ষাঠি বছৰীয়া আৱৰ্তন

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা

ষাঠি বছৰীয়া আৱৰ্তন বা গাঞ্জি (চীনা: 干支) হ'ল ঐতিহাসিকভাৱে সময় লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ষাঠিটা পদৰ আৱৰ্তন । ইয়াৰ প্ৰতিটো পদে এবছৰ বুজাই, এটা আৱৰ্তন ত মুঠ ষাঠি বছৰ থাকে।[1] ই প্ৰথম চীনা লিখিত গ্ৰন্থত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় সহস্ৰাব্দৰ শেষৰ ফালে দিন লিপিবদ্ধ কৰাৰ মাধ্যম হিচাপে দেখা যায়। বছৰ লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।[2]এই আৱৰ্তন চীনা সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ পৰা এছিয়ান ৰাষ্ট্ৰ আৰু ভূখণ্ড বিশেষকৈ জাপান, কোৰিয়া আৰু ভিয়েটনামৰ পৰম্পৰাগত কেলেণ্ডাৰ ব্যৱস্থাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। পুৰণি চীনা ব্যৱস্থাটো এতিয়াও টাইৱানতআৰু কম পৰিমাণে মূল চীনা ভূমিত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দিন আৰু বছৰ গণনাৰ এই পৰম্পৰাগত ব্যৱস্থাই আধুনিক চীনা সময় নিৰ্ধাৰণ বা চৰকাৰী কেলেণ্ডাৰত এতিয়া বিশেষ ভূমিকা গ্ৰহণ নকৰে। কিন্তু চীনৰ জিনহাই বিপ্লৱ, জাপানী বছিন যুদ্ধ, কোৰিয়াৰ ইমজিন যুদ্ধ, ভিয়েটনামী দুৰ্ভিক্ষৰ ট ডু, ট মু থান আদি বহুতো ঐতিহাসিক পৰিঘটনাৰ নামত এই আৱৰ্তন ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চীনা জ্যোতিষ আৰু ভৱিষ্যদ্বাণীতো ইয়াৰ ভূমিকা অব্যাহত আছে।[3]


বিৱৰণ[সম্পাদনা কৰক]

এই আৱৰ্তন ৰ প্ৰতিটো শব্দ দুটা চীনা আখৰেৰে গঠিত, প্ৰথমটো শ্বাং যুগৰ সপ্তাহৰ দহটা আকাশী কাণ্ডৰ ভিতৰত আৰু দ্বিতীয়টো বৃহস্পতিৰ দ্বিবাৰ্ষিক কক্ষপথ আৱৰ্তন ৰ বছৰবোৰক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বাৰটা পাৰ্থিৱ শাখাৰ ভিতৰত। প্ৰথম শব্দ jiǎzǐ (甲子) প্ৰথম স্বৰ্গীয় ডালটোক প্ৰথম পাৰ্থিৱ শাখাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰে। দ্বিতীয় পদ yǐchǒu (乙丑) য়ে দ্বিতীয় কাণ্ডক দ্বিতীয় শাখাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। এই আৰ্হিটো চলি থাকে যেতিয়ালৈকে দুয়োটা আৱৰ্তন একেলগে guǐhài (癸亥) ৰ সৈতে শেষ নহয়, তাৰ পিছত ই পুনৰ jiǎzǐ ত আৰম্ভ হয়। দহ আৰু বাৰটাৰ কম সাধাৰণ একাধিক পাতত এই শেষৰ সংমিশ্ৰণৰ আধা অংশ—যেনে jiǎchǒu (甲丑)—ব্যৱহৃত নহয়; পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক য়িন আৰু য়াং বৈশিষ্ট্য অনুসৰি কাণ্ড আৰু ডালবোৰ যোৰ কৰাৰ উল্লেখেৰে ব্যাখ্যা কৰা হয়।

আকান কেলেণ্ডাৰটো এটা বৃহৎ আৱৰ্তন গঠন কৰিবলৈ দুটা উপ-আৱৰ্তন ৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ হয়।[4]

ইতিহাস[সম্পাদনা কৰক]

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১০০ চনত এই ব্যৱস্থা চীনৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিখিত দিন লিপিবদ্ধ কৰাৰ পদ্ধতি হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছে, যিটো অৰেকল হাড়ৰ ওপৰত মঙ্গল চোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। প্ৰায় প্ৰতিটো অৰেকল হাড়ৰ শিলালিপিতে এই প্ৰক্ৰিয়াত তাৰিখ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। দিন গণনাৰ বাবে এই আৱৰ্তন ৰ ব্যৱহাৰ সমগ্ৰ ঝৌ বংশতে ব্যৱহাৰ হৈছিল আৰু হান যুগত তথ্যচিত্ৰত নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখিত আছিল।

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭২২ চনৰ পৰা ৪৮১ চনলৈকে হোৱা পৰিঘটনাৰ কালক্ৰমিক তালিকাত বসন্ত আৰু শৰৎ বুৰঞ্জীত প্ৰায় সকলো তাৰিখেই ৰাজত্বকালৰ বছৰ আৰু মাহ (চন্দ্ৰ)ৰ সৈতে সংগতি ৰাখি লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এনালছত লিপিবদ্ধ হোৱা গ্ৰহণসমূহে বুজাই যে সেই সময়ছোৱাৰ পৰাই এই পদ্ধতিত গণনা চলি আছিল। হয়তো এই ব্যৱহাৰ শ্বাং যুগত এই আৱৰ্তন ৰ প্ৰথম আবিৰ্ভাৱৰ পৰাই ধাৰাবাহিকভাৱে হৈ আছিল।[5]

বছৰবোৰৰ তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে ষাঠি বছৰীয়া আৱৰ্তন ৰ ব্যৱহাৰ বহুত বেছি শেহতীয়া। আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৱিষ্কৃত নথিসমূহ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৬৮ চনত ছীল কৰা মাৱাংডুই সমাধি ৩ৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা ৰেচমৰ পাণ্ডুলিপি অন্যতম যত বছৰ গণনাৰ বাবে এই আৱৰ্তন ৰ ব্যবহাৰ হৈছিল। এই নথিসমূহৰ এটা নথিৰ তিনি ঠাইত উল্লেখযোগ্য পৰিঘটনাসমূহ চিহ্নিত কৰিবলৈ ষষ্ঠীয় গ্ৰীড চিত্ৰ চিহ্নিত কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিন শ্বি হুয়াং (秦始皇), প্ৰথম ৰাজত্বকালীন বৰ্ষ ২৪৬ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব, ৬০ আৱৰ্তন ৰ পদ yǐ-mǎo (乙卯, ৬০ ৰ ভিতৰত ৫২) ৰ কাষৰ চিত্ৰত উল্লেখ কৰা হৈছে। বছৰ পশ্চিম হান বংশৰ সময়ত (২০২ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব – ৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) প্ৰশাসনিক সময় নিৰ্ধাৰণৰ বাবে বছৰ লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ আৱৰ্তন ৰ ব্যৱহাৰ ব্যাপক হৈ পৰে।[6] তাৰ পিছৰ পৰা বছৰৰ গণনা নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে চলি আছে: বৰ্তমানৰ আৱৰ্তন টো ১৯৮৪ চনত আৰম্ভ হৈছিল (এটা 甲子—jiǎ-zǐ বছৰ), আৰু ২০৪৪ চনত আন এটা আৰম্ভ হ'ব।[7]

নিহন শ্বোকিৰ মতে ৫৫৩ চনত জাপানলৈ কেলেণ্ডাৰ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু ছুইকো যুগলৈকে এই কেলেণ্ডাৰখন ৰাজনীতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। জাপানীসকলে আনুষ্ঠানিকভাৱে চীনা কেলেণ্ডাৰ গ্ৰহণ কৰা ৬০৪ চনটোৱেই আছিল এই আৱৰ্তন ৰ প্ৰথম বছৰ।[8]

কোৰিয়ান (환갑; 還甲 hwangap) আৰু জাপানী (還暦 kanreki) ৬০ বছৰীয়া জন্মদিন উদযাপনৰ পৰম্পৰাত (অৰ্থ:'কেলেণ্ডাৰৰ উভতি অহা') এই আৱৰ্তন ৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হয়।[9]

তিব্বতীয় পঞ্জিকাত ১২টা প্ৰাণী আৰু ৫টা মৌলৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৬০ বছৰীয়া আৱৰ্তন ব্যৱহাৰ কৰি বছৰ গণনা কৰা হয় যদিও চীনা আৱৰ্তন ৰ প্ৰথম বছৰটোৰ প্ৰতীক সদায় কাঠ নিগনি, তিব্বতীয় আৱৰ্তন ৰ প্ৰথম বছৰৰ প্ৰতীক জুই আৰু শহাপহু (丁卯—dīng-mǎo)।[10]

মাহ[সম্পাদনা কৰক]

মাহবোৰ বুজাবলৈ শাখাবোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বছৰটোত বাৰটা ডাল আৰু বাৰটা মাহ আছে, আৰু ইয়াৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাত হৈছিল।[11][12]এই মাহবোৰ স্থাপনৰ দুটা পদ্ধতি আছে, এটা চন্দ্ৰ আৰু এটা সৌৰ।হান বংশৰ সময়ৰ পৰা প্ৰথম মাহটো আছিল জিয়ান-যিন-যুৱে, কিন্তু তাৰ আগতে প্ৰথম মাহটো আছিল জিয়ান-যি-যুৱে (ঝৌ বংশৰ সময়ত) (পৰম্পৰাগতভাৱে শ্বাং বংশৰ সময়ত)।[11]

তথ্য সংগ্ৰহ[সম্পাদনা কৰক]

  1. Nussbaum, Louis-Frédéric (2005). "Jikkan-jūnishi". Japan Encyclopedia. Translated by Roth, Käthe. p. 420. ISBN 9780674017535.
  2. Smith 2011, pp. 1, 28
  3. For example, the annual Lunar New Year's Eve Chunwan gala has continued to announce the sexagenary term of the upcoming year (庚子, gengzi for 2020).
  4. For the Akan calendar, see (Bartle 1978).
  5. Smith 2011, pp. 24, 26–27
  6. Smith 2011, p. 29.
  7. Smith 2011, p. 28.
  8. "Calendar History; the Source". National Diet Library.
  9. "Kanreki" Archived 2015-01-02 at the Wayback Machine. Encyclopedia of Shinto
  10. Chattopadhyaya, Alaka (1999). Atisa and Tibet: Life and Works of Dipamkara Srijnana in relation to the history and religion of Tibet. Motilal Banarsidass Publ. pp. 566–568. ISBN 9788120809284.
  11. 11.0 11.1 建す. Kōjien. Tokyo: Iwanami Shoten
  12. Smith 2011, pp. 28, 29

উৎস প্ৰসংগ[সম্পাদনা কৰক]

  • Bartle, P. F. W. (1978). "Forty days: the Akan calendar". Africa: Journal of the International African Institute. 48 (1): 80–84. doi:10.2307/1158712. JSTOR 1158712. S2CID 143751434.
  • Kalinowski, Marc (2007). "Time, space and orientation: figurative representations of the sexagenary cycle in ancient and medieval China". In Francesca Bray (ed.). Graphics and text in the production of technical knowledge in China : the warp and the weft. Leiden: Brill. pp. 137–168. ISBN 978-90-04-16063-7.
  • Smith, Adam (2011). "The Chinese sexagenary cycle and the ritual origins of the calendar". In Steele, John (ed.). Calendars and years II : astronomy and time in the ancient and medieval world. Oxford: Oxbow. pp. 1–37. ISBN 978-1-84217-987-1.