হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী
হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী | |
|---|---|
| |
 ১৯৫৬-১৯৫৭ চনৰ সময়ছোৱাত ছুহৰৱৰ্দী | |
| ৫ম পাকিস্তানৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী | |
| কাৰ্যকাল ১২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৬ – ১৭ অক্টোবৰ ১৯৫৭ | |
| ৰাষ্ট্ৰপতি | ইস্কন্দৰ মিৰ্জা |
| পূৰ্বসূৰী | চৌধুৰী মহম্মদ আলী |
| উত্তৰসূৰী | আই. আই. চুন্দ্ৰীগৰ |
| পাকিস্তানৰ বিৰোধী দলৰ নেতা | |
| কাৰ্যকাল ৭ জুলাই ১৯৫৫ – ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৬ | |
| নেতা | মহম্মদ আলী বগুৰা চৌধুৰী মহম্মদ আলী |
| পূৰ্বসূৰী | ধীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত |
| উত্তৰসূৰী | আই আই চুন্দ্ৰীগৰ |
| ৩য় বাংলাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী | |
| কাৰ্যকাল ২৩ এপ্ৰিল ১৯৪৬ – ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | |
| ৰাজশাসক | ষষ্ঠ জৰ্জ |
| গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল | আৰ্ল ৱাভেল আৰ্ল মাউণ্টবেটেন |
| পূৰ্বসূৰী | খাজা নাজিমুদ্দিন |
| উত্তৰসূৰী |
|
| পাকিস্তান আৱামী লিগৰ সভাপতি | |
| কাৰ্যকাল ২৭ জুলাই ১৯৫৬ – ১৭ অক্টোবৰ ১৯৫৭ | |
| সাধাৰণ সম্পাদক | শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমান |
| পূৰ্বসূৰী | মৌলানা আব্দুল হামিদ খান ভাসানী |
| উত্তৰসূৰী | আব্দুৰ ৰশ্বীদ তৰ্কবাগীশ |
| স্বাধীনতা-পূৰ্ব পদৱীসমূহ | |
| ৰাজশাসক | ষষ্ঠ জৰ্জ |
| ৰাজশাসক | দ্বিতীয় এলিজাবেথ |
| উত্তৰসূৰী | আই আই চুন্দ্ৰীগৰ |
| ব্যক্তিগত তথ্য | |
| জন্ম | ৮ ছেপ্টেম্বৰ, ১৮৯২ মেদিনীপুৰ, বেঙ্গল প্ৰেচিডেঞ্চি, ব্ৰিটিছ ভাৰত |
| মৃত্যু | ৫ ডিচেম্বৰ, ১৯৬৩ (৭১ বছৰ) বৈৰূত, লেবানন |
| মৃত্যুৰ কাৰণ | হৃদয়ঘাত |
| সমাধিস্থল | জাতীয় তিনি নেতাৰ মাজাৰ |
| নাগৰিকত্ব | ব্ৰিটিছ ভাৰত (১৯৪৭ লৈ) পাকিস্তানী (১৯৪৭-ৰ পৰা) |
| ৰাজনৈতিক দল | নেচনেল ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (১৯৬২–১৯৬৩) |
| দাম্পত্যসঙ্গী | বেগম নিয়াজ ফাতিমা (বি. ১৯২০; মৃ. ১৯২২) ৱেৰা আলেক্সান্দ্ৰৱনা তিচেঙ্ক' কেলদাৰ (বি. ১৯৪০; বিবি. ১৯৫১) |
| সন্তান | বেগম আখতাৰ চুলেইমান (কন্যা) ৰশ্বীদ ছুহৰৱৰ্দী (পুত্ৰ) |
| মাতৃ | খুজিস্তা আখতাৰ বানু |
| পিতৃ | জাহিদ ছুহৰৱৰ্দী |
| সম্বন্ধীয় | ছুহৰৱৰ্দী পৰিয়াল,
হাছান শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী (ভায়েক) শ্বাইস্তা ছুহৰৱৰ্দী ইক্ৰামুল্লাহ (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী) নাজ ইক্ৰামুল্লাহ (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী) ছালমা ছোবহান (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী) প্ৰিন্সেছ ছাৰভাথ আল হাছান (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী) শ্বাহিদা জামিল (নাতিনী) |
| শিক্ষানুষ্ঠান | কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয় (বিজ্ঞানৰ স্নাতক, আৰবী ভাষাত স্নাতকোত্তৰ) অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ আৰু বি চি এল) |
| জীৱিকা |
|
হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী[টোকা 1] (৮ ছেপ্টেম্বৰ ১৮৯২ – ৫ ডিচেম্বৰ ১৯৬৩) এজন পাকিস্তানি ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাষ্ট্ৰনীতিজ্ঞ আছিল যিয়ে ১৯৫৬ চনৰ পৰা ১৯৫৭ চনলৈ পাকিস্তানৰ পঞ্চম প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে আৰু তাৰ পূৰ্বে ১৯৪৬ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনলৈ বেঙ্গলৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁক দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলিমসকলৰ বাবে এটা স্বতন্ত্ৰ বাসভূমিৰ পৃষ্ঠপোষক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যার বাবে তেওঁক পাকিস্তানৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক ৰাষ্ট্ৰনীতিজ্ঞ হিচাপে শ্ৰদ্ধা কৰা হয়; আৰু বাংলাদেশৰ বঙালী নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলনৰো পথপ্ৰদৰ্শক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
১৮৯২ চনত বেঙ্গলৰ মেদিনীপুৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা ছুহৰৱৰ্দী আছিল বেঙ্গলৰ অন্যতম প্ৰধান মুছলিম পৰিয়াল ছুহৰৱৰ্দী পৰিয়ালৰ সন্তান। তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত আইন অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু ১৯২০-ৰ দশকত কলিকতাত এজন শ্ৰমিক সংঘৰ নেতা হিচাপে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত যোগ দিছিল, প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁ স্বৰাজ পাৰ্টিৰ সৈতে জৰিত আছিল। তেওঁ অল ইণ্ডিয়া মুছলিম লিগত যোগ দিয়ে আৰু ইয়াৰ বেঙ্গল প্ৰাদেশিক শাখাৰ অন্যতম নেতা হৈ পৰে। ছুহৰৱৰ্দী ১৯৩৭ চনত বেঙ্গল বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয় আৰু ১৯৪৬ চনৰ প্ৰাদেশিক সাধাৰণ নিৰ্বাচনত মুছলিম লিগক নিৰ্ণায়কভাৱে বিজয়ী কৰাত নেতৃত্ব দিয়ে, ভাৰত বিভাজনৰ সময়লৈকে বেঙ্গলৰ অন্তিমজন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যকাল এক স্বতন্ত্ৰ আৰু একত্ৰিত বেঙ্গল গঠনৰ প্ৰস্তাৱৰ বাবে উল্লেখযোগ্য আছিল — যাক মুছলিম লিগে সমৰ্থন কৰিছিল কিন্তু ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে বিৰোধিতা কৰিছিল — আৰু কলিকতাৰ ভয়াবহ হত্যা প্ৰতিহত কৰাত ব্যৰ্থ হৈছিল।[1][2][3][4] ১৯৪৭ চনত বেঙ্গল বিধানসভাই প্ৰদেশখন বিভাজন কৰাৰ সপক্ষে ভোট দিয়ে। বিভাজনৰ পিছত ছুহৰৱৰ্দীয়ে তেওঁৰ ৰুগীয়া পিতৃৰ যত্ন ল’বলৈ আৰু পৰিয়ালৰ সম্পত্তি পৰিচালনা কৰিবলৈ কিছু সময় ভাৰতত থাকে। অৱশেষত তেওঁ পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু তেওঁৰ সময়খিনি কৰাচী (পাকিস্তানৰ ফেডাৰেagency ৰাজধানী) আৰু ঢাকাৰ ( পূৰ্ব পাকিস্তানৰ ৰাজধানী) মাজত ভগাই লয়।
ঢাকাত ছুহৰৱৰ্দী বঙালীপ্ৰধান আৱামী লিগৰ নেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে যিটো পাকিস্তান মুছলিম লিগৰ মুখ্য বিৰোধী দল হৈ পৰে। ১৯৫৬ চনত আৱামী লিগে মুছলিম লিগক উৎখাত কৰিবলৈ ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিৰ সৈতে এক মিত্ৰজোঁটৰ চৰকাৰ গঠন কৰে। ছুহৰৱৰ্দী মিত্ৰজোঁট চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হয় আৰু SEATO তথা CENTO ত পাকিস্তানৰ কূটনীতিৰ নেতৃত্ব দি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্ক অধিক সুদৃঢ় কৰে। তেওঁ সাম্যবাদী চীন ভ্ৰমণ কৰা প্ৰথমজনপাকিস্তানী প্ৰধানমন্ত্ৰীও হয়। তেওঁৰ আমেৰিকা সমৰ্থক বৈদেশিক নীতিৰ বাবে পূৰ্ব পাকিস্তানত আৱামী লিগৰ বিভাজন ঘটে, য’ত মাওলানা ভাষানীয়ে দলৰ পৰা আঁতৰি আহি মাওবাদী সমৰ্থক নেচনেল আৱামী পাৰ্টি গঠন কৰে। ছুহৰৱৰ্দীৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীত্বৰ কাৰ্যকাল এ বছৰ ধৰি চলিছিল। তেওঁৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাত বৈদেশিক মন্ত্ৰী হিচাপে ফিৰোজ খান নুন আৰু বাণিজ্য মন্ত্ৰী হিচাপে আবুল মনচুৰ আহমেদৰ দৰে ব্যক্তিসকল আছিল। শ্বেইখ মুজিবুৰ ৰহমানক ছুহৰৱৰ্দীৰ মুখ্য ৰাজনৈতিক শিষ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।[5]
ছুহৰৱৰ্দী পাকিস্তানৰ প্ৰথম প্ৰজাতান্ত্ৰিক সংবিধানৰ অধীনত প্ৰধানমন্ত্ৰী আছিল আৰু ১৯৪৬ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ ডাইৰেক্ট একশ্বন ডেৰো মূল পৰিকল্পনাকাৰী আছিল। নোৱাখালীৰ দাঙ্গাত বঙালী হিন্দুসকলৰ গণহত্যাও সংঘটিত হৈছিল, যাৰ সময়ত ছুহৰৱৰ্দীয়ে এই নৃশংসতাৰ খবৰ মাধ্যমৰ পৰা লুকুৱাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু গণহত্যাৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ বাবে বা ইয়াক ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাৰ বাবে অভিযুক্ত হৈছিল।[6] ১৯৫৮ চনৰ সামৰিক অভ্যুত্থানৰ সময়ত সামৰিক চৰকাৰে ছুহৰৱৰ্দীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে, যাৰ বাবে তেওঁ পাকিস্তানৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা বেৰিষ্টাৰ তেওঁৰ ভাগিনী ছালমা ছোবহানৰ বিবাহত উপস্থিত থাকিব পৰা নাছিল।[7] তেওঁ ১৯৬২ চনত আয়ুব খানৰ সামৰিক শাসকৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ এক ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁট হিচাপে নেচনেল ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট প্ৰতিষ্ঠা কৰে কিন্তু এ বছৰৰ পিছত বেইৰুটত হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত আৱামী লিগে বঙালী জাতীয়তাবাদৰ দিশে ধাৱমান হয় আৰু ছয় দফীয়া আন্দোলন আৰম্ভ কৰে, যিয়ে অৱশেষত পূৰ্ব পাকিস্তানত গৃহযুদ্ধৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ১৯৭১ চনত পাকিস্তানৰ পৰা বাংলাদেশ বিচ্ছিন্ন হয়।
ছুহৰৱৰ্দীক ১৯৪৩ চনৰ বংগৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত নাগৰিক যোগান মন্ত্ৰী হিচাপে পালন কৰা ভূমিকাৰ বাবেও মনত ৰখা হয়।[3][4][5][8] ভাৰতৰ পশ্চিম বংগত তেওঁক বেঙ্গলৰ কচাই (Butcher of Bengal) আৰু ডাইৰেক্ট একশ্বন ডে’ৰ মূল পৰিকল্পনাকাৰী হিচাপে চোৱা হয়; যি ১৯৪৬ চনৰ কলিকাতা হত্যাকাণ্ডৰ বাবে প্ৰত্যক্ষভাৱে দায়ী আছিল।[9][10][11][1] ছুহৰৱৰ্দীৰ একমাত্ৰ কন্যা বেগম আখতাৰ সুলেইমান পাকিস্তানৰ এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু কাৰ্যকৰ্তা আছিল; তেওঁৰ দ্বিতীয় বিবাহৰ পুত্ৰ ভেৰা আলেকজেণ্ড্ৰভনা টিচেনকো কেলডাৰৰ ফালৰ পৰা ৰছিদ ছুহৰৱৰ্দী আছিল এজন ব্ৰিটিছ অভিনেতা যিয়ে জিন্নাহ ছবিত অভিনয়ৰ বাবে জনাজাত আছিল। তেওঁৰ ভ্ৰাতৃ হাছান শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী আছিল এজন কূটনীতিবিদ, লেখক আৰু কলা-সমালোচক। দক্ষিণ এছিয়াৰ বহু ঠাই তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে, যিবোৰৰ ভিতৰত আছে ইছলামাবাদৰ এটা পথ, ঢাকাত থকা তেওঁৰ তিনি নেতাৰ মাজাৰৰ ওচৰৰ এটা ডাঙৰ উদ্যান, আৰু সমগ্ৰ বাংলাদেশৰ পথ, ছাত্ৰাবাস আৰু স্মাৰকসমূহ। কলিকতাত থকা ছুহৰৱৰ্দী পৰিয়ালৰ ঘৰটো চহৰখনৰ ৱাকফ ব’ৰ্ডে ভাৰতস্থিত বাংলাদেশ হাই কমিছনক পুথিভঁৰাল আৰু তথ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে লীজত দিছে।
টোকা
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ বঙালী: হোসেন শহীদ সোহরাওয়ার্দী, romanized: Hōsēn Śôhīd Sōhrāōẏārdī, pronounced [ˈɦoˌsen ˈʃoɦiːd ˈsoɦˌraˌwaɾdi]
Urdu: حسین شہید سہروردی, romanized: Husain Śahīd Suhrvardī, pronounced [ɦʊˈseːn ʃəˈhiːd soːɦrəˈʋərdi]
তথ্যসূত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]- 1 2 Neha Banka (7 February 2020). "Streetwise Kolkata: Suhrawardy Avenue... no, not named after the 'Butcher Of Bengal'". The Indian Express. https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/streetwise-kolkata-suhrawardy-avenue-no-not-named-after-the-butcher-of-bengal-6255737/.
- ↑ Ayesha Jalal (1994). The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan. Cambridge University Press. পৃষ্ঠা. 265. ISBN 978-0-521-45850-4. https://books.google.com/books?id=D63KMRN1SJ8C&pg=PA265. "The Hindu Mahasabha's demand for partition ... Suhrawardy's only hope was ... asking for an united and independent Bengal. Paradoxically he had a greater chance of getting Jinnah's endorsement for this scheme than of getting it ratified by the Congress High Command ... Jinnah told Mountbatten ... 'What is the use of Bengal without Calcutta; they had better remain united and independent.'"
- 1 2 Pranab Chatterjee (2010). A Story of Ambivalent Modernization in Bangladesh and West Bengal: The Rise and Fall of Bengali Elitism in South Asia. Peter Lang. পৃষ্ঠা. 219. ISBN 978-1-4331-0820-4. https://books.google.com/books?id=lAR1D0Wi2rsC। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 August 2021.
- 1 2 Krishna Dutta (2003). Calcutta: A Cultural and Literary History. Signal Books. পৃষ্ঠা. 163. ISBN 978-1-902669-59-5. https://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC। আহৰণ কৰা হৈছে: 10 August 2021.
- 1 2 "An unlikely partnership: Bangabandhu and Suhrawardy". Dhaka Tribune. 6 December 2019. https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/2019/12/06/an-unlikely-partnership-bangabandhu-and-suhrawardy.
- ↑ "Legacy of Midnapore(Medinipur, Midnapur, Purba Medinipur, Paschim Medinipur, East Midnapore, West Midnapore)". MIDNAPORE. 2012-06-23. https://www.midnapore.in/people/huseyn_shaheed_suhrawardy.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-09-19.
- ↑ "Remembering Salma Sobhan". The Daily Star. 29 December 2014. https://www.thedailystar.net/remembering-salma-sobhan-57453.
- ↑ Unfinished Memoirs. University Press Limited, Bangladesh. November 2013. ISBN 978-984-506-111-7. https://books.google.com/books?id=TTmywwEACAAJ.
- ↑ Y.G. Bhave (1995). The First Prime Minister of India. Northern Book Centre. পৃষ্ঠা. 9–. ISBN 978-81-7211-061-1. https://books.google.com/books?id=Ye3VUMLhaz8C&pg=PA9.
- ↑ Tomasz Flasinski. "Dr. Jekyll, Mr Hyde or Bengali Hamlet? Hussein Shaheed Suhrawardy as the last Prime Minister of undivided Bengal". Journals PAS. https://journals.pan.pl/Content/118024/PDF/ROrient%2073%20z.%202-20%204Flasi%C5%84ski.pdf?handler=pdf.
- ↑ M K K Nayar (24 February 2014). Story of an Era Told Without Ill-will. DC Books. পৃষ্ঠা. 113. ISBN 978-93-81699-33-1. https://books.google.com/books?id=EvGvDQAAQBAJ। আহৰণ কৰা হৈছে: 9 August 2021.