সূৰ্য্য মন্দিৰ, মধেৰা
| মধেৰাৰ সূৰ্য্য মন্দিৰ | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||||||||||
  Sun Temple, Modhera Location in Gujarat | |||||||||||||||||
| অন্য নাম | মধেৰাৰ সূৰ্য্য মন্দিৰ | ||||||||||||||||
| সাধাৰণ তথ্য | |||||||||||||||||
| অৱস্থিতি | Modhera, Mehsana district, গুজৰাট | ||||||||||||||||
| দেশ | India | ||||||||||||||||
| স্থানাংক | 23°35′1.7″N 72°7′57.67″E / 23.583806°N 72.1326861°Eস্থানাংক: 23°35′1.7″N 72°7′57.67″E / 23.583806°N 72.1326861°E | ||||||||||||||||
| Designations | ASI Monument of National Importance (N-GJ-158) | ||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
মধেৰাৰ সূৰ্য্য মন্দিৰ (ইংৰাজী: Sun Temple of Modhera) ভাৰতৰ গুজৰাটৰ মেহছানা জিলাৰ মধেৰা গাঁৱত অৱস্থিত সৌৰ দেৱতা সূৰ্য্যৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত হিন্দু মন্দিৰ।[1] পুষ্পৱতী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এই মন্দিৰটো ১০২৬-২৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছত চালুক্য বংশৰ প্ৰথম ভীমৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।[1] এই মন্দিৰটো এতিয়া পূজাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা নহয় আৰু ই ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।[1]
মন্দিৰ কমপ্লেক্সটো তিনিটা ভাগত গঠিত: গুধামণ্ডপ (sanctum sanctorum); সভামণ্ডপ (বিধানসভা হল) আৰু কুণ্ডা (জলাশয়)।[2] এই হলবোৰ জটিলভাৱে খোদিত বাহিৰৰ দেৱাল আৰু সজ্জিত স্তম্ভৰ বাবে বিখ্যাত। জলাশয়ৰ স্তৰযুক্ত খোজবোৰেৰে তললৈ নামি যায় আৰু ইয়াত কেইবাটাও সৰু মন্দিৰ আছে।[2]
ইতিহাস
[সম্পাদনা কৰক]মধেৰাত থকা সূৰ্য্য মন্দিৰটো ২০১৩ চনলৈকে পাটন জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল, তেতিয়া ই মেহছানা জিলাৰ অংশ হৈ পৰে।
চালুক্য বংশৰ প্ৰথম ভীমৰ ৰাজত্বকালত সূৰ্য্য মন্দিৰৰ মূল মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।[upper-alpha 1][3][4][5][6] ইয়াৰ পূৰ্বে ১০২৪–১০২৫ চনৰ ভিতৰত গাজনীৰ মাহমুদে ভীমৰ ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু মধেৰাত প্ৰায় ২০,০০০ সৈনিকৰ এটা সৈন্যই তেওঁৰ অগ্ৰগতি নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এ কে মজুমদাৰে তত্ত্ব আগবঢ়ায় যে এই প্ৰতিৰক্ষাৰ স্মৃতিত সূৰ্য্য মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হ'ব পাৰে।[7] গৰ্ভগৃহৰ পশ্চিম দেৱালৰ এটা ব্লকত দেৱনাগৰী লিপিৰে অসাৱধানতাৰে কাটি লোৱা ওলোটাকৈ লিখা আছে "বিক্ৰম সংভাত ১০৮৩" যিটো ১০২৬-১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ লগত মিল খায়। আন কোনো তাৰিখ পোৱা নাযায়। যিহেতু শিলালিপিটো ওলোটাকৈ আছে, সেয়েহে ই গৰ্ভগৃহৰ ধ্বংস আৰু পুনৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। শিলালিপিৰ অৱস্থানৰ বাবে ইয়াক নিৰ্মাণৰ তাৰিখ হিচাপে দৃঢ়ভাৱে গণ্য কৰা হোৱা নাই। শৈলীগত ভিত্তিত জনা যায় যে ইয়াৰ কোণত থকা মন্দিৰৰ সৈতে কুণ্ডাটো ১১ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ আগতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলালিপি নিৰ্মাণৰ পৰিৱৰ্তে গাজনীয়ে ধ্বংসৰ তাৰিখ হিচাপে গণ্য কৰে। মূল মন্দিৰ, সৰু মন্দিৰ আৰু পুখুৰীৰ সৰু সৰু মূৰ্তিবোৰ ১০২৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছৰ কোনোবা এটা সময়ত ভীমৰ ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বহু পিছত, দ্বাদশ শতিকাৰ তৃতীয় চতুৰ্থাংশত নৃত্যগৃহটো সংযোজন কৰা হয় আৰু কৰ্ণৰ ৰাজত্বকালত দুৱাৰমুখ, মন্দিৰৰ মূল বাৰাণ্ডা আৰু মন্দিৰ আৰু অভয়াৰণ্যৰ দুৱাৰৰ ফ্ৰেমও সংযোজন কৰা হয়।[8]
এই মন্দিৰটো ২৩.৬° অক্ষাংশত (প্ৰায় ট্ৰপিক অৱ কেন্সাৰৰ ওচৰত) অৱস্থিত। [upper-alpha 2][10][11][12][13] পিছলৈ এই ঠাইখন স্থানীয়ভাৱে সীতা নি চৌৰী আৰু ৰামকুণ্ড নামেৰে জনাজাত হয়।[upper-alpha 3][14] ইয়াত কোনো পূজা কৰা নহয়।[5] এই মন্দিৰটো ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ কীৰ্তিচিহ্ন হিচাপে পৰিগণিত হৈছে আৰু ইয়াৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগে।
২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ইয়াক ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ আংশিক তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।[15]
স্থাপত্য
[সম্পাদনা কৰক]মন্দিৰ কমপ্লেক্সটো মাৰু-গুৰজাৰা স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যাক চালুক্য শৈলী বুলিও কোৱা হয়।[2] ইয়াৰ তিনিটা মূল অংশ একে ৰেখাত সজোৱা হৈছে: এটা হলৰ ভিতৰত আবদ্ধ পবিত্ৰ স্থান (গৰ্ভগৃহ), এটা বাহিৰৰ সমাবেশ হল (সভামণ্ডপ বা ৰংগমণ্ডপ), আৰু এটা পবিত্ৰ ষ্টেপযুক্ত জলাশয় বা পুখুৰী (কুণ্ড)।[3][16]
সভামণ্ডপ গুধামণ্ডপৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়, যদিও পৃথক গঠন হিচাপে অলপ দূৰত ৰখা হৈছে। দুয়োটা পকী মঞ্চত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।[3] বহু আগতেই সভামণ্ডপ আৰু গুধামণ্ডপৰ চালবোৰ ভাঙি গৈছিল আৰু মাত্ৰ তলৰ তৰপবোৰহে ৰৈ গৈছিল। দুয়োখন চাল ১৫' ৯" ব্যাসৰ যদিও বেলেগ ধৰণে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।[17] মঞ্চ বা প্লিন্থ ওলোটা পদুমৰ আকৃতিৰ।
মধেৰা নৃত্য উৎসৱ
[সম্পাদনা কৰক]
১৯৯২ চনৰ পৰা গুজৰাটৰ পৰ্যটন নিগমে উত্তৰায়ণ উৎসৱৰ পিছত জানুৱাৰী মাহৰ তৃতীয় সপ্তাহত মন্দিৰ কমপ্লেক্সত বাৰ্ষিক তিনিদিনীয়া নৃত্য উৎসৱৰ আয়োজন কৰে।[18] এই অনুষ্ঠানৰ লক্ষ্য হৈছে ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় নৃত্যৰ ৰূপসমূহক এনে পৰিৱেশত প্ৰদৰ্শন কৰা যিয়ে এই নৃত্যসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে উপস্থাপন কৰা পৰম্পৰাগত পৰিৱেশটোক প্ৰতিফলিত কৰে।[5]
জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি
[সম্পাদনা কৰক]লেটিচিয়া এলিজাবেথ লেণ্ডনৰ কাব্যিক চিত্ৰকল্প "হিন্দু এণ্ড মহম্মদান বিল্ডিং"ত "গুজৰাটৰ মুন্ধেৰাত মহাদেৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত এটা মন্দিৰৰ এটা ভয়ংকৰ ভাস্কৰ্য্যযুক্ত পৰ্টিকো" চিত্ৰিত কৰা এটা ৰঙীন খোদিতক উল্লেখ কৰা হৈছে। কবিতাটোত লেণ্ডনে অট্টালিকাটোৰ ভৱিষ্যৎৰ ওপৰত চিন্তা কৰিছে। মূল ছবিখন ডেভিদ ৰবাৰ্টছৰ।[19]
চিত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]-
সূৰ্য্য মন্দিৰৰ পিছফাল -
কাষৰ দৃশ্য -
সূৰ্য্য কুণ্ডৰ ওপৰত এখন অভয়াৰণ্য। -
মন্দিৰৰ বাহিৰৰ ষ্টেপযুক্ত টেংকটোলৈ যোৱা বিশাল স্তম্ভ। -
মন্দিৰৰ ওচৰত অকলে থিয় হৈ থকা দুটা খুঁটা। -
মন্দিৰটোত থকা বহু ভাস্কৰ্য্যৰ ভিতৰত এইটো অন্যতম। -
গুধামণ্ডপৰ ওপৰত ৰিলিফ -
হিন্দীত তথ্য ফলক -
তথ্যৰ ফলক -
Uttarardh Mahotsav at the Temple -
মন্দিৰত ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী -
এটা খুঁটাত খোদিত হাতীৰদ্বাৰা ফাঁচি দিয়া চিত্ৰ
টোকা
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ The decoration of Torana and columns resembles that of Vimala Vasahi Adinath temple of Dilwara Temples built in 1031-32 which confirms its period.
- ↑ The Tropic of Cancer position is not fixed, but varies in a complicated manner over time. It drifts south almost half an arcsecond (0.47″) of latitude per year (it was at exactly 23° 27′ in year 1917 and will be at 23° 26' in 2045).[9] See axial tilt and circles of latitude for further information.
- ↑ In 1887, Alexander Kinloch Forbes described in his book Rasmala that the place was known by locals as Sita ni Chauri and Ramkund associated with Rama and Sita of Ramayana.[14]
তথ্য সংগ্ৰহ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ 1.0 1.1 1.2 Mankodi, Kirit. "Modhera Archaeological Survey of India". https://ia801208.us.archive.org/8/items/modhera00mank/modhera00mank.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 August 2025.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 Junghare, Swarna. "The Architectural Study of Sun Temples in India: Based on Location, Construction Material and Spatial Analysis Study". https://www.academia.edu/76569885। আহৰণ কৰা হৈছে: 25 August 2025.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Hasmukh Dhirajlal Sankalia (1941). The Archaeology of Gujarat: Including Kathiawar. Natwarlal & Company. পৃষ্ঠা. 70, 84–91. https://books.google.com/books?id=fvAdAAAAMAA.[সংযোগবিহীন উৎস]
- ↑ "Sun-Temple at Modhera (Gujarat)". http://ignca.nic.in/nl002206.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 April 2016.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 Subodh Kapoor (2002). The Indian Encyclopaedia: Meya-National Congress. Cosmo Publications. পৃষ্ঠা. 4871–4872. ISBN 978-81-7755-273-7. https://books.google.com/books?id=ncL8Ve9FqNwC&pg=PA4871.
- ↑ Sastri, Hirananda (November 1936). Annual Report of the Director of Archaeology, Baroda State, 1934-35. প্ৰকাশক Baroda: Oriental Research Institute. পৃষ্ঠা. 8–9. https://archive.org/details/annualreportofth014526mbp.
- ↑ Asoke Kumar Majumdar (1956). Chaulukyas of Gujarat. Bharatiya Vidya Bhavan. পৃষ্ঠা. 45. OCLC 4413150. https://books.google.com/books?id=ffAdAAAAMAAJ.
- ↑ Lobo, Wibke (1982). The Sun Temple at Modhera: A Monograph on Architecture and Iconography. Verlag C.H. Beck. পৃষ্ঠা. 32. ISBN 978-3-406-08732-5. https://books.google.com/books?id=89EjAAAAMAAJ.
- ↑ Montana State University: Milankovitch Cycles & Glaciation Archived 6 August 2011 at the Wayback Machine
- ↑ Arvind Bhatnagar; William Livingston (7 April 2005). Fundamentals of Solar Astronomy. World Scientific. পৃষ্ঠা. 28–29. ISBN 978-981-4486-91-0. https://books.google.com/books?id=PLfUCgAAQBAJ&pg=PA29.
- ↑ Brajesh Kumar (2003). Pilgrimage Centres of India. Diamond Pocket Books (P) Ltd.. পৃষ্ঠা. 163. ISBN 978-81-7182-185-3. https://books.google.com/books?id=Qqei_Wo1qXwC&pg=PA163.
- ↑ Rajiv Rastogi; Sanjiv Rastogi (1 January 2009). Surya Namaskar. Prabhat Prakashan. পৃষ্ঠা. 13–14. ISBN 978-81-8430-027-7. https://books.google.com/books?id=ziJIwTfPtzoC&pg=PT17.
- ↑ S. B. Bhattacherje (1 May 2009). Encyclopaedia of Indian Events & Dates. Sterling Publishers Pvt. Ltd. পৃষ্ঠা. A24. ISBN 978-81-207-4074-7. https://books.google.com/books?id=oGVSvXuCsyUC&pg=SL1-PA24.
- ↑ 14.0 14.1 Wibke Lobo (1982). The Sun Temple at Modhera: A Monograph on Architecture and Iconography. C.H. Beck. পৃষ্ঠা. 2. ISBN 978-3-406-08732-5. https://books.google.com/books?id=89EjAAAAMAAJ.
- ↑ "Vadnagar town, Modhera Sun Temple, Unakoti sculptures added to UNESCO's tentative list of World Heritage Sites" (en-IN ভাষাত). The Hindu. 2022-12-20. ISSN 0971-751X. https://www.thehindu.com/news/national/vadnagar-town-modhera-sun-temple-unakoti-sculptures-added-to-unescos-tentative-list-of-world-heritage-sites/article66286396.ece.
- ↑ Ward (1 January 1998). Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide. Orient Longman Limited. পৃষ্ঠা. 153–155. ISBN 978-81-250-1383-9. https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC&pg=PA153.
- ↑ Dhaky, M. A. (1963). "The Date of The Dancing Hall of The Sun Temple, Modhera". Journal of Asiatic Society of Bombay (Asiatic Society of Bombay) খণ্ড 38: 211–222. http://vmis.in/Resources/digital_publication_popup?id=38#page/2। আহৰণ কৰা হৈছে: 31 December 2016.
- ↑ "Uttarardh Mahotsav 2025 at Modhera Sun Temple on Jan 18-19". 17 January 2025. https://deshgujarat.com/2025/01/17/uttarardh-mahotsav-2025-at-modhera-sun-temple-on-jan-18-19/। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 September 2025.
- ↑ Landon, Letitia Elizabeth (1834). Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1835. Fisher, Son & Co.. পৃষ্ঠা. 9–10. https://play.google.com/books/reader?id=Bzk_AAAAYAAJ&pg=GBS.PA9.Landon, Letitia Elizabeth (1834). Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1835. Fisher, Son & Co.. https://play.google.com/books/reader?id=Bzk_AAAAYAAJ&pg=GBS.PP6.