সমললৈ যাওক

সোনম ৱাংচুক

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
চোনম ৱাংচুক

২০১৭ চনত ৱাংচুক
জন্ম ০১ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৬৬ (৬০ বছৰ)
আলচি, জম্মু আৰু কাশ্মীৰ, ভাৰত
(এতিয়া লাডাখ, ভাৰত)
শিক্ষানুষ্ঠান এন আই টি শ্ৰীনগৰ (প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ স্নাতক)
CRAterre
পেচা প্ৰযুক্তিবিদ, শিক্ষাবিদ
সংস্থা লাডাখৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন
জনা যায় বৰফৰ স্তুপ, SECMOL, Ladags Melong, অপাৰেচন নিউ হোপ
দাম্পত্যসঙ্গী গীতাঞ্জলি জে আংমো[1]
বঁটা, সন্মান, পুৰস্কাৰ আদি বহনক্ষম স্থাপত্যৰ বাবে গ্ল’বেল এৱাৰ্ড (2017)[2]
Fred M. Packard Award (2016) [3]
Rolex Awards for Enterprise (2016)[4]
Real Heroes Award (2008)
Ashoka Fellowship for Social Entrepreneurship (2002)[5]
Ramon Magsaysay Award (2018)[6]

সোনম ৱাংচুক, উচ্চাৰণ চোনম ৱাংচুক, ( ইংৰাজী:  : Sonam Wangchuk; জন্ম: ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৬) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিযন্তা[7][8][9] সমাজকৰ্মী, উদ্ভাৱক, শিক্ষা সংস্কাৰক আৰু পৰিৱেশবিদ।[10] ১৯৮৮ চনত লাডাখৰ ওপৰত জাপি দিয়া বিদেশী শিক্ষা-ব্যৱস্থাৰ ‘ভুক্তভোগী’ হৈ পৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ এটা দলে ১৯৮৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা লাডাখৰ ছাত্ৰ শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সঞ্চালক। ৰন্ধা-বঢ়া, পোহৰ বা গৰম কৰাৰ বাবে কোনো জীৱাশ্ম ইন্ধন ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ কৰিব পৰা সৌৰশক্তিচালিত SECMOL কেম্পাছৰ ডিজাইনৰ বাবেও তেওঁ পৰিচিত।

চৰকাৰ, গাঁও জনগোষ্ঠী আৰু নাগৰিক সমাজৰ সহযোগিতাৰে ১৯৯৪ চনত চৰকাৰী বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত সংস্কাৰ আনিবলৈ অপাৰেচন নিউ হোপ আৰম্ভ কৰাত ৱাংচুকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ আইচ ষ্টুপা কৌশল উদ্ভাৱন কৰিছিল যিয়ে কৃত্ৰিম হিমবাহ সৃষ্টি কৰে, যিটো শীতকালীন পানী শঙ্কু আকৃতিৰ বৰফৰ স্তূপৰ ৰূপত সংৰক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

লাডাখৰ শিক্ষা খণ্ড আৰু জলবায়ু সম্পৰ্কীয় প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ প্ৰতি ৱাংচুকৰ অৱদান, আৰু স্থানীয় সমস্যাসমূহৰ উদ্ভাৱনীমূলক সমাধানে তেওঁক অসংখ্য প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। ২০২৫ চনলৈকে তেওঁ প্ৰায় ১৫টা বঁটা লাভ কৰিছে, য’ত আছে ৰেমন মেগছেছে বঁটা (২০১৮), আই আই টি মাণ্ডীৰদ্বাৰা হিমালয়ান অঞ্চলৰ বিশিষ্ট প্ৰযুক্তিবিদৰ উপাধি (২০১৮), আৰু বহনক্ষম স্থাপত্যৰ বাবে গ্ল’বেল বঁটা (২০১৭)।[11]

প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা

[সম্পাদনা কৰক]

ৱাংচুকৰ জন্ম হৈছিল ১৯৬৬ চনত ভাৰতৰ জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যৰ লেহ জিলাৰ আলচিৰ ওচৰত (বৰ্তমান ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লাডাখত)। তেওঁৰ গাঁৱত স্কুল নথকাৰ বাবে তেওঁ ৯ বছৰ বয়সলৈকে কোনো স্কুলত নামভৰ্তি কৰা নাছিল। মাকে সেই বয়সলৈকে তেওঁক নিজৰ মাতৃভাষাত সকলো মূল কথা শিকাইছিল।[5][12]

১৯৭৫ চনত তেওঁৰ পিতৃ সোনম ৱাংগিয়াল জম্মু-কাশ্মীৰ চৰকাৰলৈ নিৰ্বাচিত হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ মন্ত্ৰী হয়।[13][14] ৯ বছৰ বয়সত তেওঁক শ্ৰীনগৰলৈ লৈ যোৱা হয় আৰু তাতে এখন স্কুলত নামভৰ্তি কৰা হয়। যিহেতু আন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ তুলনাত তেওঁৰ চেহেৰা বেলেগ আছিল আৰু তেওঁক তেওঁ বুজি নোপোৱা ভাষাত সম্বোধন কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে তেওঁ দিবলগীয়া সঁহাৰিৰ অভাৱত তেওঁক মূৰ্খ বুলি ভুল কৰা হৈছিল। এই সময়ছোৱাক তেওঁ জীৱনৰ আটাইতকৈ ক’লা অংশ বুলি স্মৰণ কৰে। এই অৱস্থা সহ্য কৰিব নোৱাৰি ১৯৭৭ চনত তেওঁ অকলে দিল্লীলৈ পলায়ন কৰে, য'ত তেওঁ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ৰ বিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ ওচৰত নিজৰ আবেদন নিজে দাখিল কৰে।[4]

ৱাংচুকে বি.টেক সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯৮৭ চনত নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি শ্ৰীনগৰ (তেতিয়াৰ আৰ ই চি শ্ৰীনগৰ)ৰপৰা মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিঙত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।[15]

অভিযান্ত্ৰিক ধাৰা বাছনিৰ ক্ষেত্ৰত পিতৃৰ সৈতে মতানৈক্যৰ বাবে তেওঁ নিজৰ শিক্ষাৰ বিত্তীয় খৰচ নিজেই উলিয়াবলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১১ চনত ফ্ৰান্সৰ গ্ৰেনোবলৰ ক্ৰেটাৰ স্কুল অৱ আৰ্কিটেকচাৰত মাটিৰ স্থাপত্য বিষয়ত দুবছৰীয়া উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।[16]

কেৰিয়াৰ

[সম্পাদনা কৰক]

১৯৮৮ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ৱাংচুকে (ভাতৃ আৰু পাঁচজন সমনীয়াৰ সৈতে) লাডাখৰ ছাত্ৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন (SECMOL) আৰম্ভ কৰে। ছাছপলৰ চৰকাৰী হাইস্কুলত বিদ্যালয় সংস্কাৰৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰাৰ পাছত SECMOLএ চৰকাৰী শিক্ষা বিভাগ আৰু গাঁৱৰ জনসাধাৰণৰ সহযোগত অপাৰেচন নিউ হোপ আৰম্ভ কৰে।[12][6][17]

১৯৯৩ চনৰ জুন মাহৰপৰা ২০০৫ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে ৱাংচুকে লাডাখৰ একমাত্ৰ ছপা আলোচনী লাডাগছ মেলংৰো প্ৰতিষ্ঠা আৰু সম্পাদক হিচাপে কাম কৰে।[18][6] ২০০১ চনত তেওঁক হিল কাউন্সিল চৰকাৰৰ শিক্ষাৰ উপদেষ্টা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।[19] ২০০২ চনত তেওঁ অন্যান্য এন জি অ’ৰ মুৰব্বীৰ সৈতে মিলি লাডাখী এন জি অ’ৰ নেটৱৰ্ক লাডাখ ভলাণ্টাৰী নেটৱৰ্ক (এল ভি এন) প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ২০০৫ চনলৈকে ইয়াৰ কাৰ্যবাহী সমিতিত সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। লাডাখ পাহাৰীয়া পৰিষদ চৰকাৰৰ দৃষ্টিভংগী নথি-পত্ৰ লাডাখ ২০২৫ৰ খচৰা সমিতিৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু ২০০৪ চনত শিক্ষা আৰু পৰ্যটনৰ নীতি প্ৰণয়নৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হয়।[20] ২০০৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী মনমোহন সিঙে এই নথিখন আনুষ্ঠানিকভাৱে উন্মোচন কৰিছিল। ২০০৫ চনত ৱাংচুক ভাৰত চৰকাৰৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শাসক পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।[20]

২০০৭ চনৰপৰা ২০১০ চনলৈকে তেওঁ শিক্ষা সংস্কাৰৰ বাবে শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ক সহায় কৰিবলৈ কাম কৰা ডেনিছ এন জি অ' এম এছৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপে কাম কৰে।[21]

২০১৩ চনৰ শেষৰফালে ৱাংচুকে বৰফৰ ষ্টুপাৰ এটা আৰ্হি উদ্ভাৱন আৰু নিৰ্মাণ কৰে যিটো হৈছে এটা কৃত্ৰিম হিমবাহ যিয়ে শীতকালত অপচয় হোৱা নদীৰ পানীক বিশাল বৰফৰ শঙ্কু বা ষ্টুপাৰ আকৃতিত জমা কৰি ৰাখে আৰু বসন্তৰ শেষৰফালে পানী গলিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে এৰি দিয়ে, যিটো সময় কৃষকসকলক পানীৰ প্ৰয়োজন হোৱাৰ নিখুঁত সময়।[22] ২০১৩ চনত জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা ব’ৰ্ডত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। ২০১৪ চনত তেওঁক জে এণ্ড কে ৰাজ্যিক শিক্ষা নীতি আৰু দৃষ্টিভংগী নথি-পত্ৰৰ ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰাৰ বাবে বিশেষজ্ঞ পেনেলত নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০১৫ চনৰপৰা ৱাংচুকে হিমালয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ অলটাৰনেটিভছ স্থাপনৰ কাম আৰম্ভ কৰিছে। তেওঁ চিন্তিত যে বেছিভাগ বিশ্ববিদ্যালয়, বিশেষকৈ পাহাৰৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ কেনেকৈ জীৱনৰ বাস্তৱতাৰ সৈতে অপ্ৰাসংগিক হৈ পৰিছে।[23]

লাডাখৰ পৰ্যটকসকলক স্থানীয় পৰিয়ালৰ সৈতে থকাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিবলৈ ২০১৬ চনত ৱাংচুকে ফাৰ্মষ্টেইছ লাডাখ নামৰ এটা প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো মাতৃ আৰু আদবয়সীয়া মহিলাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ২০১৬ চনৰ ১৮ জুনত চেটছাং ৰিনপোচে এই প্ৰকল্পটো আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্বোধন কৰে।[24]

উদ্ভাৱন

[সম্পাদনা কৰক]

ৱাংচুকে লাডাখ, ছিকিম আৰু নেপালৰ দৰে পাহাৰীয়া অঞ্চলত কেইবাটাও নিষ্ক্ৰিয় সৌৰ বোকাময় অট্টালিকাৰ ডিজাইন আৰু তদাৰকত সহায় কৰি আহিছে যাতে শক্তি সঞ্চয়ৰ নীতিসমূহ বৃহৎ পৰিসৰত কাৰ্যকৰী হয়। আনকি শীতকালত তাপমাত্ৰা -৩০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছলৈ হ্ৰাস পোৱাৰ সময়তো তেওঁৰ সৌৰশক্তিচালিত আৰু মাটিৰ গড়েৰে আৱৰি ৰখা বিদ্যালয়খনে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক গৰম কৰি ৰাখে।[25][26][27]

ৱাংচুকৰ নেতৃত্বত SECMOL এ ২০১৬ চনৰ জুলাই মাহত ফ্ৰান্সৰ লায়নত অনুষ্ঠিত হোৱা মাটিৰ স্থাপত্যৰ ওপৰত দ্বাদশ বিশ্ব কংগ্ৰেছত শ্ৰেষ্ঠ ভৱনৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় টেৰা বঁটা লাভ কৰিছে।[28] নিষ্ক্ৰিয় সৌৰ স্থাপত্যৰ নীতিৰ ওপৰত সৰল, কম খৰচী পৰম্পৰাগত কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি এই কেম্পাছটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।[25] এই ভৱনটোত এটা ডাঙৰ সৌৰশক্তিৰে উত্তাপিত শিক্ষণ হল আছে, লগতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে কেইবাটাও কোঠা আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীকোঠা আছে।[5]

হিমালয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ অলটাৰনেটিভছ লাডাখ (HIAL)

[সম্পাদনা কৰক]
HIAL Campus
Academic building of HIAL 2023

১৯৮৮ চনত স্থাপন কৰা লাডাখৰ ছাত্ৰ শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলন (SECMOL)ৰ সৈতে তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য অভিজ্ঞতাৰ পিছত ৱাংচুকে গীতাঞ্জলি জে আংমোৰ সৈতে হিমালয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ অলটাৰনেটিভ লাডাখ (HIAL)[29][30][31][32] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।[33][34] HIAL আৰম্ভ কৰাৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰেৰণা লাডাখৰ অনন্য ভৌগোলিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট শৈক্ষিক আৰু উন্নয়নমূলক প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ ইচ্ছাৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছে।[35][36][37]

ৱাংচুকে HIAL প্ৰতিষ্ঠা কৰাটো লাডাখৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ প্ৰতি তেওঁৰ দায়বদ্ধতাৰ ধাৰাবাহিকতা, SECMOL য়ে স্থাপন কৰা ভেটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰি। তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী কেৱল উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰাই নহয়, যুৱক-যুৱতীসকলক তেওঁলোকৰ অনন্য পৰিৱেশত লাভৱান হ'বলৈ প্ৰয়োজনীয় দক্ষতাৰে সজ্জিত কৰি অঞ্চলটোৰ বাবে এক বহনক্ষম ভৱিষ্যত সৃষ্টি কৰা।[38][39][40]

বৰফৰ স্তুপ

[সম্পাদনা কৰক]

২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ৱাংচুকে আইচ স্তুপ নামৰ এটা প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল প্ৰাকৃতিক হিমবাহৰ গলিত পানী ববলৈ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহৰ কৃষিৰ বাবে জটিল মাহত লাডাখৰ কৃষকসকলে সন্মুখীন হোৱা পানীৰ সংকটৰ সমাধান বিচাৰি উলিওৱা। ২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰফালে তেওঁলোকে সফলতাৰে বৰফৰ স্তুপৰ দুমহলীয়া প্ৰট’টাইপ নিৰ্মাণ কৰিছিল যিয়ে প্ৰায় ১৫০,০০০ লিটাৰ শীতকালীন নৈৰ পানী জমা কৰিব পাৰে যিটো সেই সময়ত কোনেও বিচৰা নাছিল।[41][12][42][43]

২০১৫ চনত যেতিয়া লাডাখত ভূমিস্খলনত জান্সকাৰৰ ফুগতাল নদীখন বন্ধ হৈ যোৱাৰ ফলত সংকটৰ সম্মুখীন হৈছিল আৰু ১৫ কিলোমিটাৰ দীঘল হ্ৰদ গঠিত হৈছিল, আৰু ই নামনিত বাস কৰা জনগণৰ বাবে এক বৃহৎ ভাবুকি হৈ পৰিছিল, তেতিয়া ৱাংচুকে হ্ৰদটোৰ পানী নিষ্কাশন কৰিবলৈ চাইফন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল আৰু পৰিকল্পনা অনুসৰি হ্ৰদটোক বিস্ফোৰণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে পানীৰ জেটৰ সহায়ত নিৰাপদে প্ৰান্তবোৰ কাটি পানী বোৱাই নিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। কিন্তু তেওঁৰ পৰামৰ্শক আওকাণ কৰি বিস্ফোৰণৰ কাম অব্যাহত ৰখা হয়। ২০১৫ চনৰ ৭ মে'ত অৱশেষত হ্ৰদটোৱে অকস্মাৎ হোৱা বাঢ়নী পানীয়ে ১২খন দলং আৰু বহুতো পথাৰ ধ্বংস কৰে।[44][45][46]

২০১৬ চনত ৱাংচুকে উচ্চ উচ্চতাৰ হিমবাহৰ হ্ৰদত দুৰ্যোগ প্ৰশমনৰ বাবে আইচ স্তুপ কৌশল প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁক ছিকিম চৰকাৰে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল ৰাজ্যৰ আন এটা বিপজ্জনক হ্ৰদৰ বাবে চাইফন কৌশল প্ৰয়োগ কৰিবলৈ। ২০১৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তেওঁ উত্তৰ-পশ্চিম ছিকিমৰ দক্ষিণ লোনাক হ্ৰদলৈ তিনি সপ্তাহৰ অভিযান চলায়, যিটো বিগত কেইবছৰমানৰপৰা বিপজ্জনক বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।[47] তেওঁৰ দলটোৱে বৰষুণ আৰু বৰফৰ মাজত হ্ৰদটোত দুসপ্তাহ ধৰি শিবিৰ পাতিছিল আৰু অন্য ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰালৈকে হ্ৰদটোৰ পানী নিষ্কাশন কৰিবলৈ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ চাইফন ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিছিল।[48][49]

২০১৬ চনৰ শেষৰফালে চুইজাৰলেণ্ডৰ আল্পছৰ কৰ্তৃপক্ষৰপৰা এই ধাৰণাটোৱে টান লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ৱাংচুকক চুইজাৰলেণ্ডৰ এংগাডিন উপত্যকাৰ পণ্ট্ৰেচিনা পৌৰসভাৰ সভাপতিয়ে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল যাতে তেওঁলোকৰ শীতকালীন পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ আইচ স্তুপ নিৰ্মাণ কৰা হয়।[50] ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৱাংচুক আৰু তেওঁৰ দলটোৱে চুইজাৰলেণ্ডৰ আল্পছ পৰ্বতমালালৈ গৈ ইউৰোপৰ প্ৰথমটো আইচ স্তুপ চুইজাৰলেণ্ডৰ অংশীদাৰসকলৰ সৈতে মিলি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।[51][52][53] ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত লাডাখৰ স্থানীয় যুৱ ভাস্কৰ্যশিল্পী আৰু শিল্পীৰ এটা দলে প্ৰকৃততে ১০ ফুট উচ্চতাৰ আইচ স্তুপ নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই আচৰিত ভাস্কৰ্য্যটো সম্পূৰ্ণৰূপে বৰফৰদ্বাৰা নিৰ্মিত আৰু প্ৰকল্পটো সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ ২৫ দিনৰ কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু নিষ্ঠাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। যিহেতু এই স্তুপাটো আন এটা বিশাল বৰফৰ টাৱাৰৰ ভিতৰত (বৰফৰ স্তুপ কৃত্ৰিম হিমবাহ) ৰখা হৈছিল, সেয়েহে ইয়াক প্ৰায় -১২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ অতি কম উষ্ণতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।[54]

ভ্ৰাম্যমাণ সৌৰশক্তি চালিত টেণ্ট

[সম্পাদনা কৰক]

২০২১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৱাংচুকে ভাৰতীয় সেনাৰ বাবে সৌৰশক্তি চালিত তম্বু নিৰ্মাণ কৰিছিল। প্ৰতিটো তম্বুত প্ৰায় ১০ জন জোৱান থাকিব পাৰে। ৱাংচুকৰ মতে, তেওঁৰ মনত এই উদ্ভাৱনৰ কথা তেতিয়াই আহিছিল যেতিয়া তেওঁ জানিব পাৰিছিল যে প্ৰায় ৫০,০০০ ভাৰতীয় সৈন্যই উচ্চ উচ্চতাৰ অঞ্চলত কঠোৰ বতৰত কাম কৰি আছে।[55][56] এই উদ্ভাৱনে দিনৰ ভাগত তাপ শক্তিক আৱদ্ধ কৰি ৰাখে আৰু এই শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি ৰাতি তম্বুটো গৰম কৰি ৰাখে।[57]

ৰাজনীতি

[সম্পাদনা কৰক]

২০১৩ চনত লাডাখৰ ছাত্ৰ সমাজৰ বাৰে বাৰে অনুৰোধত ৱাংচুকে বহনক্ষম শিক্ষা, পৰিৱেশ আৰু অৰ্থনীতিৰ বাবে কাম কৰাৰ লক্ষ্যৰে নিউ লাডাখ আন্দোলন (এন এল এম) আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰে, যিটো এটা সামাজিক অভিযান আৰু লাডাখৰ সংস্কৰণ গ্ৰীণ পাৰ্টি।[58][59]

ইয়াৰ লগতে লাডাখৰ বৃদ্ধি আৰু উন্নয়নৰ বাবে সকলো স্থানীয় ৰাজনৈতিক নেতাক এক বেনাৰত একত্ৰিত কৰাৰ লক্ষ্য আছিল। অৱশেষত সদস্যসকলে ইয়াক অৰাজনৈতিক সামাজিক আন্দোলনলৈ পৰিণত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।[60]

চীনৰ সামগ্ৰী বৰ্জন

[সম্পাদনা কৰক]

২০২০ চনৰ জুন মাহত গালৱানত ভাৰত-চীন সীমান্তৰ সংঘৰ্ষৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ৱাংচুকে ভাৰতীয়সকলক তেওঁলোকৰ "মোনাৰ(ৱালেট) শক্তি" ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰু চীনৰ সামগ্ৰী বৰ্জন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।[11][61] এই আবেদনে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক প্ৰচাৰ লাভ কৰে আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট চেলিব্ৰিটিৰপৰা সমৰ্থন লাভ কৰে।[61][62]

লাডাখ স্বায়ত্তশাসনৰ প্ৰতিবাদ

[সম্পাদনা কৰক]

২০২৩ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত লাডাখৰ ভংগুৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ওপৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিবলৈ আৰু ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত ইয়াৰ সুৰক্ষাৰ দাবী কৰিবলৈ ৱাংচুকে “খাৰডুংলা পাছ’’লৈ উপবাসে যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক গৃহবন্দী কৰি খাৰডুংলালৈ যোৱাত বাধা দিয়াৰ লগতে তেওঁৰ চলাচলত বাধা আৰোপ কৰাৰ লগতে তেওঁৰ ওচৰলৈ মানুহ অহাত বাধা আৰোপ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। লাডাখ আৰক্ষীয়ে এই অভিযোগ নাকচ কৰি কয় যে তেওঁক তাপমাত্ৰা উপবাসৰ বাবে অনুপযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰি খাৰডুংলা পাছত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হোৱা নাই, -৪০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছতকৈ কম।[63]

২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ বাবে সাংবিধানিক সুৰক্ষা আৰু ঔদ্যোগিক আৰু খনন লবীৰপৰা লাডাখক সুৰক্ষা দিয়াৰ দাবীৰ বাবে হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিবলৈ মৃত্যুৰ আগমন আৰম্ভ কৰে।[64] ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লাডাখক ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত ৰাজ্য প্ৰদান কৰাৰ বাবে ২১ দিনীয়া জলবায়ু দ্ৰুত অনশন আৰম্ভ কৰে।[65][66] ২০২৪ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁলোকৰ দাবীৰ বাবে লাডাখৰপৰা দিল্লীলৈ খোজকাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত ৱাংচুক আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলক দিল্লী আৰক্ষীয়ে সিংহু সীমান্তত আবদ্ধ কৰি ৰাখে আৰু ২০২৪ চনৰ ২ অক্টোবৰত মুকলি কৰি দিয়ে।[67]

ককৰোচ জনতা পাৰ্টিৰ প্ৰতিবাদ

[সম্পাদনা কৰক]

ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য্য কান্তে নিবনুৱা যুৱকক পঁইতাচোৰাৰ সৈতে তুলনা কৰি কৰা মন্তব্যৰ পিছত ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত ককৰোচ জনতা পাৰ্টি গঠন হোৱাৰ পিছৰেপৰা ৱাংচুকে নিজকে "ইচ্ছাকৃত পঁইতাচোৰা" বুলি অভিহিত কৰি চিজেপি আন্দোলনৰ সমৰ্থনত আগবাঢ়ি আহিছে।[68] নীট ২০২৬ প্ৰশ্নকাকত ফাদিল আৰু চিবিএছচি অন-স্ক্ৰীণ মাৰ্কিংৰ অনিয়মক লৈ কেন্দ্ৰীয় শিক্ষামন্ত্ৰী ধৰ্মেন্দ্ৰ প্ৰধানৰ পদত্যাগৰ দাবীত নতুন দিল্লীৰ যন্তৰ মন্তৰত চিজেপিৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত প্ৰতিবাদত ৱাংচুকে বিশিষ্ট ব্যক্তিত্ব হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ২৮ জুন তাৰিখৰপৰা ৱাংচুকে অল ইণ্ডিয়া ষ্টুডেণ্টছ এছ’চিয়েচন (AISA)ৰ ছয়জন ছাত্ৰৰ সৈতে অনিৰ্দিষ্টকালীন অনশন আৰম্ভ কৰে।[69] এই অনশন এতিয়াও অব্যাহত আছে। ১৮ জুলাইত ৱাংচুকক আৰক্ষীয়ে প্ৰতিবাদস্থলীৰ পৰা বলপূৰ্বকভাৱে আঁতৰাই ছফদৰজং হাস্পতাললৈ লৈ যায়।[70]

গ্ৰেপ্তাৰ

[সম্পাদনা কৰক]

২০২৫ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত লেহত হোৱা প্ৰতিবাদৰ ফলত বিজেপিৰ কাৰ্যালয় জ্বলাই দিয়া হয় আৰু লাডাখ পাহাৰীয়া পৰিষদৰ চৌহদ ভাঙি পেলোৱা হয়। এই প্ৰতিবাদৰ চূড়ান্ত পৰ্যায়ত উপনীত হয় আৰক্ষীৰ দমন কাৰ্যসূচী। বিষয়াসকলে প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে, যাৰ ফলত চাৰিজন সাধাৰণ নাগৰিকৰ মৃত্যু হয় আৰু কেইবা ডজনো আহত হয়। গণগ্ৰেপ্তাৰৰ সমান্তৰালভাৱে চহৰখনত সান্ধ্য আইন জাৰি কৰা হৈছিল।[71] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে প্ৰতিবাদৰ বাবে উচটনি দিয়াৰ বাবে ৱাংচুকক দোষাৰোপ কৰে।[72][73] ৱাংচুকে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰি কয় যে এই প্ৰতিবাদসমূহ চৰকাৰৰ প্ৰতি মানুহৰ হতাশাৰ প্ৰতিফলন;[74] ৱাংচুকে ইয়াৰ পূৰ্বে শান্তিৰ বাবে আবেদন জনাইছিল যেতিয়া প্ৰথম হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছিল।[75] দুদিন পাছত ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা আইন (এন এছ এ)ৰ বিধান অনুসৰি লাডাখৰ আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান (ডি জি পি)ৰ নেতৃত্বত শতাধিক আৰক্ষীয়ে ৱাংচুকক আটক কৰে।[72]

তাৰ পিছত লেহত ইণ্টাৰনেট সেৱা বন্ধ কৰি দিয়া হয়, আনহাতে কাৰ্ফিউ আৰু গণগ্ৰেপ্তাৰ অব্যাহত থাকে।[72] ৱাংচুকৰ পৰিয়ালক কোনো আনুষ্ঠানিকভাৱে আটক কৰাৰ আদেশ নিদিয়াৰ পাছতো কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক যোধপুৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰলৈ লৈ যায়।[76][77] গৃহ মন্ত্ৰ্যালয়ে এফচিআৰএৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ বাতিল কৰাৰ পূৰ্বে ছেকম’লক সন্দেহজনক বিদেশী ধন গ্ৰহণ কৰাৰ অভিযোগ মিছাকৈ কৰিছিল।[75] একেদৰে কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী ব্যুৰোৱে (চিবিআই) এইচআইএএলৰ ওপৰত তদন্ত আৰম্ভ কৰে আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে কেইবাজনো কেন্দ্ৰীয় সংৰক্ষিত আৰক্ষী বাহিনী (চিআৰপিএফ)ৰ জোৱান নিয়োগ কৰা হয়।[77] লাডাখৰ ডিজিপিয়ে ৱাংচুকক "পাকিস্তানী সম্পৰ্ক" থকা বুলি মিছা অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল কাৰণ তেওঁ ২০২৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৰাষ্ট্ৰসংঘ আৰু ডন মিডিয়াই আয়োজন কৰা পত্নী গীতাঞ্জলি জে আংমোৰ সৈতে পাকিস্তানত অনুষ্ঠিত হোৱা হিমালয়ৰ জলবায়ু সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।[77] আংমোক ৱাংচুকৰ স্বাস্থ্য বা অৱস্থাৰ বিষয়ে কোনো তথ্য দিয়া হোৱা নাছিল আৰু কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক তেওঁৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ অনুমতি দিয়া নাছিল।[78] ইয়াৰ পিছত ২ অক্টোবৰত আংমোৱে ৱাংচুকৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰত্যাহ্বান জনাই উচ্চতম ন্যায়ালয়ত বন্দী প্ৰত্যক্ষীকৰণ আবেদন দাখিল কৰিবলৈ আগবাঢ়ি যায়।[79] ২৪ নৱেম্বৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে আংমোৰ আবেদন ৮ ডিচেম্বৰলৈ স্থগিত ৰাখে।[80] পিছলৈ এই গোচৰটো আৰু ২০২৬ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীলৈ স্থগিত ৰখা হয়।[81] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে এন এছ এৰ অধীনত তেওঁৰ আটক বাতিল কৰাৰ পাছত ২০২৬ চনৰ ১৪ মাৰ্চত ৱাংচুকক মুকলি কৰি দিয়া হয়।[82]

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত

[সম্পাদনা কৰক]

২০০৯ চনত তেওঁৰ কাহিনীয়ে ৰাজকুমাৰ হিৰাণীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ৩ ইডিয়টছ ছবিত আমিৰ খানৰ চৰিত্ৰ ফুনছুখ ৱাংডুক অনুপ্ৰাণিত কৰাত ৱাংচুক চৰ্চালৈ আহে।[18] তেওঁক "বাস্তৱ জীৱনৰ ফুনছুখ ৱাংডু" বুলি কোৱা হৈছে।[4] ৱাংচুকে এই তুলনাক অস্বীকাৰ কৰিছিল।[83]

বঁটা

[সম্পাদনা কৰক]
বছৰ নাম উৎস
2018 Ramon Magsaysay Award [84]
2018 Honorary D.Litt by Symbiosis International [85]
2018 Eminent Technologist of the Himalayan Region by IIT Mandi [86]
2017 Indians for Collective Action (ICA) Honor Award, San Francisco, CA [5]
2017 GQ Men of the Year Award, Social Entrepreneur of the Year [87]
2017 Global Award for Sustainable Architecture [88]
2017 State Award for outstanding environmentalist by J&K Govt. [89]
2016 Rolex Award for Enterprise [90]
2016 International Terra Award for best earth building [91]
2014 UNESCO Chair Earthen Architecture, by CRATerre France [92]
2008 Real Heroes Award by CNN-IBN [93]
2004 The Green Teacher Award by Sanctuary Asia [94]
2002 Ashoka Fellowship for Social Entrepreneurship, by Ashoka USA [95][6]
2001 Man of the Year by The Week [96]
1996 Governor's Medal for educational reform in Jammu and Kashmir [97]

তথ্যসূত্ৰ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. ↑ "Innovator, national asset: Anand Mahindra on meeting real life ‘Phunsukh Wangdu’". Business Today. 7 April 2022. https://www.businesstoday.in/trending/story/innovator-national-asset-anand-mahindra-on-meeting-real-life-phunsukh-wangdu-329073-2022-04-07। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  2. ↑ Rana, Nikita (2 June 2017). "World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh". Firstpost. http://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html.
  3. ↑ "Packard Awardees". IUCN. 10 June 2020. Archived from the original on 18 February 2020. https://web.archive.org/web/20200218045608/https://www.iucn.org/commissions/world-commission-protected-areas/about/awards/fred-packard-award-outstanding-service/packard-awardees। আহৰণ কৰা হৈছে: 14 April 2024.
  4. 1 2 3 Paul, Satarupa (8 December 2016). "Meet Sonam Wangchuk, the real life Phunsukh Wangdu of 3 Idiots". Hindustan Times. http://www.hindustantimes.com/education/meet-sonam-wangchuk-the-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots/story-7qofYgkfHOxSHh1lXqZIFM.html.
  5. 1 2 3 4 Ashiq, Peerzada (4 February 2023). "Sonam Wangchuk". The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/sonam-wangchuk-the-man-from-the-mountains/article66472065.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  6. 1 2 3 4 "Sonam Wangchuk - Students Educational and Cultural Movement of Ladakh". Ashoka United States. https://www.ashoka.org/en-us/fellow/sonam-wangchuk। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  7. ↑ "Rolex Partnerships - The engineer helping Himalayan farmers by creating artificial glaciers" (en ভাষাত). rolex.org. Archived from the original on 2025-12-16. https://web.archive.org/web/20251216151011/https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-06-30.
  8. ↑ "Event information" (en-US ভাষাত). NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/panellists/sonam-wangchuk/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-06-30.
  9. ↑ "Extraordinary Indians: Sonam Wangchuk's Mission to Reimagine Schools, Water, and Work in the Himalayas". www.readersdigest.in. https://www.readersdigest.in/features/story-extraordinary-indians-sonam-wangchuks-mission-to-reimagine-schools-water-and-work-in-the-himalayas-128088। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-06-30.
  10. ↑ Varghese, Shiny (17 November 2016). "The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work". The Indian Express. https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-green-drive-4379400/। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  11. 1 2 Masood, Bashaarat (27 September 2025). "Innovator to ‘provocateur’, Wangchuk’s equation with Delhi changed over 3 decades". The Indian Express. https://indianexpress.com/article/political-pulse/innovator-to-provocateur-wangchuks-equation-with-delhi-changed-over-3-decades-10273868/। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  12. 1 2 3 "A Ladakhi dream fuelled by a Swiss award". Livemint. 25 November 2016. http://www.livemint.com/Consumer/AUgmDNspGwS9SZGU68P5LK/A-Ladakhi-dream-fuelled-by-a-Swiss-award.html.
  13. ↑ "Sonam Wangchuk's Journey From Real 'Phunsukh Wangdu' To Activist Under Lens - NDTV". https://www.ndtv.com/india-news/sonam-wangchuk-ladakh-violence-sonam-wangchuks-journey-from-real-phunsukh-wangdu-to-activist-under-lens-9342129.
  14. ↑ Wani, Fayaz (5 February 2023). "Sonam Wangchuk: The man, the mountains, and a mission". The New Indian Express. https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2023/Feb/05/sonam-wangchuk-the-man-the-mountains-and-a-mission-2544430.html.
  15. ↑ "Sonam Wangchuk educational qualifications: How this engineer from NIT Srinagar became a prominent activist in Ladakh". The Times of India. 2025-09-27. ISSN 0971-8257. https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/sonam-wangchuk-educational-qualifications-how-this-engineer-from-nit-srinagar-became-a-prominent-activist-in-ladakh/articleshow/124176451.cms.
  16. ↑ "Global Award 2017- Sonam Wangchuk, stupas et enseignements" (fr ভাষাত). lecourrierdelarchitecte.com. 17 May 2017. Archived from the original on 7 December 2019. https://web.archive.org/web/20191207000644/https://www.lecourrierdelarchitecte.com/article_7796.
  17. ↑ Khattar, Sakshi (26 July 2008). "Teach India: Think local, think Ladakhi". The Times of India. http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms.
  18. 1 2 Menon, Shyam G. (19 July 2010). "What you did not watch in 3 Idiots - Rethink after Ladakh education initiative fell victim to bureaucracy and resentment". The Telegraph (Calcutta). https://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp.
  19. ↑ "Sonam Wangchuk: The real 'Phunsuk Wangdu'". JharkhandFeed. 19 January 2017. Archived from the original on 11 April 2018. https://web.archive.org/web/20180411174425/https://www.jharkhandfeed.com/sonam-wangchuk-the-real-phunsuk-wangdu/। আহৰণ কৰা হৈছে: 19 January 2017.
  20. 1 2 "Sonam Wangchuk at Entrepreneur's Meet 2017". Entremeetsmit.in. Archived from the original on 25 May 2017. https://web.archive.org/web/20170525013517/http://entremeetsmit.in/website/EntreMeet/sonam.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 June 2017.
  21. ↑ "In conversation with Sonam Wangchuk". Reach Ladakh. 30 April 2013. http://www.reachladakh.com/in-conversation-with-sonam-wangchuk/1560.html.
  22. ↑ Coates, Ashley (30 May 2017). "Ice stupas: a Himalayan answer to climate change, water shortage and glacial flooding". The Independent. https://www.independent.co.uk/environment/ice-stupas-himalayan-answer-to-climate-change-water-shortage-and-glacial-flooding-a7742906.html.
  23. ↑ Sarkhel, Aritra (22 December 2016). "Meet Sonam Wangchuk, the 50 year old innovator from Ladakh". The Economic Times. http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/people/meet-sonam-wangchuk-the-50-year-old-innovator-from-ladakh/56114652.
  24. ↑ Chauhan, Divya (1 August 2016). "These Ladakhi Mothers Are Opening Up Their Homes To Travellers. Time To Ditch Those Hotel Rooms". ScoopWhoop. Archived from the original on 22 May 2018. https://web.archive.org/web/20180522181135/https://www.scoopwhoop.com/Experience-The-Ladakhi-Culture-With-Farmstays-Ladakh/#.uqib1fudp.
  25. 1 2 Mascarenhas, Josceline (16 April 2015). "Here's what Sonam Wangchuk plans to do to solve Ladakh's water woes". DNA India. http://www.dnaindia.com/india/report-here-s-what-sonam-wangchuk-plans-to-do-to-solve-ladakh-s-water-woes-2078092.
  26. ↑ Hasan, Snigdha (15 April 2017). "Mumbaikars, here's your chance to meet Sonam Wangchuk who inspired Aamir Khan's character in '3 Idiots'". Mid-Day. http://www.mid-day.com/articles/lifestyle-news-sonam-wangchuk-inspired-aamir-khan-character-3-idiots-mumbai-trip/18166169.
  27. ↑ Reddy, R. Ravikanth (11 January 2017). "'Three Idiots' inspirer to set up Mountain varsity". The Hindu. http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/%E2%80%98Three-Idiots%E2%80%99-inspirer-to-set-up-Mountain-varsity/article17020424.ece.
  28. ↑ "SECMOL wins International Terra Award for best building". State Times. http://news.statetimes.in/secmol-wins-international-terra-award-best-building/। আহৰণ কৰা হৈছে: 16 July 2016.
  29. ↑ "Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh (Hial)" (en-US ভাষাত). Ecoversities. https://ecoversities.org/ecoversity/himalayan-institute-of-alternatives-ladakh-hial/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  30. ↑ Wangchuk, Rinchen Norbu (2019-08-21). "This Woman Quit Her Job to Help Sonam Wangchuk Transform Education in Ladakh!" (en-US ভাষাত). The Better India. https://thebetterindia.com/192295/ladakh-sonam-wangchuk-education-entrepreneur-himalayas-gitanjali-india/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  31. ↑ "Himalayan Institute OF Alternatives Ladakh Information - Himalayan Institute OF Alternatives Ladakh Company Profile, Himalayan Institute OF Alternatives Ladakh News on The Economic Times" (en ভাষাত). The Economic Times. https://economictimes.indiatimes.com/company/himalayan-institute-of-alternatives-ladakh/U80902JK2017NPL009999। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  32. ↑ "Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh" (en ভাষাত). One Planet network. 2022-09-05. https://www.oneplanetnetwork.org/organisations/himalayan-institute-alternatives-ladakh। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  33. ↑ Wangchuk, Rinchen Norbu (2019-08-21). "This Woman Quit Her Job to Help Sonam Wangchuk Transform Education in Ladakh!" (en-US ভাষাত). The Better India. https://thebetterindia.com/192295/ladakh-sonam-wangchuk-education-entrepreneur-himalayas-gitanjali-india/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-27.
  34. ↑ "Interesting story of Gitanjali JB and her Himalayan dreams" (en ভাষাত). The New Indian Express. 2019-10-28. https://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2019/Oct/25/interesting-story-of-gitanjali-jb-and-her-himalayan-dreams-2052639.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-27.
  35. ↑ Kanwal (2024-03-26). "In conversation with Sonam Wangchuk - Founding-Director of SECMOL and of HIAL" (en-US ভাষাত). Mera Sangeet. https://merasangeet.com/india/in-conversation-with-sonam-wangchuk-founding-director-of-secmol-and-of-hial/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  36. ↑ "Hills Fellowship". hial.edu.in. Archived from the original on 2025-09-27. https://web.archive.org/web/20250927011619/https://hial.edu.in/hillsfello। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  37. ↑ "HIMALAYAN INSTITUTE OF ALTERNATIVES LADAKH: Investors, Shareholders, Directors and Contact Details". Zauba Corp. https://www.zaubacorp.com/company/HIMALAYAN-INSTITUTE-OF-ALTERNATIVES-LADAKH/U80902LH2017NPL009999। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  38. ↑ "Kyndryl and HIAL Empower Ladakh's Youth with Entrepreneurial Skills" (en-IN ভাষাত). Kyndryl. https://www.kyndryl.com/in/en/about-us/news/2023/12/csr-outreach-himalayan-institute। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  39. ↑ "Himalayan Institute of Alternatives" (en ভাষাত). Auroville Film Institute. 2021-04-15. https://filminstitute.auroville.org/tag/himalayan-institute-of-alternatives/। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  40. ↑ "Himalayan Institute for Alternatives, in Ladakh (HIAL) - Sustainability as Pedagogy in Africa?" (en ভাষাত). Sustainability as Pedagogy in Africa?. https://www.sdginhigheredafrica.co.za/organisations-we-re-following-1/himalayan-institute-for-alternatives-in-ladakh-hial। আহৰণ কৰা হৈছে: 2025-01-22.
  41. ↑ Pareek, Shreya. "The Engineer Who Is Creating Ice Stupas To Solve The Water Problems Of People In Ladakh". The Better India. http://www.thebetterindia.com/15896/artificial-ice-stupa-can-solve-ladakh-water-problems-sonam-wangchuk/.
  42. ↑ Kattakayam, Jiby (2 November 2016). "ice stupas Ice for a green Ladakh". DNA India. http://www.dnaindia.com/india/report-ice-for-a-green-ladakh-2269396.
  43. ↑ "Man-made glacier leads to a new water world". Asian Age. 31 March 2017. http://www.asianage.com/india/all-india/310317/man-made-glacier-leads-to-a-new-water-world.html.
  44. ↑ "Artificial lake in Kargil bursts; bridges, buildings damaged". The Tribune (Chandigarh). 8 May 2015. Archived from the original on 24 October 2017. https://web.archive.org/web/20171024095954/http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/community/artificial-lake-in-kargil-bursts-bridges-buildings-damaged/77433.html.
  45. ↑ Mok, Kimberley (24 November 2016). "This scientist wants to create 'artificial glaciers' to combat melting Himalayan ice". TreeHugger. https://www.treehugger.com/climate-change/sonam-wangchuk-artificial-glaciers-ice-towers-himalayas.html.
  46. ↑ Devadas, David (26 November 2016). "Ladakh's innovator Sonam Wangchuk toils for a visionary project to reverse climate change". Firstpost. http://www.firstpost.com/india/ladakhs-innovator-sonam-wangchuk-toils-for-a-visionary-project-to-reverse-climate-change-3125928.html.
  47. ↑ "Man Who Inspired Amir Khan's '3 Idiots' Role Explains How His Team Saved Lakhs Of Lives In Sikkim". indiatimes.com. 17 November 2016. http://www.indiatimes.com/news/india/sonam-wangchuck-explains-how-his-scientific-team-saved-lakhs-of-lives-in-sikkim-with-one-high-altitude-adventure-262177.html.
  48. ↑ "South Lhonak Expedition 2016: A technical Report". Government of Sikkim. dstsikkim.gov.in. Archived from the original on 25 January 2017. https://web.archive.org/web/20170125173436/http://dstsikkim.gov.in/Adv/South%20Lhonak%20Lake%20expedition_tech%20report.pdf.
  49. ↑ Dhungel, Pankaj (7 May 2016). "Lhonak lake situated deliberated at climate change consultation". Sikkim Express via Sikkim State Disaster Management Authority. http://www.ssdma.nic.in/CMS/GetPdf?MenuContentID=10212.[সংযোগবিহীন উৎস]
  50. ↑ "Building Ice Stupas in Arid Landscape". Deccan Post. http://www.deccanpost.in/building-ice-stupas-in-arid-landscape/.
  51. ↑ Yashwant, Shailendra (18 May 2016). "Sonam Wangchuk's Ice Stupas Are Firing Up Interest From Ladakh To The Swiss Alps". The Huffington Post. http://www.huffingtonpost.in/shailendra-yashwant-/sonam-wangchuks-ice-stupa_b_10001210.html.
  52. ↑ Tyagi, Chhavi (14 December 2016). "Sonam Wangchuk's Ice Stupas Are Firing Up Interest From Ladakh To The Swiss Alps". The Economic Times. http://economictimes.indiatimes.com/sonam-wangchuk-creates-ice-stupas-to-stall-climate-refugees/articleshow/55869106.cms.
  53. ↑ "3 इडियट्स में आमिर खान के किरदार को इंस्पायर करने वाले इंजीनियर को मिला ग्लोबल अवॉर्ड" (hi ভাষাত). Jansatta. 17 November 2016. http://www.jansatta.com/entertainment/real-character-of-aamir-khan-from-3-idiot-bagged-global-rolex-enterprise-award/187011/.
  54. ↑ "Ice stupa has a heart now, Ladakh ought to fight climate change with innovation and traditional values". Archived from the original on 2018-04-10. https://web.archive.org/web/20180410204831/http://www.ladakhhub.com/featured/ice-stupa/.
  55. ↑ "Ladakh-based engineer Sonam Wangchuk develops mobile solar-powered tent for Indian Army - Solar-powered tents". The Economic Times. https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/ladakh-based-engineer-sonam-wangchuk-develops-mobile-solar-powered-tent-for-indian-army/solar-powered-tents/slideshow/81189999.cms.
  56. ↑ Sharma, Nidhi (25 May 2021). "India’s First Solar Heated Tent". https://ornatesolar.com/blog/indias-first-solar-heated-tent.
  57. ↑ "Innovator Who Inspired '3 Idiots' Develops Solar Heated Tent For Army". NDTV. https://www.ndtv.com/india-news/innovator-sonam-wangchuk-develops-solar-heated-tent-for-army-personnel-2380151.
  58. ↑ "New Ladakh Movement releases manifesto". প্ৰকাশক Jammu: State Times. 24 February 2014. Archived from the original on 11 September 2017. https://web.archive.org/web/20170911204633/http://www.statetimes.in/epaper/uploads/2014/02/24/16.pdf.
  59. ↑ "New Ladakh Movement (NLM) announces to plunge in forthcoming LAHDC elections in Leh". Scoop News. 30 August 2016. http://www.scoopnews.in/det.aspx?q=50146.
  60. ↑ Pargal, Sanjeev (24 December 2015). "BJP creates history, wins two-third majority in Leh Council elections". Daily Excelsior. http://www.dailyexcelsior.com/bjp-creates-history-wins-two-third-majority-in-leh-council-elections/.
  61. 1 2 Ganai, Naseer (30 May 2020). "Magsaysay Awardee Sonam Wangchuk Calls For 'Boycott Made in China'". Outlook India. https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-software-in-a-week-hardware-in-a-year-magsaysay-awardee-sonam-wangchuk-calls-for-boycott-made-in-china/353838। আহৰণ কৰা হৈছে: 6 June 2020.
  62. ↑ "'Boycott Chinese products': Milind Soman quits TikTok after 3 Idiots' inspiration Sonam Wangchuk's call". Hindustan Times. 31 May 2020. https://www.hindustantimes.com/bollywood/boycott-chinese-products-milind-soman-quits-tiktok-after-3-idiots-inspiration-sonam-wangchuk-s-call/story-j6wNRmVwmwJ82DUcWfd67J.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 31 May 2020.
  63. ↑ "Ladakhi innovator Sonam Wangchuk says he's under house arrest, police deny charge". The Hindu. 29 January 2023. https://www.thehindu.com/news/national/other-states/ladakhi-innovator-sonam-wangchuk-says-hes-under-house-arrest-police-deny-charge/article66445976.ece.
  64. ↑ Sadhwani, Karina (22 March 2024). "Explained: Ladakhi Climate Activist Sonam Wangchuk's 21-Day-Hunger Strike for 'Truth, Environment, & Democracy'". The Quint. https://www.thequint.com/climate-change/sonam-wangchuk-hunger-strike-climate-fast-ladakh-protest.
  65. ↑ "Sonam Wangchuk (Phunsukh Wangdu of 3 Idiots) is on 21 days hunger strike (Day 21)" (en ভাষাত). Bru Times News. https://www.brutimes.com/news/politics/sonam-wangchuk-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-is-on-21-days-hunger-strike-day-21.
  66. ↑ "Climate fast: Why is Sonam Wangchuk protesting in Ladakh?" (en ভাষাত). The Times of India. 24 March 2024. https://timesofindia.indiatimes.com/india/climate-fast-why-is-sonam-wangchuk-protesting-in-ladakh/photostory/108749321.cms.
  67. ↑ "Delhi Police Detain Climate Activist Sonam Wangchuk, Supporters At Singhu Border". NDTV.com. 2019-02-22. https://www.ndtv.com/india-news/delhi-police-detain-climate-activist-sonam-wangchuk-supporters-at-singhu-border-6687586। আহৰণ কৰা হৈছে: 2024-10-02.
  68. ↑ "Sonam Wangchuk calls himself 'honorary cockroach', backs CJP, urges Centre to hear youth". The New Indian Express. 23 May 2026. https://www.newindianexpress.com/amp/story/india/2026/May/23/sonam-wangchuk-calls-himself-honorary-cockroach-backs-cjp-urges-centre-to-hear-youth.
  69. ↑ Butani, Ashna (2026-06-28). "Sonam Wangchuk begins hunger strike at Jantar Mantar, six students join" (en-IN ভাষাত). The Hindu. ISSN 0971-751X. https://www.thehindu.com/news/national/sonam-wangchuk-joins-cjp-protest-begins-hunger-strike-at-jantar-mantar/article71157421.ece.
  70. ↑ Pandey, Geeta (18 July 2026). "Indian activist on hunger strike for 20 days forcibly taken to hospital". BBC. https://www.bbc.co.uk/news/articles/cjej3dxxg2do। আহৰণ কৰা হৈছে: 18 July 2026.
  71. ↑ Singh, Vijaita; Ashiq, Peerzada (25 September 2025). "Leh protest turns deadly; Centre blames climate activist Sonam Wangchuk". The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/clashes-erupt-in-ladakh-amid-shutdown-to-press-for-advancing-talks-with-centre/article70088013.ece.
  72. 1 2 3 Ashiq, Peerzada (27 September 2025). "Ladakh Statehood activist Sonam Wangchuk detained under NSA in Leh". The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/ladakh/climate-activist-sonam-wangchuk-arrested-in-leh/article70097428.ece.
  73. ↑ Singh, Vijaita; Ashiq, Peerzada (26 September 2025). "Leh remains tense a day after death of four persons". The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/ladakh/ladakh-protesters-died-of-bullet-wounds-ladakh-buddhist-association/article70094344.ece.
  74. ↑ Bukhari, Fayaz (27 September 2025). "Indian police arrest activist Wangchuk after deadly Ladakh protests". Reuters. https://www.reuters.com/world/india/indian-police-arrest-activist-wangchuk-after-deadly-ladakh-protests-2025-09-26/.
  75. 1 2 Anand, Rishi; Kuruganti, Kavitha; Kothari, Ashish (1 November 2025). "Nine false claims about Sonam Wangchuk – and why they fall flat". Scroll.in. https://scroll.in/article/1087992/nine-claims-against-sonam-wangchuk-and-why-they-fall-flat.
  76. ↑ Singh, Vijaita (27 September 2025). "Police said Sonam Wangchuk was being taken to Jodhpur, says wife". The Hindu. https://www.thehindu.com/news/national/police-said-sonam-wangchuk-was-being-taken-to-jodhpur-says-wife/article70099458.ece.
  77. 1 2 3 Lakhera, Vedaant (30 September 2025). "Gitanjali Angmo accuses Centre of framing Sonam Wangchuk". Frontline (magazine). https://frontline.thehindu.com/politics/sonam-wangchuk-nsa-detention-ladakh-protests/article70114394.ece.
  78. ↑ Kissu, Sagrika (30 September 2025). "Sonam Wangchuk's wife in Delhi. 'Not allowed to speak to him, felt like I was under house arrest'". ThePrint. https://theprint.in/india/sonam-wangchuks-wife-in-delhi-not-allowed-to-speak-to-him-felt-like-i-was-under-house-arrest/2754213/.
  79. ↑ "Sonam Wangchuk’s wife Geetanjali moves Supreme Court seeking Ladakh activist’s release". The Indian Express. 3 October 2025. https://indianexpress.com/article/india/sonam-wangchuk-wife-geetanjali-supreme-court-ladakh-protest-10284852/.
  80. ↑ "Sonam Wangchuk's plea challenging NSA detention adjourned to December 8". The Hindu. 24 November 2025. https://www.thehindu.com/news/national/sonam-wangchuk-detention-nsa-plea-supreme-court-hearing-live-updates-november-24-2025/article70316185.ece.
  81. ↑ "Top Court Adjourns Hearing On Sonam Wangchuk's Wife's Plea To January 29". NDTV. 14 January 2026. https://www.ndtv.com/india-news/top-court-adjourns-hearing-on-sonam-wangchuks-wifes-plea-to-january-29-10745288.
  82. ↑ Singh, Vijaita (2026-03-14). "Sonam Wangchuk released after 170 days as Centre revokes his detention under NSA" (en-IN ভাষাত). The Hindu. ISSN 0971-751X. https://www.thehindu.com/news/national/centre-releases-sonam-wangchuk-detention-under-nsa/article70742477.ece.
  83. ↑ "I am not Phunsukh Wangdu: Wangchuk". Hindustan Times. 25 October 2016. https://www.pressreader.com/india/ht-city/20161025/281706909223251.
  84. ↑ "Two Indians, Bharat Vatwani and Sonam Wangchuk, Receive Magsaysay Award". NDTV. 1 September 2018. https://www.ndtv.com/india-news/two-indians-bharat-vatwani-and-sonam-wangchuk-receive-this-years-ramon-magsaysay-award-1909529। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  85. ↑ "Innovator Sonam Wangchuk Awarded Honorary D.Litt Degree". BW Education. https://www.bweducation.com/article/innovator-sonam-wangchuk-awarded-honorary-dlitt-degree-162828। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  86. ↑ "IIT Mandi convocation: 211 students including 40 research scholars graduated, check other achievements". India Today. 30 October 2018. https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/iit-mandi-convocation-divd-1378688-2018-10-30। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  87. ↑ "GQ Awards: Men of the Year 2017 Winners". GQ India. 23 September 2017. https://www.gqindia.com/content/gq-awards-men-year-2017-winners#zorawar-kalra-restaurateur-of-the-year। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  88. ↑ Rana, Nikita (2 June 2017). "World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh". Firstpost. https://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  89. ↑ Lakhera, Vedaant (30 September 2025). "Sonam Wangchuk Detained Under NSA Amid Ladakh Protests Over Statehood". Frontline. https://frontline.thehindu.com/politics/sonam-wangchuk-nsa-detention-ladakh-protests/article70114394.ece। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  90. ↑ "Supplying water to farmers in Northern India". rolex.org. 10 November 2020. Archived from the original on 6 November 2025. https://web.archive.org/web/20251106233757/https://www.rolex.org/partnerships/national-geographic-spain/sonam-wangchuk। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  91. ↑ Bahga, Sarbjit Singh (3 August 2023). "SECMOL School, Leh, Represents Himalayan Region in ‘NEW INDIAN ARCHITECTURE’". Hill Post. https://hillpost.in/2023/08/secmol-school-leh-represents-himalayan-region-in-new-indian-architecture/120862/। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  92. ↑ "Innovator Sonam Wangchuk Built A Solar Powered Heated Tent For Galwan Valley Soldiers". ABP Live. 22 February 2021. https://news.abplive.com/news/sonam-wangchuk-s-solar-powered-heated-tent-can-keep-soldiers-in-galwan-valley-warm-in-rough-terrains-1445385। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  93. ↑ "Did Sonam Wangchuk provoke Gen Z in Ladakh?: How did the '3-Idiots' real-life hero become a 'villain' for the Modi govt?". Bhaskar English. 26 September 2025. https://www.bhaskarenglish.in/originals/news/did-sonam-wangchuk-provoke-gen-z-in-ladakh-how-did-the-3-idiots-hero-become-a-villain-for-modi-govt-136017047.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  94. ↑ Varghese, Shiny (17 November 2016). "The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work". The Indian Express. https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-green-drive-4379400/। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  95. ↑ "Mr. Sonam Wangchuk". Expand. 20 January 2024. https://www.smutbi.com/2024/01/20/mr-sonam-wangchuk/। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  96. ↑ "Sonam Wangchuk dedicates Magsaysay Award to 'every student, teacher' in Ladakh". The Week. 26 July 2018. https://www.theweek.in/news/india/2018/07/26/Sonam-Wangchuk-dedicates-Magsaysay-Award-to-every-student-teacher-in-Ladakh.html। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
  97. ↑ "Sonam Wangchuk's Climate Fast: A Call to Action for Environmental Sustainability". Sikkim Express. 26 September 2025. https://www.sikkimexpress.com/news-details/sonam-wangchuks-climate-fast-a-call-to-action-for-environmental-sustainability। আহৰণ কৰা হৈছে: 30 September 2025.
"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=সোনম_ৱাংচুক&oldid=632989"ৰ পৰা অনা হৈছে