উদজান

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা
(হাইড্ৰ'জেনৰ পৰা পুনঃনিৰ্দেশিত)
হাইড্ৰ'জেন ডিছচাৰ্জ (বৰ্ণালী) টিউব
ডিউটেৰীয়াম ডিছচাৰ্জ (বৰ্ণালী) টিউব
Schematic drawing of a positive atom in the center orbited by a negative particle.
প্ৰ'টিয়াম, হাইড্ৰ'জেনৰ সাধাৰণ আইছ'টপ, এটা প্ৰ'টন আৰু এটা ইলেক্ট্ৰন থাকে।অন্য আইছ'টপৰ দৰে নিউট্ৰন নাথাকে।

হাইড্ৰ'জেন (ইংৰাজী: Hydrogen)এটা ৰাসায়নিক মৌল৷ আণৱিক ভৰ ১.০০৭৯৪ ডেল্টন হোৱাৰ বাবে পৰ্য্যাবৃত্ত তালিকাত ইয়াক সকলোতকৈ পাতল মৌল বুলি গণ্য কৰা হয়৷ হাইড্ৰ'জেনৰ ৰাসায়নিক চিহ্ন হ'ল H ৷ ইয়াৰ আণৱিক সংকেত H2 আৰু পাৰমাণৱিক সংখ্যা ১.০০৮ ৷ হাইড্ৰ'জেন বিশ্বত সকলোতকৈ বেছিকৈ পোৱা মৌলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম৷ হাইড্ৰ'জেনৰ সচৰাচৰ পোৱা আইছ'টপটো হৈছে 'প্ৰটিয়াম'৷ [1]

ইতিহাস[সম্পাদনা কৰক]

হাইড্ৰ'জেন গেছ পোণপ্ৰথমে হেনৰি কেভেণ্ডিছ নামৰ এজন ইংৰাজ বিজ্ঞানীয়ে ১৭৮১ চনত আৱিষ্কাৰ কৰিছিল৷ তেওঁ এই গেছ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ সময়ত নাম ৰাখিছিল 'দাহ্য বায়ু'৷ পাছত ফৰাচী ৰসায়নবিদ এণ্টোয়ান লৰেণ্ট লেভয়ছিয়াৰে এই দাহ্য বায়ুক 'জল উৎপাদক' বুলি নামকৰণ কৰে৷ বায়ুৰ সংস্পৰ্শত জ্বলিলে পানী উৎপন্ন হোৱাৰ ধৰ্মটোৰ বাবে ইয়াক এই নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়৷ পানীৰ ৰাসায়নিক সংকেত H2O ৷ পানী দুটা H ৰ পৰমাণু আৰু এটা অক্সিজেনৰ পৰমাণু থাকে৷[1]

বিশেষত্ব[সম্পাদনা কৰক]

H2 গেছ বৰ্ণহীন,গন্ধহীন আৰু স্বাদহীন৷ পানীৰ লগত ইয়াৰ দ্ৰৱণতাৰ মাত্ৰা কম৷ হাইড্ৰ'জেনৰ এটা অণুত দুটা পৰমাণু থাকে৷ এই গেছ দাহ্য,কিন্তু দহনত সহায় নকৰে৷ অক্সিজেন গেছ জ্বলালে হাইড্ৰ'জেন গেছৰ নীলা শিখা আৰু পানী উৎপন্ন হয়৷ সেই কাৰণে ইয়াক 'জল উৎপাদক' বুলি কোৱা হয়৷[1]

অৱস্থিতি[সম্পাদনা কৰক]

হাইড্ৰ'জেন গেছ মুক্ত অৱস্থাত নিচেই কম পৰিমাণে পোৱা যায় যদিও যৌগ হিচাপে প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা যায়৷ হাইড্ৰ'জেনৰ মূল উৎস হ'ল পানীঅম্ল, ক্ষাৰ আৰু অন্যান্য বহুতো জৈৱ যৌগত হাইড্ৰ'জেন থাকে ৷

পৰীক্ষাগাৰত প্ৰস্তুতি[সম্পাদনা কৰক]

Two bright circles on dark background, both contain numerous thin black lines inside.
First tracks observed in liquid hydrogen bubble chamber at the Bevatron
A black cup-like object hanging by its bottom with blue glow coming out of its opening.
The Space Shuttle Main Engine burnt hydrogen with oxygen, producing a nearly invisible flame at full thrust.

সাধাৰণতে, এচিড,খাৰ আৰু পানীৰ পৰা এই গেছ প্ৰস্তুত কৰা হয়৷ পৰীক্ষাগাৰত জিংক ছালফেট আৰু পনীয়া ছালফিউৰিক এচিডৰ লগত সাধাৰণ উষ্ণতাত বিক্ৰিয়া ঘটাই হাইড্ৰ'জেন গেছ প্ৰস্তুত কৰা হয়৷ অলপ পৰিমাণৰ H2 উৎপন্ন কৰিবৰ বাবে পৰীক্ষাগাৰত উলফ বটল ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ পানী অপসাৰণৰ দ্বাৰা ইয়াক সংগ্ৰহ কৰা হয়৷ প্ৰয়োজনমতে বা নিয়মিতভাৱে হাইড্ৰ'জেন পাবৰ বাবে 'কিপৰ যন্ত্ৰ' ব্যৱহাৰ কৰা দৰকাৰ৷ বিশুদ্ধ হাইড্ৰ'জেন গেছৰ পাবৰ বাবে 'u' আকৃতিৰ টিউবত বেৰিয়াৰ হাইড্ৰ'জেনৰ পালত আৰু গৰম জলীয় দ্ৰৱণ নিকেল তড়িৎ বিশ্লেষণ কৰিলে কেথডদ্বাৰত H2 গেছ উৎপন্ন হয়৷ পনীয়া ছালফিউৰিক এচিড বা পনীয়া হাইড্ৰ'ক্লৰিক এচিডৰ লগত লো,এলুমিনিয়াম,মেগনেছিয়াম আদি ধাতুৰ বিক্ৰিয়া ঘটালে H2 উৎপন্ন হয়৷ উত্তপ্ত আৰু গাঢ় কষ্টিক বা কষ্টিক পটাছৰ দ্ৰৱনৰ লগত জিংক,এলুমিনিয়াম ধাতুৰ বিক্ৰিয়া ঘটাইও H2 উৎপন্ন কৰিব পৰা যায়৷[1]

Drawing of a light-gray large sphere with a cut off quarter and a black small sphere and numbers 1.7x10−5 illustrating their relative diameters.
Depiction of a hydrogen atom with size of central proton shown, and the atomic diameter shown as about twice the Bohr model radius (image not to scale).

ৰাসায়নিক ধৰ্ম[সম্পাদনা কৰক]

হাইড্ৰ'জেন এবিধ উৎকৃষ্ট বিজাৰক৷ পেলাডিয়াম প্লাটিয়াম,নিকেল,কোবাল্ট আদি ধাতুৱে উত্তপ্ত অৱস্থাত হাইড্ৰ'জেন গেছ শোষণ কৰিব পাৰে৷ ধাতুৱে এনেদৰে গেছ শোষণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক অন্তৰ্ধৃতি বুলি কোৱা হয়৷ এই প্ৰক্ৰিয়াৰে শোষিত হাইড্ৰ'জেনক 'অন্তৰ্ধৃত হাইড্ৰ'জেন' নামেৰে জনা যায়৷ কোনো যৌগৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা মূহূৰ্ততে হাইড্ৰ'জেনক 'জাইমান হাইড্ৰ'জেন' নামেৰে জনা যায় ৷ সাধাৰণ হাইড্ৰ'জেনতকৈ জায়মান হাইড্ৰ'জেন অধিক শক্তিশালী বিজাৰক পদাৰ্থ৷ সাধাৰণ উষ্ণাতাত হাইড্ৰ'জেন 'অৰ্থ' আৰু 'পেৰা' হাইড্ৰ'জেন হিচাপে ৩.১ অনুপাত সাম্যৱস্থাত মিশ্ৰণ হৈ থাকে৷ [1]

ব্যৱহাৰ[সম্পাদনা কৰক]

  • হাইড্ৰ'জেন গেছ পাতল বাবে ইয়াক বেলুনত ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷
  • অক্সিজেন আৰু হাইড্ৰ'জেন গেছ মিশ্ৰণ কৰি 'অক্সি-হাইড্ৰ'জেন' শিখা উৎপন্ন কৰা হয়৷ এই শিখাৰ উষ্ণতা ২৫০০° C পৰ্য্যন্ত হয়৷ জ্বালাই কামত এই শিখা ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷


তথ্য সংগ্ৰহ[সম্পাদনা কৰক]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 জগত বৰা (জুলাই ১৯৯৮). "পাতল মৌল হাইড্ৰ'জেন". নতুন আৱিষ্কাৰ (৭ম সংখ্যা): পৃষ্ঠা ১৯-২০. 

লগতে চাওক[সম্পাদনা কৰক]

বাহ্যিক সংযোগ[সম্পাদনা কৰক]

প্ৰৱন্ধটো শুনক (দুটা খণ্ড) · (তথ্য)
এই শ্ৰব্য ফাইল 2006-10-28 "উদজান" তাৰিখৰ প্ৰবন্ধৰ 2006-10-28 সংস্কৰণটোৰ, আৰু সেয়ে প্ৰবন্ধৰ সাম্প্ৰতিক পৰিৱৰ্তনসমূহ প্ৰতিফলিত নকৰিবও পাৰে, অধিক তথ্যৰ বাবে (শ্ৰৱণ সাহায্য চাওক)