সংবেদনশীল তাপ
সংবেদনশীল তাপ হৈছে কোনো বস্তু বা তাপগতিবিদ্যা ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা বিনিময় হোৱা তাপ, য'ত তাপৰ বিনিময়ৰ ফলত শৰীৰ বা ব্যৱস্থাৰ উষ্ণতা আৰু কিছুমান বৃহৎ দৃষ্টিকোণৰ চলক সলনি হয়, কিন্তু আন কিছুমান বৃহৎ দৃষ্টিকোণৰ চলক যেনে আয়তন বা চাপ অপৰিৱৰ্তিত থাকে।[1][2][3][4]
ব্যৱহাৰ
[সম্পাদনা কৰক]এই শব্দটো সাধাৰণতে লীন তাপৰ বিপৰীতে ব্যৱহৃত হয়, যিটো হৈছে বিনিময় হোৱা তাপ, যি "লুকাই থাকে", অৰ্থাৎ ই উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন নোহোৱাকৈয়ে ঘটে। উদাহৰণস্বৰূপে, বৰফ গলি যোৱাৰ দৰে অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত, সকলো বৰফ গলি যোৱালৈকে তৰল আৰু কঠিন অৱস্থাৰ তাপমাত্ৰা স্থিৰ থাকে। সেই সময়ত লীন তাপ বিনিময় হয়, কিন্তু সংবেদনশীল তাপ নহয়। সেয়ে, সংবেদনশীল আৰু লীন তাপ পৰিপূৰক শব্দ।
তাপগতিবিদ্যাৰ এটা প্ৰক্ৰিয়া চলা কালত সংবেদনশীল তাপ তলত দিয়া সূত্ৰ অনুসৰি গণনা কৰিব পাৰি:
য'ত
- m = শৰীৰৰ ভৰ,
- c = আপেক্ষিক তাপ ধাৰকত্ব,
- ΔT = উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন।
সংবেদনশীল তাপ আৰু লীন তাপ শক্তিৰ বিশেষ ৰূপ নহয়; বৰঞ্চ ইহঁতে পদাৰ্থ বা তাপগতিবিদ্যাৰ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত তাপৰ প্ৰভাৱৰ বিৱৰণ দিয়ে। জেমছ প্ৰেস্কট জুলে ১৮৪৭ চনত সংবেদনশীল তাপক থাৰ্ম'মিটাৰৰ দ্বাৰা জুখিব পৰা শক্তি বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।[5]
প্ৰাকৃতিক প্ৰসংগত প্ৰয়োগ
[সম্পাদনা কৰক]প্ৰকৃতিত শক্তি পৰিবহণৰ সময়ত বহু প্ৰক্ৰিয়াত সংবেদনশীল আৰু লীন উভয় তাপ দেখা যায়। লীন তাপ সাধাৰণতে অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে জড়িত, যিটো সাধাৰণতে স্থিৰ উষ্ণতাত ঘটে—বিশেষকৈ বায়ুমণ্ডলত জলীয় বাষ্পৰ বাষ্পীভৱন, ঘনীভূতকৰণ, বা অপসৰণৰ সময়ত। আনহাতে, সংবেদনশীল তাপে বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতাত প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰভাৱ পেলায়।
বতৰ বিজ্ঞানত ব্যৱহাৰ
[সম্পাদনা কৰক]বতৰ বিজ্ঞানত 'চেন্সিবল তাপ অভিৱাহ' (sensible heat flux) শব্দটোৱে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠভূমিৰ পৰা বায়ুমণ্ডললৈ হোৱা পৰিবাহী তাপ প্ৰবাহক বুজায়।[6] ই পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ শক্তি বাজেটৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। সাধাৰণতে ইয়াক ঘূৰ্ণী সহাৱস্থান পদ্ধতিৰ সহায়ত জোখা হয়।
উৎসসমূহ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Partington, J.R. (1949). An Advanced Treatise on Physical Chemistry, Volume 1, Fundamental Principles. The Properties of Gases, Longmans, Green, and Co., London, pages 155–157.
- ↑ Prigogine, I., Defay, R. (1954). Chemical Thermodynamics, Longmans, Green & Co., London, pages 22–23.
- ↑ Adkins, C.J. (1975). Equilibrium Thermodynamics, 2nd ed., McGraw-Hill, London, ISBN 0-07-084057-1, Section 3.6, pages 43–46.
- ↑ Landsberg, P.T. (1978). Thermodynamics and Statistical Mechanics, Oxford University Press, Oxford, ISBN 0-19-851142-6, page 11.
- ↑ Joule, J.P. (1884). The Scientific Papers of James Prescott Joule, The Physical Society of London, p. 274. Lecture on Matter, Living Force, and Heat (May 5 and 12, 1847).
- ↑ Stull, R.B. (2000). Meteorology for Scientists and Engineers, 2nd ed., Brooks/Cole, Belmont CA, ISBN 978-0-534-37214-9, p. 57.