সমললৈ যাওক

ফিকহ

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা

ফিকহ (/fk/; [1] আৰবী: فقه [fiqh]) হৈছে ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ নীতি।[2] ফিকহক প্ৰায়ে শ্বৰীয়তৰ মানৱীয় বুজাবুজি আৰু আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়,[3] অৰ্থাৎ কোৰআন আৰু ছুন্নাত (ইছলামিক হজৰত মহম্মদ আৰু তেওঁৰ সংগীসকলৰ শিক্ষা আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰ)ত অৱতীৰ্ণ হোৱা ঐশ্বৰিক ইছলামিক আইনখনৰ বিষয়ে মানুহৰ বুজাবুজি। ফিকহে ইছলামিক ফক্বীহ (উলামা) সকলে কোৰআন আৰু ছুন্নাহৰ ব্যাখ্যা (ইস্তিহাদ)ৰ জৰিয়তে শ্বৰীয়তক সম্প্ৰসাৰণ আৰু বিকাশ কৰে)[3] আৰু তেওঁলোকৰ সন্মুখত উত্থাপন কৰা প্ৰশ্নৰ ওপৰত ফক্বীহৰ ৰায় (ফতোৱা)ৰ দ্বাৰা কাৰ্যকৰী কৰা হয়। এইদৰে শ্বৰীয়তমুছলমানসকলে অপৰিৱৰ্তনীয় আৰু ভুলহীন বুলি গণ্য কৰাৰ বিপৰীতে ফিকহক ভুল আৰু পৰিৱৰ্তনশীল বুলি গণ্য কৰা হয়। ফিকহত ইছলামত আচাৰ-ব্যৱহাৰ, নৈতিকতা আৰু সামাজিক আইন পালনৰ লগতে অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ বিষয়েও আলোচনা কৰা হৈছে। আধুনিক যুগত ছুন্নী চৰ্চাৰ ভিতৰত চাৰিখন বিশিষ্ট বিদ্যালয় (মাজহাব) আছে, ইয়াৰ উপৰিও ছিয়া চৰ্চাৰ ভিতৰত দুখন (বা তিনিটা) আছে। ফিকহৰ প্ৰশিক্ষণ লোৱা ব্যক্তিক ফুকাহা বুলি জনা যায়[4]

ৰূপকভাৱে ফিকহৰ অৰ্থ হ’ল ইছলামিক আইনী ৰায়দানৰ বিষয়ে ইয়াৰ উৎসৰ পৰা জ্ঞান। ধৰ্মীয় ৰায়দান ইয়াৰ উৎসৰ পৰা উলিয়াবলৈ হ’লে মুস্তাহিদ (ইস্তিহাদ কৰা ব্যক্তি)ৰ ফালৰ পৰা বিভিন্ন আলোচনাৰ গভীৰ বুজাবুজি থাকিব লাগিব। এজন ফক্বীহে কোনো বিষয়ৰ গভীৰতালৈ চাব লাগিব আৰু কেৱল আপাত অৰ্থত সন্তুষ্ট নহ’ব লাগিব আৰু যিজন ব্যক্তিয়ে কেৱল এটা বিষয়ৰ ৰূপহে জানে তেওঁ ফকীহ হিচাপে যোগ্যতা অৰ্জন নকৰে।[2]

ফিকহৰ অধ্যয়ন, পৰম্পৰাগতভাৱে উছুল আল-ফিকহ (ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ নীতি, lit. ফিকহৰ শিপা, বিকল্পভাৱে উছুল আল-ফিকহ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা), আইনী ব্যাখ্যা আৰু বিশ্লেষণৰ পদ্ধতিত ভাগ কৰা হয়; আৰু ফুৰুআল-ফিকহ (আক্ষৰতঃ ফিকহৰ শাখা), এই নীতিসমূহৰ ভিত্তিত ৰায়দানৰ বিশদ বিৱৰণ।[5][6] ফুৰু আল-ফিকহ হৈছে উছুল আল-ফিকহৰ প্ৰয়োগৰ উৎপাদন আৰু ঐশ্বৰিক ইচ্ছা বুজিবলৈ মানুহৰ প্ৰচেষ্টাৰ মুঠ উৎপাদন। হুকম (আহকাম) হৈছে কোনো এটা গোচৰৰ এটা বিশেষ ৰায়।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

[সম্পাদনা কৰক]

ফিকহ শব্দটো আৰবী ভাষাৰ এটা শব্দ যাৰ অৰ্থ হৈছে "গভীৰ বুজাবুজি"[7]:470 বা "সম্পূৰ্ণ বুজাবুজি।" কাৰিকৰীভাৱে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বিশদ ইছলামিক উৎসৰ পৰা উলিওৱা ইছলামিক আইনৰ শৰীৰ (যিবোৰ ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ নীতিত অধ্যয়ন কৰা হয়) আৰু ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ জৰিয়তে ইছলামৰ জ্ঞান আহৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া। বুৰঞ্জীবিদ ইবনে খালদুনে ফিকহক "ঈশ্বৰৰ নিয়মৰ জ্ঞান যিসকল ব্যক্তিৰ যিসকল ব্যক্তিয়ে প্ৰয়োজনীয় (ৱাজিব), পাপী (হাৰাম), পৰামৰ্শ দিয়া (মণ্ডুব), অসন্মত (মাক্ৰুহ) বা নিৰপেক্ষ (মুবাহ) তাক সন্মান জনাই আইন মানি চলাৰ লগত জড়িত ব্যক্তিসকলৰ কৰ্মৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছে।" [8] এই সংজ্ঞা আইনবিদসকলৰ মাজত সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।

আধুনিক মানক আৰবী ভাষাত ফিকহৰ অৰ্থ ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানলৈও আহিছে।[9] এইদৰে মুখ্য ন্যায়াধীশজন ৰবাৰ্টছক আমেৰিকাৰ সাধাৰণ আইন ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কোৱা সম্ভৱ নহয়, বা ইজিপ্তৰ আইনী পণ্ডিত আব্দ এল-ৰাজাক এল-ছানহুৰিক ইজিপ্তৰ দেৱানী আইন ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কোৱা সম্ভৱ নহয়।

ছুন্নী ইছলামিক ইতিহাস অনুসৰি ছুন্নী আইন অনুসৰি কালক্ৰমিক পথ অনুসৰণ কৰা হৈছিল:

আল্লাহে বাছি লোৱা আজ্ঞা আৰু নিষেধাজ্ঞাসমূহ কোৰআন আৰু ছুন্নাহ দুয়োটাতে (নবীৰ বাক্য, কাম আৰু উদাহৰণ হাদিছ হিচাপে প্ৰচাৰিত) নবীৰ ওহীৰ জৰিয়তে অৱতীৰ্ণ হৈছিল। প্ৰথম মুছলমানসকলে (ছাহাবাহ বা চাহাবাসকলে) শুনিছিল আৰু মানিছিল, আৰু ইছলামৰ এই সাৰমৰ্ম[11] পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ (তাবিউন আৰু তাবি’ আল-তাবিইন বা উত্তৰাধিকাৰী/অনুগামী আৰু উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ উত্তৰাধিকাৰী), যিদৰে মুছলমান আৰু ইছলাম বিয়পি পৰিছিল, সেইদৰে প্ৰেৰণ কৰিছিল পশ্চিম আৰবৰ পৰা উত্তৰ, পূব আৰু পশ্চিমলৈকে বিজয়ী ভূমিলৈকে,[12][Note 1] য'ত ইয়াক পদ্ধতিগত আৰু বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছিল[11]

ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ ইতিহাস "প্ৰথাগতভাৱে আঠটা যুগত বিভক্ত":[14]

  • প্ৰথম সময়ছোৱাৰ অন্ত পৰিছিল ১১ হিজৰীমহম্মদৰ মৃত্যুৰ সময়ত।[14]
  • দ্বিতীয় যুগ "ব্যক্তিগত ব্যাখ্যাৰ দ্বাৰা বৈশিষ্ট্যযুক্ত" ছাহাবা বা মহম্মদৰ সহযোগীসকলে কেননৰ "ব্যক্তিগত ব্যাখ্যাৰে বৈশিষ্ট্যযুক্ত", যিটো ৫০ হিজৰীলৈকে চলিছিল।[14]
  • ৫০ হিজৰীৰ পৰা দ্বিতীয় শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে ইছলাম ধৰ্ম প্ৰকাশ পোৱা পশ্চিম আৰবত আৰু "ইৰাকত যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগী"ৰ মাজত প্ৰতিযোগিতা আছিল।[14]
  • "প্ৰাচীন ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ সোণালী যুগ"ৰ পৰা "দ্বিতীয় শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা চতুৰ্থ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে যেতিয়া ছুন্নী আৰু ছিয়া ন্যায়বিজ্ঞানৰ আঠটা "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য" বিদ্যালয়ৰ উত্থান ঘটিছিল।" [14]
  • চতুৰ্থ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা হিজৰী সপ্তম শতিকাৰ মাজভাগলৈকে ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান "মূল ন্যায়িক বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত বিশদভাৱে সীমিত" আছিল।[14]
  • ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ "অন্ধকাৰ যুগ" হিজৰী সপ্তমৰ মাজভাগত (১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) বাগদাদৰ পতনৰ পৰা ১২৯৩ হিজৰী/১৮৭৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে বিস্তৃত আছিল।
  • ১২৯৩ হিজৰীত (১৮৭৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) অট্টোমানসকলে মাজাল্লাহ এল-আহকাম-ই-আদলিয়াত হানাফী ন্যায়বিজ্ঞানৰ সংহিতাকৰণ কৰে। "পশ্চিমীয়া আইনী আৰু প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱা"ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত কেইবাটাও "বিধিগত পুনৰুজ্জীৱন আন্দোলন" খ্ৰীষ্টীয় ২০ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে অনুসৰণ কৰিছিল। মহম্মদ আব্দুহ আৰু আব্দ এল-ৰাজ্জাক এল-ছানহুৰী এই যুগৰ উৎপাদন আছিল।[14] অৱশ্যে আব্দুহ আৰু এল-ছানহুৰী আধুনিকতাবাদী আছিল। ১৯ শতিকাৰ অট্টোমান শ্বৰীয়ত সংহিতা হানাফী বিদ্যালয়ৰ দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।
  • শেহতীয়া যুগটো হৈছে "ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন", যিটো "পশ্চিমীয়া সামাজিক আৰু আইনী অগ্ৰগতিৰ প্ৰত্যাখ্যানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি" আৰু বিশেষভাৱে ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰ, সমাজ বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি আৰু বিত্তৰ বিকাশৰ যুগ।[14]

ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ গঠনমূলক সময়ছোৱা আদিম মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সময়ৰ পৰাই বিস্তৃত। এই সময়ছোৱাত ন্যায়বিদসকলে তত্ত্ব আৰু পদ্ধতিতকৈ কৰ্তৃত্ব আৰু পাঠদানৰ বিষয়বোৰৰ প্ৰতিহে বেছি চিন্তা কৰিছিল।[15]

তত্ত্ব আৰু পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰগতি ঘটিছিল প্ৰাথমিক মুছলমান আইনবিদ মহম্মদ ইবনে ইদ্ৰিছ এছ-শ্বাফী (৭৬৭–৮২০)ৰ আগমনৰ লগে লগে, যিয়ে তেওঁৰ গ্ৰন্থ আৰ-ৰিছালাত ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতিসমূহ সংহিতা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত আইনৰ চাৰিটা মূল (কোৰআন, ছূন্নাহ, ইজমা, আৰু কিয়াছ)ৰ বিষয়ে বিতংভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰাথমিক ইছলামিক গ্ৰন্থসমূহ (কোৰআন আৰু হাদিছ)ক বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নৰ পৰা আহৰণ কৰা ব্যাখ্যাৰ বস্তুনিষ্ঠ নিয়ম অনুসৰি বুজিব লাগে আৰবী ভাষা[16]

তাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত আইনৰ গৌণ উৎস বিকশিত আৰু পৰিশোধন কৰা হৈছিল, যিবোৰ মূলতঃ ন্যায়িক পছন্দ (ইস্তিহছান), পূৰ্বৰ নবীসকলৰ আইন (শ্বাৰ মান ক্বলানা), ধাৰাবাহিকতা (ইস্তিছাব), বৰ্ধিত উপমা (মাছলাহ মূৰ্ছালা), উপায়সমূহক বাধা দিয়া (ছাদ্দ)ৰে গঠিত আল-ধৰিয়াহ), স্থানীয় ৰীতি-নীতি (উৰ্ফ), আৰু নবী (কাউল আল-ছাহাবী)ৰ এজন চাহাবীৰ কথা।[17]

তথ্যসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. for example, Sunni Hanbali scholar/preacher Al-Hasan ibn 'Ali al-Barbahari (d.941) who ruled the streets of Baghdad from 921-941 CE, insisted that "whoever asserts that there is any part of Islam with which the Companions of the Prophet did not provide us has called them [the Companions of the Prophet] liars".[13]

উদ্ধৃতিসমূহ

[সম্পাদনা কৰক]
  1. "fiqh". Collins English Dictionary.
  2. 2.0 2.1 Fiqh Encyclopædia Britannica
  3. 3.0 3.1 Vogel, Frank E. (2000). Islamic Law and the Legal System of Saudí: Studies of Saudi Arabia. Brill. পৃষ্ঠা. 4–5. ISBN 9004110623. https://books.google.com/books?id=-PfDuvnHMGoC&q=vogel+islamic+law. 
  4. Glasse, Cyril, The New Encyclopedia of Islam, Altamira, 2001, p. 141
  5. Calder 2009.
  6. Schneider 2014.
  7. Mohammad Taqi al-Modarresi (26 March 2016) (en ভাষাত). The Laws of Islam. Enlight Press. ISBN 978-0994240989. Archived from the original on 2 August 2019. https://web.archive.org/web/20190802163247/http://almodarresi.com/en/books/pdf/TheLawsofIslam.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 22 December 2017. 
  8. Levy (1957). p. 150.
  9. أنیس, إبراهیم (1998). المعجم الوسیط. প্ৰকাশক بیروت، لبنان: دارالفکر. পৃষ্ঠা. 731. 
  10. Maghen, Ze'ev (2003). "Dead Tradition: Joseph Schacht and the Origins of "Popular Practice"". Islamic Law and Society খণ্ড 10 (3): 276–347. doi:10.1163/156851903770227575. 
  11. 11.0 11.1 Hawting, "John Wansbrough, Islam, and Monotheism", 2000: p.513
  12. Hoyland, In God's Path, 2015: p.223
  13. Cook, Michael (2000). The Koran : A Very Short Introduction. Oxford University Press. পৃষ্ঠা. 109. ISBN 0192853449. https://archive.org/details/koranveryshorti00cook. 
  14. 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 14.6 14.7 El-Gamal, Islamic Finance, 2006: pp. 30–31
  15. Weiss, Bernard G. (2002). Studies in Islamic Legal Theory, edited by Bernard G. Weiss, (Leiden: E. J. Brill, 2002. pp. 3, 161.)
  16. Weiss, Bernard G. (2002). Studies in Islamic Legal Theory, edited by Bernard G. Weiss, (Leiden: E. J. Brill, 2002. p. 162.)
  17. Nyazee, Imran Ahsan Khan (2000). Islamic Jurisprudence (UsulAI-Fiqh). Islamabad: Islamic Research Institute Press.

গ্ৰন্থতালিকা

[সম্পাদনা কৰক]

অধিক পঢ়ক

[সম্পাদনা কৰক]

বাহ্যিক সংযোগ

[সম্পাদনা কৰক]
  • ৱিকিমিডিয়া কমন্সত ফিকহ সম্পৰ্কীয় মিডিয়া ফাইল।