগড়াতকৈ ডাঙৰ। ভাৰতৰ এই সময়ছোৱাৰ আটাইতকৈ ওখ ডিফেন্স হৈছে শিশুপালগড়ৰ ডিফেন্স। পূৰ্বৰ বসতিস্থলটো সম্ভৱতঃ ঘন জনবসতি নাছিল, কিন্তু দুৰ্গৰ ভিতৰত চৰণীয়া পথাৰ আছিল।
তথ্য সংগ্ৰহ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ "Sisupalgarh had a flourishing urban life: researchers". The Hindu (Chennai, India). 2008-02-08. http://www.hindu.com/2008/02/08/stories/2008020859211100.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2008-02-19.
- ↑ Smith, M.L. and R.K. Mohanty, (2016). "Archaeology at Sisupalgarh: The Chronology of An Early Historic Urban Centre in Eastern India", in Lefevre, Vincent, Aurore Didier and Benjamin Mutin (eds.), South Asian Archaeology and Art 2012, Volume 2, Brepols, Turhout, Belgium, p. 684: "In several areas we excavated to bedrock or to natural (virgin) soil, providing the opportunity to date the earliest occupations in those locations to the 6th to 7th centuries BCE."
- ↑ Smith, M.L. and R.K. Mohanty, (2016). "Archaeology at Sisupalgarh: The Chronology of An Early Historic Urban Centre in Eastern India", in Lefevre, Vincent, Aurore Didier and Benjamin Mutin (eds.), South Asian Archaeology and Art 2012, Volume 2, Brepols, Turhout, Belgium, p. 684: "In 1948 he made a cut through the rampart on the western side of the site that reached natural soil, and suggested that the ramparts therefore were started in the 2nd century BCE (Lal 1949, 67). In his 1991 publication, however, he noted that 'The dating given in my report on Sisupalgarh (Ancient India 9, 62-105) was on the conservative side' and that the site might well be earlier."
- ↑ M. Smith (2001). "Sisupalgarh Project". http://www.sscnet.ucla.edu/ioa/smith/.
- ↑ Sahu 2008, "'We have employed geophysical survey, systematic surface collections and selected excavations in the 4.8km perimeter of the fortified area and studied individual houses and civic as well as domestic architecture to arrive at the figure of 25,000,' said Ms Smith".
- ↑ Sahu 2008, "The population of the city could have been in the region of 20,000 to 25,000, the archaeologists claim [...] 'The significance of this ancient city becomes clear when one bears in mind the fact that the population of classical Athens was barely 10,000,' [R. K. Mohanty] said".
- ↑ P. Yule. Early Historic Sites in Orissa, p. 20.
- ↑ P. Yule; W. Böhler (2004). "Sisupalgarh: an Early Historic Fortress in Coastal Orissa and its Cousins". Beiträge Allgemeine Vergleichende Archäologie খণ্ড 24: 15–29. doi:10.11588/xarep.00000222. ISBN 3-8053-2518-5. http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/savifadok/volltexte/2009/222/.