হাউলাৰ বান্দৰ দেৱতা
ধ্ৰুপদী মায়াসকলৰ ভিতৰত হাউলাৰ বান্দৰ দেৱতা(হাউলাৰ মাংকী গড) কলাৰ প্ৰধান দেৱতা আছিল—সংগীতকে ধৰি—আৰু শিল্পীসকলৰ, বিশেষকৈ লিখক আৰু ভাস্কৰ্য্যশিল্পীসকলৰ পৃষ্ঠপোষক আছিল।[1] সেইবাবেই তেওঁৰ প্ৰভাৱৰ ক্ষেত্ৰখন টনছুৰেড মেইজ গডৰ সৈতে ওপৰত ওপৰত সোমাই পৰিছিল। বান্দৰৰ পৃষ্ঠপোষকসকলক—প্ৰায়ে দুজন থাকে—কিতাপ লিখা (ষ্টীৰিঅ’টাইপিকেলভাৱে চিয়াঁহীৰ টোপনি ধৰি থকাৰ সময়ত) আৰু মানুহৰ মূৰ খোদিত কৰাৰ কাৰ্য্যত ধ্ৰুপদী ফুলদানিত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। এই দুটা কাৰ্য্যই হয়তো মানৱ জাতিৰ সৃষ্টিৰ বাবে এক উপমা গঠন কৰিছিল, য'ত গ্ৰন্থখনত জন্মৰ চিন আৰু মূৰটো জীৱন নীতি বা 'আত্মা' সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে, যিটো ব্যাখ্যাক পপ'ল ৱুহত সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতাসকলৰ শিল্পী উপাধিৰ দ্বাৰা শক্তিশালী কৰা হৈছে।[2]
মুখৰ বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোপানৰ হাউচ অৱ দ্য স্ক্ৰাইবছৰ ভিতৰত পোৱা এজন বহি থকা লেখকৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য্যক প্ৰায়ে হাউলাৰ বান্দৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।[3] কিন্তু কোপানৰ মন্দিৰৰ 'ৰিভিউইং ষ্টেণ্ড'ৰ দুয়োফালে পোৱা ছিমিয়ান আকৃতিৰ দুটা বৃহৎ মূৰ্তিই (চিত্ৰ চাওক) মায়া শিল্প আৰু লং কাউণ্টৰ শিলালিপিত (মুখৰ চুকত থকা সাপবোৰকে ধৰি) এই প্ৰাণীটোৰ মানক উপস্থাপনৰ বহুত বেছি ওচৰ চাপিছে।[4] বিভিন্ন ধৰণে বতাহৰ দেৱতা আৰু 'বান্দৰ আছিল' আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ক্লাউন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা এই মূৰ্তিসমূহে প্ৰকৃততে সংগীতজ্ঞৰ মানদণ্ডত হাউলাৰ বান্দৰক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব পাৰে। উত্তৰ-ধ্ৰপদী মায়াপানত হাউলাৰ বান্দৰৰ লিখকৰ দৰে আৰ্হিত এটা চিৰামিক ধূপ বাৰ্নাৰ পোৱা গৈছে।[5]
স্পেনিছ আক্ৰমণৰ সময়ত হাউলাৰ বান্দৰবোৰক পূজা অব্যাহত আছিল যদিও পৌৰাণিক আখ্যানত ইহঁতৰ ভূমিকা পৃথক আছিল। বাৰ্ট'ল'মে দে লাছ কাছাছে কয় যে আলটা ভেৰাপাজত হুন-আহান (সম্ভৱতঃ 'এক-কাঠৰ শিল্পকৰ্ম') আৰু হুন-চেভেন (প'পল ৱুহত হুন-চ'ৱেন)ক উচ্চ দেৱতাৰ তেৰজন পুত্ৰৰ ভিতৰত গণ্য কৰা হৈছিল আৰু তেওঁলোকক মহাজাগতিক সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা হিচাপে উদযাপন কৰা হৈছিল।[6] কুইচে মায়াসকলৰ মাজত তেওঁলোকৰ ইতিবাচক মূল্য কম আছিল: পপ’ল ৱুহৰ মতে, হান-চ’ৱেন আৰু হান-বাট্জ ‘ৱান-হাউলাৰ বান্দৰ’ (শিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞ দুয়োজনেই) তেওঁলোকৰ সতীয়া ভাতৃ মায়া হিৰো টুইনছৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হৈছিল, যিটো সংঘাতৰ ফলত তেওঁলোকৰ অপমানজনক বান্দৰলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।
মেণ্টিক কেলেণ্ডাৰত এজটেক ব্যৱস্থাত মকৰা বান্দৰৰ সৈতে মিল থকা হাউলাৰ বান্দৰে ১১ তাৰিখক বুজায়, যিটো কলাৰ সৈতে জড়িত। লং কাউণ্টত (মায়া কেলেণ্ডাৰ চাওক) হাউলাৰ বান্দৰে দিন-ইউনিটটোক ব্যক্তিগতকৰণ কৰিব পাৰে,[7] যিয়ে তেওঁক কেলেণ্ডাৰ হিচাপ আৰু ভৱিষ্যদ্বাণীৰ পুৰোহিতৰ কলাৰ লগতে আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু ঐতিহাসিক জ্ঞানৰ সৈতেও সংযোগ কৰে।