সৰস্বতী

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা


সৰস্বতী দেৱী
সৰস্বতীৰ চিত্ৰ
সৰস্বতীৰ চিত্ৰ
দেৱনাগৰী सरस्वती
গোত্ৰ দেৱী , ত্রিদেৱী
অধিষ্ঠান ব্রহ্মলোক
মন্ত্ৰ শ্রীসৰস্বত্যৈ নমঃ
দাম্পত্যসঙ্গী ব্রহ্মা
বাহন ময়ূৰ
হংস

সৰস্বতী (সংস্কৃত: सरस्वती) হ'ল জ্ঞান, সংগীত, শিল্পকলা, বুদ্ধি আৰু বিদ্যাৰ হিন্দু দেৱী।[1] তেখেত সৰস্বতী-লক্ষ্মী-পাৰ্ৱতীএই ত্রিদেৱীৰ অন্যতম। এই ত্রিদেৱীৰ কাম হ'ল ব্রহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱক যথাক্রমে জগৎ সৃষ্টি, পালন আৰু ধ্বংস কৰাত সাহায্য কৰা।[2]

সৰস্বতীৰ প্রথম উল্লেখ পোৱা যায় ঋগ্বেদত। বৈদিক যুগৰ পৰা আধুনিক যুগলৈকে তেখেতে হিন্দুধর্মৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ দেৱী।[3] হিন্দুসকলে বসন্তপঞ্চমী (মাঘ মাহৰ শুক্লাপঞ্চমী তিথি) তিথিত সৰস্বতী পূজা কৰে।[4] বৌদ্ধ[5] আৰু পশ্চিম ও মধ্য ভাৰতত জৈনসকলেও সৰস্বতীৰ পূজা কৰে।[6] জ্ঞান, সংগীত আৰু শিল্পকলাৰ দেৱী হিচাপে ভাৰতৰ বাহিৰে জাপান, ভিয়েতনাম, বালি (ইন্দোনেছিয়া) আৰু ম্যানমাৰতো সৰস্বতী পূজা পালিত হয়।[7] হিন্দুধৰ্মৰ বাদে খ্ৰিষ্টীয় চতুৰ্থ-পঞ্চম শতিকাতে ৰচিত মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মগ্ৰন্থ মহাযান সূত্ৰটো সৰস্বতী দেৱীৰ উল্লেখ পোৱা যায়।[8]

পৌৰাণিক কাহিনী[সম্পাদনা কৰক]

স্কন্দপুৰাণত[সম্পাদনা কৰক]

ব্রহ্মাই কন্যা সৰস্বতীৰ প্রতি দুর্ব্যৱহাৰ কৰাত শিৱই তেওঁক শৰবিদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। তেতিয়া ব্রহ্মাৰ পত্নী গায়ত্রীয়ে কন্যা সৰস্বতীক লগতলৈ স্বামীৰ প্রাণ উভতাই অনাৰ বাবে গন্ধমাদন পৰ্ৱতত তপস্যা আৰম্ভ কৰে। সিহঁতৰ দীর্ঘ তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ শিৱই ব্রহ্মাৰ প্রাণ উভতাই দিয়ে। তেতিয়াৰ পৰাই শিৱৰ নির্দেশত গায়ত্রী আৰু সৰস্বতীৰ তপস্যাস্থলত দুটা প্রসিদ্ধ তীর্থ সৃষ্টি হয়।[9]

জগতত সকলো দেৱতাৰ তীর্থ আছে, মাত্ৰ ব্রহ্মাৰ তীর্থ নাই – এইকথা ভাবি ব্রহ্মাই পৃথিৱীত নিজৰ তীর্থ স্থাপনত উদ্যোগী হ'ল। তেখেতে এটা সৰ্ৱৰত্নময়ী শিল পৃথিৱীলৈ নিক্ষেপ কৰিলে। সেইটো চমৎকাৰপুৰত আহি পৰিল। ব্রহ্মাই তাতেই নিজৰ তীর্থ স্থাপন কৰিব বুলি ভাবিলে। ব্রহ্মাৰ নির্দেশত সৰস্বতী পাতালৰ পৰা উঠি আহিল। ব্রহ্মাই তেখেতক কলে, “তুমি ইয়াত মোৰ ওচৰত সকলো সময়ত থাকা। মই তোমাৰ পানীত ত্রিসন্ধ্যা তর্পণ কৰিম।” সৰস্বতীয়ে ভয় পাই কলে, “মই লোকৰ স্পর্শলৈ ভয় পাও বাবেই সকলো সময়তে পাতালত থাকি। কিন্তু আপোনাৰ আদেশ মই অমান্যও কৰিব নোৱাৰো। আপুনি সকলো দিশত বিচাৰ কৰি এটা ব্যৱস্থা কৰক।” তেতিয়া ব্রহ্মাই সৰস্বতীৰ অৱস্থানৰ বাবে এটা হ্রদ খনন কৰিলে। সৰস্বতী সেই হ্রদত অৱস্থান কৰিবলৈ ধৰিলে। ব্রহ্মাই ভয়ংকৰ সাপবোৰক সেই হ্রদ আৰু সৰস্বতীৰ ৰক্ষকৰূপে নিযুক্ত কৰিলে।[10]

উপপুৰাণত[সম্পাদনা কৰক]

দেৱীভাগৱত পুৰাণ[সম্পাদনা কৰক]

লক্ষ্মী আৰু সৰস্বতী, ৰজা ৰবি বর্মা অঙ্কিত

দেবৱীভাগৱত পুৰাণ অনুসৰি, দেৱী আদ্যাপ্রকৃতিৰ তৃতীয় অংশত দেৱী সৰস্বতীৰ জন্ম। তেখেত কৃষ্ণৰ জিহ্বাগ্রৰ পৰা উৎপন্ন হৈছে। সৰস্বতী হ'ল বাক্য, বুদ্ধি, বিদ্যা আৰু জ্ঞানৰ অধিষ্ঠাত্রী দেৱী; সকলো সংশয় ছেদকাৰিণী আৰু সৰ্ৱসিদ্ধি প্রদায়িনী আৰু বিশ্বৰ উপজীৱিকা স্বৰূপিনী। ব্রহ্মাই প্রথমে তেখেতক পূজা কৰিছিল। পাছত জগতত তেখেতৰ পূজা প্রতিষ্ঠিত হয়। সৰস্বতী হ'ল শুক্লবর্ণা, পীতবস্ত্রধাৰিণী আৰু বীণা ও পুস্তকহস্তা। তেখেত নাৰায়ণৰ অন্যতম পত্নী হৈছিল। তাৰ পাছত কৃষ্ণই জগতত তেখেতৰ পূজা প্রৱর্তন কৰে। মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ পঞ্চমী তিথিত তেখেতৰ পূজা হয়।[11]

গঙ্গা, লক্ষ্মী আৰু সৰস্বতী আছিল নাৰায়ণৰ তিনিজনী পত্নী। এবাৰ গঙ্গা আৰু নাৰায়ণৰ পৰস্পৰৰ দিশে চাই হাঁহিলে, তিনি দেৱীৰ মাজত তুমুল বিবাদ উপস্থিত হয়। এই বিবাদৰ পৰিণামত এজনীয়ে আনজনীক অভিশাপ দিয়ে। গঙ্গাৰ অভিশাপত সৰস্বতী নদীলৈ পৰিণত হয়। পাছত নাৰায়ণে বিধান দিয়ে যে, সৰস্বতী এক অংশত নদী, এক অংশত ব্রহ্মাৰ পত্নী আৰু এক অংশত তেওঁৰ সঙ্গিনী হ'ব আৰু কলিযুগৰ পাঁচ হাজাৰ বছৰ অতিক্রান্ত হ'লে সৰস্বতী সহ তিনি দেৱীৰেই শাপমোচন হ'ব।[12]

গঙ্গাৰ অভিশাপত সৰস্বতী মর্ত্যে নদীলৈ পৰিণত হ'ল আৰু ব্রহ্মাৰ প্রিয়তমা পত্নী ব্রাহ্মী হ'ল।[13]

শুম্ভ আৰু নিশুম্ভ অসুৰদ্বয়ক বধ কৰাৰ সময়ত দেৱী দুর্গাৰ শৰীৰৰ পৰা যি কৌশিকী দেৱীৰ উৎপত্তি হৈছিল, তাৰ অন্য নাম সৰস্বতী।[14]

শুক্ল যজুর্বেদ[সম্পাদনা কৰক]

"শুক্ল যজুর্বেদ" অনুসৰি, একসময়ত ইন্দ্রৰ শৰীৰৰ শক্তি গুচি যোৱাৰ ফলত তেখেত ভেড়াৰ আকৃতি গ্রহণ কৰে। সেইসময়ত ইন্দ্রৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্ব আছিল স্বর্গৰ অশ্বিনীদ্বয়ৰ উপৰত আৰু সেৱা-শুশ্রুষাৰ ভাৰ আছিল সৰস্বতীৰ হাতত। সংগীত আৰু নৃত্যপ্রেমী ইন্দ্রই সৰস্বতীৰ গানবাজনা আৰু সেৱাত সুস্থ হোৱাৰ পাছত তেখেতক ভেড়াটো দান কৰে।[15]

ৰামায়ণ ৰচয়িতা বাল্মীকিয়ে যেতিয়া ক্রৌঞ্চ হননৰ শোকত বিহবল হৈ পৰিছিল, সেই সময়ত জ্যোতির্ময়ী সৰস্বতীয়ে তেখেতৰ ললাটত বিদ্যুৎ ৰেখাৰ নিচিনা প্রকাশিত হৈছিল। [16]

সৰস+বতী=সৰস্বতী অর্থ জ্যোতিময়ী। ঋগ্বেদত আৰু যর্জুবেদত বহুতবাৰ ইড়া,ভাৰতী, সৰস্বতীক একেলগে দেখা যায়। বেদত মন্ত্রসমূহ পর্যালোচনাত প্রতীতী জন্মে যে, সৰস্বতী মূলত সূর্যাগ্নি। [17]

লগতে চাওক[সম্পাদনা কৰক]

তথ্যসূত্ৰ[সম্পাদনা কৰক]

  1. উদ্ধৃতি ত্ৰুটি: অবৈধ <ref> টেগ; dkingsley নামৰ refৰ বাবে কোনো পাঠ্য প্ৰদান কৰা হোৱা নাই
  2. Encyclopaedia of Hinduism, p. 1214; Sarup & Sons, ISBN 978-81-7625-064-1
  3. উদ্ধৃতি ত্ৰুটি: অবৈধ <ref> টেগ; davidk নামৰ refৰ বাবে কোনো পাঠ্য প্ৰদান কৰা হোৱা নাই
  4. Vasant Panchami Saraswati Puja, Know India - Odisha Fairs and Festivals
  5. Thomas Donaldson (2001), Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa, ISBN 978-8170174066, pages 274-275
  6. Birmingham Museum of Art (2010). Birmingham Museum of Art : guide to the collection. প্ৰকাশক [Birmingham, Ala]: Birmingham Museum of Art. পৃষ্ঠা. 55. ISBN 978-1-904832-77-5. http://artsbma.org. 
  7. উদ্ধৃতি ত্ৰুটি: অবৈধ <ref> টেগ; dk95 নামৰ refৰ বাবে কোনো পাঠ্য প্ৰদান কৰা হোৱা নাই
  8. "সৰস্বতী, বিদ্যৰ দেৱী". ষ্টিফেন নাপ. http://www.stephen-knapp.com/sarasvati_goddess_of_learning.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: ডিচেম্বৰ ২৪, ২০১১. 
  9. স্কন্দপুৰাণ, ব্রহ্মখণ্ড, সেতু, ৪০
  10. স্কন্দপুৰাণ, নাগখণ্ড, ৪০
  11. দেৱীভাগৱত পুৰাণ, নৱম স্কন্ধ, অধ্যায় ১, ২ ও ৪
  12. দেৱীভাগৱত পুৰাণ, নৱম স্কন্ধ, অধ্যায় ৭
  13. দেৱীভাগৱত পুৰাণ, নৱম স্কন্ধ, অধ্যায় ৮
  14. দেৱীভাগৱত পুৰাণ, দশম স্কন্ধ, অধ্যায় ১২
  15. প্রত্নতাত্ত্বিক এন এচ ভট্টচাৰি
  16. বাল্মীকি ৰামায়ণ
  17. শংকৰনাথ ভট্টাচার্য

বাহ্যিক সংযোগ[সম্পাদনা কৰক]