আলোক বিদ্যুৎ পৰিঘটনা

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
Jump to navigation Jump to search
আলোক-বিদ্যুৎ পৰিঘটনা

যেতিয়া কোনো ধাতৱ পৃষ্ঠত উপযুক্ত তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ পোহৰ (উদাহৰণস্বৰূপে জিংক পাটত অতিবেঙুনী পোহৰ আৰু ছডিয়াম, পটাছিয়াম, লিথিয়ামত দৃশ্যমান পোহৰ) পৰে, তেতিয়া পৃষ্ঠখনৰ পৰা ইলেকট্ৰন নিৰ্গমণ হয়। এই পৰিঘটনাটোকেই আলোক-বিদ্যুৎ পৰিঘটনা (ই‌ংৰাজী: Photoelectric effect) বুলি কোৱা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াত নিৰ্গত হোৱা ইলেকট্ৰনসমূক আলোক-ইলেকট্ৰন বুলি কোৱা হয়।[1] এই পৰিঘটনাটোৰ আৱিষ্কাৰক আছিল হাৰ্টজ্‌। পাছলৈ হলৱাকছ্, লিনাৰ্ড, জে. জে. থমছন, আৰ. মিলিকান আৰু আন আন বিজ্ঞানীয়ে এই পৰিঘটনাটো পৰীক্ষামূলকভাৱে প্ৰমাণ কৰিছিল।[1]

নিৰ্গমন প্ৰক্ৰিয়া[সম্পাদনা কৰক]

পোহৰ এবিধ বিদ্যুৎ চুম্বকীয় তৰংগ(electromagnetic waves) । যেতিয়া পোহৰ কণাৰ (ফ’টন) শক্তি কোনো এক ধাতুৰ কাৰ্য্যফলনৰ সমান বা তাতোকৈ বেছি হয়, তেতিয়া ধাতুবিধৰ ইলেকট্ৰনে সেই শক্তি শোষণ কৰে আৰু নিৰ্গত হয় ।

গাণিতিক ব্যাখ্যা[সম্পাদনা কৰক]

কোনো এটা ইলেকট্ৰনৰ গতিশক্তি ( )ক তলত দিয়া ধৰণে লিখিব পাৰি ।



য’ত হ’ল প্লেংকৰ ধ্ৰুবক আৰু হ’ল আপতিত ফ’টনৰ কম্পনাংক । = ক ধাতুবিধৰ কাৰ্য্যফলন বোলে । যিখিনি নূন্যতম শক্তি প্ৰয়োগ কৰিলে ধাতু এবিধৰ পৰমাণুৰ বন্ধনত থকা এটা ইলেকট্ৰনক মুক্ত কৰাব পাৰি তাকেই ধাতুবিধৰ কাৰ্য্যফলন বোলে । কাৰ্য্যফলন



ইয়াত সেই বিশেষ ধাতুবিধৰ নূন্যতম কম্পনাংক ।

নিৰ্গত হোৱা আলোক ইলেক্ট্ৰনৰ সৰ্ব্বোচ্চ গতিশক্তি



গতিশক্তি কেতিয়াও ঋণাত্মক নহয়, গতিকে এই পৰিঘটনা ঘটিবলৈ হ’লে অতিকমেও হোৱাৰ প্ৰয়োজন । [2]

ৰুদ্ধ বিভব[সম্পাদনা কৰক]

ধৰাহ’ল কোনো এবিধ আলোক বিদ্যুৎ ধাতুৰ পৰা ইলেকট্ৰন নিৰ্গত হৈ থকা অৱস্থাত ধাতুৰ পাতচটাৰ দুই মূৰত এক ঋণাত্মক বিভৱভেদ প্ৰয়োগ কৰা হ’ল । ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা আলোক বিদ্যুতৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পাব । এতিয়া যদি এই বিভবভেদ ক্ৰমাৎ কমাই গৈ থকা যায় (অৰ্থাৎ ঋণাত্মক দিশত বঢ়াই যোৱা হয়), তেন্তে এক নিদ্দিষ্ট ঋণাত্মক বিভব প্ৰয়োগ কৰাৰ লগে লগে সৃষ্ট আলোক-বিদ্যুত শূণ্য হ’বগৈ । এইখিনি ঋণাত্মক বিভবভেদকে ৰুদ্ধ বিভব বোলে । এই ৰুদ্ধ বিভবৰ কেইটামান বিশেষ ধৰ্ম এনে ধৰণৰ

১) এই বিভব আপতিত পোহৰৰ প্ৰাবল্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে ।

২) কোনো নিদ্দিষ্ট আপতিত পোহৰ ৰশ্মিৰ ক্ষেত্ৰত এই বিভব (Vo) আৰু নিৰ্গত ইলেকট্ৰনৰ গতিশক্তিৰ যোগসূত্ৰ এনে ধৰণৰ

ইয়াত হ’ল ইলেকট্ৰনৰ ভৰ আৰু and নিৰ্গত ইলেকট্ৰনৰ সৰ্ব্বোচ্চ গতিবেগ । এতিয়া যদি e ইলেকট্ৰনৰ আধান হয়, তেন্তে

প্ৰয়োগ কৰা বিভবভেদে কৰা কাৰ্য্যৰ পৰিমাণ । এতিয়া,

ইয়াৰপৰা প্ৰমাণ হয় যে আপতিত পোহৰৰ প্ৰাবল্যৰ ওপৰত নিৰ্গত ইলেকট্ৰনৰ গতিশক্তি নিৰ্ভৰ নকৰে । গতিকে,

ৰুদ্ধ বিভব আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংক ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে । লগতে ধাতুভেদে এই বিভবৰ মাত্ৰা বেলেগ বেলেগ হয় ।

তথ্যসূত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

  1. 1.0 1.1 Satya Prakash, Swati Saluja. Quantum Mechanics (2018 সম্পাদনা). knrnpublications.com. ISBN 978-81-907011-7-4. 
  2. Fromhold, A.T. (1991). Quantum mechanics for applied physics and engineering. Courier Dover Publications. পৃষ্ঠা. 5–6. ISBN 0486667413, 9780486667416. http://books.google.com/?id=3SOwc6npkIwC&pg=PA5&lpg=PA5.