ৰাগ মলহাৰ
 | |
| ঠাট | কাফি |
|---|---|
| প্ৰকাৰ | * এই ৰাগৰ জাতি হৈছে ষড়ৱ – ষড়ৱ।
|
| দিনটোৰ সময় | বৰষুণৰ সময়ত যিকোনো সময়, অন্যথা ৰাতিৰ দ্বিতীয় প্ৰহৰত। |
| ঋতু | বৰষুণ |
| আৰোহণ | N S m R P n D N S' |
| অৱৰোহণ | S' n P m P g(m touch) g(m touch) m R S |
| পকড় | N S m R P g m R S m R P n D N S' S' n D n P m P g g m R S |
| চলন | N S m R P g m R S m R P n D N S' S' n D n P m P g g m R S |
| বাদী | পঞ্চম |
| সমবাদী | ষড়জ |
| সমাৰ্থক | মিয়াঁ কি মলহাৰ, মিয়াঁ মলহাৰ, তানছেন কি মলহাৰ |
| একে ৰাগ | বহাৰ |
ৰাগ মলহাৰ, যাক সাধাৰণতে মিয়াঁ কি মলহাৰ বা তানছেন কি মলহাৰ নামেৰে জনা যায়, এটা হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় ৰাগ।[1] মলহাৰৰ সৈতে তুমুল বৰষুণৰ সম্পৰ্ক আছে।[2]
মূল শুদ্ধ মলহাৰৰ উপৰি, যি আছিল প্ৰথম মলহাৰ, কেইবাটাও মলহাৰ-সম্পৰ্কিত ৰাগত S (m)R (m)R P স্বাক্ষৰ বাক্যাংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত আছে মিয়াঁ কি মলহাৰ, মেঘ মলহাৰ, ৰামদাসী মলহাৰ, গৌড় মলহাৰ, সুৰ মলহাৰ, নট মলহাৰ, ধূলিয়া মলহাৰ আৰু মীৰা কি মলহাৰ। মলহাৰ পৰিয়াল এই স্বাক্ষৰ বাক্যাংশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, য’ত বহুতো এনেকুৱা ৰাগ সৃষ্টি কৰা হৈছে আৰু এই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বাক্যাংশ, যদিও ই একে আৰু সমতুল্য যেন লাগিব পাৰে, ৰাগ বৃন্দাবনী সাৰংত ব্যৱহৃত স্বৰ বাক্যাংশৰপৰা পৃথক।
এইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি যে ৰাগ মিয়াঁ কি মলহাৰ হৈছে ৰাগ বৃন্দাবনী সাৰং, ৰাগ কাফি আৰু ৰাগ দুৰ্গাৰ মিশ্ৰণ। এই ৰাগটো এটা বক্ৰ ৰূপৰ (অৰ্থাৎ ৰাগৰ স্বৰসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে সৰলভাৱে সজ্জিত নহয়), আৰু ইয়াক গম্ভীৰ প্ৰকৃতিৰ ৰাগ হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছে (অৰ্থাৎ ইয়াক লাহে লাহে ধৈৰ্য্যৰে গোৱা হয়, আৰু গুৰুতৰ সুৰ/নোটত গোৱা হয়)।
কিংবদন্তি
[সম্পাদনা কৰক]কিংবদন্তি অনুসৰি, মলহাৰ ইমান শক্তিশালী যে যেতিয়া ইয়াক গোৱা হয়, তেতিয়া ই বৰষুণৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।[3]
ৰাগ মলহাৰৰ বিষয়ে বহুতো লিখিত বিৱৰণ আছে। তানছেন, বাইজু বাওৰা, বাবা ৰামদাস, নায়ক চাৰ্জু, মিয়াঁ বখশু, তন্তৰং, তন্তৰাস খান, বিলাস খান (তানছেনৰ পুত্ৰ), হাম্মাৰ সেন, সুৰত সেন, আৰু মীৰা বাইৰ নাম এনেকুৱা কিছুমানৰ ভিতৰত আছে যিসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ৰাগ মলহাৰৰ জৰিয়তে বৰষুণ আৰম্ভ কৰিব পাৰিছিল বুলি কোৱা হয়।[4]
মোগল সম্ৰাট আকবৰে এবাৰ তেওঁৰ দৰবাৰী সংগীতজ্ঞ মিয়াঁ তানছেনক "ৰাগ দীপক" গাবলৈ কৈছিল, যি হৈছে পোহৰ/অগ্নিৰ ৰাগ, যাৰ ফলত দৰবাৰৰ সকলো প্ৰদীপ জ্বলি উঠিছিল আৰু তানছেনৰ শৰীৰ ইমান গৰম হৈ পৰিছিল যে তেওঁক নিজকে ঠাণ্ডা কৰিবলৈ ওচৰৰ নদীত বহিব লগা হৈছিল। কিন্তু নদীখন উতলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, আৰু এইটো স্পষ্ট হৈ পৰিছিল যে তানছেনৰ শৰীৰ উতলি মৃত্যু হ’ব পাৰে। তেতিয়া তেওঁ কাৰোবাক বিচাৰি উলিয়াইছিল যিয়ে ৰাগ মলহাৰ গাই তেওঁক সুস্থ কৰিব পাৰে। সময়ৰ লগে লগে তেওঁ বড়নগৰ, গুজৰাটৰ এখন চহৰত উপস্থিত হৈছিল। তাত তেওঁ দুজনী ভগ্নী তানা আৰু ৰিৰিৰ সন্মুখীন হৈছিল, যিসকলক তেওঁ সহায়ৰ বাবে অনুৰোধ কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকে সন্মতি জনাইছিল। তেওঁলোকে ৰাগ মলহাৰ গাই আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে তুমুল বৰষুণ হৈছিল, যিয়ে তানছেনৰ শৰীৰ ঠাণ্ডা কৰাত সহায় কৰিছিল।[5]
ৰাগ মলহাৰৰ বহুতো ভিন্নতা কালানুক্ৰমিকভাৱে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছে[4] যুগ অনুসৰি – প্ৰাচীনা (১৫ শতিকাৰ আগৰ), মধ্যকালীনা (১৫ – ১৮ শতিকা) আৰু অৰ্বাচীনা (১৯ শতিকা আৰু তাৰ পিছৰ)। ৰাগ শুদ্ধ মলহাৰ, মেঘ মলহাৰ আৰু গৌড় মলহাৰ প্ৰথম যুগৰ অন্তৰ্গত। "মিয়াঁ কি মলহাৰ", যাক গায়ন্দ মলহাৰ বুলিও জনা যায়, কাৰণ দুয়োটা নিষাদ (শুদ্ধ আৰু কোমল) ধৈৱতৰ চাৰিওফালে হাতীৰ মূৰ দোলোৱাৰ দৰে (গায়ন্দ) দোল খায়।
ৰাগ মলহাৰত ৰচিত বিশিষ্ট বন্দিশ
[সম্পাদনা কৰক]| ক্ৰমিক নং | বন্দিশৰ নাম বা বন্দিশৰ প্ৰাৰম্ভিক শাৰী | ৰচয়িতা/সৃষ্টিকৰ্তা | তাল | মলহাৰৰ প্ৰকাৰ |
|---|---|---|---|---|
| ১ | তু হি এক হৈ অনেৰো মেই ৰূপ তেৰে আৰু নাম সুহানা[6] | পণ্ডিত গোকুলোৎসৱ জি মহাৰাজ | তিনতাল | মিয়াঁ কি মলহাৰ (গায়ন্দ মলহাৰ) |
| ২ | জাৰে কাৰে বদৰা উমড় ঘুমড় ঘন ঘোৰ জাৰে কাৰে বদৰা উমড় ঘুমড় ঘন ঘোৰ[7] |
পণ্ডিত গোকুলোৎসৱ জি মহাৰাজ | ব্ৰহ্মতাল (২৮টা বিটৰ চক্ৰ) | মিয়াঁ কি মলহাৰ (গায়ন্দ মলহাৰ) |
জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত
[সম্পাদনা কৰক]বঙ্কিম চন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়ৰ বঙালী ভাষাৰ উপন্যাস আনন্দমঠ (১৮৮২)ত, এটা দল যোগীয়ে ৰাগ দেশত বন্দে মাতৰম গায়।[8]
সত্যজিৎ ৰায়ৰ চলচ্চিত্ৰ জলসাঘৰত, ৰাগ মলহাৰ প্ৰকৃতিৰ শক্তি আৰু নায়কৰ অভ্যন্তৰীণ সংঘাতৰ সৈতে সংযোগ স্থাপনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।[8]
গীত থুম্বি থুল্লাল চলচ্চিত্ৰ কোবৰাৰপৰা এই ৰাগৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰচিত। ইয়াক এ. আৰ. ৰহমানৰদ্বাৰা সংগীতায়োজন কৰা হৈছে আৰু শ্ৰেয়া ঘোষাল আৰু নকুল অভ্যঙ্কৰৰদ্বাৰা গোৱা হৈছে।
গীত গৰজ গৰজ ৱেব ছিৰিজ বন্দিশ বেণ্ডিটছৰপৰা এই ৰাগৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰচিত, ত্ৰিমূৰ্তি শঙ্কৰ-এহছান-লয়ৰদ্বাৰা সংগীতায়োজন কৰা হৈছে আৰু ফৰিদ হাছান আৰু মহম্মদ আমানৰদ্বাৰা গোৱা হৈছে।
ঐতিহাসিক তথ্য
[সম্পাদনা কৰক]এটা কিংবদন্তিৰ মতে, তানছেনৰ ৰাগ দীপক (পূৰ্বী ঠাট) গোৱাৰ পিছত শাৰীৰিক কষ্ট তানা আৰু ৰিৰিৰদ্বাৰা ৰাগ "মেঘ মলহাৰ" শুনাৰ পিছত শান্ত হৈছিল।
চলচ্চিত্ৰৰ গীত
[সম্পাদনা কৰক]তামিল
[সম্পাদনা কৰক]| গীত | চলচ্চিত্ৰ | সংগীতায়োজক | গায়ক |
|---|---|---|---|
| "মুথুক্কালো কাঙ্গাল" | নেঞ্জিৰুক্কুম ভাৰাই | এম. এছ. বিশ্বনাথন | টি. এম. ছাউণ্ডৰৰাজন, পি. শুশীলা |
| "ভেল্লি মালাৰে" | জোডি | এ. আৰ. ৰহমান | এছ. পি. বালাসুব্ৰমণ্যম, মহালক্ষ্মী আয়াৰ |
| "থুম্বি থুল্লাল" (আভেৰীৰ ছাপো আছে) | কোবৰা | এ. আৰ. ৰহমান | নকুল অভ্যঙ্কৰ, শ্ৰেয়া ঘোষাল |
| "এন্নাই কোঞ্জা কোঞ্জা" | আথি | বিদ্যাসাগৰ | হৰিহৰণ, সুজাথা মোহন |
ইয়াৰো সৈতে চাওক
[সম্পাদনা কৰক]তথ্যসূত্ৰ
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Bhavan's Journal v.26:14-26 (1980). পৃষ্ঠা ২৭.
- ↑ Manorma Sharma (2007). Music Aesthetics. APH Publishing. পৃষ্ঠা. 113. ISBN 978-81-313-0032-9.
- ↑ Tankha, Rajkumari Sharma. "এটা মলহাৰ ৰাগৰ সন্ধিয়া". The New Indian Express. https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2019/aug/05/an-evening-of-malhar-raags-2014287.html। আহৰণ কৰা হৈছে: ৭ জুন ২০২১.
- ↑ 4.0 4.1 Banerjee, Dr. Geeta (2000). ৰাগ মলহাৰ দৰ্শন. SAWF. http://www.parrikar.org/essays/book-review-malhar-darshan/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2013-12-13.
- ↑ Chaitanya Deva (1995). Indian Music. Taylor & Francis. পৃষ্ঠা. 18. ISBN 978-81-224-0730-3.
- ↑ Mathur, Dr Neeta. শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ বহুমাত্ৰিক স্তম্ভ. প্ৰকাশক নতুন দিল্লী: Kanishka Publishers, New Delhi.
- ↑ Mathur, Dr.Neeta (2011). শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ সূৰ্য আচাৰ্য পণ্ডিত ড° গোকুলোৎসৱজি মহাৰাজ।. Radha Publishers. ISBN 978-81-7487-765-9.
- ↑ 8.0 8.1 ৰাগ Archived 2012-11-14 at the Wayback Machine. Centre of South Asian Studies, School of Oriental and African Studies, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়।