সমললৈ যাওক

আইন অমান্য

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
মহাত্মা গান্ধীয়ে লৱণ প্ৰস্তুত কৰি ব্ৰিটিছ লৱণ আইন অমান্য কৰি প্ৰতিবাদ কৰিছিল

আইন অমান্য হৈছে কোনো নাগৰিকে কোনো নাগৰিক হিচাপে আইন, দাবী, আদেশ বা কোনো চৰকাৰৰ বা আন কৰ্তৃপক্ষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্দেশ মানিবলৈ সক্ৰিয়ভাৱে আৰু প্ৰকাশ্যভাৱে অস্বীকাৰ কৰা। কিছুমান সংজ্ঞা অনুসৰি আইন অমান্যক "নাগৰিক" বুলি ক'বলৈ ই অহিংস হ'ব লাগিব। সেইবাবে আইন অমান্যক কেতিয়াবা অহিংস প্ৰতিৰোধৰ সৈতে একে বুলি ধৰা হয়।[1][2] হেনৰি ডেভিড থ'ৰ'ৰ Resistance to Civil Government নামৰ ৰচনাখন প্ৰথমে ১৮৪৯ চনত প্ৰকাশ পাইছিল আৰু পিছত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৮৬৬ চনত Civil Disobedience নামেৰে প্ৰকাশ পায়। এই ৰচনাৰ জৰিয়তে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত এই শব্দটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। অৱশ্যে এই ধাৰণাটো এই ৰচনাখন প্ৰকাশৰ বহু আগৰেপৰাই ব্যৱহৃত হৈ আহিছিল।

বিভিন্ন সময়ত আমেৰিকাৰ মহিলা ভোটাধিকাৰ আন্দোলনৰ নেত্ৰী ছুজান বি. এন্থনী, ১৯১০-ৰ দশকৰ ইজিপ্তীয় জাতীয়তাবাদী ছাদ জাগলুল আৰু ১৯২০-ৰ দশকৰ ব্ৰিটিছ ভাৰতত মহাত্মা গান্ধীৰ দৰে বিশিষ্ট আন্দোলনকাৰীয়ে আইন অমান্যৰ বিভিন্ন ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। মাৰ্টিন লুথাৰ কিং জুনিয়ৰ আৰু জেমছ বেভেলৰ ১৯৬০-ৰ দশকৰ আমেৰিকাৰ নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলনৰ সময়ৰ শান্তিপূৰ্ণ অহিংস প্ৰতিবাদতো আইন অমান্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ আছিল। আদালতত আইন অমান্যক খুব কমেই ন্যায্য বুলি স্বীকাৰ কৰা হয়।[3] কিংয়ে আইন অমান্যক আইনৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন আৰু অনুশীলনৰ এক ৰূপ বুলি গণ্য কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল, "যদি কোনো ব্যক্তিৰ বিবেকে কোনো আইনক অন্যায় বুলি কয় আৰু তেওঁ সেই আইন অমান্য কৰি শাস্তি গ্ৰহণ কৰিবলৈ সাজু থাকে, তেন্তে সেই সময়ত তেওঁ আইনখনৰ প্ৰতি সৰ্বোচ্চ সন্মান প্ৰকাশ কৰে।" [4]

ইতিহাস

[সম্পাদনা কৰক]

আইন অমান্যৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক বৰ্ণনাসমূহৰ এটা সোফোক্লেচৰ এণ্টিগনি নাটকত পোৱা যায়। নাটকখনত থিব্‌ছৰ প্ৰাক্তন ৰজা ইডিপাছৰ কন্যা এণ্টিগনিয়ে থিব্‌ছৰ বৰ্তমানৰ ৰজা ক্ৰিয়নৰ আদেশ অমান্য কৰে। ক্ৰিয়নে তাইৰ ভায়েক পলিনাইচিছক যথাযথভাৱে সমাধিস্থ কৰিবলৈ বাধা দিব বিচাৰিছিল। এণ্টিগনিয়ে এক আৱেগপূৰ্ণ বক্তব্যত কয় যে তাই মানৱ-নিৰ্মিত আইনৰ সলনি নিজৰ বিবেকৰ কথা মানিব লাগিব। ক্ৰিয়নে দিয়া মৃত্যুদণ্ডৰ ভাবুকিৰ প্ৰতিও তাই ভয় কৰা নাছিল। অৱশ্যে তাই নিজৰ বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কাম কৰিলে বিবেকে তাইক দংশন কৰিব বুলি ভয় কৰিছিল।[5]

কন্ৰাড গ্ৰেবেল আৰু এনাবেপ্টিষ্টসকলে অত্যাচাৰৰ বিৰুদ্ধে আইন অমান্যৰ সমৰ্থন কৰিছিল।[6] এতিয়েন দ্য লা বোৱেটিৰ স্বেচ্ছাসেৱী দাসত্বৰ ওপৰত বক্তৃতা নামৰ ১৫৫২ চনৰ ৰচনাত বিকশিত হোৱা চিন্তাধাৰাকো পৰৱৰ্তী বহু আইন অমান্য আন্দোলনে গ্ৰহণ কৰিছিল। এই আন্দোলনসমূহে স্বেচ্ছাসেৱী দাসত্বৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহৰ ধাৰণাক নিজৰ সংগ্ৰামৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। লা বোৱেটিয়ে অসহযোগ আৰু অহিংস অমান্যক এক কাৰ্যকৰী সংগ্ৰামী অস্ত্ৰ হিচাপে তাত্ত্বিকভাৱে ব্যাখ্যা কৰা প্ৰথম চিন্তাবিদসকলৰ ভিতৰত এজন আছিল।

ব্ৰিটেইনত গৌৰৱময় বিপ্লৱৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত—যেতিয়া ১৬৮৯ চনৰ অধিকাৰ বিল প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, শেষজন কেথলিক ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰা হৈছিল আৰু এজন পুৰুষ আৰু এগৰাকী মহিলাক যৌথভাৱে ৰজা-ৰাণী হিচাপে অধিষ্ঠিত কৰা হৈছিল। ইংৰাজ মিডলেণ্ডছৰ আলোকপ্ৰাপ্তি আন্দোলনে কোনো আইনক অবৈধ বুলি গণ্য কৰি তাৰ বিৰুদ্ধে আপত্তি প্ৰকাশ কৰাৰ আৰু তাৰ পৰিণাম গ্ৰহণ কৰাৰ এক পদ্ধতি বিকশিত কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনোবাই ৰজাৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ শপত ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিব পাৰিছিল আৰু তাৰ ফলত এনে শপত ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰা লোকৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত কাৰাবাস গ্ৰহণ কৰিব পাৰিছিল। এই চিন্তাধাৰাত "ঈশ্বৰৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা" বুলি দাবী কৰা আইনসমূহৰ বৈধতাক প্ৰশ্ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল "ৰজাৰ ঐশ্বৰিক অধিকাৰ" আৰু "মানুহৰ ঐশ্বৰিক অধিকাৰ"ৰ ধাৰণা। একে সময়তে মানুহে প্ৰণয় কৰা বুলি স্বীকাৰ কৰা আইনসমূহৰ বৈধতাও আলোচনা কৰা হৈছিল।[7][8][9]

১৮১৯ চনৰ পিটাৰলু হত্যাকাণ্ডৰ পিছত কবি পি. বি. শ্বেলীয়ে সেই বছৰৰ শেষৰফালে অৰাজকতাৰ মুখা নামৰ ৰাজনৈতিক কবিতা ৰচনা কৰে। কবিতাটোৰ আৰম্ভণিতে সেই সময়ৰ অন্যায় বুলি তেওঁ ভবা কৰ্তৃত্বৰ ৰূপসমূহৰ ছবি দাঙি ধৰা হয়। তাৰ পিছত তেওঁ এক নতুন ধৰণৰ সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ উন্মেষৰ কল্পনা কৰে। এষ্টন নিকলছৰ মতে, এই কবিতাটো হয়তো অহিংস প্ৰতিবাদৰ নীতিৰ আধুনিক যুগৰ প্ৰথম প্ৰকাশ।[10] পিছত লেখক হেনৰি ডেভিড থ'ৰ'য়ে তেওঁৰ আইন অমান্য ৰচনাত এই ধাৰণাৰ এটা ৰূপ গ্ৰহণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত গান্ধীয়ে নিজৰ সত্যাগ্ৰহ মতবাদত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।[10] গান্ধীৰ সত্যাগ্ৰহ শ্বেলীৰ অহিংস প্ৰতিবাদ আৰু ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰদ্বাৰা আংশিকভাৱে প্ৰভাবিত হৈছিল।[11] বিশেষকৈ মুক্ত ভাৰতৰ আন্দোলনৰ সময়ত গান্ধীয়ে বৃহৎ জনসমাৱেশত শ্বেলীৰ অৰাজকতাৰ মুখাৰ উদ্ধৃতি প্ৰায়ে দিছিল বুলি জনা যায়।[10][12]

কনকৰ্ড, মেছাচুছেটছত থ'ৰ'ক কাৰাগাৰত ৰখা স্থানৰ স্মাৰকফলক

থ'ৰ'ৰ ১৮৪৯ চনৰ ৰচনা আইন অমান্য, যাৰ মূল নাম আছিল "Resistance to Civil Government", পিছৰ বহু আইন অমান্যকাৰীৰ ওপৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ পেলায়। এই ৰচনাৰ মূল ধাৰণা আছিল যে আক্ৰমণকাৰীক সমৰ্থন কৰাটো আইনগতভাৱে বাধ্যতামূলক হ'লেও নাগৰিকসকলে নৈতিকভাৱে তাৰ বাবে দায়ী। ৰচনাখনত থ'ৰ'য়ে কৰ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁ দাসত্ব আৰু মেক্সিকো–আমেৰিকা যুদ্ধৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ হিচাপে কৰ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। তেওঁ লিখিছিল—

যদি মই আন কাম আৰু চিন্তাত নিজকে নিয়োজিত কৰিব বিচাৰোঁ, তেন্তে প্ৰথমে অন্ততঃ এইটো নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে মই আন এজন মানুহৰ কান্ধত বহি সেই কাম নকৰোঁ। প্ৰথমে মই তেওঁৰ কান্ধৰপৰা নামিব লাগিব, যাতে তেওঁ নিজেও নিজৰ চিন্তাত মন দিব পাৰে। চাওক, কিমান ডাঙৰ অসংগতি সহ্য কৰা হয়। মই মোৰ নগৰৰ কিছুমান মানুহক কোৱা শুনিছোঁ, "যদি মোক দাসসকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা মেক্সিকোলৈ যাবলৈ আদেশ দিয়ে, তেন্তে চাওঁ মই যাওঁ নে নাযাওঁ"; অথচ এই একেজন মানুহেই প্ৰত্যক্ষভাৱে নিজৰ আনুগত্যৰ জৰিয়তে আৰু পৰোক্ষভাৱে অন্ততঃ নিজৰ ধনৰ জৰিয়তে এজন বিকল্প লোক যোগান ধৰিছে।

১৮৫০-ৰ দশকৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বিভিন্ন সংখ্যালঘু গোটে—আফ্ৰিকান-আমেৰিকান, ইহুদী, সপ্তম দিনৰ বেপ্টিষ্ট, কেথলিক, নিষেধাজ্ঞা-বিৰোধী লোক, বৰ্ণসমতাৰ সমৰ্থক আৰু আনসকলে—তেওঁলোকৰ মতে জাতিগত, ধৰ্মীয় আৰু বৰ্ণ বৈষম্য বৃদ্ধি কৰা বিভিন্ন আইন আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে আইন অমান্য ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰকাশ্য আৰু সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিৰোধ আধুনিক আমেৰিকাৰ সংখ্যালঘু অধিকাৰৰ ৰাজনীতিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৌশল হৈ থাকিল।[13]

আয়াৰলেণ্ডত ১৮৭৯ চনৰপৰা আইৰিছ "ভূমি যুদ্ধ" তীব্ৰতৰ হৈ পৰে। আইৰিছ জাতীয়তাবাদী নেতা চাৰ্লছ ষ্টুৱাৰ্ট পাৰ্নেলে এনিছত দিয়া এটা ভাষণত প্ৰস্তাৱ কৰে যে কোনো কৃষকক উচ্ছেদ কৰাৰ পাছত সেই কৃষিভূমি আন এজন ভাড়াতীয়াই গ্ৰহণ কৰিলে হিংসাৰ সলনি সেই নতুন ভাড়াতীয়াক সমগ্ৰ অঞ্চলৰ লোকে সামাজিকভাৱে বৰ্জন কৰা উচিত। ইয়াৰ পিছত চাৰ্লছ বয়কট নামৰ মায়ো কাউণ্টি, আয়াৰলেণ্ডৰ এজন অনুপস্থিত ভূমিমালিকৰ ভূমি-প্ৰতিনিধি ১৮৮০ চনত আইৰিছ ভূমি লীগৰদ্বাৰা সংগঠিত সামাজিক বহিষ্কাৰৰ সন্মুখীন হয়। বয়কটে নিজৰ ভূমিৰপৰা এঘাৰজন ভাড়াতীয়াক উচ্ছেদ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। পাৰ্নেলৰ ভাষণত ভূমি-প্ৰতিনিধি বা ভূমিমালিকৰ কথা উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। কিন্তু উচ্ছেদৰ খবৰ বিয়পি পৰাৰ পাছত এই কৌশল বয়কটৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই কাৰ্যত অংশগ্ৰহণ কৰা লোকসকলৰ বাবে স্বল্পকালীন অৰ্থনৈতিক অসুবিধা সৃষ্টি হৈছিল। কিন্তু বয়কট অতি সোনকালেই সামাজিকভাৱে একাকী হৈ পৰে। তেওঁৰ শ্ৰমিকসকলে পথাৰ আৰু আস্তাবলত কাম কৰা বন্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ ঘৰত কাম কৰাও বন্ধ কৰে। স্থানীয় ব্যৱসায়ীসকলে তেওঁৰ সৈতে ব্যৱসায় কৰা বন্ধ কৰে আৰু স্থানীয় ডাককৰ্মীয়ে তেওঁৰ ডাক বিতৰণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। এই আন্দোলন সমগ্ৰ আয়াৰলেণ্ডত বিয়পি পৰে আৰু "বয়কট" শব্দটোৰ জন্ম দিয়ে। পিছত ই আইনগত সংস্কাৰ আৰু আইৰিছ স্বাধীনতাৰ সমৰ্থনত ভূমিকা পালন কৰে।[14]

ইজিপ্তত ১৯১৪ চনৰপৰা দেশজুৰি আইন অমান্যৰ এক বৃহৎ আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু ১৯১৯ চনত ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত উপনীত হয়। এই আন্দোলনটোৱেই ইজিপ্তৰ ১৯১৯ চনৰ বিপ্লৱ নামেৰে পৰিচিত হয়। ১৯২০ চনৰপৰা ইউৰোপীয় ঔপনিৱেশিক শাসনৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন কৰা আন জনগোষ্ঠীয়েও এই পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।[15] জাগলুল পাশাক এই বৃহৎ আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল পৰিকল্পনাকাৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ মধ্যবিত্ত পৰিয়ালৰ লোক আৰু আল-আজহাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্নাতক আছিল। তেওঁ ৰাজনৈতিক কৰ্মী, ন্যায়াধীশ, সংসদ সদস্য আৰু প্ৰাক্তন মন্ত্ৰীও আছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বত খ্ৰীষ্টান আৰু মুছলমান সমাজৰ লোক আৰু মহিলাসকলেও বৃহৎ প্ৰতিবাদত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ৱাফদ পাৰ্টিৰ তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ সৈতে তেওঁ ইজিপ্তৰ স্বাধীনতা আৰু ১৯২৩ চনত দেশখনৰ প্ৰথম সংবিধান লাভ কৰাত ভূমিকা পালন কৰে।

আইন অমান্য অন্যায় বুলি গণ্য কৰা আইনৰ বিৰুদ্ধে মানুহে ব্যৱহাৰ কৰা বহু প্ৰতিৰোধৰ এটা পদ্ধতি। অহিংস প্ৰতিৰোধৰ বহু আন্দোলনত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতত মহাত্মা গান্ধীৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰপৰা স্বাধীনতাৰ অভিযান, চেক'শ্লোভাকিয়াৰ মখমল বিপ্লৱ, পাকিস্তানী ঔপনিৱেশিক শাসনৰ বিৰুদ্ধে বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায় আৰু পূব জাৰ্মানীত ষ্টেলিনবাদী চৰকাৰ উৎখাতৰ আন্দোলন উল্লেখযোগ্য।[16] দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবাদী শাসনৰ বিৰুদ্ধে বাঁওপন্থী আন্দোলন, আমেৰিকাৰ নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলনত জিম ক্ৰ' আইনৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন, গীত বিপ্লৱৰ জৰিয়তে বাল্টিক দেশসমূহৰ ছোভিয়েট সংঘৰপৰা স্বাধীনতাৰ আন্দোলন, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত জৰ্জিয়াৰ ২০০৩ চনৰ গোলাপ বিপ্লৱ, ২০০৪ চনৰ কমলা বিপ্লৱ[17], ইউক্ৰেইনৰ ২০১৩–২০১৪ চনৰ ইউৰোমেইডান বিপ্লৱ, দক্ষিণ কোৰিয়াৰ ২০১৬–২০১৭ চনৰ মমবাতি বিপ্লৱ আৰু ২০২০–২০২১ চনৰ বেলাৰুছৰ প্ৰতিবাদ আদি বিশ্বৰ বিভিন্ন আন্দোলনতো আইন অমান্য ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

শব্দৰ উৎপত্তি

[সম্পাদনা কৰক]
হেনৰি ডেভিড থ'ৰ'ৰ বিখ্যাত ৰচনা আইন অমান্যই মাৰ্টিন লুথাৰ কিং জুনিয়ৰ আৰু আন বহু সক্ৰিয়তাবাদীক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।

হেনৰি ডেভিড থ'ৰ'ৰ ১৮৪৯ চনৰ ৰচনা "Resistance to Civil Government" পিছলৈ "Essay on Civil Disobedience" নামেৰে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়। ১৮৬৬ চনত তেওঁৰ বিখ্যাত বক্তৃতাসমূহ প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত দাসত্ব আৰু মেক্সিকোৰ যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত বহু ধৰ্মোপদেশ আৰু বক্তৃতাত এই শব্দটো ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।[18][19][20][21] সেয়ে ১৮৬৬ চনত থ'ৰ'ৰ বক্তৃতাসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে "Civil Disobedience" নামত প্ৰকাশ পোৱাৰ সময়লৈ এই শব্দটো যথেষ্ট জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।

কিছুমান গৱেষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে "civil disobedience" শব্দটো সদায়ে কিছু অস্পষ্ট আছিল আৰু আধুনিক সময়ত ইয়াৰ অৰ্থ বহুলভাৱে সলনি হৈছে। মাৰ্শ্বেল কোহেনে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই শব্দটো ফেডাৰেল আদালতত পৰীক্ষামূলক গোচৰ চলোৱাৰপৰা আৰম্ভ কৰি কোনো ফেডাৰেল বিষয়াক লক্ষ্য কৰি আক্ৰমণ কৰালৈকে বিভিন্ন কাম বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।[22]

লেগ্ৰাণ্ডে লিখিছিল—

এই শব্দটোৰ সকলো অৰ্থ সামৰি লোৱা এটা একক সংজ্ঞা প্ৰস্তুত কৰাটো অতি কঠিন, আনকি অসম্ভৱো হ'ব পাৰে। এই বিষয়ৰ বিপুল সাহিত্য অধ্যয়ন কৰা কোনো ব্যক্তিয়ে অতি সোনকালেই বহু অৰ্থগত আৰু ব্যাকৰণগত সমস্যাৰে ভৰা এক জটিল পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হয়। এলিছ ইন ৱাণ্ডাৰলেণ্ডৰ দৰে তেওঁ প্ৰায়ে দেখিবলৈ পায় যে কোনো নিৰ্দিষ্ট শব্দৰ অৰ্থ বক্তাজনে যি অৰ্থ দিব বিচাৰে তাৰ বাহিৰে বেছি বা কম একো নহয়।

তেওঁ আইনসন্মত প্ৰতিবাদী সমাৱেশ, অহিংস আইন অমান্য আৰু হিংসাত্মক আইন অমান্যৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল।[23]

১৯৩৫ চনৰ ১০ ছেপ্টেম্বৰত পি. কে. ৰাওলৈ লিখা এখন চিঠিত গান্ধীয়ে অস্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁৰ আইন অমান্যৰ ধাৰণা থ'ৰ'ৰ লেখাৰপৰা আহিছিল।[24]

মোৰ আইন অমান্যৰ ধাৰণা থ'ৰ'ৰ লেখাৰপৰা আহিছিল বুলি কোৱা কথাটো ভুল। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত কৰ্তৃপক্ষৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধৰ আন্দোলন মই সেই ৰচনাখন পোৱাৰ বহু আগতেই আগবঢ়াইছিলোঁ। ... যেতিয়া মই থ'ৰ'ৰ বিখ্যাত ৰচনাখনৰ নাম দেখিলোঁ, তেতিয়া ইংৰাজ পাঠকৰ আগত আমাৰ সংগ্ৰাম ব্যাখ্যা কৰিবলৈ তেওঁৰ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ। কিন্তু "Civil Disobedience" শব্দটোৱেও আমাৰ সংগ্ৰামৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰিলে। সেয়ে মই "Civil Resistance" শব্দটো গ্ৰহণ কৰিলোঁ।

তত্ত্ব

[সম্পাদনা কৰক]

সক্ৰিয় আইন অমান্যৰ পথ বাছি লোৱা ব্যক্তিয়ে কিছুমান আইন ইচ্ছাকৃতভাৱে অমান্য কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, শান্তিপূৰ্ণভাৱে পথ অৱৰোধ কৰা বা কোনো স্থান অবৈধভাৱে দখল কৰা।[25] কেতিয়াবা কৰ্তৃপক্ষৰদ্বাৰা আক্ৰমণ বা প্ৰহাৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনাও থাকে। প্ৰতিবাদকাৰীসকলে গ্ৰেপ্তাৰ বা আক্ৰমণৰ সময়ত কেনেদৰে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব লাগে তাৰ প্ৰশিক্ষণ আগতীয়াকৈ গ্ৰহণ কৰে।

আইন অমান্য সাধাৰণতে নাগৰিক আৰু ৰাষ্ট্ৰ তথা ৰাষ্ট্ৰৰ আইনৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ইয়াক সাংবিধানিক অচলাৱস্থাৰপৰা পৃথক কৰা হয়। সাংবিধানিক অচলাৱস্থাত দুটা ৰাজহুৱা সংস্থা, বিশেষকৈ সমান সাৰ্বভৌম চৰকাৰৰ শাখাৰ মাজত সংঘাত হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো দেশৰ চৰকাৰৰ মুৰব্বীয়ে দেশখনৰ সৰ্বোচ্চ আদালতৰ সিদ্ধান্ত কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে সেয়া আইন অমান্য নহয়। কাৰণ তেওঁ ব্যক্তিগত নাগৰিক হিচাপে নহয়, ৰাজহুৱা বিষয়া হিচাপে কাম কৰিছে।[26]

এই সংজ্ঞা থ'ৰ'ৰ ৰাজনৈতিক দৰ্শনৰ সৈতে কিছু পৰিমাণে পৃথক। থ'ৰ'ৰ মতে বিবেক আৰু সামূহিক ইচ্ছাৰ মাজত ব্যক্তিয়েই সঠিক আৰু ভুলৰ শেষ বিচাৰক। কেৱল মানুহেই কাম কৰে, সেয়ে অন্যায় কামো মানুহেই কৰিব পাৰে। চৰকাৰে যেতিয়া দুৱাৰত টোকৰ মাৰে, তেতিয়া সেই কাম কৰা ব্যক্তিজন ডাকোৱাল বা কৰ সংগ্ৰাহকৰ ৰূপত থকা এজন মানুহ। থ'ৰ' কাৰাগাৰত যোৱাৰ আগতে এজন বিভ্ৰান্ত কৰ সংগ্ৰাহকে তেওঁৰ কৰ নিদিয়াৰ বিষয়ত কি কৰিব লাগে বুলি ভাবি থকা শুনি তেওঁক "পদত্যাগ কৰক" বুলি পৰামৰ্শ দিছিল। কোনোবাই যদি অন্যায়ৰ এজেণ্ট হ'বলৈ বাছি লয়, তেন্তে থ'ৰ'ৰ মতে সেই ব্যক্তিজনক তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তৰ কথা সোঁৱৰাই দিব লাগে। তেওঁ স্বীকাৰ কৰিছিল যে চৰকাৰে সংখ্যাগৰিষ্ঠ লোকৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিব পাৰে, কিন্তু ই কেৱল ক্ষমতাশালী ৰাজনীতিবিদসকলৰ ইচ্ছাও প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। চৰকাৰৰ ভাল ৰূপ এটাও "জনসাধাৰণে তাৰ জৰিয়তে কাম কৰাৰ আগতেই অপব্যৱহাৰ আৰু বিকৃত হ'ব পাৰে।" চৰকাৰে অধিকাংশ লোকৰ মত প্ৰকাশ কৰিলেও সেই মতৰ সৈতে একমত নোহোৱা লোকক বাধ্যতামূলকভাৱে আনুগত্য কৰিবলৈ বাধ্য নকৰে। সংখ্যাগৰিষ্ঠতা শক্তিশালী হ'ব পাৰে, কিন্তু ই সদায় সঠিক নহয়।[27]

১৯৭১ চনৰ ন্যায়ৰ এক তত্ত্ব নামৰ গ্ৰন্থত জন ৰ'লছে আইন অমান্যক "আইনৰ বিৰুদ্ধে কৰা এক ৰাজহুৱা, অহিংস, বিবেকভিত্তিক কিন্তু ৰাজনৈতিক কাৰ্য, যাৰ সাধাৰণ উদ্দেশ্য হৈছে আইন বা চৰকাৰৰ নীতিত পৰিৱৰ্তন আনা" বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিছিল।[28]

ৰ'নাল্ড ডৱৰ্কিনে আইন অমান্যৰ তিনিটা প্ৰকাৰ উল্লেখ কৰিছিল—

  • "সততাৰ ভিত্তিত" আইন অমান্য তেতিয়া হয় যেতিয়া কোনো নাগৰিকে কোনো আইন অনৈতিক বুলি অনুভৱ কৰি সেই আইন অমান্য কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, দাসত্ব বিলোপবাদীসকলে পলাতক দাস আইন অমান্য কৰি পলায়ন কৰা দাসক কৰ্তৃপক্ষৰ হাতত গতাই নিদিয়া।
  • "ন্যায়ৰ ভিত্তিত" আইন অমান্য তেতিয়া হয় যেতিয়া কোনো নাগৰিকে তেওঁলোকৰপৰা বঞ্চিত কৰা কোনো অধিকাৰ দাবী কৰিবলৈ আইন অমান্য কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলনৰ সময়ত কৃষ্ণাংগ লোকসকলে অবৈধভাৱে প্ৰতিবাদ কৰা।
  • "নীতিৰ ভিত্তিত" আইন অমান্য তেতিয়া হয় যেতিয়া কোনো ব্যক্তিয়ে বিপজ্জনকভাৱে ভুল বুলি ভবা কোনো নীতি সলনি কৰিবলৈ আইন অমান্য কৰে।[29]

কিছুমান তত্ত্ব অনুসৰি আইন অমান্য কেৱল চৰকাৰী সংস্থাৰ বিৰুদ্ধেহে ন্যায্য হ'ব পাৰে। ব্ৰাউনলীয়ে যুক্তি দিছে যে বাণিজ্যিক সংঘ, বেংক আৰু ব্যক্তিগত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দৰে চৰকাৰী নোহোৱা সংস্থাৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে আইন অমান্যও ন্যায্য হ'ব পাৰে, যদিহে সেয়া "সেই সিদ্ধান্তসমূহ গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া আইনী ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে বৃহৎ প্ৰত্যাহ্বান"ৰ অংশ হয়।[30]

সাধাৰণতে স্বীকাৰ কৰা হয় যে আইন অমান্য যদি ৰাজহুৱাভাৱে কৰা নহয়, অন্ততঃ ৰাজহুৱাভাৱে ঘোষণা কৰা উচিত। কিন্তু ষ্টিফেন এলমেনে যুক্তি দিছে যে নৈতিকতাৰ সৈতে সংঘাত হোৱা নিয়ম অমান্য কৰাটো প্ৰয়োজনীয় হ'লে, কিয় সেই অমান্যতা প্ৰকাশ্য আইন অমান্যৰ ৰূপত হ'ব লাগিব আৰু গোপনে আইন ভংগ কৰিব নোৱাৰি, সেই প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো অধিবক্তাই যদি এজন গ্ৰাহকক তেওঁৰ প্ৰাকৃতিক অধিকাৰ লাভৰ ক্ষেত্ৰত আইনী বাধা অতিক্ৰম কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ প্ৰকাশ্য আইন অমান্যৰ তুলনাত প্ৰমাণ জাল কৰা বা মিছা সাক্ষ্য দিয়াত সহায় কৰাটো অধিক ফলপ্ৰসূ বুলি ভাবিব পাৰে। ইয়াৰ বাবে ধৰা হয় যে এনে পৰিস্থিতিত সাধাৰণ নৈতিকতাই প্ৰতাৰণাক নিষিদ্ধ নকৰে।[31]

Fully Informed Jury Associationৰ "A Primer for Prospective Jurors" নামৰ প্ৰকাশনখনে হিটলাৰৰ গোপন আৰক্ষীয়ে কোনো জাৰ্মান নাগৰিকক তেওঁৰ ঘৰত ইহুদী লুকাই আছে নেকি বুলি সোধাৰ সময়ত সৃষ্টি হোৱা সমস্যাৰ উদাহৰণ দিছে।[32] এই সংজ্ঞা অনুসৰি আইন অমান্যৰ ইতিহাস বহিৰ্গমন পুথিলৈকে পিছুৱাব পাৰি। তাত শিফ্ৰা আৰু পুৱাই ফেৰাউনৰ প্ৰত্যক্ষ আদেশ অমান্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে সেই কাম কেনেদৰে কৰিছিল সেই বিষয়ে ভুল তথ্য দিছিল। (বহিৰ্গমন ১:১৫–১৯)[33]

হিংসাত্মক আৰু অহিংস

[সম্পাদনা কৰক]

আইন অমান্য অৱশ্যেই অহিংস হ'ব লাগিব নে নাই, সেই বিষয়ত বিতৰ্ক আছে। ব্লেকছ ল ডিকচনেৰীত আইন অমান্যৰ সংজ্ঞাত অহিংসাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। খ্ৰীষ্টিয়ান বেইৰ বিশ্বকোষীয় প্ৰবন্ধত কোৱা হৈছে যে আইন অমান্যৰ বাবে "সাৱধানে নিৰ্বাচিত আৰু বৈধ উপায়"ৰ প্ৰয়োজন, কিন্তু সেই উপায় অহিংস হ'বই লাগিব বুলি তেওঁ কোৱা নাই।[34] যুক্তি দিয়া হৈছে যে আইন অমান্য আৰু নাগৰিক বিদ্ৰোহ দুয়োটাই সাংবিধানিক ত্ৰুটিৰ ভিত্তিত ন্যায্যতা বিচাৰে যদিও বিদ্ৰোহ অধিক ধ্বংসাত্মক। সেয়ে বিদ্ৰোহক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰা ত্ৰুটি আইন অমান্যক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰা ত্ৰুটিতকৈ অধিক গুৰুতৰ হ'ব লাগিব। যদি কোনোবাই নাগৰিক বিদ্ৰোহ ন্যায্য বুলি প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে আইন অমান্যকাৰীয়ে বল আৰু হিংসা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰেপ্তাৰৰপৰা অস্বীকাৰ কৰাটোও ন্যায্য বুলি ক'ব নোৱাৰে। আইন অমান্যকাৰীয়ে হিংসাৰপৰা বিৰত থকাটোৱে সমাজৰ আইন অমান্য সহ্য কৰাৰ ক্ষমতা বজাই ৰখাত সহায় কৰে বুলি কোৱা হয়।[35]

দাৰ্শনিক হেনৰি জন মেকক্লস্কিয়ে যুক্তি দিছিল যে "যদি হিংসাত্মক, ভয় দেখুওৱা আৰু জোৰপূৰ্বক আইন অমান্য অধিক ফলপ্ৰসূ হয়, তেন্তে আন সকলো কথা একে থাকিলে, কম ফলপ্ৰসূ অহিংস আইন অমান্যতকৈ সেয়া অধিক ন্যায্য।" [36] তেওঁৰ Disobedience and Democracy: Nine Fallacies on Law and Order গ্ৰন্থত হাৱাৰ্ড জিনেও একেধৰণৰ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।[37] জিনে কৈছিল যে আইন অমান্যৰ লক্ষ্য সাধাৰণতে অহিংস হ'লেও—

হিংসাত্মক এখন পৃথিৱীৰপৰা অহিংস এখন পৃথিৱীলৈ পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত সৃষ্টি হোৱা অনিবাৰ্য উত্তেজনাৰ মাজত উপায়ৰ বাছনি প্ৰায় কেতিয়াও সম্পূৰ্ণ বিশুদ্ধ নহয়। ইয়াত এনে বহু জটিলতা থাকে যে হিংসা আৰু অহিংসাৰ সৰল পাৰ্থক্যই পথ প্ৰদৰ্শনৰ বাবে যথেষ্ট নহয়। আমি ভাল কাম কৰিবলৈ কৰা কাৰ্যও আমি সলনি কৰিব বিচৰা পৃথিৱীৰ অসম্পূৰ্ণতাৰপৰা সম্পূৰ্ণৰূপে মুক্ত হ'ব নোৱাৰে।[38]

জিনে হিংসাক সহজভাৱে ন্যায্য বা অন্যায় বুলি বাদ দিয়াৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে থ'ৰ'ই আইন অমান্য শব্দটো জনপ্ৰিয় কৰিলেও জন ব্ৰাউনৰ সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহক সমৰ্থন কৰিছিল। জিনে এইটোও উল্লেখ কৰিছিল যে অহিংস বুলি পৰিচিত কিছুমান বৃহৎ আইন অমান্য আন্দোলন, যেনে বাৰ্মিংহাম অভিযান, প্ৰকৃততে হিংসাৰ কিছুমান উপাদান অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।[39][40]

বিপ্লৱী আৰু অবিপ্লৱী

[সম্পাদনা কৰক]

অবিপ্লৱী আইন অমান্য হৈছে কোনো আইনক ব্যক্তিৰ বিবেকৰ মতে "ভুল" বুলি গণ্য কৰি সৰলভাৱে অমান্য কৰা, অথবা কোনো আইন অকাৰ্যকৰী কৰা, বাতিল কৰোৱা বা আন কোনো বিষয়ত ৰাজনৈতিক দাবী পূৰণ কৰিবলৈ চাপ সৃষ্টি কৰা। বিপ্লৱী আইন অমান্য হৈছে কোনো চৰকাৰ উৎখাত কৰা বা সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা, সামাজিক ৰীতি-নীতি অথবা ধৰ্মীয় বিশ্বাসত ব্যাপক পৰিৱৰ্তন অনাৰ অধিক সক্ৰিয় চেষ্টা। বিপ্লৱ সদায় ৰাজনৈতিক হ'ব লাগিব বুলি নহয়। ই "সাংস্কৃতিক বিপ্লৱ"ও হ'ব পাৰে। ইয়াৰ অৰ্থ সমাজৰ কোনো এটা অংশত ব্যাপক আৰু গভীৰ পৰিৱৰ্তন।[41] গান্ধীৰ কাৰ্যকলাপক বিপ্লৱী আইন অমান্য বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।[26] ফেৰেঞ্চ ড্যাকেৰ নেতৃত্বত হাংগেৰীয়সকলে অষ্ট্ৰিয় সাম্ৰাজ্যৰ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিপ্লৱী আইন অমান্য কৰিছিল বুলি কোৱা হৈছে।[42] থ'ৰ'য়েও আইন অমান্যৰ জৰিয়তে "শান্তিপূৰ্ণ বিপ্লৱ" সম্ভৱ বুলি লিখিছিল।[43] হাৱাৰ্ড জিন, হাৰ্ভি হুইলাৰ আৰু আনসকলে আমেৰিকাৰ স্বাধীনতাৰ ঘোষণাত থকা অন্যায় চৰকাৰ "সলনি বা বিলোপ" কৰাৰ অধিকাৰক আইন অমান্যৰ এক নীতি হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।[40][44]

সামূহিক আৰু একক

[সম্পাদনা কৰক]

সামূহিক আইন অমান্যৰ আটাইতকৈ পুৰণি নথিভুক্ত ঘটনাসমূহ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সময়ৰ।[45] নিৰস্ত্ৰ ইহুদীসকলে জেৰুজালেমৰ মন্দিৰত পৌত্তলিক প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপন কৰাত বাধা দিবলৈ ৰাজপথত সমবেত হৈছিল।[46] আধুনিক সময়ত কিছুমান আইন অমান্যকাৰীয়ে কিছুমান দাবী পূৰণ নোহোৱালৈকে দলগতভাৱে জামিনত স্বাক্ষৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত অনুকূল জামিনৰ চৰ্ত বা সকলো আন্দোলনকাৰীক মুক্তি দিয়াৰ দাবী থাকিব পাৰে। ইয়াক কাৰাগাৰ সংহতিৰ এক ৰূপ বুলি কোৱা হয়।[47] একক আইন অমান্যৰো বহু উদাহৰণ আছে। থ'ৰ'ৰ আইন অমান্য ইয়াৰ এটা উদাহৰণ। অৱশ্যে এনে কাৰ্য কেতিয়াবা লক্ষ্য নকৰাকৈয়ে থাকি যায়। থ'ৰ' গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ সময়ত এতিয়াও সুপৰিচিত লেখক হোৱা নাছিল আৰু তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ কথা তাৰ পিছৰ দিন, সপ্তাহ বা মাহবোৰত কোনো বাতৰিকাকতত প্ৰকাশ পোৱা নাছিল। তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা কৰ সংগ্ৰাহকজন পিছত উচ্চ ৰাজনৈতিক পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল। থ'ৰ'ৰ ৰচনা মেক্সিকো যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছতহে প্ৰকাশ পাইছিল।[48]

পদ্ধতি

[সম্পাদনা কৰক]

কাৰ্য

[সম্পাদনা কৰক]

আইন অমান্যকাৰীসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ অবৈধ কাৰ্য বাছি লৈছে। হিউগ' এ. বেডাউৱে লিখিছিল—

আইন অমান্যৰ নামত কৰা এনে এক শ্ৰেণীৰ কাৰ্য আছে, যিবোৰ ব্যাপকভাৱে কৰা হ'লেও নিজে বেছি গুৰুতৰ সমস্যাতকৈ উপদ্ৰবৰ দৰে হ'ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, পাৰমাণৱিক ক্ষেপণাস্ত্ৰৰ স্থাপনাস্থলীত অবৈধভাৱে প্ৰৱেশ কৰা। এনে কাৰ্য প্ৰায়ে কেৱল অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ঘটনাটো প্ৰত্যক্ষ কৰা লোকৰ বাবে কেতিয়াবা অৰ্থহীন যেন লাগে। আইন অমান্যকাৰী কাৰ্য আৰু আপত্তিকৰ আইনখনৰ মাজৰ সম্পৰ্ক দূৰৈৰ হোৱাৰ বাবে এনে কাৰ্যক অকাৰ্যকৰী আৰু অৰ্থহীন বুলি কোৱা হ'ব পাৰে।

অৱশ্যে বেডাউৱে এইটোও উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা নীতিৰ লক্ষ্যৰ প্ৰতি এনে সম্পূৰ্ণ প্ৰতীকী আৰু নিৰাপদ অবৈধ প্ৰতিবাদৰ নিৰাপদ স্বভাৱেই প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিব পাৰে।[42] কিছুমান আইন অমান্যকাৰীয়ে অবৈধ চিকিৎসাৰ বাবে গাঞ্জা বিতৰণ কেন্দ্ৰ চলোৱা বা আমেৰিকা চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে ইৰাকলৈ ঔষধ লৈ যোৱা সংগঠনৰ দৰে কাৰ্যৰ জৰিয়তে আইন অমান্য কৰাৰ লগতে কোনো সামাজিক লক্ষ্যও প্ৰত্যক্ষভাৱে পূৰণ কৰে। জুলিয়া বাটাৰফ্লাই হিল নামৰ এগৰাকী কৰ্মীয়ে ৬০০ বছৰ পুৰণি আৰু ১৮০ ফুট ওখ কেলিফৰ্ণিয়াৰ ৰেডউড গছ এজোপাত ৭৩৮ দিন বাস কৰি গছজোপা কাটি পেলোৱাত বাধা দিছিল।

যদি অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰা আচৰণটো কেৱল বক্তব্য হয়, তেন্তে আইন অমান্য নিষিদ্ধ বক্তব্য প্ৰকাশ কৰাৰ জৰিয়তেও হ'ব পাৰে। ইয়াৰ উদাহৰণ হৈছে ডব্লিউ বি এ আইয়ে জৰ্জ কাৰ্লিনৰ কৌতুক এলবামৰ "অশ্লীল শব্দ" অংশ সম্প্ৰচাৰ কৰা। এই ঘটনাই অৱশেষত ১৯৭৮ চনৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ গোচৰ এফ চি চি বনাম পেচিফিকা ফাউণ্ডেচনলৈ লৈ যায়। চৰকাৰী বিষয়াক ভাবুকি দিয়াও চৰকাৰৰ প্ৰতি প্ৰত্যাহ্বান আৰু চৰকাৰৰ নীতি মানিবলৈ অনিচ্ছা প্ৰকাশৰ এক উপায়। উদাহৰণস্বৰূপে, কৰ অস্বীকাৰকাৰীৰ সমৰ্থক এডৱাৰ্ড আৰু এলেইন ব্ৰাউনক স্থানীয় নগৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক "সজাগ হওক নহ'লে মৃত্যুবৰণ কৰক" বুলি কোৱাৰ অভিযোগত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল।[49]

একেদৰে ভুক্তভোগী নথকা নিৰ্দিষ্ট অপৰাধৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদকাৰীসকলে সেই অপৰাধটো প্ৰকাশ্যভাৱে কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে বুলি ভাবিব পাৰে। জনসন্মুখত উলংগ হোৱা নিষিদ্ধ কৰা আইনসমূহৰ বিৰুদ্ধে ৰাজহুৱাভাৱে উলংগ হৈ প্ৰতিবাদ কৰা হৈছে। গাঞ্জা সেৱনৰ বিৰুদ্ধে থকা আইনসমূহৰ বিৰুদ্ধে গাঞ্জা সমাৱেশত প্ৰকাশ্যভাৱে গাঞ্জা নিজৰ লগত ৰখা আৰু সেৱন কৰাৰ জৰিয়তে প্ৰতিবাদ কৰা হৈছে।[50]

আইন অমান্যৰ কিছুমান ৰূপ, যেনে অবৈধ বৰ্জন, কৰ দিবলৈ অস্বীকাৰ, সামৰিক নিযুক্তিৰপৰা পলাই থকা, বিতৰিত সেৱা-অস্বীকাৰ আক্ৰমণ আৰু ধৰ্ণা, কোনো ব্যৱস্থাৰ স্বাভাৱিক কাৰ্যকলাপ চলোৱা কঠিন কৰি তোলে। এই অৰ্থত এইবোৰক জোৰপূৰ্বক আইন অমান্য বুলি গণ্য কৰিব পাৰি। জোৰপূৰ্বক আইন অমান্যই আইন আৰু নীতিৰ প্ৰয়োগৰ সমস্যা প্ৰকাশ কৰে আৰু আধুনিক শিল্পচৰ্চাতো নান্দনিক কৌশল হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে।[51] ব্ৰাউনলীয়ে উল্লেখ কৰিছে যে আইন অমান্যকাৰীসকলে নৈতিক আলোচনাত অংশগ্ৰহণৰ লক্ষ্যৰ বাবে জোৰপূৰ্বক ব্যৱহাৰত সীমাবদ্ধতা ৰাখিলেও কোনো বিষয় ৰাজহুৱা আলোচনাৰ কেন্দ্ৰলৈ আনিবলৈ সীমিত জোৰ প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে।[30] প্লাউশ্বেয়াৰ্ছ সংগঠনে জিচিএছবি ৱাইহ'পাইৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ তলা মাৰি সাময়িকভাৱে বন্ধ কৰিছিল আৰু কাঁচি ব্যৱহাৰ কৰি দুটা উপগ্ৰহ থাল ঢাকি ৰখা বৃহৎ গম্বুজৰ এটাৰ বায়ু উলিয়াই দিছিল।

ইলেকট্ৰনিক আইন অমান্যৰ ভিতৰত ৱেবছাইট বিকৃতকৰণ, ইউআৰএল পুনঃনিৰ্দেশ, সেৱা অস্বীকাৰ আক্ৰমণ, তথ্য চুৰি, তথ্য ফাদ, অবৈধ ৱেবছাইট পেৰদি, ভাৰ্চুৱেল ধৰ্ণা আৰু ভাৰ্চুৱেলনাশকতা আদি অন্তৰ্ভূক্ত। এইবোৰ অন্যপ্ৰকাৰৰ হেকটিভিজমৰপৰা পৃথক, কাৰণ ইয়াত কাৰ্যকৰ্তাই নিজৰ পৰিচয় প্ৰকাশ্যে জনায়। ভাৰ্চুৱেল কাৰ্যকলাপে লক্ষ্যস্থান সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ কৰাত খুব কমেই সফল হয়, কিন্তু ই প্ৰায়ে সংবাদ মাধ্যমৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।[52]

দ্বিধাজনক কাৰ্যৰ উদ্দেশ্য হৈছে ৰাজহুৱা কৰ্তৃপক্ষৰ সন্মুখত এনে এক "প্ৰতিক্ৰিয়াৰ দ্বিধা" সৃষ্টি কৰা, য'ত তেওঁলোকে প্ৰতিবাদকাৰীক কিছু ৰাজহুৱা স্থান এৰি দিব লাগিব অথবা প্ৰতিবাদৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা লৈ নিজকে হাস্যকৰ বা অতিমাত্ৰা কঠোৰ ৰূপত প্ৰকাশ কৰিব লাগিব।[53]

শাস্তিৰ প্ৰতি সঁহাৰি

[সম্পাদনা কৰক]

আইন অমান্য ইচ্ছাকৃতভাৱে আইন ভংগ কৰা কাৰ্য হোৱাৰ বাবে আইন অমান্যত অংশগ্ৰহণ কৰা লোকসকলে গ্ৰেপ্তাৰ, অপৰাধমূলক অভিযোগ, বিচাৰ আৰু আইন অনুসৰি শাস্তিৰ সন্মুখীন হ'ব পাৰে। প্ৰতিবাদকাৰীসকলে এই প্ৰতিটো পৰিণামৰ প্ৰতি কেনেদৰে সঁহাৰি জনাব সেই বিষয়ে সিদ্ধান্ত ল'বলগীয়া হয়।

আল শ্বাৰ্পটন নামৰ নাগৰিক অধিকাৰ আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ কৰ্মীয়ে কৈছিল যে আইন অমান্যকাৰীসকলে "মোৰ স্বাধীনতাতকৈ কাৰণটো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ" বুলি ক'বলৈ সাজু থাকিব লাগিব। তেওঁলোকে আইন অমান্য কৰাৰ বাবে সাধাৰণ আইনী শাস্তিৰপৰা আইনী সুৰক্ষা আছে বুলি ভুলকৈ বিশ্বাস কৰা উচিত নহয়।[54]

গ্ৰেপ্তাৰৰ কৌশল

[সম্পাদনা কৰক]
আইন অমান্যৰ কাৰ্যসূচীৰ সময়ত এজন আৰক্ষী বিষয়াই এজন প্ৰতিবাদকাৰীৰ সৈতে কথা পাতিছে আৰু তেওঁ পথৰপৰা আঁতৰি ন'গ'লে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হ'ব বুলি জনাইছে। কিছুসময়ৰ পাছতে প্ৰতিবাদকাৰীজনক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।

আইন অমান্যৰ কিছুমান ধাৰাত প্ৰতিবাদকাৰীয়ে গ্ৰেপ্তাৰত সহযোগ কৰিব লাগে বুলি ধৰা হয়। আন কিছুমানে মাটিত পৰি থাকিবলৈ বা গ্ৰেপ্তাৰত প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ সমৰ্থন কৰে, বিশেষকৈ যেতিয়া এনে কাৰ্যই বৃহৎ প্ৰতিবাদৰ প্ৰতি আৰক্ষীৰ তাৎক্ষণিক সঁহাৰি কঠিন কৰি তোলে।

আন অপৰাধমূলক তদন্ত আৰু গ্ৰেপ্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বহু সিদ্ধান্ত আৰু নীতি আইন অমান্যৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো সন্দেহযুক্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ সম্পত্তিৰ অনুমতিভিত্তিক তালাচী দিব নে নাই বা আৰক্ষীৰ সৈতে কথা পাতিব নে নাই সেই সিদ্ধান্ত ল'ব লাগিব পাৰে। সাধাৰণতে আইনী মহলত[55] আৰু কৰ্মী মহলতো এই ধাৰণা আছে যে কোনো অপৰাধমূলক তদন্তকাৰীৰ সৈতে কথা পতাটোৱে সাধাৰণতে কোনো লাভ নকৰে আৰু ক্ষতিকাৰক হ'ব পাৰে। কিছুমান আইন অমান্যকাৰীয়ে আইনী পৰিণাম ভুলকৈ বুজি বা অভদ্ৰ যেন নেদেখাবলৈ ভয় কৰি তদন্তকাৰীৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিবলৈ বাধ্য হয়।[56] কিছুমান আইন অমান্যকাৰীয়ে গ্ৰেপ্তাৰক আৰক্ষী বিষয়াসকলৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ সুযোগ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈও বিচাৰে। থ'ৰ'য়ে লিখিছিল—

মোৰ নাগৰিক জীৱনৰ কৰ সংগ্ৰাহকজনেই সেই মানুহজন, যাৰ সৈতে মোক মোকাবিলা কৰিব লাগিব—কাৰণ শেষত মই কাগজ-পত্ৰৰ সৈতে নহয়, মানুহৰ সৈতে বিবাদত আছোঁ। তেওঁ নিজেই চৰকাৰৰ এজন প্ৰতিনিধি হ'বলৈ বাছি লৈছে। তেওঁ কেতিয়ালৈকে ভালদৰে বুজিব যে তেওঁ চৰকাৰৰ এজন বিষয়া হিচাপে কাম কৰিছে নে এজন মানুহ হিচাপে, যেতিয়ালৈকে তেওঁ এইটো বিবেচনা কৰিবলৈ বাধ্য নহয় যে তেওঁ মোক, তেওঁৰ প্ৰতি সন্মান থকা এজন ওচৰ-চুবুৰীয়া আৰু সদিচ্ছাসম্পন্ন মানুহক, ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰিব নে উন্মাদ আৰু শান্তিভংগকাৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব।[43]

বিচাৰৰ কৌশল

[সম্পাদনা কৰক]

কিছুমান আইন অমান্যকাৰীয়ে সামাজিক চুক্তিৰ বৈধতা বিশ্বাস কৰাৰ বাবে শাস্তি গ্ৰহণ কৰাটো নিজৰ কৰ্তব্য বুলি ভাবে। সামাজিক চুক্তি অনুসৰি বৈধতাৰ নিৰ্দিষ্ট মানদণ্ড পূৰণ কৰা চৰকাৰে প্ৰণয়ন কৰা আইন সকলোৱে মানিব লাগে, অন্যথা আইনৰ নিৰ্ধাৰিত শাস্তি ভোগ কৰিব লাগে। আন কিছুমান আইন অমান্যকাৰীয়ে চৰকাৰৰ অস্তিত্বক সমৰ্থন কৰিলেও নিজৰ চৰকাৰৰ বৈধতা বা চৰকাৰে প্ৰণয়ন কৰা কোনো নিৰ্দিষ্ট আইন বৈধ বুলি বিশ্বাস নকৰে। নৈৰাজ্যবাদী আইন অমান্যকাৰীসকলে কোনো চৰকাৰৰ বৈধতাই স্বীকাৰ নকৰে আৰু সেয়ে অপৰাধমূলক আইন ভংগ কৰাৰ বাবে শাস্তি গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰয়োজনো অনুভৱ নকৰে।

দোষ স্বীকাৰ
[সম্পাদনা কৰক]

আইন অমান্যকাৰীৰ বাবে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত হৈছে দোষ স্বীকাৰ কৰিব নে নাই। এই বিষয়ত বহু বিতৰ্ক আছে। কিছুমানে ভাবে যে আইন অমান্যকাৰীৰ কৰ্তব্য হৈছে আইনে নিৰ্ধাৰণ কৰা শাস্তি গ্ৰহণ কৰা। আন কিছুমানে ভাবে যে আদালতত নিজৰপক্ষ সমৰ্থন কৰিলে অন্যায় আইন সলনি কৰাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাব।[57] দুয়োটা পথেই আইন অমান্যৰ মূল ভাবধাৰাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি যুক্তি দিয়া হৈছে। ACT UPৰ আইন অমান্য প্ৰশিক্ষণ হাতপুথিত কোৱা হৈছে যে দোষ স্বীকাৰ কৰা আইন অমান্যকাৰীয়ে মূলতঃ এইটো কৈছে—"হয়, আপুনি যি কাৰ্যৰ অভিযোগ কৰিছে, মই সেই কাৰ্য কৰিছোঁ। মই সেই কথা অস্বীকাৰ নকৰোঁ। বৰং এই বিশেষ আইনখন অমান্য কৰি মই সঠিক কাম কৰিছোঁ বুলি গৌৰৱ অনুভৱ কৰোঁ।" আনহাতে দোষ অস্বীকাৰ কৰিলে এই বাৰ্তা যায় যে "দোষ মানে ভুল কাম কৰা। মই কোনো ভুল কৰা নাই। মই কোনো নিৰ্দিষ্ট আইন ভংগ কৰিব পাৰোঁ, কিন্তু মই কোনো অন্যায় কৰা নাই। সেয়ে মই নিজকে দোষী বুলি স্বীকাৰ নকৰোঁ।" প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা নকৰাৰ আবেদন কেতিয়াবা এই দুয়োটাৰ মাজৰ সমাধান হিচাপে গণ্য কৰা হয়।[58]

১৯৫৭ চনৰ আগষ্টত অহিংস কাৰ্য সমিতিয়ে নেভাডাৰ লাছ ভেগাছৰ ওচৰৰ কেম্প মাৰ্কিউৰী পাৰমাণৱিক পৰীক্ষাস্থলীত প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰিছিল। ১৩ জন প্ৰতিবাদকাৰীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ হ'ব বুলি জানিও পৰীক্ষাস্থলীত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ঘোষণা কৰা সময়ত তেওঁলোকে এজন এজনকৈ সীমা অতিক্ৰম কৰিছিল আৰু লগে লগে গ্ৰেপ্তাৰ হৈছিল। তেওঁলোকক বাছত উঠাই নেভাডাৰ নাই কাউণ্টিৰ কেন্দ্ৰ টোনোপালৈ লৈ যোৱা হয় আৰু সেইদিনাই স্থানীয় শান্তি ন্যায়াধীশৰ সন্মুখত বিচাৰৰ বাবে হাজিৰ কৰোৱা হয়। নাগৰিক অধিকাৰ অধিবক্তা ফ্ৰান্সিছ হেইছলাৰে অভিযুক্তসকলক বিনামূলীয়াকৈ ৰক্ষা কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহে আৰু দোষী বা নিৰ্দোষী স্বীকাৰ কৰাৰ সলনি প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা নকৰাৰ আবেদন কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। তেওঁলোক দোষী সাব্যস্ত হয় আৰু পুনৰ পৰীক্ষাস্থলীত প্ৰৱেশ নকৰাৰ চৰ্তত স্থগিত শাস্তি লাভ কৰে।[59]

হাৱাৰ্ড জিনে লিখিছিল—

বহু সময়ত প্ৰতিবাদকাৰীয়ে নিজৰ প্ৰতিবাদ অব্যাহত ৰাখিবলৈ, দেশবাসীক অন্যায়ৰ কথা সোঁৱৰাই দিবলৈ কাৰাগাৰলৈ যাবলৈ বাছি ল'ব পাৰে। কিন্তু সেইটো আইন অমান্যৰ সৈতে জড়িত কোনো নিয়ম অনুসৰি অৱশ্যেই কাৰাগাৰলৈ যাব লাগিব বুলি কোৱাৰপৰা পৃথক। মূল কথা হৈছে প্ৰতিবাদৰ মনোভাবটো শেষলৈকে বজাই ৰখা, সেয়া কাৰাগাৰত থাকিয়েই হওক বা কাৰাগাৰ এৰাই চলিয়েই হওক। "নিয়ম" মানি ল'বলৈ অনুতাপ কৰি কাৰাগাৰ গ্ৰহণ কৰিলে হঠাতে অধীনতাৰ মনোভাবলৈ পৰিৱৰ্তন হয় আৰু প্ৰতিবাদৰ গুৰুত্ব কমি যায়।[60]

কেতিয়াবা অভিযোজনে আইন অমান্যকাৰীক আবেদন চুক্তিৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। যেনে কেমডেন ২৮ৰ ক্ষেত্ৰত অভিযুক্তসকলক এটা সৰু অপৰাধ স্বীকাৰ কৰি কাৰাদণ্ড নোপোৱাৰ সুযোগ দিয়া হৈছিল।[61] কিছুমান গণগ্ৰেপ্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মীসকলে সংহতিৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি সকলোৰে বাবে একে আবেদন চুক্তি লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।[62]

কিছুমান কৰ্মীয়ে কোনো আবেদন চুক্তি নথকাৰ অৱস্থাতেই দোষী বুলি স্বীকাৰ কৰে। মহাত্মা গান্ধীয়ে দোষ স্বীকাৰ কৰি আদালতত কৈছিল, "মই ইয়ালৈ আহিছোঁ... আইনৰ দৃষ্টিত ইচ্ছাকৃত অপৰাধ আৰু মোৰ দৃষ্টিত নাগৰিকৰ সৰ্বোচ্চ কৰ্তব্য বুলি বিবেচিত কামৰ বাবে মোৰ ওপৰত আৰোপ কৰিব পৰা সৰ্বোচ্চ শাস্তি আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰিবলৈ।" [63]

আদালতত বক্তব্য
[সম্পাদনা কৰক]

কিছুমান আইন অমান্যৰ অভিযুক্তই আদালতত নিজৰ কাৰ্যৰ ব্যাখ্যা বা প্ৰতিবাদী বক্তব্য আগবঢ়াবলৈ বাছি লয়।[64] U.S. v. Burgos-Andujar গোচৰত আমেৰিকাৰ নৌসেনাৰ সম্পত্তিত অবৈধভাৱে প্ৰৱেশ কৰি সামৰিক অনুশীলন বন্ধ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা এজন অভিযুক্তই আদালতত যুক্তি দিছিল যে "বৃহত্তৰ আইন ভংগ কৰা লোক হৈছে নৌসেনাৰ সদস্যসকল।" ইয়াৰ ফলত ন্যায়াধীশে তেওঁৰ শাস্তি ৪০ দিনৰপৰা ৬০ দিনলৈ বৃদ্ধি কৰে। আমেৰিকাৰ প্ৰথম চাৰ্কিট আপীল আদালতে এই সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখিছিল।[65]

কিছুমান আন প্ৰতিবাদী বক্তব্যত চৰকাৰী বিষয়াসকলৰদ্বাৰা কৰা দুৰ্ব্যৱহাৰৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল।[66]

টিম ডিক্ৰিষ্টোফাৰে আদালতত দিয়া বক্তব্যত আমেৰিকাক "আইনৰ শাসন আইন অমান্যৰ কাৰ্যৰ জৰিয়তে সৃষ্টি হোৱা এখন দেশ" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল আৰু যুক্তি দিছিল যে প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ আইন অমান্যৰ পিছৰেপৰা আইন অমান্যৰ জৰিয়তে অন্যায়ৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰি দেশখনৰ আইনশাসন অধিক উচ্চ নৈতিক আদৰ্শৰ ওচৰ চাপি আহিছে।[67]

বিচাৰৰ কৌশল
[সম্পাদনা কৰক]

ষ্টিভেন বাৰ্কানে লিখিছে যে যদি অভিযুক্তই দোষী নহয় বুলি আবেদন কৰে, তেন্তে তেওঁলোকে সিদ্ধান্ত ল'বলগীয়া হয় যে তেওঁলোকৰ মুখ্য লক্ষ্য আদালতৰপৰা মুক্তি লাভ কৰি কাৰাদণ্ড বা জৰিমনা এৰাই চলা হ'ব নে গোচৰটোক জুৰী আৰু জনসাধাৰণৰ আগত আইন অমান্যৰ ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু আইন ভংগ কৰাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰাৰ মঞ্চ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হ'ব। কাৰিকৰী আইনী প্ৰতিৰক্ষাই মুক্তি লাভৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, কিন্তু অতিৰিক্ত বিচাৰৰ সম্ভাৱনা আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ আগ্ৰহ কমি যোৱাৰ সম্ভাৱনাও বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ সময়ত চিকাগো এইটে ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আনহাতে বেনজামিন স্পক বিচাৰত স্পকে কাৰিকৰী প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল।[68]

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ দৰে দেশত, য'ত আইন অনুসৰি জুৰীৰ বিচাৰৰ অধিকাৰ আছে কিন্তু ৰাজনৈতিক কাৰণত আইন ভংগ কৰাৰ ৰেহাই নাই, কিছুমান আইন অমান্যকাৰীয়ে জুৰীৰ আইন বাতিলৰ ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। সময়ৰ লগে লগে আদালতৰ কিছুমান সিদ্ধান্তই এই প্ৰক্ৰিয়া অধিক কঠিন কৰি তুলিছে।

আইনী ব্যৱস্থাই গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্ত

[সম্পাদনা কৰক]

ব্ৰিটিছ ন্যায়াধীশ লৰ্ড হফমেনে লিখিছিল যে শাস্তি আৰোপ কৰিব নে নকৰিব সেই সিদ্ধান্তত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হ'ল শাস্তিৰ ফলত লাভতকৈ ক্ষতি বেছি হ'ব নে নাই। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আপত্তিকাৰীৰ শাস্তি নোপোৱাৰ অধিকাৰ নাই। শাস্তি প্ৰদান কৰিব নে নকৰিব সেয়া ৰাষ্ট্ৰ আৰু আদালতে উপযোগবাদী ভিত্তিত সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰে।[69]

হফমেনে এইটোও কৈছিল যে আইন অমান্যকাৰীৰ নিয়ম হ'ল আইন ভংগ কৰিলেও অহিংস হৈ থকা। একে সময়তে কৰ্তৃপক্ষই স্বীকাৰ কৰিব লাগে যে প্ৰতিবাদকাৰীসকলে গণতন্ত্ৰৰ বাবে নিজৰ বিবেক অনুসৰি কাম কৰিছে। শাস্তি নিৰ্ধাৰণৰ সময়ত আদালতে তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত বিশ্বাস বিবেচনা কৰিব লাগে বুলি তেওঁ কৈছিল।[70]

সমাজে গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্ত

[সম্পাদনা কৰক]

আইনী ব্যৱস্থাৰ উপৰি আইন অমান্যকাৰীসকলে সামাজিক পৰিণামৰো সন্মুখীন হ'ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ছাত্ৰ প্ৰতিবাদকাৰীক নিলম্বিত বা শিক্ষানুষ্ঠানৰপৰা বহিষ্কাৰ কৰা হ'ব পাৰে।[71][72][73] আইন অমান্যকাৰীক পৰিয়ালৰ লোকে ত্যাগ কৰিব পাৰে বা তেওঁলোকৰ সৈতে সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন হ'ব পাৰে।[73] কিছুমান নিয়োগকৰ্তাই আইন অমান্যত অংশ নোলোৱা লোকক নিযুক্তি দিবলৈ অধিক আগ্ৰহী হ'ব পাৰে বা আইন অমান্যত অংশ লোৱা কৰ্মচাৰীক চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত কৰিব পাৰে।[71][74][75][76]

আইনী তত্ত্ব

[সম্পাদনা কৰক]

চৰকাৰসমূহে সাধাৰণতে আইন অমান্যৰ বৈধতা স্বীকাৰ কৰা নাই বা ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যক আইন ভংগ কৰাৰ অজুহাত হিচাপে গণ্য কৰা নাই। বিশেষকৈ আইনে সাধাৰণতে অপৰাধমূলক প্ৰেৰণা আৰু অপৰাধমূলক অভিপ্ৰায়ৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰে। অপৰাধীৰ উদ্দেশ্য বা প্ৰেৰণা প্ৰশংসনীয় হ'ব পাৰে, কিন্তু তেওঁৰ অভিপ্ৰায় তথাপি অপৰাধমূলক হ'ব পাৰে।[77] উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো প্ৰতিবাদকাৰী অন্যায়ৰ বিষয়ে সজাগতা বৃদ্ধি কৰাৰ ইচ্ছাৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হ'ব পাৰে আৰু একে সময়তে ৰাজপথত যান-বাহন বন্ধ কৰাৰ উদ্দেশ্য ৰাখিব পাৰে। এই ক্ষেত্ৰত অপৰাধমূলকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়টো হৈছে উদ্দেশ্য, প্ৰেৰণা নহয়। সেয়ে কোৱা হয় যে "আইন অমান্যৰ কোনো ন্যায্যতা থাকিলে সেয়া আইনী ব্যৱস্থাৰ বাহিৰৰপৰা আহিব লাগিব।" [78]

এটা তত্ত্ব অনুসৰি আইন অমান্য উপকাৰী হ'লেও ইয়াৰ পৰিমাণ অত্যধিক হ'লে সাধাৰণ আইন অমান্যক উৎসাহিত কৰি আইনৰ প্ৰতি সন্মান কমাই দিব পাৰে। সেয়ে বিবেকৰ ভিত্তিত আইন ভংগ কৰা লোকক শাস্তি দিব লাগে।[79]

আদালতে আইন অমান্যৰ দুটাপ্ৰকাৰৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰিছে। "পৰোক্ষ আইন অমান্যত প্ৰতিবাদৰ লক্ষ্য নোহোৱা কোনো আইন ভংগ কৰা হয়, আনহাতে প্ৰত্যক্ষ আইন অমান্যত কোনো নিৰ্দিষ্ট আইন ভংগ কৰি সেই আইনখনৰ অস্তিত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা হয়।" [80]

ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ সময়ত আদালতে সাধাৰণতে অবৈধ প্ৰতিবাদৰ বাবে অভিযুক্তসকলক শাস্তিৰপৰা ৰেহাই দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল, যদিও তেওঁলোকে ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ বৈধতাক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। আদালতৰ মতে সেয়া আছিল এক ৰাজনৈতিক প্ৰশ্ন।[81]

অপ্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতিৰক্ষা কেতিয়াবা আইন অমান্যকাৰীয়ে নিজৰ ৰাজনৈতিকভাৱে প্ৰেৰিত কাৰ্য অস্বীকাৰ নকৰাকৈ দোষ অস্বীকাৰ কৰাৰ এক পৰোক্ষ প্ৰতিৰক্ষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে আদালতত নিজৰ ৰাজনৈতিক বিশ্বাস প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে।[82] United States v. Schoonৰ দৰে গোচৰে ৰাজনৈতিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতিৰক্ষাৰ ব্যৱহাৰ যথেষ্ট সীমিত কৰিছে।[83]

একেদৰে ১৯৭৭ চনত ক্লেমশ্বেল এলায়েন্সৰ ছিব্ৰুক পাৰমাণৱিক শক্তি কেন্দ্ৰ অবৈধভাৱে দখল কৰাৰ বাবে কাৰ্টাৰ ৱেণ্টৱৰ্থৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ অনা হৈছিল। ন্যায়াধীশে জুৰীক তেওঁৰ বিৰোধী ক্ষতিৰ প্ৰতিৰক্ষা উপেক্ষা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল আৰু তেওঁ দোষী সাব্যস্ত হৈছিল।[84]

Fully Informed Jury Associationৰ কৰ্মীসকলে কেতিয়াবা আদালতৰ ভিতৰতে জুৰীসকলক শিক্ষামূলক পুস্তিকা বিতৰণ কৰিছিল। সংস্থাটোৰ মতে, তেওঁলোকৰ বহুজনৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ চলোৱা নহ'ল, কাৰণ যদি তেওঁলোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়, তেন্তে সেই পুস্তিকাসমূহ তেওঁলোকৰ নিজৰ জুৰীৰ সন্মুখত প্ৰমাণ হিচাপে উপস্থাপন কৰিব লাগিব।[85]

অপৰাধীৰ উপযুক্ত শাস্তি দিয়াৰ লগতে অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে অক্ষমকৰণ আৰু নিৰোধ অপৰাধমূলক শাস্তিৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য।[86][87] ব্ৰাউনলীয়ে কৈছে যে শাস্তিৰ ভয়ক ন্যায্যতাৰ মূল কাৰণ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে আইন আৰু অপৰাধীৰ মাজৰ নৈতিক আলোচনাৰ গুৰুত্ব কমে, কাৰণ তেতিয়া শাস্তিৰ ভাবুকিৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু আইন মানিবলৈ থকা নৈতিক কাৰণৰ ওপৰত কম গুৰুত্ব দিয়া হয়।[30]

আইন অমান্যৰ অন্তৰ্গত নোহোৱা কাৰ্য

[সম্পাদনা কৰক]

মাইকেল বেইলছে যুক্তি দিছে যে কোনো ব্যক্তিয়ে কোনো আইনৰ সাংবিধানিকতা পৰীক্ষা কৰিবলৈ ইচ্ছাকৃতভাৱে আইন ভংগ কৰি পিছত গোচৰটোত জয়ী হ'লে সেই কাৰ্য আইন অমান্য বুলি গণ্য নহয়।[88]

নিজৰ আনন্দ বা ব্যক্তিগত লাভৰ বাবে আইন ভংগ কৰা, যেনে গাঞ্জা সেৱনকাৰীয়ে আইন সলনি বা বাতিল কৰাৰ উদ্দেশ্য নোহোৱাকৈ গাঞ্জা সেৱন কৰা, আইন অমান্য নহয়।[89]

একেদৰে শাস্তিৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ গোপনে অপৰাধ কৰা, নিজৰ পৰিচয় লুকুৱাই ৰখা, অপৰাধ কৰা অস্বীকাৰ কৰা বা আইনী অধিকাৰক্ষেত্ৰৰপৰা পলাই যোৱা প্ৰতিবাদকাৰীক সাধাৰণতে আইন অমান্যকাৰী বুলি কোৱা নহয়।

তথ্যসূত্ৰ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ Violent Civil Disobedience and Willingness to Accept Punishment, 8, Essays in Philosophy, June 2007, http://commons.pacificu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1277&context=eip, আহৰণ কৰা হৈছে: 12 March 2015
  2. ↑ John Morreall (1976), "The justifiability of violent civil disobedience", Canadian Journal of Philosophy খণ্ড 6 (1): 35–47, doi:10.1080/00455091.1976.10716975
  3. ↑ Steven L. Emanuel (January 2007), Criminal Law, Aspen, ISBN 9780735558182, https://books.google.com/books?id=PTH_8p6kriIC&pg=PA116
  4. ↑ Brooks, Ned. "Meet The Press: Martin Luther King, Jr. on the Selma March". NBCUniversal MediaNBC Learn. https://archives.nbclearn.com/portal/site/k-12/flatview?cuecard=48756। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 November 2017.
  5. ↑ Archived 11 May 2011 at the Wayback Machine, Project Gutenberg, F. Storr translation, 1912, Harvard University Press
  6. ↑ Adolf, A. (2013). Peace: A World History. Polity Press. পৃষ্ঠা. 117. ISBN 978-0-7456-5459-1. https://books.google.com/books?id=J1kh_7BmkoMC&pg=PT117। আহৰণ কৰা হৈছে: 2023-01-24.
  7. ↑ Douglas R. Burgess, Jr., The Politics of Piracy: Crime and Civil Disobedience in Colonial America (University Press of New England, 2014). আই.এচ.বি.এন. 9781611685275
  8. ↑ Jack Greene, "Empire and Identity from the Glorious Revolution to the American Revolution", in P.J. Marshal, ed., Oxford History of the British Empire, vol. 2 (Oxford University Press, 2001), 208–30
  9. ↑ Greene, Jack. Negotiated Authorities: Essays in Colonial Political and Constitutional History (Charlottesville: Univ. Press of VA, 1994).
  10. 1 2 3 Archived 5 January 2011 at the Wayback Machine
  11. ↑ Thomas Weber, Gandhi as Disciple and Mentor, Cambridge University Press, 2004, pp. 28–29.
  12. ↑ Weber, p. 28.
  13. ↑ Volk, Kyle G. (2014). Moral Minorities and the Making of American Democracy. New York: Oxford University Press.[পৃষ্ঠা নং প্ৰয়োজন]
  14. ↑ Marlow, Joyce (1973). Captain Boycott and the Irish. André Deutsch. পৃষ্ঠা. 133–142. ISBN 978-0-233-96430-0. https://books.google.com/books?id=wW4uAAAAMAAJ&q=Captain+Boycott.
  15. ↑ Zunes, Stephen (1999), Nonviolent Social Movements: A Geographical Perspective, Blackwell Publishing, p. 42
  16. ↑ Michael Lerner, Tikkun reader
  17. ↑ "The Orange Revolution". Time. 12 December 2004. http://www.time.com/time/europe/html/041206/story.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 April 2010.
  18. ↑ "The Gospel Applied to the Fugitive Slave Law" (1851). a sermon, by Oliver Stearns
  19. ↑ "The Higher Law", in Its Application to the Fugitive Slave Bill: ... by John Newell and John Chase Lord (1851)
  20. ↑ The Limits of Civil Disobedience: A Sermon ..., by Nathaniel Hall (1851)
  21. ↑ The Duty and Limitations of Civil Disobedience: A Discourse, by Samuel Colcord Bartlett (1853)
  22. ↑ Marshall Cohen (Spring 1969), Civil Disobedience in a Constitutional Democracy, 10, The Massachusetts Review, pp. 211–226
  23. ↑ J. L. LeGrande (Sep 1967), "Nonviolent Civil Disobedience and Police Enforcement Policy", The Journal of Criminal Law, Criminology, and Police Science (Northwestern University) খণ্ড 58 (3): 393–404, doi:10.2307/1141639, http://scholarlycommons.law.northwestern.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5472&context=jclc, আহৰণ কৰা হৈছে: 20 April 2018
  24. ↑ Letter to P.K. Rao, Servants of India Society, 10 September 1935, Letter quoted in Louis Fischer's, The Life of Mahatma Gandhi, Part I, Chapter 11, pp. 87–88.
  25. ↑ ACLU of Oregon (October 2017), Your Right To Protest
  26. 1 2 Rex Martin (Jan 1970), Civil Disobedience, 80, Ethics, pp. 123–139
  27. ↑ McElroy, Wendy. "Henry Thoreau and 'Civil Disobedience'". Future of Freedom Foundationthoreau.eserver.org. http://thoreau.eserver.org/wendy.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 5 September 2015.
  28. ↑ Hayley Bennett, Alexandra Macmillan, Rhys Jones, Alison Blaiklock and John McMillan, "Should health professionals participate in civil disobedience in response to the climate change health emergency?", The Lancet, volume 395, issue 10220, pages 304-308, 25 January 2020 (and references cited).
  29. ↑ Ken Kress and Scott W. Anderson (Spring 1989), Dworkin in Transition, 37, The American Journal of Comparative Law, pp. 337–351
  30. 1 2 3 Kimberley Brownlee (9 November 2006), "The communicative aspects of civil disobedience and lawful punishment", Criminal Law and Philosophy খণ্ড 1 (2): 179, doi:10.1007/s11572-006-9015-9
  31. ↑ Stephen Ellmann; Luban, David (Jan 1990), "Lawyering for Justice in a Flawed Democracy", Columbia Law Review খণ্ড 90 (1): 116–190, doi:10.2307/1122838
  32. ↑ A Primer for Prospective Jurors, Fully Informed Jury Association, archived from the original on 25 August 2013, https://web.archive.org/web/20130825163303/http://fija.org/docs/BR_2010_QandA_primer.pdf, আহৰণ কৰা হৈছে: 28 June 2013
  33. ↑ Magonet, Jonathan (1992) Bible Lives (London: SCM), 8
  34. ↑ Bay, Christian, Civil Disobedience, II, International Encyclopedia of the Social Sciences, pp. 473–486
  35. ↑ Stuart M. Brown Jr., Civil Disobedience, 58, The Journal of Philosophy
  36. ↑ H. J. McCloskey (Jun 1980), "Conscientious Disobedience of the Law: Its Necessity, Justification, and Problems to Which it Gives Rise", Philosophy and Phenomenological Research খণ্ড 40 (4): 536–557, doi:10.2307/2106847
  37. ↑ Davis D. Joyce, Howard Zinn: A Radical American Vision (Prometheus, 2003), 102–103. Joyce notes that Disobedience and Democracy sold 75,000 copies in the late 1960s and was Zinn's best-selling book prior to A People's History of the United States
  38. ↑ Howard Zinn, Disobedience and Democracy: Nine Fallacies on Law and Order (South End Press edition, 2002), 39–41
  39. ↑ Zinn, Disobedience, 47
  40. 1 2 "Howard Zinn, "Introduction" for The Higher Law: Thoreau on Civil Disobedience and Reform, Wendell Glick, ed., (Princeton University Press, 2004)". Archived from the original on 1 April 2015. https://web.archive.org/web/20150401051906/http://press.princeton.edu/chapters/i7719.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2 October 2026.
  41. ↑ Harry Prosch (Apr 1967), Toward an Ethics of Civil Disobedience, 77, Ethics, pp. 176–192
  42. 1 2 Hugo A. Bedau (12 October 1961), "On Civil Disobedience", The Journal of Philosophy খণ্ড 58 (21): 653–665, doi:10.2307/2023542
  43. 1 2 Thoreau, Henry David. Civil Disobedience.
  44. ↑ "Harvey Wheeler: The Constitutionality of Civil Disobedience". http://www.constitution.org/hwheeler/constcivdisobed.htm#N_1_। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 May 2015.
  45. ↑ "Civil Disobedience | Encyclopedia.com". [www.encyclopedia.com](http://www.encyclopedia.com). https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/sociology-and-social-reform/social-reform/civil-disobedience। আহৰণ কৰা হৈছে: 2022-07-10.
  46. ↑ "Civil Disobedience" (en-US ভাষাত). McGill Law Journal. https://lawjournal.mcgill.ca/article/civil-disobedience/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2022-07-10.
  47. ↑ P Herngren (1993), Path of Resistance, The Practice of Civil Disobedience, archived from the original on 28 July 2011, https://web.archive.org/web/20110728081255/http://taghier.org/books/english/path_e.pdf, আহৰণ কৰা হৈছে: 2 October 2026
  48. ↑ Gross, Robert A. (October 2005), Quiet War With The State; Henry David Thoreau and Civil Disobedience., The Yale Review, pp. 1–17
  49. ↑ Brown case e-mails investigated, Union-Leader, 21 June 2007, archived from the original on 20 July 2011, https://web.archive.org/web/20110720232305/http://www.unionleader.com/article.aspx?headline=Brown+case+e-mails+investigated&articleId=083dd586-0d54-4650-a9ca-07f99d4d3914, আহৰণ কৰা হৈছে: 19 July 2010
  50. ↑ Clark, Dick (22 April 2008), Civil Disobedience and the Libertarian Division of Labor, LewRockwell.com, http://archive.lewrockwell.com/orig8/clark-d5.html
  51. ↑ Steinberg, Monica (2021-07-03). "Coercive Disobedience: Art and Simulated Transgression". Art Journal খণ্ড 80 (3): 78–99. doi:10.1080/00043249.2021.1920288. ISSN 0004-3249. https://doi.org/10.1080/00043249.2021.1920288.
  52. ↑ Jeffrey S. Juris (2005), "The New Digital Media and Activist Networking within Anti-Corporate Globalization Movements", Annals of the American Academy of Political and Social Science খণ্ড 597 (Cultural Production in a Digital Age): 189–208, doi:10.1177/0002716204270338
  53. ↑ Laura Moth, Today's Zaman, 19 June 2013, সাঁচ:Deprecated archive
  54. ↑ Peters, Jeremy W. (2024-06-04). "Students Want Charges Dropped. What Is the Right Price for Protests?" (en-US ভাষাত). The New York Times. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/2024/06/04/us/college-protests-charges-students.html.
  55. ↑ Watts v. Indiana, সাঁচ:Ussc
  56. ↑ John Griffiths and Richard E. Ayres (Dec 1967), "A Postscript to the Miranda Project: Interrogation of Draft Protestors", The Yale Law Journal খণ্ড 77 (2): 300–319, doi:10.2307/795080, https://digitalcommons.law.yale.edu/fss_papers/3995, আহৰণ কৰা হৈছে: 27 July 2019
  57. ↑ Rules for Engaging in Civil Disobedience, Free State Project, http://freestateproject.org/news/issues/civil_disobedience.php, আহৰণ কৰা হৈছে: 17 July 2010
  58. ↑ Civil Disobedience Training, ACT UP, 2003, http://www.actupny.org/documents/CDdocuments/ACTUP_CivilDisobedience.pdf, আহৰণ কৰা হৈছে: 17 July 2010
  59. ↑ Canada, Public Safety (2018-12-21). "The Social Reintegration of Offenders and Crime Prevention". www.publicsafety.gc.ca. https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/rsrcs/pblctns/scl-rntgrtn/index-en.aspx। আহৰণ কৰা হৈছে: 2022-07-10.
  60. ↑ Howard Zinn, Disobedience and Disorder: Nine Fallacies on Law and Order, cited in Paul F. Power (Mar 1970), On Civil Disobedience in Recent American Democratic Thought, 64, The American Political Science Review, pp. 40
  61. ↑ Mirelle Cohen (Oct 2007), "The Camden 28 (review)", Teaching Sociology খণ্ড 35 (4): 391–392, doi:10.1177/0092055x0703500423
  62. ↑ National Lawyers Guild, LA Chapter, Questions and Answers about Civil Disobedience and the Legal Process, archived from the original on 27 July 2011, https://web.archive.org/web/20110727003254/http://www.nlg-la.org/index_files/cd_questions.pdf, আহৰণ কৰা হৈছে: 2 October 2026
  63. ↑ Nick Gier (15 January 2006), Three Principles of Civil Disobedience: Thoreau, Gandhi, and King, Lewiston Morning Tribune
  64. ↑ Pestorius, Margaret (2020-02-18). "Your Activist Speech in Court" (en-AU ভাষাত). The Commons Social Change Library. https://commonslibrary.org/your-activist-speech-in-court/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-08-12.
  65. ↑ United States of America v. Norma Burgos-Andjar, 275 F.3d 23.
  66. ↑ "Allocution". prosario-2000.0catch.com. http://prosario-2000.0catch.com/Politics/allocution.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 12 January 2019.
  67. ↑ "Tim DeChristopher's statement to the court". 28 July 2011. http://grist.org/climate-energy/2011-07-27-tim-dechristophers-statement-to-the-court/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2 September 2015.
  68. ↑ Steven E. Barkan (Oct 1979), Strategic, Tactical and Organizational Dilemmas of the Protest Movement against Nuclear Power, 27, Social Problems, pp. 19–37
  69. ↑ Judgments – Sepet (FC) and Another (FC) (Appellants) v. Secretary of State for the Home Department (Respondent), 20 March 2003, https://publications.parliament.uk/pa/ld200203/ldjudgmt/jd030320/sepet-2.htm, আহৰণ কৰা হৈছে: 30 August 2017
  70. ↑ Ho, Joyce (4 December 2014). "Punish surrendering Occupy protesters leniently, Hong Kong top court judge urges". South China Morning Post. https://www.scmp.com/news/hong-kong/article/1655502/punish-surrendering-occupy-protesters-leniently-urges-hong-kong-top.
  71. 1 2 Paul, Pamela (2024-05-30). "And Now, a Real-World Lesson for Student Activists" (en-US ভাষাত). The New York Times. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/2024/05/30/opinion/college-activism-israel-gaza.html.
  72. ↑ Gecker, Jocelyn (2024-04-28). "College protesters want 'amnesty.' At stake: Tuition, legal charges, grades and graduation" (en ভাষাত). AP News. https://apnews.com/article/student-protest-gaza-war-arrest-amnesty-ae235703d6a9b99114078fca13a530a0। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-29.
  73. 1 2 Hall, Mitchell K. (2009-05-20) (en ভাষাত). Vietnam War Era: People and Perspectives. Bloomsbury Publishing USA. পৃষ্ঠা. 190. ISBN 978-1-59884-130-5. https://books.google.com/books?id=DhXHEAAAQBAJ&dq=%22civil+disobedience%22+disowned&pg=PA190. "activists who participated in nonviolent civil disobedience faced...university administrators who expelled them, parents who disowned them, and other students who shunned them."
  74. ↑ Schwartz, Rafi (2024-05-15). "Are campus protesters jeopardizing their employment futures?". theweek. https://theweek.com/politics/gaza-war-campus-protests-employment-graduation-job। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-29.
  75. ↑ Tenbarge, Kat (2023-10-17). "Law firm rescinds job offers to Harvard students over Israel letters". NBC News. https://www.nbcnews.com/business/corporations/harvard-letter-israel-columbia-ivy-davis-polk-law-firm-student-rcna120881। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-07-29.
  76. ↑ Grant, Nico (2024-04-18). "Google Fires 28 Employees Involved in Protest of Israeli Cloud Contract" (en-US ভাষাত). The New York Times. ISSN 0362-4331. https://www.nytimes.com/2024/04/18/technology/google-firing-israeli-cloud-contract.html.
  77. ↑ Thomas Morawetz (Summer 1986), Reconstructing the Criminal Defenses: The Significance of Justification, 77, The Journal of Criminal Law and Criminology, pp. 277–307
  78. ↑ Arthur W. Munk (Sep 1971), Civil Disobedience: Conscience, Tactics, and the Law, 397, Annals of the American Academy of Political and Social Science, pp. 211–212
  79. ↑ Robert T. Hall (Jan 1971), Legal Toleration of Civil Disobedience, 81, Ethics, pp. 128–142
  80. ↑ U.S. v. Schoon, 939 F2d 826 (29 July 1991).
  81. ↑ Hughes, Graham (1968), Civil Disobedience and the Political Question Doctrine, 43, N.Y.U. L. Rev., p. 1, http://heinonlinebackup.com/hol-cgi-bin/get_pdf.cgi?handle=hein.journals/nylr43&section=11, আহৰণ কৰা হৈছে: 30 May 2020
  82. ↑ Steven M. Bauer and Peter J. Eckerstrom (May 1987), The State Made Me Do It: The Applicability of the Necessity Defense to Civil Disobedience, 39, Stanford Law Review, pp. 1173–1200
  83. ↑ James L. Cavallaro Jr. (Jan 1993), The Demise of the Political Necessity Defense: Indirect Civil Disobedience and United States v. Schoon, 81, California Law Review, pp. 351–385
  84. ↑ Robert Surbrug, Beyond Vietnam: The Politics of Protest in Massachusetts, 1974–1990
  85. ↑ "If You are Facing Charges". Archived from the original on 20 August 2010. https://web.archive.org/web/20100820202006/http://www.fija.org/docs/JG_If_You_are_Facing_Charges.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 July 2010.
  86. ↑ সাঁচ:Usc
  87. ↑ 3. The Basic Approach (Policy Statement), 2009 Federal Sentencing Guidelines Manual, archived from the original on 19 June 2010, https://web.archive.org/web/20100619095931/http://www.ussc.gov/2009guid/1a1.htm, আহৰণ কৰা হৈছে: 2 October 2026
  88. ↑ Michael Bayles (Sep 1970), The Justifiability of Civil Disobedience, 24, The Review of Metaphysics, pp. 3–20
  89. ↑ Leslie J. Macfarlane (Oct 1968), Justifying Political Disobedience, 79, Ethics, pp. 24–55

অতিৰিক্ত পঠন

[সম্পাদনা কৰক]
"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=আইন_অমান্য&oldid=642215"ৰ পৰা অনা হৈছে