সমললৈ যাওক

সুবৰ্ণৰেখা নদী

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
সুবৰ্ণৰেখা নদী

সুবৰ্ণৰেখা নদী (ইংৰাজী: Subarnarekha River)[1] ভাৰতৰ ঝাৰখণ্ড, পশ্চিমবংগ আৰু ওড়িশা ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।

সুবৰ্ণৰেখা নদীত সূৰ্যাস্ত

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

[সম্পাদনা কৰক]

এই নামটো দুটা শব্দৰ সংমিশ্ৰণ: "সুবৰ্ণ" অৰ্থাৎ সোণ আৰু "ৰেখা" অৰ্থাৎ ভাৰতীয় ভাষাত ৰেখা বা আচ (line)।[2][3] পৰম্পৰা অনুসৰি ৰাঁচীৰ ওচৰৰ পিস্কা নামৰ এখন গাঁৱত নদীখনৰ উৎপত্তিস্থলৰ ওচৰত সোণ খনন কৰা হৈছিল, সেয়েহে ইয়াৰ নাম সুবৰ্ণৰেখা বা "সোণৰ ৰেখা" নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল।[4][5] কিংবদন্তি অনুসৰি নদীৰ তলত সোণৰ লেখ-জোখ পোৱা গৈছিল। এতিয়াও মানুহে ইয়াৰ বালিচহীয়া তলত সোণৰ কণিকাৰ লেখ-জোখৰ সন্ধান কৰে।

ধাৰা

[সম্পাদনা কৰক]
ঝাৰখণ্ডৰ ঘাটশিলাৰ সুবৰ্ণৰেখা নদী

ঝাৰখণ্ডৰ ৰাজধানী ৰাঞ্চিৰ ওচৰত পিস্কা/নগ্ৰীৰ ওচৰত উৎপত্তি হোৱাৰ পিছত[6][7] সুবৰ্ণৰেখাই ৰাজ্যখনৰ ৰাচী, [8] ছেৰাইকেলা খাৰছাৱন,[9] আৰু পূব সিংভূম[10] জিলাৰ মাজেৰে বহু দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰে। ইয়াৰ পিছত পশ্চিম বংগৰ পাছিম মেদিনীপুৰ জিলাৰ মাজেৰে ৮৩ কিলোমিটাৰ (৫২ মাইল) আৰু ওড়িশাৰ বালাচৌৰ জিলাৰ মাজেৰে কম দূৰত্বত বৈ যায়। তাতে ই ৭৯ কিলোমিটাৰ (৪৯ মাইল) বৈ গৈ তালছাৰীৰ ওচৰত বংগোপসাগৰৰ লগত মিলি যায়। নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৩৯৫ কিলোমিটাৰ (২৪৫ মাইল)।[11]

ভাৰতৰ প্ৰায়বোৰ বহুৰাজ্যিক নদী অৱবাহিকাতকৈ সুবৰ্ণৰেখাৰ অৱবাহিকা সৰু। বৰষুণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত নদীখনৰ নিষ্কাশন এলেকা ১৮,৯৫১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৭,৩১৭ বৰ্গমাইল)[11]

উপনৈসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]

সুবৰ্ণৰেখাৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হ'ল খাৰকাই, ৰ'ৰো, কাঞ্চি, হাৰমু নদী, ডামৰা, কাৰু, চিংগুৰু, কাৰকাৰী, গুৰমা, গৰা, চিংডুবা, কোডিয়া, দুলুংগা, আৰু খাইজোৰী।[7] জামছেদপুৰৰ এটা অঞ্চল সোণাৰি (দোমোহনী)ত খাৰকাই সুবৰ্ণৰেখাৰ লগত মিলি যায়।[12]

ডোমোহনীৰ ওচৰৰ সুবৰ্ণৰেখা নদীত (সুবৰ্ণৰেখা আৰু খাৰখাইৰ সংগমস্থলী) মাছ ধৰা।

হুণ্ড্ৰু জলপ্ৰপাত

[সম্পাদনা কৰক]
হুণ্ড্ৰু জলপ্ৰপাত

৯৮ মিটাৰ (৩২২ ফুট) উচ্চতাৰ পৰা ডুব যোৱা সুবৰ্ণৰেখা নদীৰ পাৰত হুণ্ড্ৰু জলপ্ৰপাত গঠন হয়। ইমান উচ্চতাৰ পৰা পানী সৰি পৰা দৃশ্যটো এক দৃষ্টিনন্দন দৃশ্য। অবিৰতভাৱে সৰি পৰা পানীয়ে মাটি খহনীয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বৈচিত্ৰময় শিলৰ গঠনে এই ঠাইখনৰ সৌন্দৰ্য্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰে।[13][14][15]

প্ৰদূষণ

[সম্পাদনা কৰক]

সুবৰ্ণৰেখা তাম আৰু ইউৰেনিয়াম অক্সাইডৰ ব্যাপক খনন হোৱা অঞ্চলৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। অপৰিকল্পিত খনন কাৰ্য্যৰ ফলত নদীখন প্ৰদূষিত হয়। ছোটানাগপুৰ অঞ্চলত বসবাস কৰা জনজাতি জনগোষ্ঠীৰ জীৱন ৰেখা হিচাপে পৰিগণিত হৈছে সুবৰ্ণৰেখা আৰু জল প্ৰদূষণে তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়। ই মুৰিৰ এলুমিনিয়াম কাৰখানাৰ পৰা অধিক প্ৰদূষক লাভ কৰিছে।[5]

বানপানী

[সম্পাদনা কৰক]

সুবৰ্ণৰেখাৰ তলৰ অংশৰ কেইবাটাও অঞ্চল বিশেষকৈ ওড়িশা আৰু পশ্চিম বংগৰ উপকূলীয় অঞ্চল বান বিপদজনক অঞ্চলৰ ভিতৰত আছে। ওড়িশাৰ সুবৰ্ণৰেখাই ২০০৭ চনত পূৰ্বৰ সৰ্বোচ্চ বানপানীৰ স্তৰ (HFL) ১২.২ মিটাৰ (৪০ ফুট) অতিক্ৰম কৰি ১৯৯৭ চনৰ পূৰ্বৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰিছিল।২০০৯ চনত নদীখনৰ ওপৰৰ জলাশয় অঞ্চলত হোৱা প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ পিছত সুবৰ্ণৰেখাত ক্ষন্তেকীয়া বানপানীৰ সৃষ্টি হৈছিল।[16][17][18] বানপানীৰ সময়ত জলেশ্বৰ, ভোগৰাই আৰু বালিয়াপাল ব্লকৰ বৃহৎ অঞ্চল আৰু ওড়িশাৰ বালাসোৰ জিলাৰ বাস্তা ব্লকৰ এটা সৰু পকেট ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।[19] পশ্চিম বংগৰ মেদিনীপুৰৰ কিছুমান অঞ্চলো বানপানীৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে।[2]

প্ৰকল্পসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
গেটালছুদ জলাধাৰত সূৰ্যাস্ত

গেটালছুদ

[সম্পাদনা কৰক]

সুবৰ্ণৰেখা নদীৰ ওপৰত গেটালছুদ জলাধাৰ অৱস্থিত। ই ৰাঞ্চীৰ পৰা ৪০ কিলোমিটাৰ পূবে আৰু নদীখনৰ উৎপত্তি স্থলৰ পৰা প্ৰায় ৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ১৯৭১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই বহুমুখী জলাধাৰটো মূলতঃ ৰাঞ্চী চহৰ আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া উদ্যোগিক অঞ্চলৰ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বান্ধটোৰ উচ্চতা ৩৫.৫ মিটাৰ। চিকিদিৰিত দুটা শক্তিগৃহ আছে যাৰ প্ৰতিটোৰে ক্ষমতা ৬৫ মেগাৱাট। চিকিদিৰি জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ ঝাৰখণ্ডৰ একমাত্ৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প।[7]

সুবৰ্ণৰেখা বহুমুখী প্ৰকল্প

[সম্পাদনা কৰক]

সুবৰ্ণৰেখা বহুমুখী প্ৰকল্পৰ অধীনত সুবৰ্ণৰেখাৰ ওপৰত চাণ্ডিলত আৰু খাৰকাই নদীৰ ওপৰত চাইবাচাৰ ওচৰৰ ইচাত দুটা বান্ধ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও গালুদিহত সুবৰ্ণৰেখাৰ ওপৰত আৰু আদিত্যপুৰৰ ওচৰৰ গাঞ্জিয়াত খাৰকাইৰ ওপৰত দুখন বেৰেজ আৰু এইবোৰৰ পৰা এটা খালৰ নেটৱৰ্ক নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ওড়িশাত তিনিটা সৰু সংৰক্ষণ জলাধাৰ আৰু এটা খালৰ নেটৱৰ্ক আছে। ১৯৮২-৮৩ চনত আৰম্ভ হোৱা এই বহুমুখী প্ৰকল্পটো জলসিঞ্চন, জলবিদ্যুৎ উৎপাদন আৰু পানী যোগানৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। চাণ্ডিল বান্ধ আৰু গালুদিহ বেৰেজৰ কাম প্ৰায় সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ বিপৰীতে অন্যান্য অংশসমূহ এতিয়াও অসম্পূৰ্ণ হৈ আছে।[7][20] সুবৰ্ণৰেখা বেৰেজ প্ৰকল্পৰ (পশ্চিমবংগ) অধীনত পশ্চিমবংগৰ মেদিনীপুৰ জিলাত বছৰি ১,১৪,১৯৮ হেক্টৰ মাটিত জলসিঞ্চনৰ বাবে ভোছৰাঘাটৰ ওচৰত এখন বেৰেজ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ১৯৯৫-৯৬ চনত এই প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।[21]

সম্পূৰ্ণ হোৱা চাণ্ডিল বান্ধ

চাণ্ডিল বান্ধ আৰু জলাধাৰৰ বাবে ১৭,০২৮ হেক্টৰ ভূমিৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। ইচা বান্ধৰ ফলত ঝাৰখণ্ডৰ ৮,৫৮৫ হেক্টৰ আৰু ওড়িশাৰ ৪,৪১৫ হেক্টৰ ভূমি জলমগ্ন হৈছে। গাঞ্জিয়া বেৰেজৰ বাবে ২৬৬ হেক্টৰ আৰু গালুদিহ বেৰেজৰ বাবে ১৮০ হেক্টৰ ভূমিৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। ১৯৭৫ চনত প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ পৰাই ইয়াৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ চলিছিল আৰু ১৯৭৮ চনত নিৰ্মাণস্থলীত প্ৰায় ১০,০০০ লোকে বান্ধটোৰ বিৰুদ্ধে বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।[22][23] প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ সমস্যা সমাধানৰ বাবে চৰকাৰে ১২,০০০ পৰিয়ালৰ বাবে ক্ষতিপূৰণ পেকেজ বৃদ্ধি কৰে আৰু ২,২০০ লোকে চৰকাৰী বিভাগত চাকৰি লাভ কৰে।[24]

বৰ্তমান চাণ্ডিল বান্ধ, ইচা বান্ধ আৰু গালুদিহ বেৰেজৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হৈছে। এই বান্ধটো ঝাৰখণ্ডৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী। চাণ্ডিল বান্ধৰ ওচৰতে থকা সংগ্ৰহালয়টোত শিলালিপি আছে যিবোৰ প্ৰায় ২,০০০ বছৰ পুৰণি।

সুবৰ্ণৰেখা বন্দৰ

[সম্পাদনা কৰক]
সুবৰ্ণৰেখাৰ সৈতে লগ হোৱাৰ পূৰ্বে কাঞ্চী নদীৰ ওপৰত দছম জলপ্ৰপাত

ওড়িশা চৰকাৰে সুবৰ্ণৰেখা নদীৰ মুখত থকা কীৰ্তনীয়াত এটা গভীৰ সাগৰীয়, সকলো বতৰতে উপযোগী বন্দৰ প্ৰকল্পৰ বাবে চেন্নাইস্থিত 'ক্ৰিয়েটিভ পৰ্ট ডেভেলপমেণ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড'ৰ সৈতে এক বুজাবুজিৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছে। কীৰ্তনীয়া বন্দৰ প্ৰকল্পটো ৫০ বছৰীয়া 'নিৰ্মাণ, স্বত্বাধিকাৰী, পৰিচালনা, অংশীদাৰিত্ব আৰু হস্তান্তৰ' (boost) ভিত্তিত গ্ৰহণ কৰা হৈছে। এই উন্নয়নমূলক কাম-কাজৰ ভিতৰত বন্দৰটোৰ পৰা ৫ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথলৈ এক সমৰ্পিত ৰেল তথা পথ সংযোগ আৰু জ্লেশ্বৰত ৰেল নেটৱৰ্কৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।[25][26] শেহতীয়াকৈ এই প্ৰকল্পটোক সুবৰ্ণৰেখা বন্দৰ হিচাপে অভিহিত কৰা হৈছে। ২০১৯ চনত ইয়াৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰা হৈছিল।[27]

চলচ্চিত্ৰ

[সম্পাদনা কৰক]

ঋত্বিক ঘটকৰ পৰিচালনাত ১৯৬৫ চনত সুবৰ্ণৰেখা নামৰ এখন বঙালী চলচ্চিত্ৰ মুক্তি পাইছিল। ঘটকৰ চিনেমাৰ কাহিনীসমূহত ১৯৪৭ চনৰ বঙ্গ বিভাজনৰ কৰুণ স্মৃতিৰ গভীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। সুবৰ্ণৰেখা চিনেমাখনত ঘটকে "ঘৰৰ ধাৰণাটোক এক আৱেগিক স্থান হিচাপে চিত্ৰিত কৰিছে, যি সুবৰ্ণৰেখা নদীৰ দূৰৈৰ বিপৰীত পাৰটোৰ দৰেই এক প্ৰতীকী আৰু অপ্ৰাপ্য স্থানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।"[28]

তথ্য সংগ্ৰহ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ "Report on National Aquifer Mapping and Management Plan Parts of Ranchi, Khunti and Lohardagga Districts, Jharkhand". প্ৰকাশক Ranchi: Central Ground Water Board. পৃষ্ঠা: 8. http://cgwb.gov.in/AQM/NAQUIM_REPORT/Jharkhand/Khunti_lohar.pdf.
  2. 1 2 "Rivers in Medinipur District". midnapore.in. http://www.midnapore.in/river/medinipur_rivers_subarnarekha.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  3. ↑ "Next weekend you can be at ... Galudih". The Telegraph, 1 May 2005. http://www.telegraphindia.com/1050501/asp/calcutta/story_4682404.asp। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  4. ↑ "Swarna Rekha in Jharkhand". mapsofindia. http://www.mapsofindia.com/jharkhand/geography-and-history/swarna-rekha.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  5. 1 2 "Subarnarekha River". rainwaterharvesting. Archived from the original on 2010-05-10. https://web.archive.org/web/20100510193559/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-subarna.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  6. ↑ "Hydrology and Water Resources Information System - Subernarekha Basin". http://www.nih.ernet.in/nih_rbis/basin%20maps/SubernarekhA.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-26.[সংযোগবিহীন উৎস]
  7. 1 2 3 4 "River System & Basin Planning". http://www.dowrorissa.gov.in/WaterResources/RiverSystemNBasinPlanning.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  8. ↑ "Ranchi district". District administration. http://ranchi.nic.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-26.
  9. ↑ "Seraikela Kharswan". District administration. http://www.seraikela.nic.in। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-26.
  10. ↑ "East Singhbhum". District administration. Archived from the original on 2018-08-05. https://web.archive.org/web/20180805061100/http://www.jamshedpur.nic.in/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-26.
  11. 1 2 "Subarnarekha". Water Resources Information System of India. http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Subarnarekha। আহৰণ কৰা হৈছে: 2014-04-03.
  12. ↑ "Kharkai River". india9. http://www.india9.com/i9show/Kharkai-River-73538.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-25.
  13. ↑ "Hundru Falls Ranchi". Maps of India. http://www.mapsofindia.com/ranchi/tourism/hundru-falls.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-20.
  14. ↑ "The other side of this industrial city". The Hindu Business Line, 28 July 2003. http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/07/28/stories/2003072800130300.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-20.
  15. ↑ "Hundru Falla". District administration. http://ranchi.nic.in/waterfalls.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-20.
  16. ↑ "Generation of a Coastal Flood Hazard Zonation Map of Midnapur-Balasore Coast in Eastern India using Integrated Remote Sensing and GIS Techniques". Department of Geology and Geophysics Indian Institute of Technology, Kharagpur-721302. Archived from the original on 2011-07-16. https://web.archive.org/web/20110716085525/http://www.incois.gov.in/documents/isprs_presentations2009/Day3/Session%20II/Amit%20Bhattacharya.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-25.
  17. ↑ "Flood". NRSC Decision Support Centre. Archived from the original on 2010-02-24. https://web.archive.org/web/20100224104422/http://dsc.nrsc.gov.in:14000/DSC/Flood/HistoricFloods.jsp। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-25.
  18. ↑ "Subarnarekha, Jalaka flowing above red mark". India Environment Portal. Archived from the original on 2010-10-17. https://web.archive.org/web/20101017234906/http://www.indiaenvironmentportal.org.in/taxonomy/term/864। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-25.
  19. ↑ "Subarnarekha river". Balasore district administration. http://baleswar.nic.in/dist_glance.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-25.
  20. ↑ Chadha, Ashish (1993). "Subarnarekha Project – Singhbhum's Sorrow". Economic and Political Weekly খণ্ড 28 (41): 2194–2196. https://archive.org/details/economic-political-weekly_1993-10-09_28_41/page/2194.
  21. ↑ "Subarnarekha Project". Press Information Bureau. http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=33636। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  22. ↑ "Dams, Indigenous Peoples and Ethnic Minorities". World Commission on Dams. http://www.adb.org/water/topics/dams/pdf/tr12main.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  23. ↑ "DAMS, DISPLACEMENT, POLICY AND LAW IN INDIA". Archived from the original on 2010-03-05. https://web.archive.org/web/20100305083734/http://planningcommission.nic.in/reports/articles/ncsxna/art_dam.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  24. ↑ "The Telegraph - Ranchi". www.telegraphindia.com. http://www.telegraphindia.com/1030117/asp/ranchi/story_1581497.asp। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 April 2018.
  25. ↑ "Govt sign MOU to set up port in river Subarnarekha at Kirtania". Archived from the original on 2011-07-25. https://web.archive.org/web/20110725020726/http://www.orissadiary.com/ShowBussinessNews.asp?id=3556। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  26. ↑ "DEVELOPMENT OF PORT AT SUBARNAREKHA". Archived from the original on 2010-03-10. https://web.archive.org/web/20100310134704/http://www.ltramboll.com/portspg.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
  27. ↑ "Foundation stone laid for Subarnarekha port in Odisha" (en-IN ভাষাত). The Hindu. 14 February 2019. https://www.thehindu.com/news/national/other-states/foundation-stone-laid-for-subarnarekha-port-in-odisha/article26262854.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 12 February 2020.
  28. ↑ "Subarnarekha – the Golden Thread, 1965, Ritwik Ghatak". Shooting Down Pictures.. Archived from the original on 2010-02-23. https://web.archive.org/web/20100223080555/http://alsolikelife.com/shooting/2010/02/997-133-subarnarekha-the-golden-thread-1965-ritwik-ghatak/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2010-04-24.
"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=সুবৰ্ণৰেখা_নদী&oldid=624089"ৰ পৰা অনা হৈছে