অসমীয়া লিপি
অসমীয়া লিপি বা কামৰূপী লিপি হৈছে অসমীয়া ভাষা লিখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ঐতিহাসিক লিখন পদ্ধতি, যিয়ে পঞ্চম শতিকাৰ পৰা বিংশ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এক স্বতন্ত্ৰ লিপি-পৰম্পৰা হিচাপে বিকাশ লাভ কৰিছিল। অসমীয়া লিপিৰ স্বকীয় ৰূপ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ পৰা স্পষ্টভাৱে গঢ় লৈ উঠে আৰু ই বিংশ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ব্যৱহৃত হৈ আছিল।[1] অসমত এই লিপিৰ আদিম উৎস প্ৰাচীন কামৰূপী লিপি আছিল যি গুপ্ত আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় লিপি-পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱত বিকশিত হৈছিল। যদিও ই পূব ভাৰতীয় লিপি-গোটৰ অন্তৰ্গত, তথাপিও বঙালী আৰু মৈথিলী আদি সমগোত্ৰীয় লিপিৰ পৰা পৃথকভাৱে নিজস্ব সাংস্কৃতিক আৰু লিপিগত বৈশিষ্ট্য বজাই ৰাখিছিল।[2] বিংশ শতিকাৰ আগলৈকে অসমীয়া লিপিৰ কেইবাটাও আঞ্চলিক আৰু কাৰ্যভিত্তিক শৈলী প্ৰচলিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত গঁড়গঞা, বামুনীয়া আৰু কৈঠেলি বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।[3] এই শৈলীসমূহ মূলতঃ ৰাজকীয় বুৰঞ্জী, প্ৰশাসনিক চনদ আৰু ধৰ্মীয় পুথি লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই ঐতিহাসিক লিপি বৰ্তমানৰ মানক অসমীয়া বৰ্ণমালাৰ পৰা পৃথক। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত ছপাশালৰ সুবিধাৰ বাবে পৰম্পৰাগত অসমীয়া আখৰৰ ৰূপ সলনি কৰি বঙালী মুদ্ৰণ-লিপিৰ সৈতে মিল থকা আখৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।[4] আধুনিক অসমীয়া আৰু বঙালী বৰ্ণমালাৰ মাজত বহু সাদৃশ্য থাকিলেও, পুৰণি অসমীয়া লিপিৰ নিজস্ব আখৰৰ ৰূপ, যুক্তাক্ষৰ আৰু লিখাৰ নিয়ম আছিল। সেইবাবে, সেই লিপিত লিখা বহু পুৰণি পাণ্ডুলিপি কেৱল আধুনিক অসমীয়া বৰ্ণমালা জনা পাঠকৰ বাবে সহজে পঢ়িব বা বুজিব পৰা নহয়।[5]
| অসমীয়া কামৰূপী | |
|---|---|
| প্ৰকাৰ | অবুগিডা |
| ভাষা | অসমীয়া, সংস্কৃত, কমতাপুৰী |
| সময় | প্ৰায় ১৩শ শতিকাৰ পৰা বৰ্তমানলৈ |
| মাতৃ লিপি |
মিশ্ৰৰ
|
| সন্তান লিপি | অসমীয়া-বঙালী লিপি (আংশিক) |
| ভগ্নী লিপি | বঙালী, তিৰহুতা |
| ইউনিক'ড ৰে'ঞ্জ | ইউনিক'ডত অন্তৰ্ভুক্ত নহয় |
| টোকা: এই পৃষ্ঠাত IPA চিহ্ন থাকিব পাৰে। | |
ইতিহাস
[সম্পাদনা কৰক]অসমীয়া লিপিৰ বিকাশক সাধাৰণতে চাৰিটা পৰ্যায়ত ভাগ কৰা হয়: প্ৰাচীন কামৰূপী লিপি, আদি-অসমীয়া লিপি, অসমীয়া লিপি, আৰু বঙালী–অসমীয়া লিপি।
প্ৰাচীন কামৰূপী লিপি (৫ম–১২শ শতিকা)
[সম্পাদনা কৰক]এইটো অসমীয়া লিপিৰ আটাইতকৈ পুৰণি ৰূপ। ইয়াৰ নিদৰ্শন উমাচল শিলালিপি (৫ম শতিকা) আৰু বাডগাংগা শিলালিপি (৬ষ্ঠ শতিকা)ত পোৱা যায়। ৭ম শতিকাত নিধানপুৰ তামৰ ফলকসমূহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে হালন্ত (্) চিহ্ন ব্যৱহাৰ হোৱা দেখা যায়। ১২শ শতিকালৈকে এই লিপিৰ বহু আখৰে আধুনিক অসমীয়া আখৰৰ দৰে ৰূপ লাভ কৰে।
আদি-অসমীয়া লিপি (১০ম–১২শ শতিকা)
[সম্পাদনা কৰক]এই পৰ্যায়ত কামৰূপী লিপিৰ পৰা অসমীয়া লিপিলৈ ধীৰে ধীৰে পৰিৱৰ্তন ঘটে। আখৰবোৰৰ আকৃতি অধিক স্পষ্ট আৰু স্বকীয় হয়। বৌদ্ধ দৰ্শনৰ ধৰ্মপাল আৰু বৈদ্যদেৱৰ শিলালিপিত এই পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন দেখা যায়।
অসমীয়া লিপি (১৩শ–২০শ শতিকা)
[সম্পাদনা কৰক]১৩শ শতিকাৰ পৰা অসমীয়া লিপিয়ে সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ ৰূপ লাভ কৰে। এই সময়ত লিপিৰ তিনিটা প্ৰধান শৈলী গঢ় লৈ উঠে—
- গঁড়গঞা: আহোম বুৰঞ্জী আৰু ৰাজকীয় নথি লিখিবলৈ।
- বামুনীয়া: ধৰ্মীয় আৰু সংস্কৃত গ্ৰন্থ লিখিবলৈ।
- কৈঠেলী (লহকাৰী): ভূমিদান, ৰাজচনদ, হিচাপ-পত্ৰ আদি লিখিবলৈ।
১৭শ শতিকাৰ ভিতৰত আখৰৰ ৰূপ স্থিৰ হৈ উঠে আৰু এই লিপি ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ব্যাপকভাৱে ব্যৱহৃত হৈছিল।
অসমীয়া-বঙালী লিপি (১৯শ শতিকা–বৰ্তমান)
[সম্পাদনা কৰক]১৯শ শতিকাত ছপাশালৰ সুবিধাৰ বাবে পৰম্পৰাগত অসমীয়া লিপিৰ ঠাইত ধীৰে ধীৰে বঙালী মুদ্ৰণ-লিপি ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। যদিও ঐতিহাসিক অসমীয়া লিপিৰ ভিত্তিত নতুন ছপাৰ আখৰ তৈয়াৰ কৰাৰ চেষ্টা হৈছিল, সেই প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল। ফলত বঙালী ধাঁচৰ আখৰেই অসমীয়া ছপাৰ মানক ৰূপ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত পুৰণি অসমীয়া পাণ্ডুলিপিসমূহ আধুনিক পাঠকৰ বাবে পঢ়িবলৈ যথেষ্ট কঠিন হৈ পৰে। বৰ্তমানৰ অসমীয়া বৰ্ণমালাত অৱশ্যে ৰ আৰু ৱ আখৰ দুটা স্বকীয়ভাৱে সংৰক্ষিত আছে, যি আধুনিক বঙালী বৰ্ণমালাত নাই।
উৎস
[সম্পাদনা কৰক]- ↑ Bara, Mahendra (1981) (en ভাষাত). The Evolution of Assamese Script. Asam Sahitya Sabha. পৃষ্ঠা. 13,33,37. https://books.google.co.in/books/about/The_Evolution_of_Assamese_Script.html?id=9scvAAAAIAAJ। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-08-04.
- ↑ Bara, Mahendra (1981) (en ভাষাত). The Evolution of Assamese Script. Asam Sahitya Sabha. পৃষ্ঠা. 13, 32, 123. https://books.google.co.in/books/about/The_Evolution_of_Assamese_Script.html?id=9scvAAAAIAAJ। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-08-04.
- ↑ Bara, Mahendra (1981) (en ভাষাত). The Evolution of Assamese Script. Asam Sahitya Sabha. পৃষ্ঠা. 53–55. https://books.google.co.in/books/about/The_Evolution_of_Assamese_Script.html?id=9scvAAAAIAAJ। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-08-04.
- ↑ Bara, Mahendra (1981) (en ভাষাত). The Evolution of Assamese Script. Asam Sahitya Sabha. পৃষ্ঠা. 70. https://books.google.co.in/books/about/The_Evolution_of_Assamese_Script.html?id=9scvAAAAIAAJ। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-08-04.
- ↑ Goswami, Padmalochan Deva (1987). Prasin Kaitheli Lipi Xomuhor Borno Porisoy. প্ৰকাশক Nagaon: Srimanta Sankardeva Research Centre.