খামতি ভাষা

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
নেভিগেশ্যনলৈ যাওক সন্ধানলৈ যাওক
খামতি
(တဲး)ၵမ်းတီႈ / (တဲး)ၵံးတီႈ
অঞ্চল ভাৰত, ম্যানমাৰ
জাতীয়তা খামতি জনগোষ্ঠী
স্থানীয় ভাষিক
e18
ভাষা পৰিয়াল
ক্ৰাডাই
  • টাই
    • দক্ষিণ-পশ্চিমীয় টাই
      • উত্তৰ-পশ্চিমীয়
        • খামতি
লিখন প্ৰণালী বাৰ্মীজ লিপি
(লিক-টাই হিচাপে
খামতি ৰূপ)[1]
ভাষা সংকেত
ISO 639-3 kht
গ্লোটোলগ kham1290[2]
ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু সংগ্ৰহালয়ত খামতি চিত্ৰায়ন

খামতি ভাষা ভাৰত আৰু ম্যানমাৰত বসবাস কৰা খামতি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত এটা দক্ষিণ-পশ্চিমীয় টাই ভাষা। উত্তৰ পূব ভাৰতঅসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত খামতিভাষী লোকসকলে বাস কৰে।

জনগাঁথনি[সম্পাদনা কৰক]

বাৰ্মা(বৰ্তমানৰ ম্যানমাৰ)ৰ ম্যিত্চিনাৰ সমীপৱৰ্তী চাগেইং অঞ্চলত প্ৰায় ৩০০০, আৰু কাচিন ৰাজ্যৰ পুতাও জিলাত প্ৰায় ৪,৫০০ খামতিভাষী লোক আছে। উল্লেখ্য যে, এই উভয় তথ্যৰ ভিত্তি হৈছে ২০০০ চনৰ পৰিসংখ্যা। ২০০৭ চনৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতৰ অসম আৰু অৰুণাচল ৰাজ্যত প্ৰায় ৫,০০০ খামতিভাষী লোক আছে। এই লোকসকল মূলতঃ ডিক্ৰং উপত্যকাৰ আশে পাশে আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে উত্তৰ অসমৰ অঞ্চলবিশেষে আৰু বিশেষকৈ লখিমপুৰ জিলানাৰায়ণপুৰত বাস কৰে। নাৰায়ণপুৰৰ বৰখামতি গাঁও, গোসাঁইবাৰী, শ্ৰীভূঞা, বৰপথাৰ ইত্যাদি গাৱঁত খামতি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বাস কৰে।

খামতি ভাষাৰ তিনিটা উপভাষাৰ স্থিতি সম্পৰ্কে জনা যায়, এই তিনিটা হৈছে: উত্তৰ বাৰ্মা খামতি, অসম খামতি, আৰু চিংকালিং খামতি। সকলো খামতিভাষী লোকেই দ্বি-ভাষিক। তেওঁলোক খামতি ভাষাৰ লগতে বিশেষভাৱে বাৰ্মীজ বা অসমীয়া ভাষী। [3]

নাম[সম্পাদনা কৰক]

"খামতি" শব্দটোৰ বিভিন্ন উচ্চাৰণভিত্তিক বানান আছে। এইসমূহ হৈছে কামতি (Hkamti), খাম্পতি (Khampti), খামতি শান (Khamti Shan), খাম্পতি শান (Khampti Shan), খান্দি শান (Khandi Shan),কাম তি (Kam Ti), টাই কাম তি (Tai Kam Ti), টাই-খামতি (Tai-Khamti), কামতি (Kamti), কাম্পতি শান (Hkampti Shan), আৰু খাম্পতি চাম (Khampti Sam)।[3] খামতি শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে "সোণৰ থল"।

ইতিহাস[সম্পাদনা কৰক]

খামতি ভাষা উজনি বাৰ্মাৰ কাচিন ৰাজ্যৰ মোগৌং অঞ্চলৰ আশে-পাশে উদ্ভূত হৈছিল বুলি ঠাৱৰ কৰা হয়। [4] মৌগোং (বা মুংকেং) বিভিন্ন সময়ত বহিৰাগতৰ আক্ৰমণৰ সম্মুখীন হৈছিল। এই অঞ্চলৰ অধিবাসী খামতিসকলৰ এটা বৃহৎ গোটে অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ উত্তৰ আৰু পূৱ অংশলৈ প্ৰৱজন কৰিছিল। তথ্য অনুসৰি, ১৮৫০ চনত প্ৰায় ৩০০-৪০০ গৰাকী খামতি লোকে অসমত বসতি স্থাপন কৰিছিল। [5]

ব্যকৰণ[সম্পাদনা কৰক]

বাক্য-বিন্যাস[সম্পাদনা কৰক]

অন্য টাই ভাষাসমূহৰ বাক্য-বিন্যাসৰ কৰ্তা-কৰ্ম-ক্ৰিয়া শব্দানুক্ৰমৰ বিপৰীতে খামতি ভাষাৰ বাক্য-বিন্যাস কৰ্তা-ক্ৰিয়া-কৰ্ম ধৰণৰ। [6]

লিখন প্ৰণালী[সম্পাদনা কৰক]

টাই-খামতিসকলৰ 'লিক-টাই' ('Lik-Tai') নামৰ নিজস্ব লিখন প্ৰণালী আছে, আৰু এই প্ৰণালী টাই ফাকে আৰু টাই আইটন জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলেও ব্যৱহাৰ কৰে। [1] ম্যানমাৰৰ উত্তৰ শান বৰ্ণমালাৰ সৈতে এই প্ৰণালীৰ নিকট সাদৃশ্য আছে, আৰু এই বৰ্ণমালা বাৰ্মীজ লিপিৰ এক ৰূপ। বাৰ্মীজ লিপিৰ বিপৰীতে উত্তৰ শাণ বৰ্ণমালাত কেইটামান বৰ্ণই অপসাৰী আকৃতি ধাৰণ কৰে। [7] তেওঁলোকৰ লিপি লিক্-ত'-গ'ক (Lik Hto Ngauk)-ৰ পৰা উদ্ভুত আৰু ই কেইবাশ বছৰ ধৰি প্ৰয়োগ হৈ আহিছে। এই লিপিত ১৭ টা ব্যঞ্জণবৰ্ণ আৰু ১৪ টা স্বৰবৰ্ণৰ সৈতে মুঠ ৩৫ টা বৰ্ণ আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে, বৌদ্ধ মঠসমূহত ত্ৰিপিটক, জাতকৰ কাহিনী, আচৰণ বিধি, মতবাদ আৰু দৰ্শন, ইতিহাস, নীতি সংহিতা, জ্যোতিষশাস্ত্ৰ, হস্তৰেখাবিদ্যা আদি বিষয়সমূহৰ মাধ্যমেৰে এই লিপিৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। এই লিপিত যান্ত্ৰিকভাৱে ছপা হোৱা প্ৰথমখন গ্ৰন্থ ১৯৬০ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল। ১৯৯২ চনত টাই সাহিত্য সমিতিয়ে ইয়াক সম্পাদনা কৰিছিল। ২০০৩ চনত ই পুনৰ উত্তৰ ম্যানমাৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ খামতি পণ্ডিতসকলৰ দ্বাৰা স্বৰভংগীৰ প্ৰতীকেৰে সংশোধিত হৈছিল।[উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন]

ব্যঞ্জনবৰ্ণ[সম্পাদনা কৰক]

  • က - ka - k - [k]
  • ၵ - kha - kh - [kʰ]
  • ꩠ - ga - g - [g]
  • ၷ - gha - gh - [gʱ]
  • င - nga - ng - [ŋ]
  • ꩡ - ca - c - [t͡ʃ], [t͡s]
  • ꩢ - cha - ch - [t͡ʃʰ]
  • ꩣ - ja - j - [ɟ]
  • ꩤ - jha - jh - [ɟʱ]
  • ꩥ - nya - ny - [ɲ]
  • ꩦ - ṭa - ṭ - [ʈ]
  • ꩧ - ṭha - ṭh - [ʈʰ]
  • ꩨ - ḍa - ḍ - [ɖ]
  • ꩩ - ḍha - ḍh - [ɖʱ]
  • ၼ - ṇa - ṇ - [ɳ]
  • တ - ta - t - [t]
  • ထ - tha - th - [tʰ]
  • ၻ - da - d - [d]
  • ꩪ - dha - dh - [dʱ]
  • ꩫ - na - n - [n]
  • ပ - pa - p - [p]
  • ၸ - pha - ph - [pʰ]
  • ၿ - ba - b - [b]
  • ၹ - bha - bh - [bʱ]
  • မ - ma - m - [m]
  • ယ - ya - y - [j]
  • ꩳ or ရ - ra - r - [r~ɹ][8]
    • ြ ([ɾ]) medially, such as ၸြႃ (phraa, "Buddha")
  • လ - la - l - [l]
  • ဝ - wa - w - [w~v]
  • ꩬ - sa - s - [s]
  • ꩭ - ha - h - [h]
  • ꩮ - ḷa - ḷ - [ɭ]
  • ꩯ - fa - f - [f]
  • ꩲ - za - z - [z]
  • ꩱ - xa - x - [x]
  • ꩴ - oay - oay - [oaʲ]
  • ꩵ - qn - qn - [qⁿ]
  • ꩶ - hm - hm - [mʰ]
  • ဢ - a - a - [ʔ][9]

স্বৰবৰ্ণ[সম্পাদনা কৰক]

  • ႊ - a - [a]
  • ၢ - ā, aa - [aː]
  • ႃ - ā - [aː]
  • ိ - i - [i]
  • ီ - ī - [iː]
  • ု - u - [u]
  • ူ - ū - [uː]
  • ေ - e - [eː]
  • ူဝ် - o - [oː]
  • ဲ - ai - [ai][10]
  • ၢဲ - aai - [aːi]
  • ဝ် - au - [au]
  • ်ွ - au - [au]
  • ၢဝ် - aau - [aːu]
  • ံ - aṁ - [(a)ŋ̊][11]
  • ႄ - ae - [ɛ]
  • ေႃ - aw - [ɔ]
  • ွ - aw - [ɔ]
  • ိဝ် - iu - [iu]
  • ႅ - ia - [ia]
  • ႅဝ် - iau - [iau]
  • ျႃ - iaa - [iaː]
  • ိူ - oe - [ɤ]
  • ွဲ - oi - [oi]
  • ွ - ua - [ua]
  • ဴွ - uai - [uai]
  • ွႃ - uaa - [uaː]
  • ေူ - ui - [ui]
  • ို - ue - [ɯ]
  • ိုဝ် - uee - [ɯː][12]
  • ုဝ် - uo - [wo]
  • ႂ် - aue - [aɯ]
  • ိုဝ် - uea - [ɯa][13]

অধিক তথ্যৰ বাবে[সম্পাদনা কৰক]

তথ্যসূত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

  1. 1.0 1.1 Diller, Anthony (1992). "Tai languages in Assam: Daughters or Ghosts". Papers on Tai Languages, Linguistics and Literatures: 16. 
  2. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds (2017). "Khamti". Glottolog 3.0. প্ৰকাশক Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. http://glottolog.org/resource/languoid/id/kham1290. 
  3. 3.0 3.1 "Khamti". http://www.endangeredlanguages.com/lang/1425. 
  4. "Khamti". http://www.iitg.ernet.in/rcilts/phaseI/languages/khamti.htm. 
  5. Needham, J.F. (1894). Outline Grammar of the Khamti Language. Government Printing, Burma. http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433081855326;view=1up;seq=9. 
  6. Wilaiwan Kanittanan. 1986. Kamti Tai: From an SVO to an SOV language. In Bhadriraju Krishnamurti (ed.), South Asian Languages: Structure, Convergence and Diglossia, 174-178. Delhi: Motilal Banarsidass.
  7. Inglis, Douglas (2017). "Myanmar-based Khamti Shan Orthography". Journal of the Southeast Asian Linguistics Society. https://www.academia.edu/34791306. 
  8. Ben Mitchell. "Notes on Khamti". https://www.unicode.org/L2/L2020/20162-notes-khamti.pdf. 
  9. "Khamti alphabet and language". https://www.omniglot.com/writing/khamti.htm. 
  10. http://www.unicode.org/notes/tn11/UTN11_4.pdf
  11. "Khamti alphabet and language". https://www.omniglot.com/writing/khamti.htm. 
  12. INGLIS, Douglas. "Myanmar-based Khamti Shan Orthography". Journal of the Southeast Asian Linguistics Society. https://www.academia.edu/34791306/_2017_Myanmar_based_Khamti_Shan_Orthography. 
  13. [ွဲ "THE TRADITIONAL DRESS OF TAI KHAMTI BOYS"]. ွဲ.